سەرەکی » ئەدەب و هونەر » دوایین فریشته‌، چیرۆكی شارێك شه‌ڕ به‌رۆكی به‌رنادا

دوایین فریشته‌، چیرۆكی شارێك شه‌ڕ به‌رۆكی به‌رنادا

ئاكار نه‌جم

كه‌ركوك یه‌كێكه‌ له‌و شارانه‌ی كه‌ هه‌زاران چیرۆك له‌ نێو ئه‌و كه‌لاوه‌ رووخاوانه‌یدا مه‌ڵاس دراون، هه‌زاران چیرۆكی شه‌ڕ و كاولكاری. شارێك كه‌ پتر له‌ سه‌دان ساڵه‌ له‌ نێوان سێ نه‌ته‌وه‌دا ململانێی له‌سه‌ره‌ و سه‌رباری ئه‌وه‌ی شاری نه‌ته‌وه‌ جیاوازه‌كانه‌ خاوه‌نی خاكێكی نه‌وتاوییه‌ و نه‌وته‌كه‌ی تێكه‌ڵ به‌ خوێن بووه‌. ئه‌م شاره‌ له‌ حه‌فتاكانی سه‌ده‌ی رابردوودا یه‌كێك بووه‌ له‌ شاره‌ پێشكه‌وتووه‌كانی عیراق. له‌ زۆربه‌ی بواره‌كاندا له‌ ئاستێكی به‌رزدابووه‌. سه‌رده‌مانێك خاوه‌نی كۆمه‌ڵێك نووسه‌ر و رۆشنبیریی به‌توانا بووه‌، كه‌ گروپی كه‌ركوكیان دروست كرد، ئه‌و گروپه‌ كۆمه‌ڵێك نووسه‌ر و رۆشنبیریی شاره‌كه‌ بوون و چالاكانه‌ له‌ بواری ئه‌ده‌بیدا ده‌یاننووسی و چه‌ندین به‌رهه‌می ناوازه‌یان پێشكه‌شی ئه‌ده‌بی عه‌ره‌بی كردووه‌. چون ئه‌و گروپه‌ به‌رهه‌مه‌كانیان به‌ عه‌ره‌بی بڵاوكردووه‌ته‌وه‌ و زۆربه‌یان عه‌ره‌ب بوون. به‌ڵام له‌و عه‌ره‌بانه‌ بوون كه‌ ده‌یانویست ره‌سه‌نایه‌تی شاره‌كه‌ بپارێزن و دووربوون له‌ ئایدۆلۆژیای فاشیزمه‌وه‌، هه‌ربۆیه‌ له‌ ئاكامی سیاسه‌تی ته‌عریب كردنی شاره‌كه‌دا و به‌ هۆی ئه‌و دۆخه‌ دیكتاتۆرییه‌ی دروست بوو زۆربه‌ی ئه‌و نووسه‌رانه‌ وه‌ك زۆرینه‌ی خه‌ڵكی شاره‌كه‌ به‌ نائومێدی سه‌ریاننایه‌وه‌، یان روویان له‌ تاراوگه‌ كرد. یه‌ك له‌ ئه‌ندامانی ئه‌و گروپه‌ نووسه‌ر و شاعیر فازل عه‌زاوییه‌، كه‌ هاوڕێ و هاوسه‌رده‌می نووسه‌رانی وه‌كو سه‌رگۆن پۆڵس و جه‌لیل قه‌یسی و جانده‌مۆ بووه‌. عه‌زاوی چه‌ند دیوانه‌ شیعر و رۆمانی نووسیوه‌. یه‌كێك له‌وانه‌ رۆمانی دوایین فریشته‌یه‌.

دوایین فریشته‌ چیرۆكی كه‌ركوكێكی پڕ كێشمه‌كێش و ئاژاوه‌یه‌، چیرۆكێكه‌ گوزارشت له‌ ژیانی نه‌ته‌وه‌كانی شاره‌كه‌ ده‌كات له‌و سه‌رده‌مانه‌ی كه‌ نه‌وت وه‌ك سامانێكی گرنگی جیهانی له‌ كه‌ركوك ده‌رهێنراوه‌ و بۆ هه‌موو دنیا به‌ره‌كه‌ت بووه‌ و بۆ كه‌ركوكییه‌كان به‌ڵابووه‌. ئه‌م رۆمانه‌ ئه‌گه‌رچی چیرۆكی گه‌ره‌كی چقوره‌ له‌ كه‌ركوك به‌ڵام رۆمانه‌كه‌ وێنه‌یه‌كی خۆڵاویی و ته‌ڵخی كه‌ركوكه‌. چیرۆكی نه‌ته‌وه‌كانی كه‌ركوكه‌. نووسه‌ر بێلایه‌نانه‌ و دوور له‌ ئایدۆلۆژیا و مه‌سه‌له‌ی نه‌ته‌وه‌یی كاری له‌سه‌ر رووداوه‌كانی شاره‌كه‌ كردووه‌ له‌په‌نجاكانی سه‌ده‌ی رابردوودا. عه‌زاوی وه‌ك گێڕه‌وه‌یه‌كی بێلایه‌ن چیرۆكی شاره‌كه‌ ده‌گێڕێته‌وه‌ و باسی نه‌ته‌وه‌كانی شاره‌كه‌ ده‌كات و چیرۆكه‌كانیان ده‌گێڕێته‌وه‌ و زۆرتر ته‌ركیزی له‌سه‌ر گه‌ڕه‌كی چقوره‌ و له‌ چیرۆكه‌كانی ئه‌و گه‌ڕه‌كه‌وه‌ دیمه‌نی شاره‌كه‌ نیشان ده‌دات.

سه‌ره‌تای رۆمانه‌كه‌ به‌ چیرۆكی حه‌مید نایلۆن ده‌ست پێده‌كات. ئه‌و پاڵه‌وانه‌ی كه‌ شۆفێری ژنێكی ئینگلیزه‌ له‌ كۆمپانیای نه‌وت و له‌ كۆمپانیا له‌سه‌ر كاره‌كه‌ی ده‌ریده‌كه‌ن، بۆ ئه‌و ده‌ركردنه‌ش نووسه‌ر چیرۆكی جیاوازی درۆوست كردووه‌. هه‌ر یه‌كه‌و بۆ هۆكارێكی ده‌گێڕێته‌وه‌. لێره‌وه‌ گیڕانه‌وه‌ ده‌چێته‌ سه‌ر باسی بابه‌تی مانگرتنی كرێكارانی نه‌وت و پاشان بۆ یاخیبوونی گاورباخی و چیرۆكی رووخاندنی گۆڕستانی گه‌ڕه‌كی موسه‌ڵڵا. ئه‌و گه‌ڕه‌كه‌ میللییه‌ كۆنه‌ی خاوه‌نی مێژوویه‌كی كۆن و دێرینه‌.

ئه‌م چیرۆكانه‌ له‌م رۆمانه‌دا چیرۆكی سه‌ره‌كی رۆمانه‌كه‌ كۆیان ده‌كاته‌وه‌، چیرۆكی شاره‌كه‌ن، حیكایه‌تی به‌دبه‌ختی و نه‌هامه‌تی شاره‌كه‌ن له‌و رۆژگاره‌دا كه‌ نه‌وت به‌رهه‌مهێنراوه‌، ئه‌و نه‌وته‌ی شاره‌كه‌ی به‌دبه‌خت كردووه‌. چون عه‌زاوی خۆی له‌ كوڕه‌ ره‌سه‌نه‌كانی شاره‌ باش ده‌زانێ چۆن رۆمانێك بنووسێ له‌سه‌ر شاره‌كه‌ و زۆر به‌ باشی چووه‌ته‌ نێو ئه‌و حیكایه‌تانه‌ی شاره‌وه‌ و رووداوه‌ واقیعییه‌كانی ئاوێزانی خه‌یاڵ كردووه‌. وه‌كو چیرۆكه‌كانی گه‌ڕه‌كی چقور و موسه‌ڵڵا و پیریادی و … ئه‌و فه‌زایه‌ی له‌و ده‌وروبه‌ره‌دا هه‌یه‌، كه‌ ئه‌و شوێنه‌ی ئه‌و هه‌ڵیبژاردووه‌ بۆ رۆمانه‌كه‌ی به‌شه‌ دێرین و كه‌وناره‌كه‌ی شاری كه‌ركوكه‌. رووداوه‌كان ئاوێزانی خه‌یاڵێكی جوان كراوه‌.

فازل عه‌زاوی شاعیر و رۆماننووسی عیراقی، هاوسه‌رده‌می جان ده‌مۆ و سه‌رگۆن پۆڵس و جه‌لیل قه‌یسی و موئه‌ید راوی و سه‌ڵاح فایه‌ق و… له‌ دایكبووی ساڵی 1940 ی كه‌ركوكه‌. یه‌كێكه‌ له‌ ئه‌ندامانی گروپی كه‌ركوك و چه‌ند به‌رهه‌مێكی نووسیوه‌، له‌ دیوانه‌ شیعر و رۆمان. ئه‌م رۆمانه‌ دوایین فریشته‌ یه‌كێكه‌ له‌ رۆمانه‌كانی كه‌ ساڵی 1992 به‌ عه‌ره‌بی بڵاوبووه‌ته‌وه‌ و ساڵی 2007 وه‌رگێڕدراوه‌ بۆ ئینگلیزی و ئه‌م ساڵیش له‌ لایه‌ن نووسه‌ر نه‌وزاد ئه‌حمه‌د ئه‌سوه‌ده‌وه‌ وه‌رگێڕدراوه‌ بۆ كوردی و له‌ بڵاوكراوه‌كانی ده‌زگای سه‌رده‌مه‌.

 

 96 جار بینراوە