سەرەکی » وتار » چۆن دەرچوو، چۆن داخرا؟

رۆژنامەی النور

چۆن دەرچوو، چۆن داخرا؟

ستار محەمەد ئەمین

ئەگەر ئەوێ رۆژێ لەسەر دەستی بەدرخانییەكان، یەكەم رۆژنامەی كوردی بەناوی كوردستان لە دەرەوی وڵات و لە ئاوارەیی چاپ و بڵاوكرایەوە، کە بۆ ئەوكات ئاوەها ئاسان نەبوو، كورد لەو سەردەمەدا بتوانێت ببێتە خاوەنی رۆژنامەیەك بەزمانی دایك. بەدرخانییەكان سەرەڕای هەموو ئاستەنگەكانی بەردەمیان لەو سەردەمی داگیركاریی و دوور لە نیشتمانی خۆیان، لە قاهیرەی پایتەختی میسر توانیان یەكەم ژمارەی رۆژنامەی كوردستان بەچاپ بگەێنن، کە دواتر بووە رووناكییەک بۆ هەمووان، کە تاكو ئێستاش ساڵانە لە هزر و هۆشی هەموو رووناكبیران و رۆژنامەنووسانی كورد-دا ماوە و یادی دەكرێتەوە.

لە دوای سێ چارەکە سەدە لەدوای رۆژنامەی كوردستان، دەستەیەك لە نووسەر و رووناكبیرانی كورد كە سەركردایەتی بزووتنەوەی كوردایەتییان دەكرد و سەر بە باڵی مەكتەبی سیاسی پارتی دیموكراتی كوردستان بوون.

رۆژی 26/9/1968مۆڵەتی دەرچواندنی رۆژنامەی (النور) بە زمانی عەرەبی بەناوی پارێزەر كەمال محیەدین و پارێزەر عومەر مستەفا (عومەر دەبابە) و حلمی عەلی شەریف و خالید دلێر و محەمەد حەسەن برزۆ وەردەگرن، دواتر بە ماوەیەكی كورت ئەو رۆژنامەیە دەبێتە سەكۆی ئازادی رۆژنامەگەریی بۆ یەكێتیی نیشتمانیی عیراق.

لەم رۆژنامەیەدا هەموو قەڵەمێك و كەسێكی ئازادیخوازی دیار لە هەردوو نەتەوەی كورد و عەرەب بابەتیان تێدا بڵاوكردۆتەوە، لەوانە مام جەلال و ئیبراهیم ئەحمەد و حەسەن عەلەوی و زۆری دی.

(النور) رووناكی بەهەموو لایەكی كوردستان و عیراق و تەنانەت بە هەموو وڵاتانی عەرەبی و جیهانیشدا بڵاوبووەوە، بەداخەوە دوای زیاتر لە سی ساڵ تێپەربوون بەسەر دەسەڵاتی كوردی، ململانێ سیاسییەكان وایان كرد زۆر شت، کە پەیوەندییان بە دیرۆكی نەتەوەكەمانەوە هەبوو لەبەر كێشە لاوەكییەكان، وەكو پێویست یادیان نەكرێتەوە، ئەگینا دەبوایە ساڵانە یادی ئەم رۆژنامەیە بکرێتەوە.

رۆژنامەی النور دەگەیشتە وڵاتانی عەرەبیش
راستە تەمەنی (النور) زۆر درێژ نەبوو، بە زمانی كوردیش نەبوو، بەناو و مێژوو بچووك، بەڵام لە كوردستان و عیراق و جیهانی عەرەبیدا بڵاو دەکرایەوە و خوێنەری زۆر و تایبەتی هەبوو، هەربۆیەش بەهۆی پێشهاتە سیاسییەکان و پیلانگێڕی دوژمنان و بەرژەوەندی تەسكی حزبی رۆژنامەی (النور) کرایە قوربانی ئارەزووەكانی چەند سیاسییەكی نەخوێندەوار.

بەمەبەستی زانیاری زیاتر لەسەر رۆژنامەی(النور) پارێزەر كەمال محیەدین یەکێک لە دەستەی نووسەرانی ئەم رۆژنامەیە لە دیدارێکدا بۆ گۆڤاری دیوان گوتی:»بەرلەوەی بێنە سەر حوكم و دەسەڵاتی سیاسیی لە عیراق وەربگرن، باڵی مەكتەبی سیاسی پارتی دیموكراتی كوردستان، لەرێگای عەبدوڵڵا سەلوم و ساڵح مەهدی عماش پەیوەندی زۆر باشی لەگەڵ(حزبی بەعس)دا هەبوو، هەفتانە یەكتریان دەبینی و كۆبوونەوەی دوو قۆڵیان دەکرد.

لە30/7/1968 دەسەڵاتیان گرتە دەست و دواتریش لە 13/8/1968 كۆبوونەوەیەك لە نێوان مەكتەبی سیاسی (پارتی دیموكراتی كوردستان) و (حزبی بەعس)دا لە كۆشكی كۆماری کرا، بە ئامادەبوونی (سەدام حوسێن و عەبدوڵڵا سەلوم و مونزر عریم) و (ئیبراهیم ئەحمەد و عومەر مستەفا و عەبدولڕەحمان زەبێحی و كەمال مەحیەدین) لەو كۆبوونەوەیەدا یەكێك لە داواكارییەكانی باڵی مەكتەبی سیاسی پێدانی رێپێدان بوو بە رۆژنامەی (النور) ئەو كاتە مەكتەبی سیاسی هەبوونی ئەو رۆژنامەیەی لە بەغدا بە پێویست دەزانی».

سەبارەت بە ناوی رۆژنامەكەش مامۆستا كەمال گوتی: هەڵبژاردنی ناوی (النور) بۆ رۆژنامەكە لەبەر ئەوەبوو رووناكی كوردستان و گەلی كورد و داخوازییەكانی بە زمانی عەرەبی بگاتە هەموولایەك. لە درێژەی قسەكانیدا بۆ گۆڤاری دیوان مامۆستا كەمال باسی ئەو نووسەر و كەسایەتیانەی كرد، كە نووسینەكانیان لە رۆژنامەکەدا بڵاوكردۆتەوە وەک (ئیبراهیم ئەحمەد و مام جەلال و عەبدولڕەحمان زەبیحی و محمودی مەلا عزەت و نەوزاد رەفعەت و ئیبراهیم میرانی و مستەفا ساڵح كەریم و دكتۆر كەمال فوئاد و تەحسین هەورامی). ژمارەیەكی زۆریش لەنووسەرانی عەرەب بابەتی خۆیان لە رۆژنامەی (النور) بڵاودەكردەوە.

لە دیمانەیەکمدا لەگەڵ (حەسەن عەلەوی) نووسەری عەرەب، بۆی گێڕامەوە و وتی: «رۆژنامەی (النور) یەكێك بوو لە رۆژنامە هەرە باشەكانی عیراق بە رۆژنامەی مامۆستا جەلال تاڵەبانی ناسرا بوو.»

هەروەها وتی: «لەبەر ئەوەی جارێكیان بابەتێكم لەم رۆژنامەیەدا بڵاوكردەوە لە لایەن حزبەوە سزا درام، چونكە ئێمە رۆژنامەی خۆمان هەبوو، بەڵام (النور) خوێنەری زۆری هەبوو، لەهەمان كاتدا زۆرترین ژمارەشی لێدەردەچوو، هەرچەندە بە مەبەست بابەتەكەم لەو رۆژنامەیەدا بڵاوكردەوە، لەهەمان كاتیشدا بەهۆی بڕوابوونم بە رۆژنامەی (النور) و نزیكیمان لەگەڵ مام جەلال تاڵەبانی گوێم بە سزاكەم نەدا.»

30 هەزار دانەی لێ چاپ دەکرا
هەروەها سەبارەت بە تیراژی رۆژنامەکەش مامۆستا كەمال گوتی: رۆژانە (30) هەزار دانەمان لێ چاپ و بڵاودەکردەوە و یەك دانەشی لێ نەدەمایەوە، هەروەها لە درێژەی بیرەوەرییەكانیدا مامۆستا كەمال دەڵێ: هەرچەندە ئەو ناوانەی لە سەرەتادا ئاماژەم پێكردوون رۆڵی گرنگیان هەبوو لە دەرچوونی رۆژنامەكە بەڕێكوپێكی، بەڵام زۆربەی ئەركی رۆژنامەكە كەوتبووە سەرشانی من و حلمی عەلی شەریف، رۆژانە لە بارەگای رۆژنامەكە دەواممان دەكرد، حلمی لەبەر ئەوەی كاری دیكەی نەبوو زیاتر پەیوەست بوو بە رۆژنامەكە، بەڵام هەرچی من بووم، ئەندامی مەكتەبی سیاسی و لێپرسراوی رێكخستنی بەغدا و پەیوەندییەكانیش بووم، هەربۆیە ئەبوایە رۆژانە سەردانی رۆژنامەكە بكەم، هەروەها لە درێژەی یادەوەرییەكانیدا مامۆستا كەمال محیەدین بۆ گۆڤاری دیوان دەڵێت: «من زۆر سەربەرزم كە یەكەمین ناوم لە دەستەی خاوەنەكانی دیارترین و بەناوبانگترین رۆژنامەی كوردی بەزمانی عەرەبی لە عیراق كە رۆژنامەیەكی سیاسی كۆمەڵایەتی و كەلەپوری بوو، هەمیشە داكۆكی لە دیموكراسییەت و یەكسانی و مافی مرۆڤ و بەرژەوەندی هەژاران و پێشخستنی ژیانی رۆژانەی گەلی عیراق دەکرد، بۆ مسۆگەركردنی دواڕۆژی پڕ لە ئاشتی و كامەرانی».

لەسەر بەراوردكرنی رۆژنامەی (النور) بەو رۆژنامانەی لەو کاتدا دەردەچوون، مامۆستا كەمال محیەدین وتی: من زۆر خۆشحاڵم جێگای خۆشیەتی دڵخۆش بم بەو رۆژنامەیە كە ئیمڕۆ دوای زیاتر لە پەنجا ساڵ باسی رۆژنامەكە و یادەوەرییەكانی خۆم لەگەڵ هەڤاڵانم بۆ گۆڤاری دیوان دەگێڕمەوە، بەڕاستی هێندە سەربەرزم بەوەی كە لە رۆژنامەیەك لەگەڵ ئەو هەڤاڵانەی ناوم بردوون پێكەوە كارمان كردووە و لەو مینبەرەوە توانیمان كێشەی رەوای كورد و كوردستان بەهەموو جیهان بگەێنین و باس لە داخوازییە رەواكانی میللەتی كورد بە مافی چارەی خۆنووسینەوە بكەین.

داکۆکی لە کورد دەکرد
(النور) تاكە رۆژنامە بوو بەزمانی عەرەبی، داكۆكی لە ئومێدی كورد و كوردستانی گەورە بکات، لەدرێژەی قسەکانیدا كەمال محیەدین دەڵێت: «بۆ مێژووی رۆژنامەگەری زۆر گرنگە ئەو راستییە بزاندرێت رۆژنامەی نور، كە لە بەغدا دەردەچوو رۆژانە (30) هەزار دانەی لێ چاپدەکرا، بەبێ ئەوەی تەنیا یەك دانەشی بمێنێتەوە، بەڵام رۆژنامەی (الثورە) كە هی حوكمەتی بەعس بوو (4) هەزار دانەی لێ چاپدەكرا، کەچی نیوەی لێدەمایەوە، هەرلەبەر ئەوەش بوو حوكمەتی بەعس كاغەزی لێمان كەم كردەوە، بۆ ئەوەی كەمترین ژمارەی لێ چاپ بكەین، لەو سەردەمەدا كاغەزی چاپكردن لەژێر دەسەڵاتی بەعس دابوو.

300 ژمارەی لێ دەرچوو
مامۆستا كەمال لە درێژەی قسەکانیدا باسی لە بارەگای رۆژنامەی (النور) کرد و گوتی: «رۆژنامەی (النور) بارەگاكەی لە شەقامی رەشید بوو لە تەنیشت سینەمای (سمیرامیس) رۆژانە رۆژنامەی (النور) بۆ هەموو شارەكانی عیراق و كوردستان و هەندێ لە پایتەختی وڵاتانی وەكو قاهیرە و دیمەشق و كوێت و لەندەن و ئەڵمانیا دەچوو».

ئەم رۆژنامەیە، لەو تەمەنە كورتەیدا كە (404) رۆژ بوو، توانی زیاتر لە (300) ژمارەی لێدەربچێت، هەروەها لایەنێكی دی ئیجابی ئەم رۆژنامەیە ئەوەبوو رۆژانە هەڤاڵانی مەكتەبی سیاسی چەند سەعاتێك لەم رۆژنامەیە دەوامیان دەكرد و چاویان كەوتووە بەنوێنەرانی دیپلۆماسی وڵاتانی وەكو روسیا و چین و لیبیا و میسر و رێكخراوی موجاهیدنی خەلقی فەلەستینی و…تاد.

داخستنی رۆژنامەی النور
لەسەر داخستنی رۆژنامەکەش لە چاوپێکەوتنێکمدا، کە کاتی خۆی لەگەڵ (حەسەن عەلەوی) کردوومە، ئەو كات راوێژكاری وەزارەتی رۆشنبیری عیراق بوو، بۆی گێرامەوە و وتی: «زۆربەی رۆشنبیرانی عیراقی و عەرەبی پێیان ناخۆش بوو، ئەم رۆژنامەیە دابخرێ، بەداخەوە داخستنی لەسەر داوای لایەنێكی كوردی بوو، كە ئەویش باڵەكەی بارزانی بوو، گفتوگۆ و رێكەوتنیان لەگەڵ سەدام حوسێن كردبوو، یەكەم مەرجیان لە رێكەوتنی 11ی ئازار داخستنی رۆژنامەی (النور) بوو، لەبیرمە رۆژێك بەر لە داخستنی (سەدام حوسێن) وەك راوێژكاری رۆشنبیری بانگی كردم و وتی: «بڕگەیەك لە بڕیارەكانی داخستنی رۆژنامە ببینەوە و رۆژنامەی (النور)ی پێ دابخەن و رۆژنامەی (التاخي) لەشوێنی دابنێن، شۆك بوم پێم وت: ئەم بڕیارە بە پەلەیە چییە؟ لە وەڵامدا گوتی ئەوە داواكاری جەنابی (بارزانی)ـە، دەبێ هەر ئەم شەو جێبەجێ بكرێت، زۆر هەوڵمدا، بەڵام بێ سوود بوو، ئەوەبوو بڕیاری داخستنی رۆژنامەی (النور) لە 19/3/1970 دەرچوو.

عەلەوی هەر لەو دیدارەدا وتی: «داخستنی النور كاردانەوەی زۆری لە شەقامی عیراقی و عەرەبی دروست كرد، دەمەوێ بە نموونە باس لە بەشێكی ئەو پەیوەندییە تەلەفۆنییەی نێوان سەرۆك عەبدولناسر و ئەحمەد حەسەن بەكر بكەم لەسەر داخستنی رۆژنامەی (النور)، عەبدولناسر بە سەرۆك بەكر دەڵێت: بەداخەوە ئیمرۆ هەواڵی داخستنی رۆژنامەی (النور)م پێگەیشت، زۆرم پێ ناخۆش بوو، نەدەبوایە ئەم رۆژنامەیە هەرگیز دابخرێت، چونكە لە عیراق (النور) تاكە رۆژنامە بوو داكۆكی لە كێشەكانی وڵاتانی عەرەبی دەکرد ئەویشتان داخست.

هەروەها مامۆستا كەمال محیەدین زانیاری ترمان پێدەدا لەسەر داخستنی ئەو رۆژنامەیە و دەڵێ: «داخستنی رۆژنامەی (النور) ئەوەندە ویستی بارزانی نەبووە ئەوەندەی داخوازی بەشێك لە ئەندامانی مەكتەبی سیاسییەكەی ئەوان بوو، كە پێداگریان كردووە لەسەر ئەوەی دەبێ ئەو رۆژنامەیە هەر دابخرێت، هەر بۆ زانینتان ئەوە مەكتەبی سیاسییە (بارزانی) بە هیچ شێوەیەك لەگەڵ لێك نزیك بوونەوەی باڵی مەكتەبی سیاسی و بارزانی نەبوون، حەزیشیان نەدەكرد ئەو لێك نزیك بوونەوەی هەبووە، لە رێگای رۆژنامەی (النور) لەگەڵ خوێندەوارانی عەرەب و حزبە سیاسییەكانی عیراقی و جیهانی عەرەبی و سیاسییەكانی عیراقی هەڵیبوەشێننەوە .
سەرچاوە:
-لە گۆڤاری (دیوان) ژمارە (5) وەرگیراوە کە ناوەندی هەولێری مەکتەبی راگەیاندن دەریدەکات.

 245 جار بینراوە