سەرەکی » وتار » گۆران فه‌تحی » سوریا دەگەڕێتەوە بۆ نێوەندی عەرەبی؟

سوریا دەگەڕێتەوە بۆ نێوەندی عەرەبی؟

گۆران فەتحی 

ئاماژەكان بۆ ئەوە دەچن، سوریا دوای چەندین ساڵ پەراوێزخستن و دابڕان لەوڵاتانی عەرەبی بەهۆی شەڕی ناوخۆی ئەو وڵاتەوە، جارێكی تر بێیتەوە نێو گۆڕەپانی عەرەبی، دوای ئەوەی وەزیری دەرەوەی ئیمارات سەردانی ئەو وڵاتەی كرد و چاوی بە بەشار ئەسەدی سەرۆكی رژێمی سوریا كەوت.
سەرەتای بچڕانی پەیوەندییەكان و نەبوونی متمانە بە دیمەشق
سوریا بەهۆی دروستبوونی شەڕ و ئاڵۆزی تێیدا لەساڵی 2011، دوای بەرپابوونی بەهاری عەرەبی تێیدا، هاوشێوەی چەندین وڵاتی تری وەك (میسر و تونس و لیبیا و یەمەن)، كە دواتر گۆڕرا بۆ شەڕێكی ناوخۆیی لەنێوان سوپای سوریا و هێزەكانی ئۆپۆزسیۆنی ئەو وڵاتە، كە تائێستاش بەردەوامە، بەهۆی بەكارهێنانی توندوتیژی لەلایەن حكومەتی سوریاوە لەهەندێك ناوچە، بەشێكی زۆری وڵاتانی جیهان و ناوچەكە و عەرەبیش پەیوەندییە دیپلۆماسییەكانیان لەگەڵ ئەو وڵاتەدا بچڕاند.
بەشێك لە شیكارانی سیاسی گومانیان لەمانەوەی رژێمی ئەسەد دەكرد، لەسەرەتای دروستبوونی ئاڵۆزی لەو وڵاتە بەهۆی بەرپابوونی بەهاری عەرەبییەوە، چونكە زۆرێك لە وڵاتان و حكومەتی لە ئەسەد بەهێزتر رووخان، لە میسر و لیبیا و یەمەن و تونس، بەڵام هاوكێشەكە پێچەوانەوە بووەوە، بەتایبەت دوای دەستوەردانی روسیا و ئێران بۆ بەرژەوەندیی رژێمی ئەسەد، كە ئەوەش وایكرد، دوای 10 ساڵ لە ململانێی و شەڕ لەو وڵاتە، كە زیاتر لە 400 هەزار كەسی تێدا كوژراو پێنج ملیۆن و 600 هەزار كەس لەحاڵ و ماڵی خۆیان ئاوارەبوون، حكومەتەكەی ئەسەد بمێنێت، هەرچەند بەشێكی زۆری وڵاتەكەی لەژێر دەستدا نییە.
راستە بەشێكی زۆری وڵاتانی عەرەبی و ناوچەیی متمانەیان بەو رژێمە نییە، بەڵام رەنگە بەهۆی هەوڵەكانی ئەو رژێمە بۆ بەدەستهێنانی پارە و هەروەها دەستكردنەوە بە بنیاتنانەوە لەهەندێك لەو ناوچانەی لەژێر دەستیدایە، وا لەهەندێك وڵات بكات، دووبارە پەیوەندییەكانی لەگەڵدا ببەستێتەوە.
كورد و حكومەتی ئەسەد
ئاژانسەكانی سەربە حكومەتی سوریا، باس لە رێكەوتن دەكەن لەگەڵ كورد لە رۆژاڤا كە دەكاتە باكووری ئەو وڵاتە، هەرچەند ئەردۆغانی سەرۆكی توركیا، لە 11ی تشرینی یەكەم رابردوو ئاماژەی بەوەكرد، كە پرۆسەیەكی سەربازی دژ بە یەكینەكانی گەل پەیەدە لەباكووری سوریا دەستپێدەكات، ئەوەش گومان دروستدەكات، بەوەی روسیا واز لە پاڵپشتی كورد بێنێت لە تەل رەفعەت، لەبەرامبەر چەند ناوچەیەك كە بەدەست توركیا و گروپە چەكدارەكانی سەر بەو وڵاتەیە، لە باشووری ئەدلیب، سوپای سوریاش لەئێستاوە چەندین هێز و چەك و تەقەمەنی رەوانەی ئەو ناوچانە كردووە.
ئەیمەن سوسان-ی بریكاری وەزیری دەرەوەی سوریاش، هەفتەی پێشوو باسی لە سەركەوتنەكانی سوپای سوریای كرد لەو ناوچانەو رایگەیاند، كە پارێزگای ئەدلیب دەگەڕێتەوە ژێر دەستی سوپاکەی بەم نزیكانە.
ئەو بەرپرسەی سوریا ئەوەشی ئاشكراكرد، كە دانوستانیان لەگەڵ چەندین وڵاتی عەرەبی دەستپێكردۆتەوە، بەتایبەت لەنێوان وەفدی سوریا و هەندێك وڵاتی عەرەبی لە كۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان، ئەو بەرپرسە بەدوویشی نەزانی، سوریا جارێكی تر بگەڕێتەوە نێو كۆمەڵەی وڵاتانی عەرەبی دوای ئەوەی لە 2011دا ئەندامبوونی لەو كۆمەڵەیە هەڵپەسێردرا.
ئاماژەكان بۆ ئەوە دەچن، هەندێك وڵاتی عەرەبی بەتایبەتی وڵاتانی كەنداو، بەمەبەستی كەمكردنەوەی پشتبەستنی ستراتیژیی سوریا بە ئێران، دوای چەندین ساڵ لە ململانێ، پەیوەندیی لەگەڵ سوریا ببەستنەوە بەتایبەتی لەرووی بازرگانییەوە.
چەندین وڵاتیش جگە لە كەنداو، ئامادەی نزیكبوونەوەن لەگەڵ سوریا بەتایبەت ئوردن، كە بەپێی چاودێرانی سیاسی، لە سەردانی شا عەبدوڵڵا بۆ ئەمریكا لە تەمموزی رابردوو، جۆ بایدنی قەناعەت پێكردووە، كە ئەسەد لە شوێنی خۆی دەمێنێتەوە، بۆیە دەبێـت كۆمەڵی نێودەوڵەتی لەگەڵیدا هەڵبكات. هەردوای ئەو سەردانەش بەشار ئەسەد و شا عەبدوڵڵا لە مانگی تشرینی یەكەمدا، پەیوەندییەكی تەلەفونیان پێكەوە كرد، ئەوەش بەپێی ئاژانسەكانی هەواڵ لە تەنها پەیوەندیی ئابوورییەوە بۆ دەستپێكردنەوەی پەیوەندییە سیاسییەكان دەچێت.
ئاماژەگەلی نزیكبوونەوەی
سوریا و وڵاتانی عەرەبی
چەندین هەڵوێست لەلایەن دیمەشق و هەروەها بەشێك لەوڵاتانی عەرەبییەوە لەم دواییەی دەركەوتوون، كە ئاماژەن بۆ دووبارە گێڕانەوەی پەیوەندی لەنێوان ئەو وڵاتانە «كە پێشتر نەیاری حكومەتی سوریا بوون و كاریان بۆ خستنی دەكرد» لەگەڵ رژێمی سوریادا.
هەڵوێستەكانیش زیاتر خۆیان لە كاركردن دەبینی بۆ بەرژەوەندی هاوبەشی نێوان ئەو وڵاتانە و سوریا، بەتایبەت لەرووی ئابووری و هەروەها لەچاوەڕوانی ئەوەی لە داهاتوودا گرێبەستی دووبارە بنیاتنانەوە لەسوریا ئیمزا بكەن و هەروەها گرێبەستی تایبەت بەووزە لەگەڵ دیمەشق بكەن، دواترین ئەو هەڵوێستانەش، لەم رووەوە سەردانەكەی وەزیری دەرەوەی ئیمارات بو بۆ دیمەشق، رۆژی سێشەممەی رابردوو.
رەنگە ئەمەش تەنها دەستپێك بێت و چەندین وڵاتی تریش هاوشێوەی ئەبو زەبی، روو لەدیمەشق بكەن، بەمەبەستی بەدەستهێنانی گرێبەستی بونیاتنانەوە و وزە لەو وڵاتە، لەحاڵێكدا ئەگەر هەوڵەكانی ئاشتی لەو وڵاتە سەربگرێت.
پێشتریش هەردوو باڵیۆزخانەی ئیمارات و بەحرێن لە كانونی دووەمی 2018 لەدیمەشق كرانەوە، كە ئەوەش ئەوكات بە گۆڕانكارییەكی گەورە لە سیاسەتی وڵاتانی كەنداو بەرامبەر بەرژێمی سوریا هەژماركرا، هەرچەندین ئەم هەنگاوانە دوای راوێژ بەسعودیە كراون، بەڵام خودی ریاز جارێ هەستیارانە مامەڵە لەگەڵ سوریا دەكات لەبەر نزیكایەتی لەگەڵ ئەمریكا.
میر محەمەد بن سەلمان لە ئاداری 2018دا لە لێدوانیكیدا ئاماژەی بەوەكرد، پەیوەندییە جیۆسیاسییەكانیان هێشتا بەهێزە لەگەڵ سوریا، روونیشیكردەوە كە ئەسەد دەمێنێتەوە، بەڵام گێڕانەوەی سەرجەم پەیوەندییە دیپلۆماسییەكان لەگەڵ دیمەشق هێشتا ئەگەرێكی دوورە.
سەردانی وەزیری دەرەوەی ئیمارات
شێخ عەبدوڵلا بن زاید ئال نهەیانی وەزیری دەرەوەی ئیمارات، هەفتەی رابردوو بەسەردانێكی رەسمی گەیشتە دیمەشقی پایتەختی سوریا و چاوی بە بەشار ئەسەدی سەرۆكی سوریا و بەشێك لەبەرپرسانی ئەو وڵاتە كەوت، سەردانێك كە زۆرێك لە كەناڵەكانی راگەیاندن و شیكارانی سیاسی، بەئاماژەیەكی گەڕانەوەی سوریا بۆ نێوەندی عەرەبی لێی دەڕوانن.
سەردانەكەی وەزیری دەرەوەی ئیمارات، یەكەم سەردانی دیپلۆماسی بەرپرسێكی كەنداوی عەرەبییە بۆ سوریا لە دوای دروستبوونی ئاڵۆزی و شەڕی ناوخۆیی لەو وڵاتە.
ئاژانسی هەواڵی رەسمی ئیمارات (وام) لەراپۆرتە هەواڵێكدا سەبارەت بە سەردانەكە رایگەیاند، ئەسەد و بن زاید لە كۆبوونەوەی نێوانیاندا، باسیان لەپێویستی باشكردنی پەیوەندییە دوو قۆڵییەكانی نێوان هەردوو وڵات كردەوە، ئاژانسەكە ئاماژەی بەوەشكردووە، كە بەشارە ئەسەد جەختی لەپەیوەندییە بەهێزەكانی نێوان گەلی ئیمارات و سوریا كردۆتەوەتەوە، دەستخۆشیشی لە هەڵوێستەكانی ئیمارات سەبارەت بەسوریا كردووە.
لای خۆیەوە ئاژانسی هەواڵی سوریای سەر بەحكومەتی دیمەشق بڵاویكردەوە، كە ئیمارات رەزامەندی دەربڕیوە لەسەر بنیاتنانی وێستگەیەكی ووزەی خۆر بەتوانای 300 میگاوات لە ناوچەی ریفی دیمەشق.
راستە رێڕەوی بارودۆخەكە لەسوریا بەرەو ئەوە دەچێت پەیوەندییەكانی ئەگەر بەتەواویش لەگەڵ وڵاتانی عەرەبی نەگەڕێتەوە ئەوا نزیكبوونەوەی تێدا دەبێت، بەتایبەت لەرووی ئابوورییەوە، چونكە وڵاتانی عەرەبی بەتایبەت كەنداو هەوڵ دەدەن، تا بتوانن جارێكی تر سوریا ببەستنەوە بەوڵاتانی عەرەبی و دووری خەنەوە لەوڵاتانی ناوچەیی، كە ئەوان بەنەیاری خۆیانیان دەزانن و لەململانێدان لەگەڵیاندا.

 154 جار بینراوە