سەرەکی » ساڵۆنی کوردستانی نوێ » (جەلال) دیوێكی تری مام ناسی، روانینێكی جیاواز بۆ خەباتی مام جەلال

(جەلال) دیوێكی تری مام ناسی، روانینێكی جیاواز بۆ خەباتی مام جەلال

لەم دووتوێیەدا
زۆرێك لە ئامادەبووانی ئەم كۆڕەی ساڵۆنی كوردستانی نوێ رایان وابوو، كە دەكرێت ئەمە ببێتە كرۆكی بیرۆكەیەك بۆ كۆكردنەوەی هەموو ئەو بوارانەی كە مام جەلال لە دەستپێكی خەباتی سیاسییەوە كاری تێداكردووەو هەموو ئەو كەسانەش كە لەنزیكەوەو لە قۆناغی جیاجیادا مام جەلال-یان بینیووەو ناسیوەو هاوڕێ ‌و هاودەمی قۆناغێكی خەباتی بوون، چ كورد، چ بیانی، لێدوان ‌و تێڕوانینیان وەربگیرێت ‌و هەمووی كۆبكرێتەوە‌و بە شێوەی كتێب لە دامەزراوەیەكدا كۆبكرێنەوە وەك بەشێك لە كەلەپووری ئەو سەركردە مەزنە.
دووتوێی «جەلال» كە بە قەبارەی 84 لاپەڕەی B4 لەڕۆژی سێشەممە 2018/12/4دا بڵاوكرایەوە، تایبەت بوو بە دیدو تێڕوانینی نووسەران ‌و رووناكبیرانی جیهانی عەرەبی لەسەر مام جەلال ‌و خەسڵەتە جیاجیاكانی ئەو سەركردە مەزنە كە هەریەكەیان لە گۆشەنیگای خۆیەوە باسی لە توانا‌و رۆڵی ئەو سەركردەیە كردووە.
هەمان رۆژ دوو توێی «جەلال» لە رێوڕەسمێكی تایبەتی ساڵۆنی كوردستانی نوێ-دا بڵاوكرایەوە.

ساڵۆنی كوردستانی نوێ

سەرنووسەر: ئامادەبووانی بەڕێز، بەخێربێن، هەڤاڵان ‌و تێكۆشەران ‌و خوێندكارەكانی رێبازی مام جەلال و هەموو تێكۆشەرانی رێبازی مام جەلال بەخێربێن.
كۆڕی ئەمڕۆمان تایبەت دەبێت بەم دووتوێیە كە ئەمڕۆ بە ئێوەی دەناسێنین ‌و لە چەند رۆژی داهاتووشدا لەگەڵ رۆژنامەی كوردستانی نوێ دابەش دەكرێت. دووتوێی جەلال ئەم كۆششە رۆژنامەوانییە لە كاری هەردوو برای خۆشەویستمان كاك مەلا ئاریان ‌و كاك هەڵۆ حەسەنە، بریتییە لە كۆمەڵێك دیدار لەگەڵ رووناكبیران‌و سیاسەتمەدارانی عەرەبدا كردوویانە، روانگەی ئەوان بۆ رۆڵی بەڕێز مام جەلال، لەڕاستیدا ئەمە لە هەر گۆشەنیگایەكەوە سەیری بكەین، هەریەكەو لەو گۆشەنیگایەوە لایەنی مام جەلال دەبینین. رووناكبیرانی عەرەبیش لە رەهەندی عیراقی ‌و عەرەبی ‌و دیموكراتی ‌و تێكۆشانی گەلانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستەوە سەیری مام جەلال دەكەن.
ئەم دووتوێیە مام جەلال بەئێمە دەناسێنێت، مام جەلالی كورد نییە بەتەنها، مام جەلالی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستە ‌و مام جەلالی دیموكراتخوازی عیراقی ‌و مام جەلالی ناسراوە لەنێو نەتەوەی عەرەب ‌و مام جەلالی ئەو تێكۆشانانەیە كە كورد‌و گەلانی ناوچەكە كردوویانە.
وەك دەزانن لە ساڵی 2012 ئەو كاتەی كە سەرۆك مام جەلال نەخۆش كەوت، بەشێكی زۆر لە میدیای ئێرانی ‌و توركی لە روانگەی خۆیانەوە لەسەر مام جەلال-یان نووسی.
رۆژنامەنووسانی توركیا لەسەر مام جەلال-ی ئاشتیخوازیان نووسی كە رۆڵی لە پرۆسەی ئاشتیی نێوان توركیا ‌و بزوتنەوەی رزگاریخوازی كوردستان لە باكووردا گێڕاوە.
رۆژنامەكانی ئێران لەسەر مام جەلال-ی ئۆپۆزسیۆن ‌و سەرۆك كۆماری عیراقان نووسی.
ئێستاش رووناكبیرانی عەرەب لەسەر مام جەلال لە روانگە عەرەبییەكەیەوە نووسیویانە. بێگومان باسی ئەوە ناكەین وەكو ئەركێكی نەتەوەیی ‌و وەكو ئەركێكی نیشتمانیش كە كورد خۆی لەسەر مام جەلال چی دەڵێت، هەتا بڵێین هێشتا تەواونابێت، بەكۆڕ‌و دوو كۆبوونەوەو كتێبێك تەواو نابێت، هەرچیش كراوە تائێستا، هێشتا ئەو مام جەلالەی كە دەیناسین ‌و تێكۆشەرانێكی زۆر خەباتیان لەگەڵدا كردووە‌و دەیناسن، بەڵام ببێت بە كتێب ‌و بڵاو كراوەو نووسراو، رەنگە تێكۆشانیكی زیاتری بوێت لە رووی فیكرییەوە.
هەر لە كتێبەكەی برای خۆشەویستمان كاك سەڵاح رەشید كە چاوپێكەوتنێكی دوور‌و درێژی لەگەڵ مام جەلال كردووە تا ئەو كتێبەی لە كوردستانی نوێ چاپمان كرد كە دیدارێكی دوور‌و درێژی كاك عومەر شێخمووس بوو لەگەڵیدا‌و هەتا ئەو كتێبانەی پەیتا پەیتا چاپ دەبن ‌و لەسەر رۆڵی مام جەلال قسە دەكەن.
دوو توێكەی ئێمە تایبەتە، تایبەتمەندییەكەی ئەوەیە كاك مەلا ئاریان ‌و كاك هەڵۆ حەسەن سەیری ئەو رەهەندەیان كردووە كە رووناكبیرانی عەرەب ‌و رۆژنامەنووسەكانی تەنانەت رەوتی ناوچەیی و عەرەبی لەسەر رۆڵی مام جەلال چی دەڵێن؟
ئێستا خۆیان هەردووكیان لێرەن ‌و ئەم هەوڵە زۆرەیان ئەنجامداوە لە چوارچێوەی 84 لاپەڕەدا رێكیان خستووە، كە ئاماژەیە بۆ تەمەنی بەڕێز مام جەلال، ئەمڕۆش كوردستانی نوێ بە شانازییەوە ئەمە بڵاو دەكاتەوە.
ئەم كۆڕەی ئێمە لە راستیدا ناتوانین هەموو شتێكی تێدا باس بكەین ‌و بێگومان دڵنیام دوو توێكە خۆیشی وایە، چونكە لەڕاستیدا مام جەلال لە روانگەی تێكۆشەرێكی عەرەبەوە لە میسر یان لە لوبنان تەنانەت لە روانگەی میدیای لوبنانییەوە چاویان تیژە بۆ هەموو سەركردەیەك.
لێرەوە كاك مەلا ئاریان ‌و كاك هەڵۆ لایەنی جیایای ئەم دووتوێە بە ئێوە دەناسێنن،

مەلا ئاریان:
زۆر سوپاس، بەخێرهاتنی هەموو لایەكتان دەكەم، سوپاسی كاك ستران دەكەم لەپای ئەو پشتیوانی ‌و پشتگیرییەی كە لە قۆناغی كاركردنمان بۆ دووتوێی «جەلال» نیشانیداین ‌و تەنها لە چوارچێوەی قسە‌و گوفتاردا نەبوو، بەڵكو بەكردەوە توانیی پشتگیرییەكی گەورەمان بكات بۆ سەرخستنی كارەكان، هەروەها سوپاسیشی دەكەم، چونكە ستایشی كارەكەی ئێمەی كرد، چونكە لە بنەڕەتدا پێموایە شایەنی ستایش نییە، چونكە هەموومان چ وەك مرۆڤ ‌و وەك كورد ‌و چ وەك كادیری هەڵسوڕاوی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان هەموومان بەجۆرێك لە جۆرەكان قەرزێكی مام جەلال لەسەر شانمانەو دەبێت بیدەینەوە، ئەو دووتوێیەش پێموایە بۆ من ‌و كاك هەڵۆ وەكو قەرزێكی بچووكی ئێمە بێت بۆ خەبات ‌و تێكۆشانی مام جەلال.
لە بنەڕەتدا ئەم دووتوێیە تەنها رەهەندی ناساندنی ناوەڕۆكی ئەو دووتوێیەیە بە ئێوەیە، ئەگەرنا ئەگەر بێینەسەر قسەكردن لەسەر مام جەلال ‌و كاروانی خەباتی مام، زۆر خەڵك پێش ئێمە ئاشنایە بە خەباتە دوور‌و درێژەكەی مام جەلال ‌و شایستەیە قسە لەسەر مام جەلال بكات، ئێمە تەنها دیوی ناوەوەی دووتوێیەكە ئاماژە پێدەدەین. لە بنەڕەتدا دووتوێی «جەلال» كاركردنە لەسەر پێنج تەوەری سەرەكی ‌و بنەڕەتی كە رووبەڕووی رووناكبیرانی عەرەبمان كردووەتەوە.
كاك ستران ئاماژەی بەوەدا كە دووتوێی «جەلال» بریتییە لە دیوی دووەمی مام جەلال لەبەرامبەر جیهانی عەرەبی ‌و پەیوەندییەكانی كە لە جوگرافیای عەرەبیدا هەیبووە، كۆی ئەو پرسیارانەی لەگەڵ رووناكبیرانی عەرەبدا گفتوگۆمان لەسەر كردووە، بەلای ئێمەوە گرنگ بووە، چەند تەوەرێكی دیاریكراو بوو، یەكێك لەوانە لە كۆتا تەوەرەوە دەست پێدەكەم كە پرسی خۆشخوانی ‌و نوكتەسازییە لای مام جەلال، رەنگە سیاسییەكانیش وەك مرۆڤێكی ئاسایی پێبكەنن ‌و بگرین، نوكتە بگێڕنەوەو قسەی خۆش بكەن، بەڵام بە شایەتی زۆربەی كەسایەتی ‌و سیاسییەكانی ئەم ناوچەیە، مام جەلال تاكە سیاسی بووە توانیویەتی ئەو خەسڵەت و تایبەتمەندییە سروشتی ‌و كەسییانەی خۆی لە خۆشخوانییەكەی ‌و لە نوكتەسازییەكەی وەكو تەكنیكێكی سیاسی بەكاربهێنێت، چونكە ئەگەری هەیە بەشی زۆری سیاسییەكانی ناوچەكە نوكتە‌و خۆشخوانی لەناویاندا حاڵەتێكی باو بووە، بەڵام كاتێك لەڕێیەوە ناكۆكی سیاسیی و پێكدادان ‌و بەریەككەوتنی سیاسی پێ چارەسەر دەكات، تەكنیكێكی نوێیە‌و ئەگەری هەیە لە مام جەلال دا لە هەمووان زیاتر رەنگی دابێتەوە.
بۆیە یەك لەو پرسیارانەی ئاراستەی بەشی زۆریانمان كردووە ئەوەیە كە بەشی زۆریان كۆكن لەسەر ئەو تەكنیكە سیاسییەی مام جەلال كە توانیویەتی لە قۆناغیك لە قۆناغەكانی مێژووی عیراقدا چ لە قۆناغی ئۆپۆزسیۆن ‌و چ دواتریش لە گۆڕانی مام لە رابەرێكی ئۆپۆزسیۆنەوە بۆ سەركردەیەكی نیشتمانی كە ئیدارەی پرۆسەی سیاسیی عیراقی كردووە، توانیویەتی لە رێگەی ئەو تەكنیكە سیاسییەوە هێزی چارەسەركردنی ئاریشە گەورەكانی عیراقی هەبێت ‌و تەنانەت ئەو ئاریشە گەورانە بگاتە ئەندازەی ئەوەی مەرجەعیەتی باڵا لە عیراق نازناوی «صەمامی ئەمان»ی لێ بنێن.
تەوەری دووەم ئاراستەی بەشی زۆری ئەو كەسانەمان كردووەتەوە، كە خەسڵەتەكانی لێبوردەیی بووە لای مام جەلال، رەنگە لەوەدا بنەما گرتنی پرسی لە سێدارەدانی سەدام یەك لەو تەوەرانە بووبێت كە گفتوگۆمان لەسەری كردووە لەگەڵ زۆربەیاندا، ئەو پرسە رەنگە ئێمەی كورد چونكە تاڵی زۆرمان بەدەستییەوە چەشتبێت، رەنگە هەستیاریی هەستی نەتەوەیی ئێمە‌و هەستكردن بە قوربانی وای كردبێت ئێمە پێمان كارێكی نەگونجاو بووبێت، بەڵام ئەگەر دوورتر لەوە بڕوانین ‌و شۆڕببینەوە بە نێو خەسڵەتە لێبوردەییەكانی مام جەلال-دا بە تایبەت لە ناو دنیای عەرەبیدا، چۆن تەماشای دەكەن، بەشی زۆریان پاساوە یاسایی ‌و رەوشتییەكانی پشت ئیمزا نەكردنی مام جەلال وەڵامدەدەنەوە.
زۆریان كۆكن لەسەر ئەوەی ئەو ئەزموونەی مام جەلال لە بەرامبەر سەدام ئەنجامیدا، ئەزموونی پاشەكشێ نییە لە خەسڵەتە نەتەوەییەكانی و پابەندبوونە یاساییەكان، بەڵكو نیشانەی پابەندبوونە رەوشتییەكانی مام جەلالە، هەروەها پاەندبوونە بە پرەنسیپ ‌و بیروباوەڕەكانی.
حاڵەتی سێهەم پرسی گفتوگۆی عەرەبی كوردییە، خۆتان دەزانن ئەگەری هەیە ئەگەر مام جەلال ئەندازیاری سەرەكی ئەو پڕۆژەیە نەبووبێت لە حەفتاكانی سەدەی رابردوەوە، ئەوا یەكێك لە كۆڵەكە سەرەكییەكانی بووە بەڵام بەداخەوە لە قۆناغی ئێستای پرۆسەی سیاسی ‌و شێوازی گفتوگۆی كورد‌و عەرەب لەپاشەكشێیەكی گەورەدایە. قسەمان لەسەر ئەوە كردووە رۆڵی مام جەلال لە رابردوودا لەسەر ئەوە چی بووە؟
لەسەر چەندین تەوەری تریش. لەڕاستیدا ئێمەش لە توێژینەوەكەدا ئەوەمان بە پێوانە وەر نەگرتووە، تەنها قسە لەگەڵ ئەوانە بكەین كە دۆستی یەكێتی ‌و مام جەلالن، یان دۆستی كوردن، دەشێت هەندێك ناوتان بەرچاو بكەوێت كە لە قۆناغێك لە قۆناغەكاندا دژی كورد بووە.
بەڵام بەپێچەوانەی ئەو تێڕوانینەی خەڵك كە دەبێت دۆستەكان بەسەر بكرێنەوە، پێمانوایە بۆ ئەوەی وێنەی راستی مام جەلال ‌و كاریگەریی مام جەلال لە یادەوەریی خەڵكی بچەسپێت، دەبێت كۆی رەهەندەكانی مام جەلال لەناو كۆی لایەنە جیاوازەكاندا كۆبكرێتەوە بۆ ئەوەی وێنە راستییەكەمان دەست بكەوێت.
من لێرەوە سوپاستان دەكەم، چونكە وەكو وتم من لێرە نیم بۆ ئەوەی باس لە كاروانی خەباتی مام بكەم، بە ئەندازەی كاری من لێرە تەنها روونكردنەوە و ئاماژە كردنە بە ناوەڕۆكی دوو توێیەكە.
هەڵۆ حەسەن:
سەرەتا سوپاسی كاك ستران دەكەین، چونكە بە راستی كە لەگەڵ هاورێم كاك مەلا ئاریان بیرۆكەی ئەو پڕۆژەیەمان گەڵاڵە كرد‌و لەگەڵ كاك ستراندا قسەمان كرد، زۆر بە شەوقەوە پێشوازیی لە پڕۆژەكە كرد‌و زۆر پشتیوان ‌و هاوكارمان بوو بۆئەوەی بتوانین جێبەجێی بكەین. ئێمە زیاتر لە مانگێك سەرقاڵی ئەو پڕۆژەیە بووین لە ڕێی ئیمەیل ‌و تۆڕە كۆمەڵاتییەكان ‌و پەیوەندیەكانمانەوە توانیمان پەیوەندیی بەو شاعیر‌و نووسەر‌و رووناكبیرانەی عەرەبەوە بكەین كە بەڕاستی بەشێوەیەك هاتنە سەر خەت كە خۆشبەختانە زوو وەڵامەكانیان داینەوە، تەنانەت ئێمە لەگەرمەی ئیشكردندا بووین کاتێک بۆ ئەم دوو توێیە پەیوەندیمان کرد بە تەڵاڵ سەلمان سەرنووسەری رۆژنامەی «ئەلسەفیر»ی لوبنانییەوە، لەو سەروبەندەدا هەواڵێك كەوتە بەرچاومان كە محەمەد سەلمانی شای سعودیە پەیوەندیی پێوە كردووە لەسەر مەسەلەی خاشقچی، ئەوكاتە دەبوایە وەڵامی ئەوانی بدایەتەوە، بەڵام وەڵامی ئێمەی دایەوەو ئەمەش گەورەیی مام جەلال دەردەخات.
ئەو دووتوێیە خۆی 100 لاپەڕە دەبوو، بەڵام بڕیارماندا بیكەینە 84 لاپەڕە بۆ 84 ساڵ تەمەنی مام كە تێیدا ژیاوە.
لەو دووتوێیەدا 48 چاوپێكەوتن ‌و وتاری تێدایە لە عیراق ‌و كوێت ‌و میسر‌و لوبنان ‌و تونس ‌و سعودیە ‌و تەنانەت ئەمریكاش.
ئێمە داوا لە هەڤاڵانمان دەكەین لە شوێنێكی ئەم جیهانە جووڵە ‌و چالاكی مام هەبووبێت، كۆی بكەنەوە‌و ئێمە هەنگاوێكمان ناوە، هیوادارم هەموو هەڤاڵان چالاكییەكانی كۆبكەنەو گەورەیی مام بناسێنن.


رەهبەر سەید براهیم:
بەڕای من دەبوایە دووتوێكە ناوی مام جەلال بوایە، شكۆ‌و هەیبەتی خۆی هەیە، هەروەها مام جەلال 85 ساڵ بووە، بۆیە دەبوو 85 لاپەڕە بوایە.
سەڵاح رەشید:
سوپاستان دەكەم‌و دەستتان خۆش، من شتێكم ویست بیڵێم كە پەیوەندیی بەو دووتوێیەوە نییە، تا ئەم خولەكە ئەوەی غەدر لە مام دەكات تەنها یەكێتی نیشتمانییە و خۆتان دەزانن ئەگەر تەماشای مێژوو بكەن، هەموو سەركردەیەكی دونیا كە ناگاتە تەمەنی كۆچی مام جەلال كە دەمرێت، چەندەها دەزگای بۆ دروست دەكەن تایبەت بەو كەسایەتییەوە.
مام جەلالیش ئەوەندەی بەسەر یەكێتی نیشتمانییەوە هەیە كە بتوانن دەزگایەكی وای بۆ دروست بكەن، نەك كەسایەتی بۆ داتاشن ‌و خەڵكی بۆ دروست بكەن ‌و فەرمانبەری ئەملاولای بۆ بهێنن.
هەقە لە جیاتی شت بۆ ئەم ‌و ئەو دەكرێت، دەزگایەكی گەورە لە كەسانی شارەزا‌و سەربەخۆ دابمەزرێنن بۆئەوەی ئەم شتە پەرش ‌و بڵاوانەی لەسەر مام جەلال دەكرێت كۆبكرێتەوەو ببێت بە بناغەیەك بۆ قوتابیانی سبەینێ.
دەبێت یەكێتی نیشتمانی كەمێك مشووری ئەو بابەتە بخۆن.
شاناز ئیبراهیم ئەحمەد:
لە راستیدا كاك سەڵاح هەر وەكو خۆشت باست كرد، مام جەلال كەسێك نییە تەنانەت كە بیر لەكردنەوەی دەزگایەكیش دەكەیتەوە بە رۆژ ‌و دوو رۆژ دابنیشیت دایبنێیت، سبەینێ فەشەڵ بهێنێت، ئەوەی بۆ مام جەلال دەكرێت، دەبێت شتێكی پتەوبێت‌و ئەو كەسانەی تێدا كۆ ببنەوە كە شتێكی وا بێت هەموو گەلی كورد بێت ‌و شایەنی ناوی مام جەلال بێت.
نەك سەنتەرێك یاخود رێكخراوێك بێت خۆمان دوایی گلەیی لێ بكەین.
بۆیە هیوام لە داهاتوویەكی نزیكدا لەگەڵ كردنەوەی ئەو پڕۆژەیەدا هەمووان بەشداربن لە ئامادەبوون تێیدا.
زۆر سوپاس.


ستران عەبدوڵڵا:
بەڕێزان ئێمە دەزانین كە یادێكی وا دەكرێت لە ساڵۆنێكی بچووكدا شایەنی مام جەلال نییە، نامەنەوێت بڵێن ئەو هەلومەرجەی دروست نەبووە كە دەزگایەكی وا هەیە خاوەنەكانیان نایانەوێت ناوەكەی بڵێن، بەڵام هەر لەو جێگای كە مەزاری مامی لێیە، خەرێكە دەبێتە جێگایەك بۆ ئەرشیف ‌و دەبێتە دامەزراوەیەك، بەڵام ئەوەی ئێمە كارێكی رۆژنامەگەرییە، ئاسانە بكرێت بە كتێب وەك كاك ئاریان و كاك هەڵۆ خۆیان وتیان، دەیانەوێت بیكەن بە كتێب، بەڵام لەبەرئەوەی دەبێتە كتێب، رێ لەوە ناگرێت كە وەك دووتوێیەك یان وەك كارێكی رۆژنامەنووسی كاری لەسەر بكرێت، بێگومان ئەم قەڵا بەرزەی كوردایەتی لە زۆر روانەگەوە كاری لەسەر دەكرێت، ئێستا فەرماندەیی گشتی حەزدەكات مام جەلال وەك فەرماندەیەك قسەی لەسەر بكات، بەڵام ئێمەی كوردستانی نوێ حەزدەكەین مام جەلال-ی رۆژنامەنووس بناسێنین، لەم دوو توێیەشدا مام جەلالێك ناسێنراوە لە روانگەی عەرەبەوە ناسێنراوە، بۆ نموونە لەم مێژووە دوورو درێژەدا كاك رەهبەر دەڵێت: 85 ساڵە زۆر كەس مام جەلالی ناسیووە، زۆرێك لەم برادەرانە ئەوە كاك قادرە كاك رەهبەرە لەگەڵ مام جەلال هاوسەنگەر بوون، بۆنموونە ئەوە كاك محەمەد سابیرە، رەنگە لەسەر مام جەلالی دیپلۆمات قسە بكات، یان كاك سەڵاح دیدارێكی لەگەڵ كردووە، ئەوەی لەو كتێبە وتویەتی رەنگە قۆناغێكی ژیانی بێت، بەڵام ئەگەر بمانەوێت كۆی مام جەلال بناسێنین، رەنگە ئەو كتێبە رۆڵێكی باش ببینێت لە مەكتەبەكەیدا، بەڵام بە تەنیشتییەوە دیدارەكەی كاك عومەر، بۆ زانیاری بەڕێزتان، لە گۆڤاری خاك مام جەلال كۆمەڵێك وتاری نووسیووە كە مام جەلال-ی نووسەر دەردەخات، ئەوە رەنگە ببێت بە كتێبێك بە هاوبەشی لەگەڵ خاكدا قسەمان لەسەر كردووە تا بیكەینە كتێبێك.
بێگومان وتەكانی مام جەلال كە لە جێگایەك وتاری داوە، ناكرێت رایگرین تا دەزگایەك بۆ مام جەلال دروست دەكرێت ئەو دەزگایەی كە دروست بوو كۆی ئەو شتانە دەچێتە ئەوێ، ئەم كارەی ئیمە بۆ ئەوەیە رۆژنامەی كوردی فێربێت پاشكۆ یان دووتوێی 50 یان 100 لاپەڕەیی دروست بكات لەم بوارەدا ئەم خزمەتە خراپ نییە زۆر سوپاس.
هیوا حەمید:
زۆر سوپاس دەستخۆشی بۆ ئەو برادەرانە، من زۆر پشتگیریی لە قسەكانی كاك سەڵاح دەكەم ئێمە وەك كادران سەرمان لێ شێواوە ‌و نازانین چی بكەین ‌و خەریكە رێبازەكەی ماممان لێ ون دەبێ، من لە دانیشتنێكدا لەگەڵ شانازخان باسم كردووە بە كاك سەلاحیشم وت باشترین دەزگا ئەوە بوو، هەم گردەكەی دەباشان ‌و زەرگەتە چۆڵ بكرێت ‌و بكرێتە مۆزەخانەیەكی گەورە ژیانی ئەو دوو سەركردەیەی تێدابووایە وەك شای ئیران كە وەك خۆی ماوەتەوە، هەق وابوو رێبازیان چاپ بكرایەو بدرایە بە كادران ‌و بخوێندرایە، بە هەمان شێوە كاك نەوشیروانیش، هەقە مێژووی ئەو سەركردانە بزانرێت و بەراورد بكرێت لە نێوانیاندا كەل ‌و پەل ‌و شتەكانیان وەك مۆزەخانە نمایش بكرایە.


سۆزان ئەنوەر:
سوپاس بۆ ئەو كارە جوانە، من پێشنیازێكم هەبوو، مام جەلال زۆر پشتگیریی ژنان بوو، هەق وابوو دیدارێكی ژنیشی تێدابووایە هەر بۆ رازاندنەوەی چاوپێكەتنەكە ژنێكی تێدا بوایە.
ستران عەبدوڵڵا:
مام وەك پیرەمەگرون وایە ‌و هەریەكە لەلایەكەوە سەیری دەكات، بەڵام لەسەر ئەوەی ئەم پیرەمەگرونە نیشان بدەین، نابێت كارەكانمان پشتگوێ بخەین، ساڵێك زیاترە مام وەفاتی كردووە، لەبەرئەوە ئەو شتانەی دەكرێت، با كرچ ‌و كاڵ نەبێت، هەر برادەرێك كتێبێك یان چاوپێكەوتنی لایە لەسەر مام جەلال، با بێتە پێشەوە ‌و كاری بۆ دەكەین، ئێمە لەگەڵ كاك رەهبەر باسی بیرۆكەیەكمان كرد كە رایبگەێنین هەركەسێك وێنەی لەگەڵ مام جەلالدا هەیە، بۆمانی بنێرێت، هەر لەناوخۆی كوردستان رەنگە بتوانین بەشێك لەو ئەرشیفە كۆبكەینەوە، لە ڕاستیدا ئەم ئەرشیفە فراوانە نە دەبێت لێی بترسین، نە رۆژێك لە رۆژان هەلومەرجێكی باشتربێت پەكی بخەین، لە راستیدا ئەوەی پەیوەندیی بە رۆژنامەیەكی رۆژانەوەیە، نابێت پەكی بخرێت، دەبێت كاری لەسەر بكرێت.
كتێبێك هەیە وابزانم دەزگایەكی توركیا ناسییە، كاك هێژا لێرەیە بە زمانی كوردی چاپی كردووە، لەكاتی نەخۆشكەوتنی مام جەلال لە 2012 لە جەنگیز چاندارەوە تا حەسەن جەمال، وتاریان لەسەر نوسیووە، ئەوان باسی مام جەلال دەكەن لە رەهەندە توركیەكەیەوە، ئەوەی كە رۆڵی لە پرۆسەی ئاشتیی لە نیوان توركیا ‌و پەكەكەدا بینی، مام جەلال لە رۆژنامەگەریی لوبنانی، یەك كتێبی تەواوە، مام جەلال كۆمەڵێك رۆژنامەنووسی لوبنانی ناسیووە، لوبنانی جیاوازە لە رۆژنامەنووسیی میسری، پێدەچێت مام جەلال لە دیدارەكانیدا لەگەڵ رۆژنامەی لوبنانی كراوەتر بووبێت تا رۆژنامەی میسری، بێگومان رۆژنامەی فەڕەنسیش لەم ماوەیەدا كۆمەڵێك دیدارمان بڵاو كردەوە كە ساڵی 1963 لە رۆژنامەی لۆڤیگارۆ دیدار لەگەڵ مام جەلالدا كراوە كە كاك نەجات عەبدوڵڵا وەریگێڕاوە، ئێمە جارێكی تر بڵاومان كردەوە.
كتێبەكەی كاك سەڵاح دوو سێ جاری تر چاپ كراوەتەوە، ئەوە چاپە عەرەبییەكەیشی تەواو بووە، خەڵكێكی زۆر پێی ئاشنابوون، رەنگە كەسانێك هەبن مام جەلال-یان خۆش ناوێت، با كتێبێكمان بدەنێ بۆ مام جەلال-یان خۆش ناوێت؟ بۆیە نابێت وەك رۆژنامە كارەكانی خۆمان دوابخەین ‌و چاوەڕێی هەلومەرج بكەین.


موعتەسەم نەجمەدین:
دەست خۆشیم بۆ كاك ستران ‌و كوردستانی نوێی ‌و كاك هەڵۆ ‌و كاك مەلا ئاریان، بەڕاستی من پێموایە یەكێك لە كەموكورتییەكانی ئەم پاشكۆیە كاك هەڵۆ ‌و كاك مەلا ئاریان ناتوانن گوزارشتی لێبكەن، كارەكەیان كارێكی زۆر گەورەو جوانیشە، رەنگە كێشە لە قسەكردن بێت، من تێبینیەكم كردووە، رووناكبیرانی عەرەب باشتر لە ئێمە مام جەلال دەناسن، لە هەندێك وێستگە و شوێندا یوسف یوسفی وەختی خۆی لە بەرەی میللی بووە، كتێبێكی لەسەر مام جەلال نوسیووە بەناوی دەنگ ‌و دەنگدانەوە، لەوێدا دێت باس لە بیری مام جەلال دەكات، لە رۆمانی «سەگوەڕ»ەكەی محەمەد موكرییەوە دەست پێدەكات، كابرایەكی عەرەب هاتووە دیراسەی لەسەر مام جەلال كردووە كە چۆن لەشاخ گرنگیی بە بیروڕا داوە، دواتر مێژووی مام جەلال لە شەستەكان ‌و حەفتاكان ‌و لە لوبنان ‌و دواتر تێكەڵ بە بەرەی میللی بووە، دواتر تێكەڵ بە سازمانی ئینقلابی بووە، ئەم پیاوە عەقڵی ناوخۆیی تێپەڕاندووە، كاتێك دەیەوێت فۆڕمێكی سیاسی دادەمەزرێنی لەناو كوردستان ‌و عیراق، سوود لەو گۆڕانكارییانە دەبینێ كە لەو سەردەمەدا بووە، بۆیە ئەو كارەی كاك ئاریان ‌و كاك هەڵۆ زۆر گرنگە‌و لەگەڵ ئەوەشدا دیاریكردنی كەسایەتییەكان زۆر گرنگە، یەكێك لەوانە كۆمەڵێك لەو سەركردانەی بەرەی میللی فەلەستینی هێشتا ماون، كاتێك جەنگیز هات، باسی ئەوەی كرد كە مام جەلال لە توركیا پێی وتووە لە بیرتە ئەو رۆژانەی ئێمە لە بەرەی میللی بووین؟ وتی وتوومە مام جەلال باسی ئەوە مەكە، تۆ ئێستا سەرۆكی دەوڵەتێكیت ‌و منیش رۆژنامەنووسێكی ناودارم، بۆیە مام جەلال لە رابردووی خۆی نە دەترسا كە چی كردووە؟ یان چی نەكردووە؟ من پێموایە مام جەلال ناسی ‌و ئەو فۆڕمە نوێیەی مام جەلال دایمەزراند لە كوردستاندا، من ناوم لێناوە قوتابخانەی نوێ، هەندێك جاریش رەخنەم لێ دەگیرێت ‌و دەڵێن ناكرێت ناوی بنێی مەدرەسە، بەڵام عەقڵی سیاسی ‌و دونیابینی سیاسیی لە پێش ئەوەوەیە كە دیدارێك لەگەڵ كەسێكدا بكەیت و باسی بكەیت ‌و بەشان‌و باڵیدا هەڵبدەیت، لێكۆڵینەوەیەك بكەیت ئەم پیاوە چۆن سیاسەتی كردووە؟
لەساڵی 1964 تا 1974 سەرقاڵی چی بووە لە لوبنان؟ لە سوریا چی كردووە؟ دواتر چۆتە ئەوروپا چی كردووە؟ لە عیراق لە بەكرەجۆ لە بەغدا لە كوردستان چی كردووە؟ لەسەر هەموو ئەو شتانە دەتوانی رێبازێكی گەورە دروست بكەیت، هیوادارم ئێوە بەردەوام بن ‌و سەركەوتووبن لە كارەكانتان.
مەلا ئاریان:
زۆر سوپاس بۆ كاك موعتەسەم، لە راستیدا دونیا بینی من ‌و جەنابت جیاوازە، تو بە تەكنیكی توێژەر لە دۆسێكە دەڕوانی، منیش بە تەكنیكی رۆژنامەنووسی كارەكەم كردووە، وەزیفەی من وەك رۆژنامەنووس كۆكردنەوە‌و بە دەستهێنانی زانیارییە لەلای خەڵكی، كە بەشێكی لەسەرەمەرگدان ‌و بەشێكیشیان مردوون، ئەگەر ساڵێك پێش ئێستا بمانكردایە، رەنگە ئەحمەد ئەبو مەتەر بەشێك لە بیرەوەرییەكانی یاداشت بكردایە.
بۆ نمونە لەگەڵ كازم حەبیب لە پەیوەندییدا بووین، بەهۆی ئەوەی تووشی نەخۆشی بووە لە نەخۆشخانەكانی توركیایە، دەستمان پێی نەگەیشت، من تێبینییەكەی جەنابت بەهەند وەردەگرم، لەگەڵ كاك ژوانی رۆژنامەنووس باسی ئەوەمان كرد كە ئەو دۆسێیە بەشی پەنجا توێژینەوەی تێدایە، چونكە هەموو ناونیشانێكی پێویستی بە توێژینەوەیەك هەیە لەسەر مام جەلال.
لە هەموو روویەكەوە ئەگەر رۆژگارێك ئەوەی كاك سەڵاح وتی ‌و شانازخانیش ئاماژەی پێدا، ئەو دەزگایە هەبێت چەندین توێژەر‌و مامۆستای زانكۆ ‌و خەڵكی پسپۆر دەتوانن كاری تێدا بكەن لە هەموو روویەكەوە، كۆی مێژووی سیاسی و دونیابینیی مام ‌و ئەزموونەكانی توێژینەوەیان لەبارەوە بكرێت و زۆر سوپاستان دەكەم.


ستران عەبدوڵڵا:
كاك بەكر فەتاح هەندێك شتی نووسیووە لە بیرەوەرییەكانی خۆی لەسەر پەڕینەوەی بەڕێز مام جەلال لە سیمەكە، ئەو حیكایەتەی باسكردووە، بەڵام شتێكی تری باسكرد، بەڕێز جەنگیز چاندار باسی پێشبینیەكانی مام جەلال دەكات لە 2011 داو وتویەتی: بەمزووانە ئەسەد ناڕوخێت و دەڵێت هەموو كەسێك دەیوت دەڕوخێت، بەڵام دواتر پێشبینییەكەی مام جەلال راست دەرچوو، لەو كتێبەی كە وەرمان گێڕاو بڵاومانكردەوە.
كاك بەكر فەتاحیش شتێكی خۆشی گێڕاوەتەوە‌و دەڵێت: بەڕێز مام جەلال لەسەر بانگهێشتی برلسكۆنی سەرۆك وەزیرانی ئەوكاتی ئیتاڵیا چووەتە ئیتاڵیا، دەڵێت: دیارە مام جەلال پێشبینی كردووە كە برلسكۆنی لە هەڵبژاردنەكاندا دەرناچێت، لەوبارەیەوە دەڵێت: پێیوتووە ئەو شتانە زۆر بەئاسانی وەربگرن، سەركردەكانی مێژوو رۆڵێكی گرنگ دەبینن، بەڵام رەنگە هەڵبژاردنی داهاتوو نەبەنەوە، پاشان دێت نموونەی چەرچڵی هێناوەتەوە لە جەنگی دووەمی جیهاندا كە جەنگەكەی بۆ بەریتانیا بردەوە، بەڵام لە هەڵبژاردنی داهاتوودا دەرنەچوو، بۆیە دەڵێت: مام جەلال ئەم حیكایەتانەی بۆ برلسكۆنی گێڕایەوە، ئەویش دەڵێت نەخێر مام جەلال ئەم هەڵبژاردنە دەبەمەوە،
پاشان كاك بەكر فەتاح یەك دێڕی نووسیوەو لە دواییدا دەڵێت: بیرلسكۆنی دۆڕاندی، لەبەر ئەوە پێشبینیەكەی مام جەلال راست دەرچوو.
عەدالەت عەبدوڵڵا:
دەستان خۆشبێت، دەتوانین ئەو رەخنەیەی كاك سەڵاح بە شیوەیەكی تر دابڕێژینەوە، من پێموایە هەر بۆنەیەك رێكدەخرێت لەسەر مام جەلال، رەهەندێكی قسەكردن ونبووە‌و مافی خۆی پێنەرداوە، ئەمە حاڵەتێكی سروشتییە، چونكە دەبێت تێبگەین كە مام جەلال چییە، مام جەلال وەك كەسایەتی تر لە دونیایا بۆتە كەلەپوور، كەلەپوورێكی مرۆڤایەتی، كە لەهەموو روویەكەوە لەسەری بووەستین، بەڵام ئەم كەلەپوورە لەگەڵ نەمانی خۆیدا دەبێت بە كەلەپوورێكی مەعنەوی وسمبولی، بابزانین چۆن؟ هەندێجار ئەفسانەی تێدەكەوێت، تاكە شتێك كە دەبێت رێگەی لێ بگیرێت ئەوەیە كە ئەم كەلەپوورە مەعنەوییەیە، تێكەڵ ببێت بە ئەفسانە، واتە لە كەلەپووری مەعنەوییەوە بكرێت بە كەلەبووری مادی، چونكە كەلەپووری مادی تەنها لە دامەزراوەیەكی مادییەوە بەدی دێت كە پەیوەست بێت بەوەی مام جەلال لەماوەی ئەو 84 ساڵەی تەمەنیدا چی بەجێ هێشتووە؟ چیكردووە؟ هەر هەمووی دیكۆمێنت ‌و ئەرشیف بكرێت، بەم شێوەیە دەبێتە كەلەپوورێكی مادی، دەكرێت لەناو ئەو هەموو كارانەی مام جەلالدا خانەیەكیش بكرێتەوە بۆ ئەوانەی دژی مام جەلال وەستاون، چونكە ئەوە بەتاڵی دەكاتەوە لە قسەی دەما و دەم، رەنگە خانەیەك هەڵبگرێت 10 كتێبی تێدابێت دژی مام جەلال لە چوارچێوەی ئیشەكانی ئەو دامەزراوەیە، بەم شێوەیە ئەم كەسایەتییە وەك خۆی دەناسیت، بۆیە بە بڕوای من ئەو بیرۆكەیەی كاك سەڵاح زۆر گرنگە‌و كاركردنیش تیایدا زۆر قورسە، ئەو كارەی كاك هەڵۆ ‌و كاك ئاریان زۆر جوانە بە حوكمی پیشەكەمان رووناكبیریی تری عەرەب زۆر زیاترن كە لەسەر مام جەلال شت دەنووسن ‌و قسەیان لەسەر مام جەلال كردووە، 18 ساڵ لەمەوبەر 62 كەسایەتی ‌و رۆشنبیری عەرەب داوەتی مام جەلال بوون، هاتنە سلێمانی بۆ فێستیڤاڵی جەواهیری، ئێمەش چوار كەس بووین لە مەكتەبی راگەیاندن وەك لیژنەیەك لەگەڵ ئەو رۆشنبیرە عەرەبانە بووین، چەند رۆژێك مانەوە، زۆرێك لەوانە لە خۆرئاوای عەرەبییەوە تا خۆرهەڵاتی عەرەبی چەندین وتاری جوانیان لەسەر مام جەلال نووسیبوو، ئەو قوناغەش قوناغی پێش سەرۆكایەتیی مام جەلال بوو كە قۆناغێكی زۆر گرنگی مام جەلال بوو، وێنەی راستەقینەی مام جەلالیان لە ماوەی سەرۆكایەتیدا ناسی، بەڵام بەشێك لە رووناكبیرانی عەرەب كە تەحەدای رژێمی سیاسیی وڵاتەكانی خۆیان دەكرد، مام جەلال خۆی پەیوەندییەكی باشی هەبوو لەگەڵ رووناكبیرانی عەرەبدا، واتە من هەندێك دیمەنیم لەبیر دێت، مام جەلال خۆی نانی بۆ میوانەكان تێدەكرد، بۆیە دامەزراوەیەكی زۆر گەورەی دەوێت بۆ كارەكانی مام جەلال و زۆر سوپاس.
د.محەمەد سابیر:
دەست خۆشی لە كاك هەڵۆ ‌و كاك ئاریان دەكەم، بێگومان چەندە بنووسرێت ‌و بووترێت لەسەر مام جەلال، هێشتا هەقی خۆی نادرێتی لە هەموو روویەكییەوە، من ئەوكاتەی لە دەرەوە بووم لە بەشێكی زۆر لە دانیشتنەكانی مام جەلالدا ئامادە بووم، لەگەڵ سەركردە جیهانییەكان، پشت بەخوا ئەگەر دەرفەت هەبوو ، هەموو ئەوانە دەنووسمەوە بۆ ئەوەی نەوەكانی داهاتوومان سودی لێ ببینن.
مام جەلال جگە لەوەی كاریزمایەكی بێوێنە بووە لەهەموو روویەكەوە، باوەڕناكەم كەسێك هەبێت هێندەی ئەو دووربین بووبێت، چەند نموونەیەكتان بۆ دەگێڕمەوە: «دوای ئەوەی شەڕی ئیران‌و عیراق وەستا، مام جەلال لە لەندەن بوو، پێش داگیركردنی كوێت، كۆڕێك هەبوو لە بەریتانیا، من خۆم لەوی نەبووم، كاك د.لەتیف لەوێ بوو، مام موحازەرەیەكی هەبوو، كە بەشێكی زۆر لە سەركردە سیاسییەكان لەوێ بوون، لەكۆتایی كۆڕەكەدا مام جەلال وتبووی سەدام حسێن كوێت داگیردەكات، هەموو ئامادەبووان سەرسام ببوون ‌و هەندێكیشیان وتبوویان مام جەلال ئەمەی لە كوێ هێناوە؟ تێك چووە؟ پرسیاریان لێكردبوو وتبوویان مام جەلال ئەمەت لە كوێ هێناوە؟ زانیارییە یان لێكدانەوەیە؟ مام جەلال وتبووی هەردووكیانە، دوای ئەوە هاتە فەڕەنساو هەمان شێوە باسی ئەو بابەتەی كردەوە، كاتێكیش كوێت داگیركرا، هەموویان لە بەریتانیاوە لە فەرەنساوە هاتن بۆ لای مام جەلال و وتیان چۆن توانیویەتی ئەو خوێندنەوەیە بكات، لەكاتێكدا ئەو هەموو دەزگا هەواڵگرییە لە دونیادا هەیە، مەسەلەی سوریا باسكرا، هەموو دنیا دەیوت لە بەهاری عەرەبیدا سوریا دەڕوخێت، بەڵام ئەو پێچەوانەی هەمووان وتی: سوریا ناڕوخێت.
لە بەشێكی زۆری ئەو كۆبوونەوانەی لەگەڵ باڵیۆز‌و سیاسییەكاندا دەكرا، هەموویان دەیانوت: سوریا دەڕوخێت، بەڵام مام جەلال بە تەنها دەیوت سوریا ناڕوخێت. مام جەلال یەكەمجار كە دەركەوت، لە كۆڕێكدا لە جەزائیر دەركەوت، بە بڕوای من مام جەلال ئەو لە رۆژنامەی بیانی ‌و توركی ‌و عەرەبی دراوێتێ لای خۆمان پێی نەدراوەو زۆر زیاترە لەوانەی لای خۆمان.
لە كاتی نەخۆشیەكەیدا ئەوەی كە كاك ستران باسی كرد لە توركیا، مام جەلال بینیمان لە رۆژنامە بیانییەكان چیان بۆ كرد، هەر ئەوانە كتێبێكن، لەبەرئەوە مام جەلال بێ هاوتایە بەلای منەوەو چی بۆ بكرێت هەر كەمە، راستە شانازخان باسی ئەو دەزگایەیان كرد سەركردایەتی ‌و مەكتەبی سیاسی یەكێتی زۆر كەمتەرخەمن ‌و تائێستا بیریان لە شتێكی لەو جۆرە نەكردووەتەوە.
ستران عەبدوڵڵا:
بەڕێزان دووبارە دەیڵێینەوە ئەمە دووتوێیەكی رۆژنامەنووسییە، بیرتان نەچێت، رەوتی بزووتنەوەی كوردایەتی رێگە بە كوردستانی نوێ نادات چەند لاپەڕەیەك بە عەرەبی دەربكات، ساڵی شەستەكان رۆژنامەی خەبات بە عەرەبی ‌و بە كوردی دەرچووە، جیاكردنەوەی عەرەبی ‌و كوردی خەباتێكی فەرهەنگییە، كاتی خۆی مامۆستا برایم رۆژنامەی كوردستانی بۆ دەركردو مام جەلال بوو بە سەرنووسەری؟، بۆ ئەوەی كورد رۆژنامەیەكی رۆژانەی بە كوردی هەبێت، ئەم جیاكردنەوانە زۆر گرنگە، زۆر مەترسیدارە رۆژنامەیەكی كوردی هەبێت بەتەنیشتییەوە چوار لاپەڕەیەكی بە فارسی بێت یان توركی بێت، بۆیە كوردستانی نوێ و خەبات هەیە، بۆیە رێبازی نوێ هەیە و شەرارە هەیە، نابێت جارێكی تر بكەوینە ژێر ئەو كاریگەرییەی كە رۆژنامەی كوردی هەبێت كە چەند لاپەڕەیەك بە عەرەبی دەربكات، لەگەڵ خەباتی مام جەلالیش ناگونجێت، بەڵام هیوادارم رۆژێك لە رۆژان رۆژنامەی ئیتیحاد دەستبەكاربێتەوە، ئەو هەلومەرجە داراییەی بۆ بڕەخسێتەوەو دەست پێ بكاتەوە، بەشێك لەو ئەركە ئەوان بیگرنە ئەستۆ و ئێمەش لەبەشە كوردیەكەیدا هاوكاربین.
مام جەلال زۆر بە كەلتووری فەرەنسی سەرسامتر بوو تا كەلتووری ئینگلیزی ‌و ئەوە بە ئێمە ناكرێت، بەڵام ئەوەی بە ئێمە دەكرێت لە رەهەندە كوردیەكەیدا وەك كوردستانی نوێ ئەركی سەر شانمانە ‌و هیوادارم فەرماندەیی بەشەكەی فەرماندەیی مام جەلال بكات وەك كاك محەمەد باسی كرد سەركردایەتی ئەوەی لەسەر شانییەتی بیكات، ئەو كەسەشی بیرۆكەیەكی لەسەر مام جەلال هەیە، هیچیان لەسەر ئەوی تر پەكی ناكەوێت، كەسمان ناتوانین ئەو پیرەمەگرونە بگرینە خۆمان ‌و كۆتا قسە بكەین.
كوردستانی نوێ لە ئایندەدا شتی تر دەكات، فراوانتریشی دەكات، بێگومان كارێكی باش دەكات ‌و ئەوەی دەیكات دەستی خۆشبێت، هەرچی چاكی ئەم دوو توێیە هەیە هی كاك هەڵۆو كاك ئاریانەو لەكەم و كوڕیەكانیشمان ببورن.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

چەتری بزووتنەوەی رزگاریخوازی گەلی كوردستان

بۆ خوێندنەوەی بابەتەکە کلیکی ئەم لینکە بکە