سەرەکی » وتار » ئیدریس جەبار » گۆڕینی شێوازیی گەمەكان لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست

گۆڕینی شێوازیی گەمەكان لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست

لەگەڵ موجاهیدەكانی ئەفغانستان تا كۆتایی سەردەمی سۆڤیەتی، گەمەپێكراوێكی كاریگەریی ئەو هاوكێشە مەیدانی و سیاسییە بوو كە لە هەشتاكانی سەدەی رابردوودا لە ناوچەكەدا هەبوو.
رێكخراوی قاعیدە، لە هەموو ئەو ئیسلامییە توندڕەوانە پێكهاتبوو كە پێیانوابوو میانڕەوی ئیخوانی لادانە لە تێكستەكانی قورئان و دەبێت ئەوان لەگەڵ لایەنی پەروەردەیی، لایەنی جیهادییش لەبەرچاوبگرن و ئەو فەریزە فەرامۆشكراوە زیندوو بكەنەوە، باشترین شوێنیش بۆ بەجێگەیاندنی ئەو «ئەركە پیرۆزە»، بەگژداچوونەوەی سوپای كۆمۆنیستی سۆڤیەتی بوو لەسەر خاكی ئەفغانستان.
ئەو دێڕانەی سەرەوە بیروبۆچونێكی سادە و ساكاریی ئیسلامی جیهادییەكان بوو لەو دەمەدا، بەڵام لە روانگەیەكی فراوانتر، جەنگی سۆڤیەت و بەگژداچوونەوەی كۆمۆنیستی بۆ خۆرئاوا بە گشتی و بۆ ئەمریكاییەكان بە تایبەت، رووبەڕبوونەوەیەكی گەردوونی، بگرە زۆرانبازێی مان و نەمان بوو.
فراوانبوونی رێكخراوی قاعیدە لەگەڵ بەرپانەبوونی شەڕی ناوخۆی نێوان ئیسلامییەكانیش لە ئەفغانستان بەردەوام بوو، لە ساڵانی نەوەدی سەدەی رابردووش چالاكی و كارە تیرۆریستییەكانی رێكخراوەكە لە سعودیە و وڵاتانی مەغریبی عەرەبی لە برەودابوو، بە تایبەت لە جەزائیر كە پێكهێنانی حكومەت لەسەر دەستی «بەرەی رزگاریخوازیی ئیسلامی» بەئەنجام نەگەیشت.
بەر لە پەلامارەكانی 11ی سێپتەمبەر، رێكخراوی قاعیدە گەمەپێكراوێكی كاریگەربوو بۆ هێنانەدی چەند ئامانجێك لە ناوچەكەدا، بەڵام لەپاش ئەو رووداوانە، هاوكێشەكان گۆڕانكارییان بەسەردا هات، تا ئەو ئاستەی لەناوبردن و ریشەكێشكردنی رێكخراوەكە بووە ئەولەویەتی سیاسەتەكانی ئەمریكا.
هەزارەی دووەم و داگیركردنی عیراق، مۆدێلێكی تری ئیسلامی جیهادی لە لە وڵاتی (رافیدەین)دا هێنایە ئارا، رووداوەكانی سوریاش هێندەی تر زەمینەخۆشكەربوون بۆ دروستبوونی ئەو مۆدێلە نوێیە كە خۆی وەك «رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی» ناساند.
لەڕێی «رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی»یەوە كە هەڵگری هەمان فیكر و ئایدۆلۆژیای قاعیدە بوو، تەواوی دەرگاكان بەڕووی ئەو ئیسلامیانەدا كرایەوە كە لە ئەوروپا و وڵاتانی تری خۆرئاوا نیشتەجێ‌ بوون، كارئاسانییەكانیش بە جۆرێك بوون بۆ گەیشتنیان بە «دار الحرب» كە هیچ لێكدانەوەیەكی تر هەڵناگرێت جگە لە «دەستپێكردنی شانۆگەرییەكی نوێ‌» و هاتنەكایەی كاراكتەرێكی تری ئیسلامی كە قۆناغی سیاسەتەكانی ئەمریكایی لە ناوچەكەدا دەیخوازێت.
«رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی» لەگەڵ پراكتیزەكردنی چەند پلانێكی دیاریكراو، بەڵام وەها كارتەكانی تێكەڵ بە یەكدی كرد كە بووە مایەی دروستكردنی هەڕەشەكی راستەقینە، هەڕەشەیەك كە پێویستی كرد «هاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعش» دروستبكرێت.
ئەم هاوپەیمانییە رۆژانە لەگەڵ هێرشە مەیدانییەكان، دەیان هێرشی ئاسمانی بۆسەر ئەو مۆڵگە و شوێنانە ئەنجام دەدا كە پێشتر لەلایەن چەكدارانی داعشەوە دەستییان بەسەرداگیرابوو.
چەكدارانی «رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی» لەگەڵ دروستكردنی چەندان كوشتارگە و ئەنجامدانی كاریی دڕندانە، زۆرێك لە ناوچەكانی عیراق و سوریایان خستەژێر ركێفی خۆیان.
كار و چالاكییەكانی «داعش»، نەك تەنیا لە چوارچێوەی دروشمی «باقیە و تتمدد»دا مابوو، بگرە پەلی بۆ وڵاتانی ئەوروپا كێشا و ژمارەیەك هێرشی خوێناوی لە خۆرئاوا ئەنجامدا.
دروستكردنی ئەم هەڕەشەیە، مەودای مانەوەی «رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی» كورتكردەوە و هەنگاوەكانیشی خێراتر كرد بۆ ریشەكێشكردن و لەناوبردنی رێكخراوەكە.
كۆنترۆڵكردنەوەی ئەو ناوچانەی لەپێشتردا لەژێر چنگی داعشدابوون لە عیراق، گڵۆڵەی رێكخراوەكەی بەرەو لێژیی برد، رزگاركردنی رەقە و ناوچە ستراتیژییەكانی تریش لە سوریا، ئاراستەی خۆری دەوڵەتەكەی ئەبو بەكر بەغدادی بەرەو ئاوابوون گۆڕی.
ئەمە كۆتایی گەمەیەك بوو، بەڵام لەگەڵ هەموو ئەو كۆتاییانەدا گەمەیەكی تر دەستپێدەكات، ئەو گەمەیەش لە شاری (ئیدلیب)ی سوریاوە سەرچاوە دەگرێت كە «هەیئەی تەحریری شام» دەستی بەسەر زۆرترین رووبەری شارەكەدا گرتووە، بۆیە دەكرێت بڵێین شێوازیی گەمەكان لە قاعیدەوە بۆ داعش و بە پێچەوانەوە، گۆڕانكارییان بەسەردادێت.

 337 جار بینراوە