سەرەکی » زانست » ستیفن هۆكینگ.. ئه‌و ته‌لیسمه‌ی پزیشكه‌كانی سه‌رسامكرد

ستیفن هۆكینگ.. ئه‌و ته‌لیسمه‌ی پزیشكه‌كانی سه‌رسامكرد

ستیفن هۆكینگ زانای فیزیای تیۆریی بوو له‌زانكۆی كامبریدج ، ئه‌و كه‌سه‌ بوو كه‌ سه‌ره‌رای ناتوانایی جه‌سته‌یی، ئاوه‌زێكی زۆر گه‌وره‌ وفراوانیی هه‌بوو بۆ خزمه‌تی زانست و مرۆڤایه‌تی.
كه‌من ئه‌وانه‌ی ده‌توانن گومان بكه‌ن له‌وه‌ی كه‌ مامۆستای بیركاریی و فیزیای تیۆریی له‌ زانكۆی كامبریدج (ستیفن هۆكینگ ) كه‌سایه‌تییه‌كی تایبه‌تی هه‌یه‌، چونكه‌ ئه‌و به‌ زیره‌كترین زانای فیزیای تیۆریی داده‌نرێت له‌ دوای زانای به‌ ناوبانگی فیزیا (ئه‌لبێرت ئانشتاین).
هۆكینگ 12 نیشانه‌ی سوارچاكیی به‌ پله‌ی سه‌ركرده‌ی هه‌یه‌ و له‌ ساڵی 2009دا نیشانه‌ی ئازادیی سه‌رۆكایه‌تیشی وه‌رگرت كه‌ باڵاترین خه‌ڵاته‌ له‌ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكادا ببه‌خشرێته‌ كه‌سێكی مه‌ده‌نیی.
به‌دوور له‌هه‌موو ده‌سته‌كه‌وته‌ ئاكادیمییه‌كان، هۆكینگ دوای ئه‌وه‌ی له‌ ته‌مه‌نی 18 ساڵییه‌وه‌ تووشی نه‌خۆشیی وه‌ستانی كۆئه‌ندامه‌كانی ده‌ماریی ده‌بێت و پزیشكه‌كان ناتوانن هۆكاری توشبونی به‌و نه‌خۆشییه‌ی بدۆزنه‌وه‌ كه‌ به‌ هۆیه‌وه‌ به‌ شێنه‌یی په‌له‌كانی له‌ كار‌و جوڵه‌ ده‌كه‌وت، هه‌ر بۆیه‌ به‌ درێژایی ژیانی وه‌ك په‌رچووه‌یه‌كی پزیشكیی سه‌یری ده‌كرا، چونكه‌ وه‌ك ته‌حه‌دایه‌ك وابو له‌به‌رده‌م پزیشكه‌كاندا به‌ تایه‌تیش كاتێك له‌ ساڵی 1963دا و دوای ئه‌وه‌ی نه‌خۆشییه‌كه‌ی ده‌چێته‌ قۆناغێكی نوێوه‌ پزیشكه‌كان پێشبینی ده‌كه‌ن دوای چه‌ند مانگێك بمرێت، به‌و پێیه‌ی ئه‌وانه‌ی تووشی هه‌مان نه‌خۆشییه‌كه‌ی ئه‌و بوون ته‌نها (5%)یان ماوه‌ی 10 ساڵ دوای نه‌خۆشییه‌كه‌یان به‌ زیندویی ماونه‌ته‌وه‌.
ئه‌و دۆخه‌ی ستیفن هۆكینگ كه‌ نزیكه‌ی 50 ساڵ له‌گه‌ڵیدا ژیا و تێیدا نه‌خۆشییه‌كه‌ گه‌شه‌ی ده‌كرد و هێرشی ده‌كرده‌ سه‌ر ده‌ماره‌كانی به‌ دۆخێكی تایبه‌ت له‌قه‌ڵه‌مدراوه‌، له‌مباره‌یه‌شه‌وه‌ دكتۆر هۆكینگ خۆی له‌ چاوپێكه‌وتنێكدا ده‌ڵێت» من به‌خته‌وه‌ر بوم، چونكه‌ دۆخی من به‌ هێواشیی خراپ ده‌بوو، به‌ به‌راورد به‌وه‌ی له‌ نه‌خۆشه‌كانی دیكه‌ی وه‌ك ئه‌وه‌ی من ڕووده‌دات، هه‌ر بۆیه‌ پێویسته‌ مرۆڤ هیوا بڕاو نه‌بێت».
ئه‌و زانایه‌ له‌چاوپێكه‌وتنه‌كه‌دا ده‌ڵێت»هه‌میشه‌ پرسیاری ئه‌وه‌م لێ ده‌كرێت هه‌ست به‌ چی ده‌كه‌م كه‌ توشی نه‌خۆشی ڕه‌قبوونی ده‌ماركان بووم ، منیش وه‌ڵام ده‌ده‌مه‌وه‌ كه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌م تا ده‌توانم به‌ شێوه‌یه‌كی سروشتیی بژیم و بیر له‌دۆخه‌ ته‌ندروستییه‌كه‌م نه‌كه‌مه‌وه‌ و هه‌ست به‌ په‌شیمانیی نه‌كه‌م بۆ ئه‌و شتانه‌ی كه‌ نه‌متوانیوه‌ بیكه‌م و ئه‌و شتانه‌ش زۆر كه‌من»
تا ئیستاش پزیشكه‌كان ناتوانن هۆكاره‌ سه‌ره‌كییه‌كانی تووشبوون به‌و نه‌خۆشییه‌ بزانن كه‌ پێی ده‌وترێت نه‌خۆشی ده‌ماره‌ جوڵێنه‌ره‌كان كه‌ ئه‌وه‌ش كار ده‌كاته‌ سه‌ر جوڵه‌ی ماسولكه‌كانیش، هێنده‌ی زانراوه‌ ئه‌وه‌یه‌ (5%)ی ئه‌و حاڵه‌تانه‌ هۆكاری بۆماوه‌یی هه‌یه‌، ناخۆشترین شتیش له‌و نه‌خۆشییه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌وانه‌ی تووشی ده‌بن پێشتر هه‌ست به‌ هیچ كێشه‌یه‌كی ته‌ندروستیی ناكه‌ن.
ئه‌وه‌ی لای پزیشكه‌كان و لای ئه‌وانه‌ ڕوونه‌ كه‌ له‌ نزیكه‌وه‌ ئاگاداری ژیانی هۆكینگن ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌رچه‌نده‌ ده‌ستنیشانكردنی نه‌خۆشییه‌كه‌ی ستیفن هۆكینگ بووه‌ مایه‌ی شۆك بۆ ده‌وروبه‌ره‌كه‌ی، به‌ڵام هه‌ر ئه‌و نه‌خۆشییه‌ توانی ڕه‌سمی كه‌سێتی و توانای به‌رگه‌گرتنی ئه‌و زانایه‌ بنه‌خشێنێت.
بۆ ئه‌مه‌ش خودی هۆكینگ ده‌ڵێت» له‌گه‌ڵ ئه‌و خه‌رمانه‌ ئاڵۆزه‌ی ده‌وری داهاتوی دام، هه‌ستمكرد له‌ جاران زیاتر چێژ له‌ ژیانم ده‌بینم ، ئه‌وه‌ش شتێكی سه‌یر بوو بۆم».
ده‌شڵێت» له‌توێژینه‌وه‌كانمدا پێشكه‌وتم، له‌گه‌ڵ كچێكدا په‌یوه‌ندیم به‌ست ناوی(جینی والید)، ئه‌وه‌ش دوای ئه‌وه‌ی حاڵه‌ته‌كه‌م ده‌ستنیشانكرا، ئه‌وه‌ش وه‌ك خاڵێكی وه‌رچه‌رخان وایه‌ له‌ ژیانمدا و هه‌مووشیان هۆكارێكیان داومه‌تێ بۆ ئه‌وه‌ی له‌ پێناویاندا بژیم»
تا ساڵی(1974)هۆكینگ و ژنه‌كه‌ی توانیان بێ یارمه‌تی ده‌ره‌كیی مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ نه‌خۆشییه‌كه‌ بكه‌ن و له‌و ماوه‌یه‌دا سێ مناڵیان بوو كه‌ دوانیان كوڕ و یه‌كێكیان كچ بوو به‌ ناوه‌كانی ( تیم و رۆبیرت و لوسی)
له‌و كاته‌دا هۆكینگ ده‌یتوانی بێ یارمه‌تیی كه‌س نان بخوات و بچێته‌ له‌سه‌ر جێگه‌كه‌ی و هاتوچۆ بكات، به‌ڵام نه‌یده‌توانی بۆ مه‌ودای دوور بجووڵێت.
پاشان له‌ قۆناغێكی دیكه‌دا كه‌ ئیدی ماسوولكه‌كانی ڕه‌ق ده‌بوون هۆكێنگ و ژنه‌كه‌ی بڕیاریاندا یه‌كێك له‌و توێژه‌رانه‌ بێننه‌ ماڵه‌كه‌یان و له‌گه‌ڵیان بژی كه‌ سه‌رقاڵی توێژینه‌وه‌ بوو له‌ حاڵه‌ته‌كه‌ی ئه‌و زانایه‌.
هه‌ر له‌و ماوه‌یه‌دا ئه‌و قوتابیانه‌ی زانكۆ كه‌ بیانویستایه‌ یارمه‌تیی هۆكینگ بده‌ن له‌ ماڵه‌وه‌ ، شوێنی نیشته‌جێبوونی خۆرایییان پێده‌درا و پاره‌یه‌كی تایبه‌تیان ده‌درایه‌.
دوای چه‌ند ساڵێك ئیدی ده‌بوو ئه‌و خێزانه‌ پشت به‌ په‌رستاری تایبه‌تمه‌ند ببه‌ستن بۆ یارمه‌تیدانی هۆكینگ و ده‌ركه‌وت ئیدی ئه‌و زانایه‌ پاشماوه‌ی ژیانی له‌سه‌ر كورسیی بزۆك به‌سه‌ر ده‌بات.
له‌ ساڵی 1984 دا هۆكینگ تووشی هه‌وكردنی سییه‌كان بوو، ئه‌مه‌ش كۆژانه‌كانی زیاتر كرد، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌و جۆره‌ نه‌خۆشییه‌، هاوشێوه‌كانی هۆكینگی ده‌كوشت، به‌ڵام ئه‌و زانایه‌ له‌و نه‌خۆشییه‌ش ڕزگاری بوو و بۆ زاڵبوون به‌سه‌ر خراپیی هه‌ناسه‌دانی نه‌شته‌رگه‌رییه‌كی بۆ كراو و بۆرییه‌ك له‌ جێگه‌ی بۆرییه‌ هه‌واییه‌كانی دانرا ، ئه‌و نه‌شته‌رگه‌رییه‌ سه‌ركه‌وتوو بوو، به‌ڵام كاریگه‌ریی له‌سه‌ر ده‌نگی هۆكینگ دانا و وای لێهات پێویستی به‌ چاودێریی بوو به‌ درێژایی كات.
له‌و كاته‌شدا هۆكینگ نه‌یده‌توانی هیچ قسه‌ بكات و له‌ ڕێگه‌ی ئاماژه‌وه‌ قسه‌كانی له‌ ده‌وره‌به‌ره‌كه‌ی ده‌گه‌یاند و پشتیی به‌ ژنه‌كه‌ی ده‌به‌ست بۆ گه‌یاندنی قسه‌كانی ، ئه‌ویش پشتی به‌ كارتی پیته‌كان ده‌به‌ست.
پاش ماوه‌یه‌ك (ۆولت ۆلتز) كه‌ پسپۆڕی بواری كۆمپیوته‌ر بوو كه‌ ئه‌و دۆخه‌ی هۆكینگ ده‌بیستێت، پرۆگرامێكی كۆمپوته‌ریی له‌ كالیفۆرنیاوه‌ بۆ ده‌نێرێت كه‌ پێی ده‌وترێت (Equalizer)، ئه‌و پرۆگرامه‌ش یارمه‌تی دا بۆ هه‌ڵبژاردنی وشه‌كانی له‌و لیستانه‌ی كه‌ له‌و شاشه‌یه‌وه‌ ده‌رده‌كه‌وت كه‌ دوگمه‌كه‌ی به‌ده‌ست خۆیه‌وه‌ بوو.
چه‌ندین هه‌وراز و نشێو هاتووه‌ته‌ ڕێی ستیفن هۆكینگ، له‌ساڵی 1990دا و دوای 26 ساڵ هاوسه‌رگیریی له‌ ژنه‌كه‌ی جیا بووه‌وه‌ و دوای پێنج ساڵ و له‌ 1995 دا جارێكی تر هاوسه‌رگیریی كرد ئه‌مجاره‌یان هاوسه‌ره‌كه‌ی یه‌كێك بوو له‌ په‌رستاره‌كانی، به‌ڵام ئه‌و هاوسه‌رگیرییه‌ زۆری نه‌خایاند، چونكه‌ هه‌ندێك كه‌س باسیان له‌وه‌ ده‌كرد كه‌ ئه‌و ژنه‌ په‌رستاره‌ی مامه‌ڵه‌یه‌كی دڕندانه‌ و ناشایسته‌ی له‌گه‌ڵ هۆكینگدا كردووه‌، به‌ڵام هۆكینگ ئه‌و ده‌نگۆیانه‌ی ڕه‌ت ده‌كرده‌وه‌.
ئه‌وه‌ی سه‌یره‌ له‌م هه‌موو ماوه‌یه‌دا هۆكینگ له‌ كار و توێژینه‌وه‌كانی نه‌وه‌ستا له‌ بواری فیزیای تیۆریدا.
به‌درێژایی نه‌خۆشییه‌كه‌ی ئه‌م كتێبانه‌ی نوسیووه‌
* كورته‌یه‌ك له‌ مێژووی كات.
* كورتیله‌یه‌ك له‌ مێژووی كات
* دیزاینی مه‌زن.
* گه‌ردوون له‌ توێكڵه‌ گوێزێكدا.
* كونه‌ ڕه‌شه‌كان و گه‌ردوونه‌ ساواكان.
هۆكینگ هه‌میشه‌ ده‌یوت» من دڵنیام كه‌ ئه‌و دۆخه‌ تایبه‌ته‌م هۆكار بوو بۆ ئه‌وه‌ی به‌ناوبانگ بم، چونكه‌ خه‌ڵك سه‌رسامه‌ به‌و دژوازییه‌ی نێوان توانا زۆر سنوورداره‌ جه‌سته‌ییه‌كانم و ئه‌و سنوره‌ به‌رفراوانه‌ی گه‌ردون كه‌ من مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵدا ده‌كه‌م».
ئه‌م زانا به‌ناوبانگه‌ی زانستی فیزیا و ئه‌و تیۆریسته‌ مه‌زنه‌ له‌ ته‌مه‌نی 76ساڵیدا‌و له‌هه‌مان ته‌مه‌نی زانای فیزیایی به‌ ناوبانگ ئه‌لبێرت ئانشتاین دا كۆچی دوایی كرد.

print

 47 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*