سەرەکی » ساڵۆنی کوردستانی نوێ » رێزلێنان لە رۆژنامەنووسێکی خۆڕسک و ئەکادیمیستێکی خەمخۆر و خۆنەویستی ئایندەی رۆژنامەگەریی

رێزلێنان لە رۆژنامەنووسێکی خۆڕسک و ئەکادیمیستێکی خەمخۆر و خۆنەویستی ئایندەی رۆژنامەگەریی

نەجات رۆستی: هەموولایەك بەخێربێن بۆ ئەم کۆڕە، ساڵۆنی ئەمڕۆمان هاوکاتە لەگەڵ 28ـەمین ساڵیادی رۆژنامەی كوردستانی نوێ و  تایبەتە بە یادو رێزلێنان لە رۆژنامەنووس‌ و ئەكادیمی كۆچكردوو د. فاروق عەلی عومەر.

د. فاروق عەلی عومەر ساڵی 1967 لە خورماتوو لەدایكبووە و خاوەنی بڕوانامەی ماستەر‌و دكتۆرایە لە راگەیاندن‌، لەگەڵ دامەزراندنی بەشی رۆژنامەنووسی لە پەیمانگەی تەكنیكیی سلێمانیدا، یەكێك بووە لە مامۆستاكانی ئەو بەشە‌و لە رۆژی 30/4/2005 دا بە نەخۆشی كۆچی دوایی كرد.

د. فاروق عەلی خاوەنی چەندین كتێبە لە بواری میدیا‌ و ئەدەب‌ و چیرۆك بە زمانی عەرەبی، دوو لە كتێبەكانی كراون بە كوردی، لەوانە كتێبی كلیلی دەسەڵاتی چوارەم، وەرگێڕانی هیوا ساڵح‌ و كتێبی رۆژنامەگەریی كوردی لە عیراق 1914-1939 کە تاریق كارێزەیی وەریگێڕاوە و دوو كتێبی چاپنەکراویشی هەیە. کە ئەوەش مامۆستا رەفیق ساڵح پێی راگەیاندین و هیوادارین دەزگاكانی راگەیاندن بتوانن چاپی بكەن‌ و بیكەن بە كوردی، جگە لەوەش چەندین وتار و چاوپێكەوتنی رۆژنامەنووسی لە گۆڤار‌ و رۆژنامەكاندا بڵاوبووەتەوە.

چەندین خوێندكار‌ و مامۆستا لێرەن كە ئاشنان بە د. فاروق‌ و باس لە كارو چالاكییەكانی ئەو سەردەمەی دەكەن.

مامۆستا رەفیق ساڵح:

پێشەكی من زۆر سوپاسی رۆژنامەی كوردستانی نوێ دەكەم بۆ ئەم بانگهێشت کردنەم بۆ رێزلێنان لە یادی جوانەمەرگ د. فاروق عەلی عومەر، سەرەتای ناسینی  من  و د. فاروق‌ و چۆنێتی كردنەوەی بەشی رۆژنامەنووسی بۆ یەکەمجار لە كوردستاندا دەگەڕێتەوە.

د. فاروق كاتێك كە خەریكی ئامادەكردنی تێزی ماستەرەكەی بوو لەسەر مێژووی رۆژنامەنووسی كوردی لە عیراقدا، بیستبووی كە من ئەرشیفێكی دەوڵەمەندی رۆژنامەوانیی كوردیم هەیە، لەرێگەی برادەرێكەوە شەوێك سەردانی كردم، من هەموو ئەرشیفەكەمم خستە بەردەستی‌ و بیروبۆچوونی خۆشم لەسەر هەندێك لەو رۆژنامانە بۆ دەربڕی کە لە تێزی ماستەرەكەیدا ئاماژەی بە هەندێک بیروبۆچونی من دابوو سەبارەت بەو رۆژنامە و گۆڤارانە.

 لە كۆتاییەكانی ساڵی 1999دا بڕیاری دامەزراندن‌ و كردنەوەی بەشی رۆژنامەنووسی لە پەیمانگای تەكنیكی سلێمانی درابوو، بیرۆكەی دامەزراندنی ئەو بەشە دەگەڕێتەوە بۆ راگری ئەوسای پەیمانگای تەكنیكی سلێمانی، بەپێی بەدواداچوونی من، وتارێك بڵاوببووەوە لەسەر زەرورەتی كردنەوەی بەشێكی ئەكادیمی بۆ پێگەیاندنی رۆژنامەنووسی لە كوردستاندا، چونكە دوای راپەڕینی 1991، ژمارەیەكی زۆر دەزگاو كەناڵی راگەیاندن كرانەوە بەهۆی ئەو هەلومەرجە نوێیەی کە هاتە ئاراوە لەكوردستاندا، دەزگاكانی راگەیاندن زیاتر پشت ئەستور بوون بە شاعیرو نووسەران بۆ پڕكردنەوەی ئەو كەلێنە. ئەو بەشە كە كرایەوە ئیدارەدانی رووبەڕووی من بووەوە. ئێمە لەو بەشە تووشی كۆمەڵێك كێشەو گرفت بووین، یەكێک لەو گرفتانە دانانی ئەو مادانە بوو كە پێویستە لە قۆناغی یەكەم‌ و دووەمدا بخوێنرێن، چونكە كردنەوەی بەشی رۆژنامەنووسی ئەزموونێكی نوێ بوو لە خوێندنی تەكنیكی لە كوردستان‌ و لە عیراقیشدا.

 دووەم گرفت كەمیی سەرچاوە بوو سەبارەت بە راگەیاندن‌ و رۆژنامەنووسی‌ ، تا خوێندكاران‌ و مامۆستایان سوودی لێ ببینن، گرفتی هەرە گەورەمان نەبوونی مامۆستا و پسپۆڕو شارەزابوو لەو بوارەداو بەپێی ئەو رووپێوەی ئەوكاتە كردمان، لەهەموو زۆنی سلێمانی تەنها سێ كەس بەكەلۆریۆسیان هەبوو لە بواری راگەیاندن‌ و رۆژنامەنووسی، ئەوانیش شێركۆ مەنگوڕی، مامۆستا عەبد، یەكێكی تریشیان خەریكی كاری بازرگانی بوو، ناچاربووین روو لە زانكۆی سلێمانی بنێین بۆ پڕكردنەوەی ئەو كەلێنە، لەوانە د.عیزەدین مستەفا رەسوڵ، د. دڵشاد عەلی. د. محەمەد دلێر میسری.

 دواتر رۆژێك لە گۆڤاری رەنگیندا هەواڵێكم خوێندەوە كە هی فاروق عەلی بوو لە رێگەی برادەرێكەوە پەیوەندییەكەی بۆ رێكخستین، كە پێموت خۆشحاڵ دەبین بێیتەوە بۆ كوردستان‌، ئەوەبوو هاتەوە‌و هەموو ئامادەییەكی نیشاندا ‌و سوودێكی زۆر گەورەمان لێ بینی بۆ دیاریكردنی مادەكانی قۆناغی یەكەم‌ و دووەم، هەروەها یەكێك لەماددە سەرەكییەكانی لە بەشی رۆژنامەنووسی دەخوێندرا، ئەویش هونەرەكانی رۆژنامەنووسی بوو كە تایبەت بوو بە هەواڵ‌ و ریپۆرتاژ.

 ئەو ئامادەیی نیشاندا كە ئەو مادەیە بڵێتەوە، ئەو هاتوو چۆی دەكرد لە نێوان بەغدا و سلێمانی، ئیدارەی پەیمانگەی تەكنیكی سلێمانی كارئاسانیی زۆری بۆ كردبوو، ئێمە هەوڵماندا لە كوردستان بمێنێتەوە، بەڵام ئامادەنەبوو، ئەو وانانەی كە بۆی دیاریكرابوو لە دوو رۆژدا دەیوتەوە، نەدەكرا هەموو رۆژێك بێت، چونكە تەندروستیی خراپ بوو.

د. فاروق كەسێكی زۆر گەورەبوو، شارەزایی لە بواری تیۆری‌ و پراكتیكیی رۆژنامەنووسیدا هەبوو بە حوكمی ئەو ئەزموونە زۆرەی هەیبوو لە رۆژنامەی “هاوكاری‌” و “جمهوری” كە ئەمەی دووەمیان بە عەرەبی لە بەغدا دەردەچوو.

 دوای رووخانی رژێمی سەدام، جارێك لە گەڵیدا سەردانی بەغدام كرد، بینیم چ رێزو سەنگێکی لە كۆلێجی راگەیاندنی بەغدادا هەیە، تەنانەت راگری كۆلێجەكە د. خاتوو حەمیدە سمێسم بوو، تەنانەت توێژینەوەیەکی بۆ ئەو نووسیبوو لەسەر كاری راگەیاندن لە یەكێتیی سۆڤێتی جاران.

ئەو لەوبارەیەوە بۆی گێڕامەوە کە لە دانیشتنێكی تایبەتدا د.حەمیدە ئەو بابەتەی پێشكەش كردبوو كە دكتۆر فاروق رۆڵی سەرەكیی بینیبوو لە نووسینیدا. یەكێك لە ئامادەبووان دیارە سەربە موخابەرات ببوو، پرسیارێكی كردبوو و لێی تووڕە ببوو، وتبووی قسەكانی من بۆ كەسی شارەزایە نەك بۆ كەسی وەك تۆ.

د. فاروق خەونی گەورەی ئەوەبوو کە كورد رۆژنامەیەك بە عەرەبی دەربكات بۆئەوەی موخاتەبەی عەقڵی عەرەبی بكات و دەیوت: “قسەم لەگەڵ د.كەمال مەزهەر كردووە کە زۆر ریزی لە د. كەمال مەزهەر دەگرت و وەك باوكی رۆحی خۆی دەیناساند، دیاربوو د.كەمال-یش ئەوی زۆر خۆشدەویست و دەیوت : رام ئەوەبووە کە لە لەندەن ئەو کاتەی چۆن رۆژنامەی زەمان سەعد بەزاز هەبووە، كورد پێویستە رۆژنامەیەكی هەبێت بۆ موخاتەبەی عەقڵی عەرەبی بۆ ئەوەی ئەو شارەزاییە كەمەی كە عەرەب هەیەتی بەرامبەر بە كورد، بتوانین بیكەین بە وێنەیەكی جوان، ئەوەی پەیوەندیی بە ئێمەوە بوو، زۆر هاوكاری بووین لە تێزی دكتۆراكەی، یەكێك لەوانەی د.فاروق پێی سەرسام بوو، (ئەنساتی مەركەزی) یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بوو كە لە تێزی دكتۆراكەیدا سوودی لێ بینی، بەداخەوە ئەو زاتە زوو ئێمەی بە جێهێشت و كەلێنێكی گەورەی لە راگەیاندنی كوردیدا خستەوە. ئەگەر بمابایە دەیتوانی رۆلێكی گەورە ببینێت لە گەشەسەندن‌ و پێشخستنی كاری راگەرایاندندا لە كوردستان، ئەو نەخۆشییەی هەیبوو لێی پیس كردو كردی بە شێرپەنجەی بڕبڕە و بارودۆخی زۆر خراپ بوو.

 یەكەم جار روومان لە كاك نەوشیروان نا، وتی مامۆستا من ناتوانم بینێرم بۆ لەندەن، بەڵام دەتوانم لەگەڵ بەهرۆز گەڵاڵی قسە بكەم‌ و بینێرین بۆ توركیا لە نەخۆشخانەی ئەمریكی لە توركیا چارەسەر وەربگرێت، ئەوەبوو د.كەمال فوئاد هاوكارییەكی باشی كردین‌ و چووە ئەوێ‌ و كاك بەهرۆز هاوكاریی بوو، رۆژانە سەردانی دەكرد، دیارە نەخۆشییەكەی زۆری بۆ هێنابوو گەڕاندبوویانەوە تا هەندی پشكنین بكات، ئیزنیان دابوو، بەڵام پێیان نەوتبوو. یادی بەخێر ئێمە لە بەشی رۆژنامەنووسی زۆر قەرزاری ئەوین، ئەو ستافەی یەكەم راستە بە “قبووڵ خاس” وەرگیرابوون، بەڵام ئەو رۆڵێکی گرنگی هەبوو لە بەرزكردنەوەی ئاستی زانستیی بەشەکە و یەكێك بوو لەو مامۆستایانەی ئاستی زانستیی بەشەكەی بەرزكردەوە، یادی بەخێر‌و دووبارە سوپاس.

د.كاروان عەلی:

زۆر سوپاس، هەریەك لە هاوڕێیانی ئێرەو ئەوانەی تریش هاوڕێیەتیان هەبووە لەگەل د.فاروق‌ و هەندێكیشیان زۆر نزیكبوون لێیەوە، منیش یەكێك بووم لەوانەی كە د.فاروق زۆر متمانەی بە من بوو، ئەگەر دەردە دڵێكی هەبووایە لەلای من باسی دەكرد.

رۆژێك لە كافیتریای پەیمانگە دانیشتبووین، وێنەیەکی دەکێشا هی دكتۆر كەمال مەزهەر بوو، بۆی باسكردم كە چۆن موناقەشەی ماستەرنامەكەیان كردووە، ئەو كتێبەی رۆژنامەگەریی لە عیراقدا پێموابێت زۆربەتان بینیووتانە، هەستێكی نەتەوەیی عەیارە 24 لەم كتێبەدا بەدیدەكرێت. لە ئامادەكردنی ئەم ماستەرنامەیەدا ترسی لەوەبوو لەكاتی موناقەشەكەدا كێشەی بۆ دروست ببێت، ئەم وێنەیەی پێشكەش بە من كردو لەپشتەكەی نووسیووە ئەمە پیغەمبەری كوردە بەوشێوەیە د. كەمال مەزهەری كردووە.

 شتێكی تر کە من یەكەم بەرهەمی چاپكراوم كتیبێك بوو بەناوی ریپۆرتاژی رۆژنامەنووسی هی كابرایەك بوو وەرم گیڕا، سەیرمكرد تۆزێك لایەنی شۆڤێنیی تێدایە، كابرا جامیعەی عەرەبی بۆی چاپ كردبوو، لەبەرئەوە لەكاتی وەرگێڕاندا تووشی هەندێك كێشە ببوومەوە، هەندێك شتم لێ لابرد، من تازە دەستم دابووە ئەو كارە، رۆژێك لە شەقامی سەهۆڵەكەی سلێمانی بینیم،  وتم: دكتۆر كتێبێكم وەرگێڕاوە هەمووی ئامادەیەو چەند كێشەیەكی تێدایە”، وتی: “كاروان لەسەری بنووسە ئەم كتێبە بەجۆرێك وەرگێڕدراوە كە لەگەڵ خوێنەری كورددا بگونجێت” کە ئەوە تەعبیرێكی زۆر جوان بوو بۆ ئەو كاتەی من، یەكسەر چووم نووسیم.  جگە لەوەش باسی ئەوەی دەكرد بە چ دەردەسەرییەك كتێبی لە بەغداوە هێناوە.

 یادگارییەكی تر ساڵی 2004 بۆ 2005 بوو ئەوكاتە جێگری سەرنووسەری رۆژنامەی ئاسۆ بووم، لەگەڵ كاك ستران لەوێ بووین هات سەرێكی لێدام، چەند پەڕەکاغەزێکی هێنا پێش ئەوەی سەفەربكات بۆ چارەسەری نەخۆشییەكەی و وتی: “تازە ئامادەمكردووە بە عەرەبی نووسیبووی دەوری بەدرخانەكان لە دروستكردنی رای گشتیی كوردیدا” و هات لام دانیشت و باسی ناوەڕۆكی پەیپەرەكەی كرد کە چ رۆڵێكیان هەبووە لە رووی كۆمەڵایەتی و بوارەکانی دیکە و  داوای لێكردم ئەو پەیپەرەی بۆ وەربگێڕم، منیش زۆر خۆشحاڵبووم، بەڵام نەمتوانی زوو بۆی وەربگێڕم، ئێستاش خەفەت لەوە دەخۆم زوو بۆم نەكرد، دوای كۆچكردنی بۆم كرد، ئەوە چەند یادەورەییەك بوو لەگەڵ د.فاروق.

لەسەر كتێبەكەی رۆژنامەگەریی لە عیراق 1914-1939 سەرەتای جەنگی جیهانی یەكەمە پێش دەستپێكردنی جەنگی دووەمی جیهان، بەڕاستی من دەمەوێت باسی جیاوازیی ئەم كتێبە بكەم لەگەڵ كتێبەكانی پێشووتر.

 كتێبمان هەیە باسی رۆژنامەگەریی كوردیی كردووە، ئەویش جەبار جەبارییە، مامۆستا خەزنەدار، جیاوازییەكەی ئەوەیە زۆر جوان قوناغەكانی رێكخستووە و بارودخەكەی بە جوانی هەڵسەنگاندووەو شیكارییەكی جوانی كردووە. لایەنی ژیانی كوردەواری دابەشكردووە بۆسەر لایەنی سیاسیی و ئابووریی و كۆمەڵایەتی و فەرهەنگی، ئەمانەی هەموو جیاكردووەتەوە، پاشان هاتووەتە سەر باسكردنی گۆڤار و رۆژنامەكان بەجیا جیا لەسەرەتای دەرچوونییەوە تا داخستنی، هاتووە شیكردنەوەی جوانی بۆ رۆژنامەكان كردووە، بۆئەوەی سیاسەتیكی جوانی رۆژنامەكان دەربخات‌ و قۆناغی ئەو سەردەمە چۆن بووە، هاتووە وردەكاریی ‌و ناوەڕۆكی ئەو رۆژنامانەی جارێكی تر داناوەتەوە بە شێوەیەك كە مرۆڤ لە خوێندنەوەی بێزار نابێت.

 ئەوە بۆمن یەكێك بووە لە سەرچاوەی توێژینەوەی دكتۆراكەم لە بەریتانیا كە سوودێكی زۆر زۆرم لێ بینیووە، هەركەس بییەوێت مێژووی 150 ساڵی كورد بزانێت، پێویستە ئەم كتێبە بخوێنێتەوە، هەستی نەتەوەیی د.فاروق لەلایەك بوەستێ، بە خوێندنەوەی ئەم كتێبە پێموایە گوڕوتینێكی نەتەوایی بە هەموومان دەبەخشێت.

 یەكێك لەو شتانەی كە باسی كردووە، هاتنی سوپای بریتانیایە، ئەوەی كە پێی دەوترێت داگیركردنی عیراق‌ و دەركردنی عوسمانییەكان لە بەسرەوە تا دەگاتە ویلایەتی موسڵ، لەهەر شارێك حاكمێكی سیاسیی داناوە، لە سلێمانی مەیجەر نوئێلی داناوە حاكمی سەربازیی سلێمانی بووە، شێخ مەحمودی نەمر بۆ یەكەمجار بە حاكمی سلێمانی دەناسێنن، دوایی شەڕ دەكرێت‌ و شێخ بەدیل دەگیرێت‌ و دواتر دەیهێننەوە، هەندێك وردەكاریی تێدایە، ئەوەی زۆر سەرنجڕاكیشە، ئەوەیە کە باسی مەیجەر سۆن دەكات كە چ خزمەتێكی بە سلێمانی گەیاندووە، چۆن توانیویەتی لە رووی ئاوەدانكردنەوەوە پرد دروست بكات لەسەر چەمی تانجەرۆ، رێگەی نەداوە عەریزە بە زمانی عوسمانی یان عەرەبی بنووسرێت، بەڵكو وایكردووە بە كوردی بنووسرێت، خەڵكی فێركردووە فێستیڤاڵی بۆ رێكخستوون، دوای جەنگیش خۆراكی هێناوە و بەسەر هەژاراندا دابەشیكردووە، باسی لەوەش كردووە کە دوای تێكچوونی پەیوەندییەكانی حوكمڕانی كوردی، شەڕ چۆن روویداوە‌و تۆپبارانی سلێمانی كردووە، فڕۆكەكانی ئینگلیز چیان كردووە، بەڕاستی قۆناغەكانی عیراق‌ و كورد زۆر بەجوانی شی دەكاتەوە، نموونەیەكی هێناوەتەوە ئیمپراتۆری عوسمانی لەسەروبەندی رۆخان‌ و لاوازیی بووە، چەتە زۆر بووە كە چۆن خەڵك ئارامیی لێ هەڵگیراوە، رێگریی لە چەتە كراوە بە پێی یاسا مامەڵەی لەگەڵ كراوە، هیوادارم هەمووتان ئەم كتێبە بخوێننەوە.

د.ئیبراهیم سەعید:

زۆر سوپاس، جێگەی دەستخۆشییە لە كوردستانی نوێ ئەم بۆنەیەیان رێکخستووەبۆ یادی د.فاروق، مامۆستا فاروق یەكەمجار وەك خوێندكارانی بەشی رۆژنامەنووسی پەیمانگای تەكنیكی ناسیمان، وەك مامۆستا رەفیق ئاماژەی پێكرد لە كۆرسی دووەمەوە وانەی پێوتین‌ و هەر لەیەكەم وانەیەوە توانیی ببێتە جێگەی سەرنجی خوێندكاران‌ و سەرنجیانی بەلای خۆیدا راکێشا، لەوكاتەدا بۆ ئێمە كۆمەڵێک تایبەتمەندی هەبوو وانەكانی لەسەر بنەمایەک بوو لە هەرێمی كوردستان، وەک دەزانن ئەوكاتە كرانەوە نەبوو تا بێتە سەرچاوە، د.فاروق لەگەڵ خۆیدا كۆمەڵێك سەرچاوەی هێنابوو لەرێگەی ئەو سەرچاوانەوە ئێمە توانیمان ئاشنابین بە كاری رۆژنامەگەریی ‌و كاری نووسین، بەتایبەتی ئەو كە هونەرەكانی رۆژنامەنووسیی پێ دەوتینەوە.

 مامۆستا فاروق ئەگەر وەك كەسایەتی باسی بكەین، كۆمەڵێک سیفاتی جوانی تێدابوو، بەڵام گرنگترین لەو سیفەتانەی کەسێک بوو ناخی پاك بوو، ئەگەرچی بەجەستە لاواز بوو، بەڵام لە رووی فكرەوە زۆر چالاك بوو، راشكاو بوو، بەڵام راشكاوییەكەی لەسەر رق‌ و كینە نەبوو، جگە لەوەش كەسێكی زۆر رۆشنبیربوو، زمانزانێكی زۆرباش بوو، بەتایبەتی لە زمانی عەرەبیدا خوێنەرێكی زۆر باش بوو، هەركاتێك رەخنەشی بگرتایە لەسەر بنەمای خاڵی نەیدەگرت، چونكە خۆی لە بوارەكاندا رۆچووبوو.

 مامۆستا فاروق كۆكراوەی هەردوو بوارەكەبوو، هەم لەبواری ئەكادیمیدا شارەزایی تەواوی هەبوو، هەم لە بواری پراكتیكیشدا كە ماوەیەكی زۆر كاری تێدا كردبوو، ئەو كەسانەی لەو بوارەدا كاریان كردبوو، نەیاندەتوانی مشتومڕی لەگەڵدا بكەن.

یەك  نموونەتان بۆ دەگێڕمەوە كە چۆن مامۆستا فاروق كوردێكی زۆر دڵسۆزبوو، خاوەن هەستێكی نەتەوایەتی بوو، ئەگەرچی بوارەكە بۆمان رەخسابوو كە هەرێمی كوردستان ئازادبوو، ئەو لەوكاتە لە بەغدا كاری دەكرد، زۆر كاری هەبوو، هەموو كەسێك نەیدەتوانی خۆی لە قەرەی بدات، ئەو دەیكرد، ئەگەر كەسێك خاوەنی بیرێكی كوردایەتیی نەبوایە، نەیدەتوانی ئەو شتانە بنووسێت، نموونەیەك دەهێنمەوە، ریپۆرتاژێكی كردبوو لەسەر شاری خورماتوو لەوكاتەدا هەندێك شتی بە ناڕاستەوخۆ نووسیبوو كە ئەو شارە شارێكی كوردییە، ئاماژەی بۆ هەندێك ناوچە كردبوو كە ئەسڵی ناوەكەی لە چییەوە هاتووە، بۆی باسكردم كە چۆن تووشی گرفت بووەتەوە لەگەڵ پێكهاتەكانی تردا، بەڕاستی كەسێك بوو بەردەوام جێگەی ستایشە.

بەڕێزان ئەو بوارەی بۆ من رەخساوە قسەكردنە لەسەر ئەم كتێبەی د.فاروق، كتێبی “كلیلی دەسەڵاتی چوارەم”، ئەم كتێبە نووسینەكەی دەگەڕێتەوە بۆ بیست ساڵ پێش ئێستا، ئەم كتێبە یەكەمجار بە زمانی عەرەبی نووسراوە، دواتر برای خۆشەویست كاك هیوا وەریگێراوە، من 2001 دەقە عەرەبییەكەی لام بووە كە خۆی پێیدام. ئەگەر ئەم كتێبە ساڵی 2001 نووسرابێت، ئێستا ساڵی 2019 یە، سەیری بكەین دوای ئەو چەند ساڵەی تێپەڕییوە، بەردەوام ئەو هەموو گۆڕانكارییانە روویانداوە، بەڵام ئەم كتێبە دەتوانین وەك مەرجەعێك سەیری بكەین، لە بنەما سەرەكیەكانی كاركردنی ژیانی رۆژنامەنووسیمان، دەتوانین جارێكی تر بگەڕێینەوەو كەڵكی لێ وەربگرین.

 ئەم كتێبە ئەگەر سەیری بكەین كۆمەڵێك سەرچاوەی بەكارهێناوە، بەڵام كە دەیخوێنیتەوە تەنها سەرچاوەكان بەس نەبووە، بەڵكو ئەزموونی خۆی زۆر كەڵكی هەبووە بۆ ئەم كتێبە، بەتایبەت ئەزموونی كاری خۆی لە وڵاتێكی وەك عیراق كە كاری تێداكراوە و هاتووە چوار جۆری ژیانی رۆژنامەنووسی باسكردووە لە راپۆرت، ریپۆرتاژ، چاوپێكەوتن و وتار.

ئەوەی گرنگە باسبكرێت زۆر بە وردی باسی لەسەر ئەو چوار بووارە كردووە، بۆ نموونە راپۆرتی زۆر بە وردی باسكردووە، هەوڵی داوە باسی لێكچووەكان‌ و جیاوازییەكانیان بكات، هاتووە نموونەشی لەسەر هێناوەتەوە، بۆیە ئەم كتێبە تەنها من وای نابینم سەردێك بێت بۆ ئەو ژانرانە لە رووی تیۆرییەوە، بەڵكو رێبەرێكی پراكتیكیشە بۆ ئەو كەسانەی كە دەیانەوێت لە بواری رۆژنامەنووسیدا کاری پراكتیكی بكەن، بە بەڵگەی ئەوەی هەرچییەكی باسكردووە، هاتووە نموونەی بۆ هێناوەتەوە كە چەند نموونەیەكی زیندوون‌ و دواتریش بە نموونەكە كۆتایی نەهێناوە، بەڵکو هاتووە تێبینی لەسەر نووسیووە كە چۆن بەراوردی كردووە. هەروەک باسی ئەوەش دەكات کە تۆ وەك رۆژنامەنووسێك دەچیتە كۆنگرەیەكی رۆژنامەنووسییەوە چۆن دەتوانی رۆماڵی بكەیت‌ و وەك راپۆرتێك بڵاوی بكەیتەوە؟ هەروەها چۆن باس لەو سەردانە گرنگانە دەكات؟ یاخود چۆن  كەسێكی سیاسیی رۆشنبیری  دێت و تۆ وەك راپۆرتێك چۆن دایدەڕێژیت؟ ئەمانە هەمووی بەشێوەی پراكتیكی داڕێژراوە و بۆ هەموو ژانەرەكانی تریش نموونەی هێناوەتەوە.

 ئەگەر چی ئەم كتێبە زۆرتر گرنگی داوە بە كاری هونەرەكانی نووسینی ژانرەكانی رۆژنامەنووسی، بەتایبەتی خوێنراو، بەڵام ئاوڕیشی داوەتەوە لە تەلەفزیۆن، بزانین ئەم ژانرانە لە تەلەفزیۆن چۆن كاری تێدا دەكرێت؟ هێڵە سەرەكییەكانی دیاریكردووە؟ كەواتە ئەم نووسینەی د.فاروق یەكێكە لەو سەرچاوە گرنگانەی كە لەبواری كاری رۆژنامەنووسیدا كراوەو جێگەی دەستخۆشییە كە وەرگێڕدراوەو دەتوانرێت هەم بەشی ئەكادیمی زانكۆكانی كوردستان كەڵكی لێ وەربگرن، هەموو خوێنەرێكی ئاساییش دەتوانێت سوودی لێ ببینێت و هەروەها رۆژنامەنووسەكانیش دەتوانن وەك رێبەرێك كەڵكی لێ وەربگرن.

 ئەم سەرچاوەیەی د.فاروق تەنها ئاماژەی نەكردووە بە لایەنەكانی تیۆریی رۆژنامەنووسی، لەهەمان كاتیشدا ئاماژەی كردووە بە چەند بوارێكی تریش، بەتایبەتی شێوازی نووسین، کە  بەبۆچوونی من ئەمە كەرەستەیەكی گرنگی بەرهەمهێنانی رۆژنامەنووسییە كە زۆر بەوردی باسی كردووە، جگە لەوەش باسی لە كۆمەڵێك شتی لاوەكی كردووە، بەڵام بۆ كاری پراكتیكی رۆژنامەوانی كەڵكی لێ وەردەگیرێت.

 لە كۆتاییدا دەڵێم جێگەی دەستخۆشییە یادی جوانەمەرگ د.فاروق دەكرێتەوە، ئەمەش ببێتە سەرەتایەك بۆ ئەو كەسانەی ماندووبوون لە بواری رۆژنامەنووسی تا ئاوڕێكیان لێ بدرێتەوە دووبارە دەستخۆشی لە كوردستانی نوێ دەكەم‌ و زۆر سوپاس.

د. ئومێد-مامۆستا عەبد

سڵاوتان لێ بێت، بە كورتی  باس لە ئەجێندای لێكۆڵینەوەكانی د.فارووق دەکەم، دیارە لە كوردستان لە ژیانی لێكۆڵینەوەی زانستیدا ئەو خوێندكارانەی سەرقاڵی لێكۆڵینەوەن، ئەجێندای توێژینەوەیان نییە، واتە نە كۆی گشتی دەزگای زانكۆ خشتەیەک و پرۆگرامێكی هەیە، نە وەك تاكیش بە گشتی ئەجێندایان نییە.

مامۆستا فارووق خۆی بە تەنها ئەجێندای هەبووە، بە راستی جێی ئەوەیە رێزی لێبگیرێت، من وای دەبینم دەستێكی لە مێژوو و رابردوودا گیركردووە‌و دەستێكی لە داهاتوو،  ئەگەر ئەوە شیبکەینەوە بە راستی نامەی ماستەرەكەی بریتییە لە پیشاندانی ئەجێندایەكی توێژینەوە بۆ دوای خۆی لە چوارچێوەی مێژووی رۆژنامەوانیی كوردی، واتە بەرجەستەكردنی میتۆدی مێژوویی لە لێكۆڵینەوەی زانستیدا. دەتوانم بڵێم 90%ی لێكۆلێنەوەی كوردی دەچێتە چوارچێوەی ئەو لێكۆڵینەوەیەوە.

دەمەوێت سەرەتا باس لەوە بكەم كاك فارووق چۆن هاتە نێو دنیای راگەیاندنەوە، رۆژێك د.كەمال مەزهەر بە كوردی سیمینارێكی پێشكەشكرد، د.فارووق وەكو نێردراوێکی  رۆژنامەوانی چووەتە سیمینارەكەی د.كەمال، هەر ئەو رۆژەی سیمینارەكە پێشكەش دەكرێت، كاك فارووق تەفریغی دەكات‌ و وەری دەگێڕێتە سەر عەرەبییەكی زۆر باش‌، بۆ بەیانی بڵاودەبێتەوە، ئیتر د.كەمال شۆك دەبێت، دەڵێت كێیە وازوو توێژینەوەیەکی منی بەو ئاڵۆزیی‌ و فرە رەهەندییە بەو زمانە عەرەبییە جوانە نووسیوە؟

 ئەمە دەبێتە سەرەتای ناسینیان‌ و مامۆستا فارووق بەكالۆریۆسی لە زمانی عەرەبی هەبوو، هیچ پەیوەندییەكی بە بواری راگەیاندنەوە نەبوو، بۆیە چەند وەرزێك وانەی لە بەشی راگەیاندن دەدەنێ‌ و ئامادەی دەكەن بۆ ماستەر. یەكێكە لەو خوێندكارانەی دەتوانین بڵێین بە قبوڵ خاسی شەریف وەرگیراوە نەك بەو قبوڵ خاسەی کە باوەو ئێمە دەیزانین، ئەم كەسە تواناكانی وای لێكردووە بهێنرێتە نێو بواری رۆژنامەنووسییەوە.

لە ناو ماستەرەكەیدا هەست دەكەین مەشخەڵانی توێژینەوەی زانستی د.كەمال مەزهەر رادەستی فارووق كراوە، بەو مانایەی كە ئەو میتۆدە مێژووییەی داوەتە دەستی و هاتووە یەكێك لە بەناوبانگترین میتۆدەكانی جێبەجێكردووە كە لە لێكۆڵینەوەی زانستیدا پێی دەڵێن: “رەخنەی ناوخۆیی و رەخنەی دەرەکی، واتە تۆ بۆ ئەوەی توێژینەوەیەک ئاشکرابکەیت، دەبێت لێکۆڵینەوە کە هەلومەرجەكەی بكەیت‌ و بەرجەستەی بكەیت، ئینجا ناوەڕۆكەكەی.

بەڵام د.فارووق لە نامەی دكتۆراكەیدا بەتەواوی دەگۆڕێت. ئەمجارە مێتۆدێكی زانستی نوێ پەیڕەودەكات‌ و یەكێك لە چەمكە هەرە مۆدێرنەكان دێنێتە پێشەوە، ئەویش رای گشتییە، ئەم دێت خوێندنەوە بۆ هەلومەرجی پێش داگیركاریی ئەمریكا بۆ عیراق دەكات، بە رای گشتی ئەم سەردەمە.

مامۆستا فارووق توانیویەتی بە نامەی ماستەرەكەی‌ و نامەی دكتۆراكەی دەستگیرۆیی‌ و مەشخەڵانی مەنهەجییەتی كۆنی وەرگرتووە و هاتووەتە سەر نوێش. ئەم پیاوە كە لە ژیاندا بووە دەڵێت ئەگەر من لەسەر رۆژنامەوانیی كوردی نەمرم، ئەی لەسەرچی بمرم؟ لەراستیدا لێرەوە نامەوێت زۆر وردەكاریی بهێنمە پێشەوە، بەڵام زانست لە وڵاتی ئێمەدا رایەڵە‌ و تێدانە، ئێستا لە زانكۆكانی كوردستان چونكە تێڕوانینێكیان نییە بۆ لێكۆڵینەوە‌ و بەرنامەیەكیان نییە بۆ ئەوەی تێبگەن، كاری زانست كەمكردنەوەی دڵەڕاوكێ ‌و ئازارەكانی مرۆڤە، لە راستیدا لە وڵاتی ئێمەدا زانست بووەتە بازرگانی، “ماستەر‌و دكتۆرا” بووەتە گاڵتەجاڕییەك كە لە هەموو مەجلیسێكدا باس لە بێ مستەوایی ماستەر‌و دكتۆرا دەكرێت”، یەكێك لە هۆكارەكانیش كاربەدەستانی ئەم وڵاتەیە‌ و چەندین گرفتی دیكە كە ئێمە خۆمان نەمانتوانیووە خۆمان لە نێوەندی ئەم فەلەكە گەورەیە‌ و گرفتەكانیدا بدۆزینەوە.

 پیاوێك تەنها ئەوەندەی پێكراوە كە سەرچاوەكان‌ و رێرەوی ئەو زانستەمان بۆ بەردەست بخات ‌و پێمان بڵێت ئەمە سەرەتاكەیەتی‌ و ئەمە سەقفی لێكۆڵینەوەكەیە‌ و ئەمەش ئاسۆی داهاتووە، بەڵام دواجار كاك فارووق پێمان دەڵێت ئێمە دەبێت بزانین ئەو دیاردەیەی پێی دەوترێت رای گشتیی جیهانی، حكومڕانەكان چەندی بتوانن بە پینە‌و پەڕۆ ‌و موسەكینات رایبگرن، رۆژێك دادێت هەموو شوێنەوارەکانی سنوور نەمان‌ و هێزی رای گشتی خەڵك ئەوەندە تێكەڵاو دەبێتەوە ، بە ئاسانی دەبینین لە سەعاتێكدا سەرتاسەری دنیا سەد هەزار شار پێكەوە خۆپیشاندان دەكات‌ و داواكارییان بۆ چاكسازیی سیاسی‌ و كۆمەڵایەتی‌ و گوزەرانیان دەبێت.

هەلومەرجی ئەو رۆژە هێشتا زووە باسی بكەین، بەڵام دڵنیاتان دەكەمەوە بەم رستەیە كۆتایی سەرەتاكانی دەركەوتووە و سوپاستان دەكەم.

محەمەد ساڵح عومەر بەرزنجی: سوپاسی دەزگاكەتان دەکەم  ئەم یادەتان بۆ هاورێی زۆر ئازیزم كاكە فارووق رێکخستووە ، هەروەها جێی شانازیمە كە من هاوڕێی فارووق بووم‌ و بەم وشانە نامەی بۆ من ناردووە: “بۆ برای ئازیز ‌و خۆشەویستم شێخ محەمەد ساڵح بەرزنجی.. سڵاوێكی خۆشتر لە میسك‌ و عەمبەر تا دوایی نامەكە، بەڕاستی مامۆستایانم باسی كاكە فارووقیان كرد، نامەوێت بەو شتانەدا بچمەوە، بەڵام دەمەوێت باسی ئەوە بكەم چۆن كاك فارووقم ناسی.

 لە ناوەڕاستی ساڵانی نەوەدەكاندا قوتابییەكی خوێن گەرمی دەشتە زێڕینەكەی گەرمیان چاوزیت ‌و رۆح سووك لە زانكۆی بەغدا‌ و كۆلێژی ئادابی عەرەبی سەردانی رۆژنامەی هاوكاریی كرد‌ و بە مامۆستا عەبدوڵڵا عەباسی وت: حەزدەكەم لەم رۆژنامەیەدا كاربكەم. بە رێكەوت منیش لەوێ بووم، قسەمان لەگەڵ كرد‌ و كاك عەبدوڵڵا سەیری منی كرد‌ و منیش سەرسام بووم بە وەڵامەكانی فارووق، دیاربوو فارووق بە توانایەكی زۆرەوە هاتبوو، بەڵام تۆزێك زمانی كوردی لاوازبوو، چونكە ئەو بەعەرەبی خوێندبووی، كاك عەبدوڵڵا لە هاوكاریی دایمەزراند‌ و تا دكتۆراكەشی تەواوكرد هەر لەگەڵیدا بوو ‌و لەگەڵ درێژەدانی بە خوێندن لەهاوكاریدا بەردەوامبوو.

گوژمێكی بەتینی دا بە رۆژنامەی هاوكاری بە بڵاوكردنەوەی وتار‌و راپۆڕت، هەر وەك چۆن هاوكارتیش بووە هۆی پەرەپێدانی هاوكاری.

بەگوێرەی توانا ئێمە هاندەری ماددی‌ و مەعنەوی تواناكانی فاروق بووین، بەپێی توانا‌و هاوڕێشی بووین، كە نەشتەرگەریشی بۆكرا، ئەوە ئێمە بووین من‌ و گەورە نووسەری كورد مامۆستا كەمال مەزهەر لە پێش نەشتەرگەرییەكە‌و كاتی نەشتەرگەرییەكەش لەگەڵیدا بووین.

لە پێش نەخۆشییەكەی حەزی دەكرد ببێتە پەیامنێری رادیۆی BBC ، پرسیاری تاقیكردنەوەیان بۆ ناردبوو، وەڵامی دابوونەوەو بەڕێگەی تایبەتی خۆم گەیاندمە بریتانیا‌و ئەوانیش زۆریان بەدڵ بوو، بەڵام مخابن نەخۆشییەكەی رێگەی نەدا.

نامەوێت زیاتر درێژە بدەم، تەنها پێشنیازێك دەكەم كە نووسینەكانی ئەم كۆڕە‌و وتنەكان بكرێت بە كتێبێك.

شوان داودی:

سەرەتا سوپاس بۆ كوردستانی نوێ‌ و دەستخۆشی لە كاك نەجات دەكەم بۆ سازدانی ئەم دیدارە، دیارە فارووق بۆ من جگە لەوەی مامۆستا بوو، هەم هاوڕێی نزیكم بوو، هەم خزمیش بووین، هەم خەڵكی یەك ناوچەش بووین، نامەوێت قسەكانی ئەوانی تر دووبارە بكەمەوە، بەڵام فاروق دوو سیفەتی زۆر گرنگی تێدا بوو، ئەویش ئەوە بوو كە كەسێكی خۆپەرست نەبوو، هەروەها كەسێكی بەئیرادەبوو.

 دوو نموونەتان بۆ باس دەكەم لەسەری، ئەویش وەكو هەر مرۆڤێكی تر دڵخوازێكی هەبوو لێی دووركەوتەوە، وتم بۆ لێی دووركەوتیتەوە، وتی من تەمەنم كورتە لە ژیاندا، نامەوێت كەس بەخۆمەوە بفەوتێنم، بە بەرنامەیەكی وا دووری خستەوە كە دڵی عاجز نەبێت، خۆپەرست نەبوو كە دەیزانی تەندروستی تەواو نییە نەیدەویست كەسێك بەخۆیەوە سەغڵەت بكات.

خاڵی دووەمی كە دكتۆراكەی ئامادە دەكرد، نەخۆشییەكەی تینی لێ بڕیبوو، چووم بۆلای بۆ ماڵەوە، وتم تۆ واز لەو شتانە بێنە، کەمێک گرنگی بە تەندروستیت بدە، تەندروستیت باش نییە، وتی من ژنم نەهێناوە‌ و منداڵم نییە، بەڵام دەمەوێت لە پاش خۆم  كۆمەڵێك شت بۆ خۆم بەجێبهێڵم كە میللەتەكەم سوودی لێ ببینێت. دەبێت ئەم دكتۆرایە تەواوبكەم، داوام لە خودا ئەوەیە تا دكتۆراكەم تەواودەكەم تەندروستیم باش بێت. ئەوەبوو بۆ گفتوگۆی نامەی دكتۆراكەی بە عەرەبانە بردیان، تەنانەت وێنەشی هەیە، تەنانەت بە پلەی ئیمتیاز تەواوی كرد.

خاڵێك كە سەرەتا مامۆستا رەفیق ئاماژەی پێدا ئەوەبوو كە ئێمە كەم‌،كورتیەكانمان لە راگەیاندنی كوردیدا ئەوەیە كە قسەكانمان  لە خۆمانەوە بۆ خۆمانە، هیچ خیتابمان نییە بۆ شەقامی بەرامبەر.

دیارە ئێمە لەرۆژنامەی هەواڵ زۆر سوودم لە پێشنیازو بۆچوونەكانی دەبینی. لەسەر رای ئەو پاشكۆیەكمان دەركرد، ئەو پێشنیازی بۆم كرد بیكەینە  رۆژنامە و وتی: چیت دەوێ من هاوكاریت دەكەم، وتی دەیكەمە رۆژنامە‌ و بنەماكانیت بۆ دادەنێم، بەڵام ناتوانم ببمە سەرنووسەر، منیش وتم ئیلا دەبێت تۆ سەرنووسەری بكەیت، وتی: بۆ چەند ژمارەیەك سەرنووسەریی دەبم بۆئەوەی بۆ مێژوو بمێنێتەوە. لەوەوە رۆژنامەی (النباء) مان لە كەركوك دەركرد كە تاساڵی پاریش 691 ژمارەی لێ دەرچوو، هەموو هەفتەیەك بە زمانی عەرەبی بڵاومان دەكردەوە.

لەپاش ئەوەی كۆچی دوایی کرد، لە كۆمەڵەی رووناكبیریی كۆمەڵایەتی كەركوك پێشنیازی ئەوەمان كرد پەیكەرێكی بۆ بكەین لە شاری خورماتوو، تاكە پەیكەری كورد بوو لە خورماتوو، بەڵام وەكو شتەكانی دیكە لە هێرشەكەی 16ی ئۆكتۆبەردا بەر شاڵاوی هێرشەكە كەوت، ئێستا یەكێك لەو شتانەی داوا دەكرێت بگەڕێندرێتەوە پەیكەرەكەی فاروقە لەشارەكەدا.

من پێشنیازی ئەوەشم هەیە بۆ بەشی رۆژنامەنووسی پەیمانگای تەكنینكی سلێمانی كە لەوێش پەیكەرێكی بۆ بكەین، چونكە رۆڵێكی باشی هەبوو لە سەرخستنی ئەو بەشەدا، نامەوێت درێژەی پێبدەم و زۆرسوپاستان دەكەم.

هاوار مستەفا خان:

دەمەوێت یەكەم دێڕم بەوە دەستپێبكەم كە یەكەم مامۆستا لە ژیانی  خوێندنمدا، یەكەم مامۆستا خۆشم ویستووە، مامۆستا فاروق بووە، من سەرەتا بە كایەی سینەما هاتمە نێو كایە رۆشنبیرییەكە، كە هاتینە سلیمانی لە تەلەفزیۆن‌ و لە رۆژنامە كارم دەكرد، بەوە گەیشتین كە پۆلێك لە رۆژنامەنووسان پەیمانگایەك هەبێت بەشی رۆنامەوانی تێدا بخوێنن، ئەوەبوو بەشی راگەیاندن لە پەیمانگەی تەکنیکی دامەزرا. ساڵی یەكەم ئێمە لە پەیمانگە مامۆستا رەفیق‌ و برادەران بڕیاریاندا رۆژنامەیەك دەربكەین، من ‌و د.كاروان كەوتینە بەرامبەر یەك، من دەمویست رۆژنامەی بەدرخان دەربكەین، ئەو ناوی جۆرنالیستی هەڵبژاردبوو، خرایە دەنگدانەوە، بەڵام وەكو یەك دەرچووین، من زۆر سووربووم لەسەر ئەوەی كە دەبێت ئەو رۆژنامەیە دەربچێت.

من زۆر خراپ بووم، نمرەكانم زۆر نزم بوون، كە دەهاتم بۆ هۆڵی وانە وتنەوە، زۆر لەكاتی وانەی د.فارووق بوو، دەیزانی كە بەملاولادا دەچم‌ و هیلاكم‌ و شەو نەخەوتووم، دەیوت بڕۆ لە دواوە بخەوە، من بەلامەوە سەیربوو، من لەوێوە خاڵی خۆشەویستیم بۆ مامۆستا‌ و پیشەكەم زیاتر بوو، من لەوێ گوێم لێ بوو دەیوت: هاوار هیچ تەماعی نییە بۆ دەرەجە‌ و شت، بەڵام مادام بە كردەوە كاردەكات، من رێز لەم هیلاكییەی ئەو دەگرم، كە بەجدی كار دەكات.

  ئەوەبوو رۆژنامەی بەدرخانمان دەركرد، هەر لەو پەیوەندییەدا بۆ یەكەم تایتڵی رۆژنامەی تێگەیشتنی راستی بۆ هێنام و وتی: حەزدەكەم تۆ بڵاوی بكەیتەوە، منیش لە رۆژنامەكە دەرگایەكم كردەوە بەناوی لە هۆڵی بەدرخانەوە، ئەوەبوو پاش ئەوەی ناوەكان سەریان نەگرت هۆڵێکیان ناونا بەدرخان، سوپاسیان دەكەم.

منیش بڕیارمدا هەر لەهۆڵی بەدرخان هەرجارەی مامۆستایەك بهێنین و بابەتێكی سەرەكی رۆژنامەوانی بكەینە تەوەر‌و باسی بكەین‌ و لە رۆژنامە بڵاوببێتەوە.

بابەتەكەی د.فاروق پرسیار بوو، بەراستی ئەو پرسیارانەی ئەو ئێمەی فێركرد لەو شێوە كلاسیكییە بێمانایە بێینە دەرەوە، من بەشانازییەوە دەڵێم كە ئەو بابەتەمان بڵاوكردەوە، هەندێك شتیمان زۆر بەلاوە سەیر بوو، بەراستی فێربووین چۆن پرسیار بكەین؟ من پاش 10 ساڵ دەتوانم بڵێم بەس لە دیپلۆمی باڵا‌و ماستەر نمرەی باڵام هێنا كە د.فاروق رۆڵێكی گەورەی تێداهەبوو.

كەوتیان چی فێربوون لە پەیمانگە؟ وتم ئەوە فێربووم كە شێوازە كۆنەكەی لە تیڤی‌ و رۆژنامە پرسیارمان پێدەكرد بەتەواوی گۆڕدرا.

لە راستیشدا قۆناغی پاش پەیمانگە پاڵێكی زانستییانەی بە بواری رۆژنامەنووسی دا، كە ئێستا پێوستییەكی زۆرمان بەو رۆحە هەیە تا جدی تر لەو بوارەدا كاربكەین.

ئومێدەوارم رۆژنامەی كاغەزیش ‌و بوارەكانی تریش گۆڕانكاریی بەسەردا بێت‌ و بەرەوپێش بڕوات و من سوپاستان دەكەم‌ و نامەوێت لەوە زیاتر كاتتان بگرم.

دكتۆر فاروق عەلی عومەر، پێشەنگی ئاورەنگی ئەكادیمی رۆژنامەوانیی كوردی

رەهبەر سەید برایم

مرۆڤ بوخچەیە تا نەكرێتەوە نازانی چی تێدایە و ئەوجا دەیناسی، گەر كەسێك لاپەڕەكانی ژیانی هەڵبدرێتەوە بكرێ‌ باسی، زاتێك لە ئاسمانی رۆژنامەوانی كوردی مانگەشەوە، پڕتەوە، لە كاروانی رۆژنامەگەری ئەكادیمی كوردی، پێشڕەوە، ئەو دوندە بڵندە، كە تاكە كوردە، لە عیراق دكتۆرای لە بواری رۆژنامەوانی هێناوە، خۆی تەرخان كردووە لەو پێناوە، ئەو بەڕێزە، بەهێزە، د.فاروق عەلی عومەرە، دیارە لە بواری ڕۆژنامەگەریی ئەكادیمی رابەرە، ئەو زاتە لە ساڵی 1967، لە گەڕەكی كۆماری شاری خورماتوو. لە ژیان دەركەوت، بەهەژاری و نەخۆشی ژینی بەسەربرد، تا سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە خورماتوو تەواوكرد، لە كۆلێژی ئەندازیاری زانكۆی بەغدا وەرگیراوە، لەبەر باری سەختی تەندروستی لەو بەشە پێی نەكراوە درێژە بە خوێندن بدات، بۆیە چۆتە كۆلێژی ئاداب و بەشی عەرەبی، لەوێ‌ بە باشی سەركەوتوو دەبێ‌، ساڵی 1999 بڕوانامەی ماستەری لە بواری رۆژنامەگەری بەدەست هێناوە، لە زانكۆی بەغدا كۆلێژی ئاداب بەشی راگەیاندن بەناوی (سەرەتاكانی رۆژنامەگەریی كوردی لە عیراقدا 1914-1939).

سەرباری سەختی نەخۆشی بڕوانامەی دكتۆرای بەپلەی زۆرباش وەرگرتووە، بەناونیشانی (هۆكارە نوێكانی پەیوەندی كردن و رای گشتی، جەنگی ئەمریكا لە عێراق وەك نموونە).

لە شاكارە شانازییەكانی د.فاروق عەلی عومەر، چەند چەپكە گوڵێكی رەنگینە لە گوڵدانی هونەر و ئەندەب و رۆژنامەوانی هەروەك :

* یەك لەو گوڵە دامەزرێنەرانەی بەشی رۆژنامەنوسی پەیمانگای تەكنیكی سلێمانییە لە ساڵی 2000، وەك مامۆستا، وانەی رۆژنامەنووسی گوتۆتەوە، كە چەند هەڵوێست بوو ئەو سەردەمە  بە نهێنی لە بەغداوە دەهاتە سلێمانی، رژێمی بەعس نەڕوخابوو، لەویش زیاتر مامۆستای تایبەتمەندی رۆژنامەنووسی نەبوو، بەو بێ‌ دەرامەتییە درێژەی بەوانە وتنەوە دەداو خوێندكارەكانی رۆژنامەنووسی فێرە ئەلف و بێی رۆژنامەنووسیی ئەكادیمی دەكرد، خوێندكارانی پێشەنگی بەشی رۆژنامەنوسی ئەو راستییە دەنرخێنن و گەواهی دەدەن!.

ئەندامی سەندیكای رۆژنامەنووسانی كوردستان و ئەندامی رۆژنامەنوانیی جیهانی بوو، پەیامنێری رۆژنامەی (سەفیر)ی لوبنانی و سەرنووسەری ڕۆژنامەی (النباء) بووەو رۆژنامەی (خورماتوو)ی عەرەبی دەركردووە.

لە رۆژنامەی (الجمهوریة)و (هاوكاری) و (پاشكۆی عیراق) و گۆڤاری (رەگین) كاری كردووە، ئەو گەوهەرە پاكە نەبووەتە بەعسی!  لەسەر نەبوونی بە بەعسی رەوانەی هەندەران نەكراوە.

*نەك هەر لە بواری رۆژنامەوانی پەنجەی شایەتومان بووە، بەڵكو لەبواری ئەدەبدا رۆڵی بووە، كۆمەڵە چیرۆكێكی بەناوی (فتاة الباندا 1999) بڵاوكردۆتەوە (ظل ناعم والمطر) كۆمەڵە هۆندراوێكی وەرگێڕاوە ساڵی 1997.

1 لەبواری رۆژنامەوانی نوكە خامە خەندەنگەكەی كردۆتە نیشانە

هەروەك:

مفاتیح السلطة الرابعة

كیف تصبح صحفیا في عالم متحول 2000

الصحافة الكردیة في العراق 2000

بحوث اعلامیة حول العولمة والاعلام في المجتمع المدني 2004.

د. فاروق عەلی عومەر پەنجەی بەتینی ڕۆژنامەگەری ئەكادیمیی كوردییە، دەیزانی دەردەكەی بێ‌ دەرمانە! نەخۆشییەكەی سەختە، وەختێك لێیان دەپرسی بۆ ژن ناهێنی؟ بە خۆشڕەنگی و خەندەوە دەیگوت:

دەزانم دەمرم بەو تەمەنە گەنجەم، بۆ ماڵی كچێك وێران بكەم؟ لێیان دەپرسی مادام نەخۆشی دەردەكەت سەختە، مردنت وەختە، بۆ دەخوێنی و دكتۆرا دەهێنی، بەپێكەنینەوە دەیگوت، بابڵێن دكتۆرێك مرد دكتۆرای هەبوو لە رۆژنامەوانی، جێی نیگەرانییە، لەسەر عەرەبانە گفتوگۆی دكتۆراكەی كرا، نەیدەتوانی بەپێوە بوەستێ‌، تا مردن نەڕووخا و نەترسا لە مردن، كاتێك بۆ چارەسەر لە ئەنقەرە بوو كە پەیوەندیی پێوە دەكرا بۆ پرسینی تەندروستی، بە سادەیی و سەیرەوە دەیگوت تەواو دەمرم، دكتۆر ئیزنی داوم و دەگەڕێمەوە، ئەو رستەیەی زۆر بە ئاسایی و ورەبەرزییەوە دەگوت!

بۆیە زۆر پێی سەرسام بوون كە هێندە ورەبەرزوو بێ‌ منەتە بەرامبەر مردن، سەرەنجام لە 30/4/2005 ماڵئاوایی كرد و چاوی لێك نا!.

د.فاروق عەلی عومەر نەك شایستەی پەیكەرە، كە بۆی كراوە لە خورماتوو، هەقە وەك بنەماڵەی بەدرخان ریزداربێ‌ بۆ رۆژنامەوانیی ئەكادیمی كوردی، ئەو جوانەمەرگە، ئاوڕەنگە، پێشەنگە، لە گۆشە و گوێی رۆژنامەنووسان پەرەنگە، وەك (خورما) و (توو) ، شیرینە شاری خورماتوو، لەبەرخاتری د.فاروقی لێهاتوو!.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*