سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » چیرۆك و خوێنه‌ری ده‌قكوژ!

چیرۆك و خوێنه‌ری ده‌قكوژ!

حه‌مه‌ كه‌ریم عارف

(1)

گێڕانه‌وه‌ و خۆگێڕانه‌وه‌ له‌گه‌ڵ په‌یدابوونی به‌شه‌ردا چ وه‌ك تاك و چ وه‌ك كۆمه‌ڵگه‌ په‌یدابووه‌ و ڕه‌گێكی ده‌چێته‌وه‌ سه‌ر كه‌ڵكه‌ڵه‌ی نه‌مری و به‌تۆمار سپاردنی كار و كرده‌وه‌ و خولیا و كه‌ڵكه‌ڵه‌ و سه‌ركه‌وتن و ناكامی و شكسته‌ فیزیولۆجی و سایكۆلۆژییه‌ مرۆڤایه‌نییه‌كان.. هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌م كرده‌یه‌، كرده‌ی گێڕانه‌وه‌، به‌گوێره‌ی قۆناغی پێشكه‌وتن و گه‌شه‌كردنی هه‌مه‌لایه‌نه‌ی ژیاری و شارستانی مرۆڤ گۆڕانی گه‌وره‌ی به‌سه‌رهاتووه‌ و له‌هه‌ر قۆناغێكدا به‌گوێره‌ی پێوه‌ر و پێوانه‌ هونه‌رییه‌ باوه‌كانی ئه‌و قۆناغه‌ هونه‌رییه‌تی وه‌رگرتووه‌ و به‌ده‌م ڕه‌وتی ڕۆژگاره‌وه‌ هاتووه‌ و بووه‌ به‌ ژانرێكی ئه‌ده‌بی دیار و ناوی چیرۆكی لێنراوه‌ و پانتاییه‌كی هه‌ره‌ گه‌وره‌ی له‌ نه‌خشه‌ی ئه‌ده‌ب و هونه‌ردا گرتووه‌ته‌وه‌. ئیدی چیرۆك یه‌كێكه‌ له‌ هونه‌ره‌ زۆر هه‌ستیار و ناسكه‌كانی دنیای داهێنان. بۆیه‌ وه‌كو چۆن نووسینی ئه‌م ژانره‌ ئه‌ده‌بییه‌ هونه‌ره‌، به‌و ئاوایه‌ دروست خوێندنه‌وه‌ و باش خوێندنه‌وه‌شی هونه‌رێكه‌ بۆخۆی. وه‌كو چۆن نووسه‌ری كارامه‌ و پڕ ئه‌زموون، له‌زه‌ت له‌ نووسین ده‌بینێ و دیارده‌ و ڕووداو و ئه‌زموونه‌كانی ژیان، چ هی خۆی و چ هی خه‌ڵكی دی، هونه‌رمه‌ندانه‌ ده‌خوێنێته‌وه‌ و له‌ قاڵبی چیرۆكدا ده‌ی هونه‌رێنێ و ساته‌ زندووه‌كانی ژیان به‌زه‌بری هونه‌ر ڕاوده‌كات و نه‌مرییان پێده‌به‌خشێت و به‌جۆرێ ئالكاوی له‌زه‌تی نووسین ده‌بێت كه‌ كاتێ به‌خۆی ده‌زانێ ئالووده‌ی نووسین بووه‌ و هه‌رچی ده‌كات و ده‌كۆشێت بۆی ته‌رك ناكرێت. خوێنه‌ریش ده‌بێ به‌و ئاوایه‌ ڕمووده‌ و متووی خوێندنه‌وه‌ بێت و خۆی فێربكات چۆن له‌زه‌تی ئیستاتیكی له‌ خوێندنه‌وه‌ بدینێت. مناقه‌شه‌ و گه‌نگه‌شه‌ی جددی و هونه‌ریانه‌ی ده‌قی چیرۆكه‌كه‌ بكات، بۆ ئه‌م قاره‌مانه‌ی چیرۆكه‌كه‌ وای گوت؟ بۆ فڵان كاری كرد؟ ئه‌گه‌ر وای نه‌كردبا چ ده‌بوو؟ دوای ئه‌مه‌ چی ڕووده‌دات؟ ڕه‌مز و ڕازه‌كانی ئه‌م چیرۆكه‌ وه‌كو یه‌كه‌یه‌كی یه‌كپارچه‌ی هونه‌ری چییه‌ و له‌چیدایه‌؟ بۆچی ئه‌م ناوه‌ له‌م چیرۆكه‌ نراوه‌. ئاخۆ كلیلی كردنه‌وه‌ی ده‌رگای ڕازه‌كانی ئه‌م چیرۆكه‌ له‌ ناونیشانه‌كه‌یدایه‌، له‌ تیمه‌ و ناوه‌ڕۆكه‌كه‌یدایه‌؟ ئه‌گه‌ر ئه‌م فۆرم ته‌كنیكه‌ به‌كار نه‌برایه‌ هه‌ڤنه‌وایی و هاوئاهه‌نگی چیرۆكه‌كه‌ سه‌نگه‌لا ده‌بوو؟
به‌هه‌رحاڵ وه‌ڵامی ئه‌و پرسیار و گه‌نگه‌شانه‌ له‌ده‌قی جدیدا له‌بن دێڕی ده‌قه‌كه‌دا په‌نهانن، ئیدی له‌سه‌ر خوێنه‌ره‌، هه‌ڵبه‌ته‌ خوێنه‌ری جددی، كه‌شفیان بكات و مه‌ودا و ڕه‌هه‌نده‌ ئیستاتیكیه‌ جۆراوجۆره‌كانی بدۆزێته‌وه‌… خوێنه‌ری جدی ڕه‌گه‌زه‌كانی چیرۆك، تیمه‌ و ناوه‌ڕۆك، پلۆت و نه‌خشه‌، كاراكته‌رسازی. ده‌ستپێك و لووتكه‌ و كۆتایی و كات وشوێن و كاراكته‌ر و ڕووداو… هتد ده‌ناسێت و، توانا و به‌هره‌ و لێهاتوویی نووسه‌ر له‌ مونتاژ و لێكدان و چۆنیه‌تی به‌كارهێنانی ئه‌و ڕه‌گه‌زانه‌دا، گه‌شكه‌ به‌ڕۆحی ده‌به‌خشێت و ئالووده‌ی خوێندنه‌وه‌ی ده‌كات و هه‌مان له‌زه‌تی نووسینی لای نووسه‌ره‌كه‌، له‌لای خوێنه‌ر به‌ده‌م خوێندنه‌وه‌وه‌ و له‌ گه‌رمه‌ی خوێندنه‌وه‌دا به‌رجه‌سته‌ ده‌بێته‌وه‌.
چیرۆك پتر زاده‌ی خه‌ون و خه‌یاڵانه‌، كاراكته‌ر و قاره‌مانه‌كانی، ڕووداو و دیمه‌نه‌كانی ده‌ستكردی زه‌ین و خه‌یاڵی نووسه‌رن، به‌ڵام ئه‌م خه‌یاڵانه‌ ڕه‌گ و ڕیشه‌یان له‌واقیعدایه‌، هه‌رهیچ نه‌بێت له‌واقیعی چیرۆكه‌كه‌دایه‌. هه‌رچیرۆكێك بگریت له‌ كۆمه‌ڵێك ڕه‌گه‌زی جیاواز پێكهاتووه‌، له‌وانه‌ سكێچ، پلۆت، قاره‌مان و كاراكته‌ر، شوێنكات، گۆشه‌ نیگا، تیمه‌ و نێوه‌ڕۆك و… هتد. به‌هه‌رحاڵ هه‌ر هه‌موو ئه‌و ڕه‌گه‌زانه‌ و هی دیكه‌ش، له‌ یه‌كه‌یه‌كی هونه‌ری یه‌كگرتوو و یه‌كپارچه‌دا، دێنه‌ به‌رجه‌سته‌كردن كه‌ چیرۆكی هونه‌ری پێ ده‌گوترێت.
به‌ هه‌رحاڵ به‌نده‌ لێره‌دا به‌نیازی هیچ تیوریزه‌كارییه‌ك نیم و به‌ته‌ماش نیم كه‌س فێری چیرۆك نووسین بكه‌م، چونكه‌ وه‌ك ده‌ڵێن تاقه‌ ڕێگه‌ی فێربوونی چیرۆكنووسی، نووسینی چیرۆكه‌. به‌ڵكو زیاتر مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌، خوێنه‌ری خۆمان كه‌ ده‌قێكی چیرۆك ده‌خوێنێته‌وه‌، دوای خوێندنه‌وه‌ی ده‌قه‌كه‌، به‌لای كه‌مه‌وه‌ ڕاوبۆچوونێكی ڕه‌خنه‌یی سه‌باره‌ت به‌و ده‌قه‌ لا دروست بێ و كاته‌كه‌ی به‌فیڕۆ نه‌چووبێ.. هه‌ڵبه‌ته‌ هه‌ر خوێنه‌رێك نه‌گاته‌ ئه‌و ئاسته‌ ڕۆشنبیرییه‌ی ڕاوبۆچوونی ڕه‌خنه‌یی سه‌باره‌ت به‌و ده‌قه‌ لا دروست بێ كه‌ ده‌یخوێنێته‌وه‌ و نه‌توانێ موناقه‌شه‌ی جدی ده‌قه‌كه‌ بكات، ده‌قی ڕه‌سه‌ن و ناڕه‌سه‌ن و، جددی و بازاڕی لێكدی جیابكاته‌وه‌ ده‌شێت ناوی خوێنه‌ری ده‌قكوژی لێ بنه‌ین، كه‌ مخابن ئه‌م حاڵه‌ته‌ لای ئێمه‌ زۆر زه‌ق و دیاره‌.
چیرۆك كۆمه‌ڵێك ڕووداوه‌ كه‌ گوتیار یا نووسه‌ر ده‌یگێڕێته‌وه‌، ئیدی فه‌رق ناكات یه‌ك ڕووداو یان چه‌ند ڕووداوێك بێت، هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌م ڕووداوانه‌ پڕن له‌ كاراكته‌ر، ئه‌م كاراكته‌رانه‌ بوونه‌وه‌ر، یان مرۆڤی زیندوون و له‌ شێوازی ژیان و ڕه‌فتار و هه‌ڵوێستدا جیاوازن، واته‌ وه‌كو جیاوازی ژیانی خه‌ڵكی له‌ سه‌ر ڕووی زه‌وی، یانی چیرۆك دیمه‌نێكی هونه‌ریانه‌ی ژیانه‌، هونه‌راندنی دیمه‌نه‌ زندووه‌كانی ژیانه‌… هه‌ڵبه‌ته‌ پێویسته‌ لێره‌دا ئه‌وه‌ش بگوترێ كه‌ چیرۆك، له‌ چیرۆكیله‌، هه‌رچه‌نده‌ له‌یه‌ك تیره‌ و به‌ره‌ بابن، جیاوازه‌، چیرۆك ماوه‌یه‌كی درێژ و ته‌واوی ژیانێكی تایبه‌تی یان زنجیره‌ ژیانێك وێنه‌ ده‌گرێت و هونه‌ریانه‌ مامه‌ڵه‌ی له‌ته‌كدا ده‌كات، به‌ڵام چیرۆكیله‌ سه‌روسه‌ختی ده‌گه‌ڵ ماوه‌یه‌كی كورت، گرته‌یه‌ك، یه‌ك هه‌ڵوێست له‌مه‌ڕ ژیان، هه‌یه‌. بۆیه‌ نووسه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی به‌تانی چیرۆكدا ده‌چێت و شاخ و باڵی لێ ده‌نێ و تول و ته‌فسیلی ده‌داتێ و له‌بنچ و بناوانی ده‌كات، نووسه‌ری كورتیله‌ چیرۆك ئه‌مه‌ ناكات و پانتایی و ڕووبه‌ری كاره‌ هونه‌رییه‌كه‌ ڕێگه‌ی نادات، واته‌ نووسه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی له‌ چیرۆكدا (مه‌به‌ست چیرۆكی درێژ و ڕۆمانه‌) ده‌ستی كراوه‌یه‌، له‌كورتیله‌ چیرۆكدا وانییه‌. نووسه‌ری چیرۆك هه‌وڵده‌دات زنجیره‌ ڕووداوێكی گرینگ و هه‌ستیار به‌گوێره‌ی نه‌سه‌ق و ڕه‌وتی لۆژیكی، بهونه‌رێنێ و مامه‌ڵه‌ی له‌ته‌كدا بكات، به‌ڵام له‌ كورتیله‌ چیرۆكدا نووسه‌ر وێنه‌یه‌كی گه‌ش و ڕوون و ڕه‌وان و هه‌ڵبژارده‌ی گرته‌یه‌ یا دیمه‌نێكی كورتی له‌زو به‌زی ژیان به‌جۆرێك ده‌گرێت كه‌ بیرۆكه‌یه‌كی دیاریكراو ده‌رببڕێ و به‌رجه‌سته‌ بكات.. هه‌رچه‌نده‌ ژیانی ده‌روونی و ناوخۆی كورتیله‌ چیرۆك زۆر پشت به‌ ڕووداو و كاراكته‌ر و چۆنییه‌تی كارلێكیان نابه‌ستێ، به‌ڵام یه‌كێتی باندۆر مه‌رجێكی زۆر پێویسته‌ بۆ كورتیله‌ چیرۆك و چیرۆكی كورت و ره‌نگه‌ ئه‌مه‌ به‌جیاوازی سه‌ره‌كی نێوان كورته‌ چیرۆك و چیرۆك و نۆڤڵێت بێته‌ ژماردن.
ئیدی ئه‌ركی نووسه‌ر ئه‌وه‌یه‌ ڕێنوێنی خوێنه‌ر بكات و بۆ ناو شاری هونه‌ریی چیرۆكی به‌رێت و دڵسۆزانه‌ به‌ كوچه‌ و كۆڵان و نهێنگه‌كانی ئه‌و شاره‌یدا بگێڕێت و به‌جۆرێ تێكه‌ڵاوی دیارده‌ و ڕووداوه‌كانی ببێت، كه‌ هاته‌ ده‌ره‌وه‌ دان به‌ ڕاستگۆیی و واقیعییه‌تی كارلێكی نێوان كاراكته‌ر و ڕووداوه‌كاندا بنێ… ئه‌مه‌ش به‌وه‌ دێته‌دی كه‌ نووسه‌ر توانیبێتی، كاراكته‌ره‌كان وه‌كو خۆیان، له‌ ژیانی ئاسایی تایبه‌تی خۆدا چۆنن، ئاوا وێنه‌گرتبێ.
ڕاسته‌ ڕووداو، كۆڵه‌كه‌یه‌كی گه‌وره‌ی چیرۆكه‌، به‌ڵام تان و پۆی چیرۆك خه‌یاڵه‌، هه‌رده‌قێكی چیرۆڤكانی یان هونه‌ری ئه‌گه‌ر خه‌ون و خه‌یاڵی تیا نه‌بێ وه‌كو مه‌لێكه‌ باڵی كرابێ و بێهوده‌ به‌ته‌مای به‌رزه‌فڕی بێ. چیرۆك نایه‌ت واقیع وه‌كو خۆی بخاته‌ڕوو، واته‌ واقیع و ڕووداو موو به‌ موو كۆپی ناكاته‌وه‌، ئه‌مه‌ زیاتر كاری مێژوو و بیوگرافیایه‌. چیرۆك وێنه‌یه‌كی خه‌یاڵ ئامێزی واقیع و ڕووداوه‌كانی نیشان ده‌دات، بۆیه‌ نووسه‌ر ئه‌گه‌ر واقیع، دیارده‌ و ڕووداوان وه‌كو خۆی، موو به‌ موو، زۆر ڕاستگۆیانه‌ش به‌ به‌ڵگه‌ی زندووشه‌وه‌ وێنه‌بگرێت، هه‌ركاره‌كه‌ی هونه‌ریه‌ت وه‌رناگرێت. یان ئه‌گه‌ر كاراكته‌ره‌كانی، خه‌ڵكانی ڕاسته‌قینه‌ی ناو ژیانیش بن، هه‌ر هونه‌ریه‌ت به‌كاری چیرۆكڤانی نابه‌خشن و ناسنامه‌ی واقعییه‌ت به‌وكاره‌ ناده‌ن. به‌ڵكو واقعییه‌ت به‌و مانایه‌یه‌، نووسه‌ر له‌باری هونه‌رییه‌وه‌ ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌مان لادروست بكات كه‌ ئیمكانی ڕوودانی ئه‌م ڕووداوانه‌، یان هه‌بوونی ئه‌م كاراكته‌رانه‌ له‌ژیاندا، له‌ژیانی ئاساییدا مومكین بێ… به‌ڵام ده‌بێ لێره‌دا ئه‌وه‌ش بگوترێ كه‌ ژیان هاماج و ئۆتمۆسفیرێكی یه‌جگار به‌رین و به‌ربڵاوه‌، ڕۆماننووس، چیرۆكنووس له‌ ناوه‌ندی ئه‌و دنیا ئاڵۆز و گۆنگه‌دا دێت ئه‌و دیارده‌ و دیمه‌نانه‌ هه‌ڵده‌بژێرێ و ده‌یان هونه‌رێنێ كه‌ بشێت ژیانی پێ ڕاڤه‌ و شرۆڤه‌ بكات… واته‌ نووسه‌ر، تیمه‌ و كه‌ره‌سته‌كانی له‌ ژیانه‌وه‌ وه‌رده‌گرێت و به‌گوێره‌ی خوێندنه‌وه‌ی هونه‌ریی خوێ مامه‌ڵه‌ی له‌ ته‌كدا ده‌كات و ده‌یهونه‌رێنێ، كه‌ ئه‌مه‌ ده‌كاته‌ خودی پرۆسه‌ هونه‌رییه‌ ڕاسته‌قینه‌كه‌، واته‌ ده‌بێ خه‌می گه‌وره‌ی نووسه‌ر گه‌یشتن به‌ هونه‌رییه‌ت بێ، كه‌ره‌سته‌ خاوه‌كان له‌ یه‌كه‌یه‌كی یه‌كپارچه‌ی هونه‌ریدا، ئاوێته‌ ببن و ناسنامه‌ی چیرۆك و ڕۆمان وه‌ربگرن. ئه‌گینا گێڕانه‌وه‌ی دیارده‌ و دیمه‌ن و ڕوداوه‌كان وه‌كو خۆی چه‌ند ئه‌مینیش بێ ناكاته‌ چیرۆك و ڕۆمان، نه‌خوازه‌ڵڵا چیرۆك و ڕۆمانی سه‌ركه‌وتوو و زیندوو. ئه‌ركی چیرۆكنووس خوێندنه‌وه‌ی هونه‌ریانه‌یه‌ بۆ ئه‌و كه‌ره‌سته‌ و تیمه‌ و ڕه‌گه‌زانه‌ی هه‌ڵیبژاردوون بۆ پرۆسه‌ هونه‌رییه‌كه‌… واتا وه‌كو گوتمان ئه‌رك و خه‌می نووسه‌ر گه‌یشتنه‌ به‌ هونه‌رییه‌ت، به‌ ئه‌ده‌بییه‌ت. خۆ ئه‌گه‌ر نووسه‌ر له‌مه‌دا سه‌ركه‌وتوو بێ، ده‌توانێ ڕۆح به‌ به‌ر هه‌ندێ كاراكته‌ر و قاره‌مانی چیرۆكه‌كه‌یدا، بكات و كه‌ پتر له‌هه‌ندێ كاراكته‌ر و شه‌خسیه‌تی مێژوو، بژین و له‌زه‌یندا به‌نه‌مری بمێننه‌وه‌.. هه‌ندێ قاره‌مانی چیرۆك له‌ چیرۆك و ڕۆمانانی سه‌ركه‌وتووی دنیا هه‌ن كه‌ له‌ نووسه‌ره‌كانیان به‌نامێ تر و ناودارترن
هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌وزاری ده‌ستی نووسه‌ر، له‌م پرۆسه‌ ئه‌فراندنه‌وانیه‌دا زمانی په‌خشانه‌ نه‌ك زمانی شیعر، چونكه‌ شیعر به‌ حوكمی بارگاوی بوونی به‌سۆز وگودازی ئاگرین و خه‌یاڵی تۆسن و سه‌ركێش و ڕیتم و مۆسیقا و…. هتد له‌وه‌ قورستره‌، به‌ئاسانی به‌ده‌سته‌وه‌ بێت و به‌كه‌ڵكی ئه‌وه‌بێت ڕاستگۆیانه‌ له‌و ژیان و دنیا هونه‌رییه‌دا، گوزارشت له‌ ڕیزبه‌ندی ڕووداوه‌كان و گه‌شه‌ و نه‌ش و نمای كاراكته‌ره‌كان بكات، كه‌ پێویسته‌ وێنه‌یه‌كی خه‌یاڵئه‌نگێزی واقیع بێ، نه‌ك خودی واقیع، چونكه‌ ئه‌ده‌ب چه‌ند ڕه‌گیشی له‌ واقیعدا بێ، ده‌بێ له‌ واقیع باڵاتر بێ. به‌ كه‌ره‌سته‌ی واقیع، واقیعێكی ئه‌فسووناوی دروست ده‌كات.
دیاره‌ نووسه‌ر ئازاده‌ له‌وه‌ی چۆن ئه‌و وێنه‌ خه‌یاڵ ئامێز و خه‌یاڵئه‌نگێزه‌ی واقیع گه‌ڵاڵه‌ و به‌رجه‌سته‌ ده‌كات و ده‌ی هونه‌رێنێ.. ئیدی ناچار نییه‌ هه‌موو وردودرشتێكی ژیانی كاراكته‌ر بخاته‌ڕوو، ڕه‌نگه‌ خوێنه‌ریش زۆر ئه‌مه‌ی به‌لاوه‌ گرنگ و مه‌به‌ست نه‌بێ، به‌ڵام حه‌زده‌كات كاراكته‌رێكی زیندوو بدینێ و له‌ پرۆسه‌ی خوێندنه‌وه‌دا، به‌رخورد ده‌گه‌ڵ كاراكته‌رێكی زیندوودا بكات، كه‌ ژیانی لێ هه‌ڵ بقوڵێت.. به‌هه‌رحاڵ ژیان به‌ هه‌موو دیارده‌ و ڕووداو به‌شه‌ر و بوونه‌وه‌رانییه‌وه‌ كه‌ره‌سته‌ی خاوه‌و نووسه‌ر ئازادی ئازاده‌، له‌ وه‌ی چۆنی هه‌ڵده‌بژێرێ و، گێژه‌ و بێژه‌ی ده‌كات و خوێندنه‌وه‌ و به‌رخورد و مامه‌ڵه‌یه‌كی ئه‌وتۆی له‌گه‌ڵدا بكات، كه‌ كاراكته‌رێكی زیندووی وه‌ها دروست بكات ژیانیان لێ هه‌ڵقوڵێت و كارلێكێكی ئاسایی و ڕاستگۆیانه‌ ده‌گه‌ڵ ڕووداوه‌كاندا بكه‌ن. هه‌ڵبه‌ته‌ هونه‌ر و هونه‌رمه‌ندی نووسه‌ر له‌وه‌دایه‌ هه‌ندێك له‌ ڕاز و ڕه‌مزه‌ په‌نهانه‌كانی ژیانمان، هونه‌رمه‌ندانه‌ بۆ كه‌شف بكات و له‌ ڕووی واقیعی هونه‌رییه‌وه‌ قه‌ناعه‌ت به‌خش بێت، نه‌ك بێت هه‌رچییه‌كی كه‌وته‌به‌رچاو موو به‌ موو وه‌كو خۆی بۆمانی تۆمار بكات، یا هه‌رچییه‌كی بیربكه‌وێته‌وه‌، دووباره‌ و وه‌كو خۆی بۆمانی بگێڕێته‌وه‌، ئه‌مه‌ كارێكه‌ له‌ كردن نایه‌ت، و به‌بێ خه‌ون و خه‌یاڵ هونه‌رییه‌ت وه‌رناگرێت. واتا چیرۆك پرۆسه‌یه‌كی ئه‌فراندنه‌وانی و فیلیڤانی كه‌شفكاری زۆر هه‌ستیاره‌، ده‌بێ هۆ و ئه‌نجامه‌كان هونه‌ریانه‌ كه‌شف بكات. ده‌نا گێڕانه‌وه‌ی ئه‌مینانه‌ و ڕاستگۆیانه‌ی دیارده‌ و ڕووداوه‌كان به‌ته‌نیا ناكاته‌ چیرۆكی هونه‌ری.

print

 107 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*