سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » خه‌ونێك له‌ كه‌ناری رووباری خاسه‌‌

کورتەچیرۆک

خه‌ونێك له‌ كه‌ناری رووباری خاسه‌‌

ئه‌سعه‌د عه‌زیز محه‌مه‌د

به‌یانییه‌كیتاریك ولێڵ له‌ خه‌و ڕاچه‌ڵه‌كی، ئاره‌قه‌ به‌هه‌موو جه‌سته‌یدا شۆڕببۆوه‌، له‌شی له‌ ئاوی ئاره‌قه‌ی سوێردا خوسابوو، نه‌یده‌زانی گه‌رما ئاوی له‌شی مژیوه‌ یان سامناكی خه‌ونه‌كه‌ ئاوی له‌ جه‌سته‌ی ده‌رهێناوه‌، دوای چه‌ند ساتێك ئه‌وسا به‌ هێواشی به‌ئاگا ده‌هاته‌وه‌، چاوی به‌ چوارده‌وری خۆیدا ده‌گێڕا، زۆر به‌دیقه‌ته‌وه‌ ده‌یڕوانییه‌ هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی له‌ ده‌وروبه‌ری بوون. هیچ كه‌س له‌ مه‌به‌ستی ئه‌و سه‌رنجدانه‌ تێنه‌ده‌گه‌یشت،سه‌یركردنه‌كه‌ی به‌ مه‌رامی ئه‌وه‌ بوو خه‌ون و واقیع لێكتر جیابكاته‌وه‌، یان ئامانجێكی تری هه‌بوو. له‌ سه‌ره‌تادا ویستی خه‌ونه‌كه‌ی بۆ هاوڕێكه‌ی بگێڕێته‌وه‌، به‌ڵام بایه‌خ پێنه‌دانی هاوڕێكه‌ی و بێ په‌رۆشی بۆ خه‌ونه‌كه‌ په‌شیمان بووه‌وه‌ له‌ گێڕانه‌وه‌ی خه‌ونه‌كه‌. به‌ده‌م رێكردنه‌وه‌ تینی گه‌رمی هاوین جۆش و خرۆشی جووڵه‌ی كه‌مكردبووه‌وه‌ هه‌ستی ناخی وروژاندبوو. تیشكی رووناكی ئاراسته‌ی ئه‌و خه‌ونه‌ كرا كه‌ به‌ ئه‌سپایی له‌سه‌ر شانۆی بیركردنه‌وه‌ی كه‌وته‌ نمایشكردن. له‌ كه‌ناری رووباری خاسه‌ له‌ نێو به‌رده‌ڵانه‌كه‌دا زۆر به‌مه‌لوولی دانیشتبوو، سه‌یری به‌رده‌ ره‌نگاوڕه‌نگه‌كانی ده‌كرد، گه‌واهیده‌ری مێژووییه‌ك بوون، مێژووییه‌كی پڕ له‌ ئازار و سته‌م و ئه‌شكه‌نجه‌ له‌پڕ ئه‌و ژنه‌ جادووگه‌ره‌ ده‌ركه‌وت، ده‌ست وده‌موچاوی بە‌ خاڵ كوترابوو، به‌رده‌وام سێ به‌رد له‌ناو ده‌ستیدا بوو، به‌و به‌ردانه‌ فاڵی ده‌گرته‌وه‌. ژنه‌ فاڵگره‌وه‌كه‌ به‌ره‌ولای ئه‌و هات سڵاوی لێكرد. ژنه‌ جادووگه‌ره‌كه‌ به‌ خه‌نده‌یه‌كی پڕ له‌ مه‌كره‌وه‌ گوتی: «ده‌ڵێی چی فاڵێكت بۆ بگرمه‌وه‌.» ئه‌ویش به‌ ته‌نها سه‌ری بۆ له‌قاند وه‌ك ئاماژه‌ییه‌ك به‌ ڕازیبوون. هه‌ر له‌ناو به‌رده‌ڵانه‌كه‌دا ژنه‌كه‌ش چوار مشقی دانیشت و به‌نێوله‌پی پێش خۆی پاككرده‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بیكاته‌ گۆڕه‌پانی فڕێدانی به‌رده‌كانی. پاش ئه‌وه‌ی له‌ناو مستی چه‌ند جارێك له‌قاندی ودواتر فڕێی دایه‌ سه‌ر زه‌وییه‌كه‌، هه‌ر سێ به‌رده‌كه‌ به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌وتبوونه‌ سه‌ر زه‌وییه‌كه‌ هه‌ر به‌ته‌نها بینینی ئاماژه‌ی ئه‌وه‌ی ده‌دا ئه‌م سێ به‌رده‌ ده‌توانرێت لێكدانه‌وه‌ی جیاوازی بۆ بكرێت. ژنه‌كه‌ دوای ئه‌وه‌ی چه‌ند جارێك ده‌ستی به‌سه‌ر به‌رده‌كاندا ده‌هێنا و فووی به‌سه‌ردا ده‌كرد، له‌ كۆتاییدا به‌م شێوه‌یه‌ كه‌وته‌ قسه‌كردن :-ئه‌مڕۆ خۆرئاوا نابێت، سێ هه‌واڵت پێده‌گات، هه‌واڵێك په‌یوه‌سته‌ به‌ ژیانه‌وه‌ له‌ رێگه‌ی مۆبایله‌كه‌ته‌وه‌ پێت ده‌گات، هه‌واڵێك په‌یوه‌ندی به‌ سه‌فه‌ره‌وه‌ هه‌یه‌ له‌ رێگه‌ی هاوڕێیه‌كته‌وه‌ پێت ده‌گات، هه‌واڵێك په‌یوه‌ندی به‌ پاره‌وه‌ هه‌یه‌ له‌ نێو كتێبه‌كانتداده‌ستت ده‌كه‌وێت. له‌گه‌ڵ دوا وشه‌دا هه‌ستایه‌ سه‌رپێ و كه‌وته‌ رێكردن، ئه‌ویش شپرزه‌ بوو، به‌په‌له‌ دوای كه‌وت وگوتی :- من هه‌زار و نۆسه‌د و شه‌ست و حه‌وت كتێبم هه‌یه‌ له‌ناو كام كتێبه‌دایه‌ ؟ژنه‌كه‌ بێ ئه‌وه‌ی ئاور بداته‌وه‌ گوتی:- شه‌ره‌فنامه‌. هێشتا به‌نیاز بوو چه‌ندین پرسیاری تر له‌و ژنه‌ بكات، بۆ ساتێك لێی غافڵ بوو، دواتر به‌ چوارده‌وریدا به‌ دوایدا گه‌ڕا به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك نه‌یدۆزییه‌وه‌. نه‌یزانی بۆ كام لا رۆیشتووه‌. به‌ ده‌ستی یاری به‌ به‌رده‌كان ده‌كرد.چه‌ند به‌ردێكی ره‌نگاوڕه‌نگی هه‌ڵچنی به‌ردێك له‌ شێوه‌ی یاقوتی یه‌مانی بوو. به‌ردێكی تر ره‌نگی ره‌ش بوو شێوه‌ی مانگی هیلالی به‌ڕه‌نگی سپی له‌سه‌ر دیاربوو. پاشان به‌بێ هیچ مه‌به‌ستێك ئه‌و به‌ردانه‌ی فڕێدایه‌وه‌ ناو به‌رده‌ڵانه‌كه‌. له‌و كاته‌دا كه‌ ده‌یویست هه‌ستێته‌ سه‌رپێ زه‌نگی مۆبایله‌كه‌ی لێیدا، براكه‌ی بوو هه‌واڵی ئه‌وه‌ی پێیدا :» ژنه‌كه‌ی مناڵی بووه‌، كوڕێكی جوانیان بووه‌، وه‌ك هه‌موو مناڵه‌كانی تر ده‌یانه‌وێت ئه‌و ناوی بنێت.»ئه‌ویش به‌ نه‌بره‌یه‌كه‌وه‌ كه‌ شادومانی پێوه‌ دیاربوو، به‌م وشانه‌ وه‌ڵامی دایه‌وه‌ :- « پیرۆزه‌ ، به‌ نازی دایك و باوك گه‌وره‌ بێت، دواتر ناوێكی گونجاوی بۆ ده‌دۆزینه‌وه‌.خوا حافیز» ئه‌و كاتانه‌ی به‌ره‌و بازاڕه‌كه‌ی ئه‌و به‌ری خاسه‌ رێگه‌ی گرتبووه‌ به‌ر، سه‌یرێكی رووباری خاسه‌ی كرد، به‌ ته‌نها جۆگه‌یه‌كی بچووكی ئاوی بینی، له‌ روویدا خه‌نده‌یه‌ك دروست بوو، له‌ پانتایی بیركردنه‌وه‌ی ئه‌وه‌ی به‌ خه‌یاڵدا هات به‌درێژای مێژوو چه‌ندین كه‌س له‌م ڕووباره‌دا خنكاون، كه‌چی ئێستا به‌ ته‌نها جۆگه‌یه‌كی ئاوه‌، له‌نێو ئه‌م بیركردنه‌وانه‌دا قسه‌ی ژنه‌ جادووگه‌ره‌كه‌ وه‌ك زه‌نگێك له‌ بیریدا زه‌نگی لێیدا، له‌پڕ مچوڕكه‌یه‌ك به‌له‌شیدا هات و مووه‌كانی قۆڵی ڕه‌پ كرد. له‌ خۆی پرسی :- « ئه‌و ژنه‌ جادووگه‌ره‌ یه‌كه‌م قسه‌ی راست ده‌رچوو، یه‌كه‌م هه‌واڵم پێگه‌یشت هه‌واڵی ژیان بوو (له‌ دایكبوونی برازاكه‌م بوو) به‌ مۆبایلیش ئه‌و هه‌واڵه‌م زانی. هه‌نگاو به‌هه‌نگاو به‌ره‌وپێشه‌وه‌ ده‌ڕۆیشت بیركردنه‌وه‌ی له‌ خه‌ونه‌كه‌ی یان قسه‌ی ژنه‌ فاڵگره‌وه‌كه‌ی ناو خه‌ونه‌كه‌وه‌ گرێدرابوو، بیری له‌وه‌ ده‌كرده‌وه‌ داخوا مه‌به‌ستی له‌ هه‌واڵی سه‌فه‌ر چییه‌؟ كێ ئه‌و هه‌واڵه‌م پێده‌دات؟ ئه‌و هاوڕێیه‌ كێیه‌ ئه‌و هه‌واڵه‌م پێده‌دات؟ چه‌ندین پرسیاری بێ وه‌ڵام به‌ناو مێشكیدا ده‌هاتن و ده‌چوون. له‌سه‌ر سووچی بازاڕه‌كه‌ له‌ دوكانی شه‌ربه‌تفرۆشه‌كه‌ راوه‌ستا بۆ خواردنه‌وه‌ی په‌رداخێك شه‌ربه‌ت، تینی گه‌رما به‌ته‌واوه‌تی ماندووی كردبوو، گه‌رووی وشك ببوو، بیرو هۆشی به‌ هه‌واڵی دووه‌می ناو خه‌ونه‌كه‌وه‌ شه‌ته‌كدرابوو، چه‌ند قومێكی له‌ شه‌ربه‌ته‌كه‌ دابوو، كاروانی هاوڕێی په‌یدابوو، ئه‌ویش شه‌ربه‌تێكی هه‌ناری داواكرد، پێكه‌وه‌ كه‌وتنه‌قسه‌كردن، باسی زۆر بابه‌تی جیاوازیان كرد. له‌دواجاردا كاروان هه‌واڵی سه‌فه‌ره‌كه‌ی پێدا، پاش یه‌كه‌م قومی له‌ شه‌ربه‌ته‌كه‌ گوتی :- « ئه‌مڕۆ هاوڕێیان گه‌شتێكیان بۆ میسر رێكخستووه‌،بێ ئه‌وه‌ی پێت بڵێن ناوی تۆشیان نووسیوه‌، هه‌موویان وتیان ده‌بێت ئه‌و بێت بێ ئه‌و گه‌شت خۆش نییه‌.» له‌ سه‌ره‌تادا به‌م هه‌واڵه‌ شۆك بوو، چاوی كرایه‌وه‌، بیری پانتاییه‌كی زیاتر فراوانتری وه‌رگرت. خه‌یاڵ وخه‌ون و واقیع ئاوێته‌ی یه‌كتر بوون كه‌شێكی وه‌های خوڵقاند نه‌یده‌زانی ناوی چی لی بنێت. كاروان ئه‌م پرسیاره‌ی چه‌ندباره‌ كرده‌وه‌:- « تۆ بۆ گه‌شته‌كه‌ دێیت؟ « به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌و بیرو هۆشی به‌ قسه‌ی ژنه‌ جادووگه‌ره‌كه‌وه‌ گرێدرابوو هیچ ئاگای له‌ قسه‌كه‌ی كاروان نه‌بوو. له‌ دواجاردا به‌ نه‌بره‌یه‌كی به‌رزتر بانگی كردو شانی راته‌كاند ئه‌وسا به‌ئاگا هاته‌وه‌ به‌ ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ی گوت :- « ببووره‌ خه‌یاڵم رۆیشتبوو، به‌ دڵنیایه‌وه‌ دێم، كه‌ی ده‌ڕۆین؟» كاروان له‌ وه‌ڵامدا گوتی :-»له‌ سه‌ره‌تای مانگیداهاتوودا ده‌ڕۆین.» دوای ماوه‌یه‌ك له‌ قسه‌كردن له‌گه‌ڵ یه‌كدی یه‌كتریان به‌جێهێشت و كاروان به‌ره‌و چه‌قی بازاڕه‌كه‌ و ئه‌ویش گه‌ڕایه‌وه‌ بۆلای كتێبه‌كانی هێشتا خۆر به‌ ئاسمانه‌وه‌ به‌رزبوو خۆی كرد به‌ ژووری كتێبه‌كانیدا. كتێبی شه‌ره‌فنامه‌ی ده‌رهێنا، كتێبێكی زۆر كۆن بوو له‌ناو كتێبخانه‌كه‌ی ئه‌وه‌ی له‌بیر مابوو باوكی هه‌مووكات شانازی به‌و كتێبه‌وه‌ ده‌كرد ده‌یگوت :- « ئه‌وه‌ كتێبی باوكمه‌ .»بۆ ماوه‌ی سه‌عاتێك زیاتر ئه‌و كتێبه‌ی به‌ده‌سته‌وه‌بوو، دواجار له‌لاپه‌ڕه‌ دووسه‌دوبیست وچوار له‌تۆی دێره‌كانی خواره‌وه‌ ئه‌م رسته‌یه‌ به‌خه‌تی ده‌ست نووسرابوو:- « له‌به‌رگی شه‌ره‌فنامه‌ نهێنی گه‌نجینه‌كه‌م داناوه‌ .» به‌ده‌ست وبرد به‌رگی شه‌ره‌فنامه‌كه‌ی كه‌ به‌رگێكی ئه‌ستوور بوو دڕی ونامه‌یه‌كی له‌باپیرییه‌وه‌ كه‌ له‌ ساڵی 1947 كۆچی دوای كردبوو دۆزییه‌وه‌. له‌و نامه‌یه‌دا شوێنی پاره‌كه‌ی تیا نووسرابوو، له‌ گۆزه‌یه‌ك له‌ژێر زه‌وی له‌و شوێنه‌ دانرابووكه‌ مه‌غۆله‌كان كتێبه‌كانی باپیرمیان تیا سووتاند. دوای ماندوبوونێكی زۆر و هه‌ڵكه‌ندنی زه‌وییه‌كه‌ و پاش دۆزیینه‌وه‌ی پاره‌كه‌ ئه‌وه‌ی بۆ ده‌ركه‌وت كه‌ ئه‌و پاره‌یه‌ی دۆزراوه‌ته‌وه‌ هیچ نرخێكی نییه‌ چونكه‌ به‌ته‌نها كاغه‌زه‌ یان پاره‌یه‌كی مێژووییه‌ و له‌ ئێستادا به‌هیچ شێوه‌ییه‌ك كار به‌و جۆره‌ دراوه‌ ناكرێت. تاریكی كوچه‌و كۆڵانی شاری له‌ باوه‌ش ده‌گرت ، شكست یان حه‌سره‌تی هه‌وڵی بێهوده‌یخستییه‌ سه‌رشه‌قامه‌كه‌، له‌گه‌ڵ هه‌نگاونان بۆ پێشه‌وه‌ بیری له‌وه‌ ده‌كرده‌وه‌ « خه‌ونی له‌ كه‌ناری رووباری خاسه‌ی بی ئاو وه‌ك گه‌نجینه‌كه‌ی باپیرم بێ سوود وبێ نرخه‌.» له‌هه‌ر هه‌نگاوێك تاریكی شاری زیاتر له‌ ئامێز ده‌گرت.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*