سەرەکی » ئابووری » بیركردنەوە و پلانی ستراتیجی

بیركردنەوە و پلانی ستراتیجی

فەیسەڵ عەلی*

تاك و كۆمەڵگە دەشێ ئامانجی ستراتیجییان هەبێت و هەوڵ بۆ دەستەبەركردنی بدەن، هەر كەسە و بەپێی ئاوات و خەونەكانی خۆی و ئەو توانایانەی هەیەتی كە دەتوانێ لێوەیان ئەو ئامانجەی دیاریكردووە بپێكێت، رەنگە ئەو بوارەی دەیەوێ تێیدا ئامانجەكەی دەستەبەر بكات، ئاسانكاری یان كۆسپ لە بەردەم گەیشتن بە ئامانجەكەی بۆ دروست بكات، بەڵام ئامانجی ستراتیجی بەو ئاسانییە نییە كە مرۆڤ یان كۆمەڵگە ئارەزووی دەكات بۆی دەستەبەر بكرێت، لە هەر بوارێك لە بوارەكانی ژیانی سیاسی، ئابووری، كۆمەڵایەتی، خوێندن، كلتور و سەربازیشدا ئامانجی ستراتیجی هەیە.

كار و هەنگاوی
تەكتیكی دەخوازێت
شارەزایانی پلانی ستراتیجی لەو بوارەدا پلان دادەڕێژن كە پێیانوایە بۆ دەستەبەركردنی ئامانجەكەیان گونجاو و لەبارە، تێكشكاندنی سەربازییانەی دوژمن پێویستی بە تەكتیك هەیە، كە فێڵكردن و لەخشتەبردن، سەرلێشێواندنی راگەیاندن و سیاسی و هیتریشی تێدایە، كە وا لە دوژمن دەكات دۆش دابمێنێت، بۆ نمونە جووڵەپێكردنی هێز، وەك پاشەكشێ یان گۆڕینی ئاڕاستەكەی كە دەبوو بیگرێتەبەر، وادەكات رەوشەكە لەبەرچاوی دوژمن لێڵ و نادیار بكات. جێی ئاماژەپێكردنە، دەستەبەركردنی هەندێك ئامانج كاتی زۆری دەوێت، دەشێ چەند نەوەیەك بخایەنێت تا كۆمەڵگە بەو ئامانجە دەگات، گۆڕینی رێڕەوی بەرهەمهێنان لە كشتوكاڵەوە بۆ پیشەسازیی و قایلكردنی وەبەرهێنان، بونیادنانی كارگە و سازدانی هێزی كاری پسپۆڕ دەخوازێت، هەروەها دانانی سیستم و ئەو یاسایانەش دەخوازێت كە ئاسانكاریی بۆ بەڕێوەچوون و زامنكردنی ماف و كوالێتی پڕۆسەی بەرهەمهێنان و بەرهەمەكەشی دەكات.

پلانی ستراتیجی كار و هەنگاوی تەكتیكی دەخوازێت كە دەشێ بە پێپلیكانەی بچوێنین، هەر هەنگاوێك بەرەو ئەویترمان دەبێت، بەپێی ئەو هەلومەرجەی دێتەپێش، رەنگە پرسەكە هەمواركردنی تەكتیكەكان بخوازێت، یەك لە نمونە دیارەكان، جەنگی ساردی نێوان خۆرئاوا و یەكێتیی سۆڤێتی جاران، كە دەشێ بە داڕوخانی ستراتیجی ناوی بنرێت، كە چەند دەیەیەكی خایاند و بە كەوتنی سۆڤێت وەك دەوڵەت كۆتایی هات، بۆ چەند دەوڵەتێكی سەربەخۆ دابەش بوو، دیارترین وێستگەكانی جەنگی سارد: داگیركردنی ئەفغانستان بوو لەلایەن یەكێتیی سۆڤێتەوە بوو، ئەمریكاش ئەو هەلەی قۆستەوە بۆ كۆكردنەوەی هێز دژ بە داگیركەر تا بە هیلاككردنی سەربازی و ئابووری و دواتر داتەپین و لاوازیی تەواوی سۆڤێت كۆتایی هات.

دۆزینەوەی عەقڵی دەستەجەمعی
یەك لە دیارترین وێستگەكانی سەركەوتنی ئەمریكا دروستكردنی عەمیل بوو بۆ دەزگای هەواڵگرییەكەی، كە رۆڵی لە كاندیدكردنی ئەو كەسایەتییانە بوو بۆ وەرگرتنی پۆستە گرنگەكانی ناو دەوڵەتان، كە كەم ئەزموون و پێنەگەیشتوو و نەشارەزان، كە توانای بەجێهێنانی ئەو ئەركانەی ئەو پۆستانە نەبوون كە وەریان دەگرت، تا دەزگای باڵای ئیداریی دەوڵەت پەكی بكەوێت و بەرئەنجامەكەیشی كەوتن و داڕمانی خێرای لێبكەوێتەوە.

لەو تەكتیكانەی بۆ دەستەبەركردنی ئامانجە ستراتیجییەكان بەكاردەهێنرێت: بەكارهێنانی چەمكی عەقڵی دەستەجەمعییە بۆ كارتێكردن، دەكرێ كەسێك یان زیاتر بچێتە نێو كۆمەڵێك خەڵكەوە بۆ ئەوەی بۆچوونیان سەبارەت بە پرسێك بگۆڕێت، بەجۆرێك ئەو كەسە خۆی وانیشان بدات كە بڕوای تەواوی بەو بۆچوونە هەیە كە پێشتر ئەو بۆچوونە خراوەتە بازاڕ و لە رێی چالاكییەكەوە یان بەرنامەیەكی راهێنانەوە یان لە رێی هەڵمەتێكی راستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی میدیاییەوە بڵاوكراوەتەوە، میدیا بەشداری كارای لە دۆزینەوەی عەقڵی دەستەجەمعی هەیە كە هاوبەشی لە دۆزینەوەی كلتورێك، رێگەیەك بۆ بیركردنەوەیەكی نوێ تا لێوەی كار بۆ شێواندنی چەمكەكان و داڕمانی لەسەرخۆی بەهاكان بكات چ لەسەر ئاستی تاك بێت یاخود لەسەر ئاستی كۆمەڵگە بێت، بۆ ئەوەی بەهایەكی نوێ و شێوازێكی نوێی ژیان بەرجەستە بكرێت.

زانستێكی بێسنوورە
ئەو دەوڵەتانەی لە پەیوەندییەكانیان لەگەڵ دەوڵەتانی تردا وەبەرهێنان دەكەن، یان لە رێی بەرنامەكانی گەشەپێدانیانەوە كە مۆركی كۆمەڵایەتی بە بەریدا كراوە، مەزەندەكردنیان بۆ گۆڕانكاری پشت بە خوێندنەوە، توێژینەوەی وردی هەموو ئەو گۆڕاوانەی بە ئامانجە ستراتیجییەكانیانەوە پەیوەستە دەكەن كە دەشێ لەمیانی یەك چالاكی سادەدا دەستەبەری بكەن كە دواتر كاریگەرییەكانی ئەو چالاكییەی ئەنجامیانداوە هەڵدەسەنگێنن، چاوەڕوانی پەرچەكردارەكانی دەكەن چ ئەرێنی یاخود نەرێنی بێت، بۆئەوەی دوای ئەوەی هەنگاوێكی تر بنێن، یان دوای بخەن، ئەویش پشت بەو هەلومەرج و پێشهاتانەی دێنەپێش. پلانی ستراتیجی زانستێكی بێسنوورە كە دەبێ لە زانكۆ و پەیمانگەكاندا بخوێندرێت و راهێنانی لەسەر بكرێت، لەلایەن ئەو مامۆستایانەوە بوترێتەوە كە خاوەن هزری ستراتیجین و دەتوانن لە چەندین رەهەندەوە، بەوانەی كە چاوەڕوانكراویش نین، خوێندنەوە بۆ پرسێك بكەن.

* سەرۆكی مونتەدای ئابووریی كوردستان

 272 جار بینراوە