سەرەکی » دۆسێ » كێشه‌ی‌ كه‌ركوك‌و خانه‌قین‌و ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كانی‌ كوردستان‌و چوارچێوه‌ مێژووییه‌كه‌ی‌

كێشه‌ی‌ كه‌ركوك‌و خانه‌قین‌و ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كانی‌ كوردستان‌و چوارچێوه‌ مێژووییه‌كه‌ی‌

ئیسماعیل ئیبراهیم ره‌زا

ئەم بابەتە نامیلکەیەکە له‌ بڵاوكراوه‌كانی‌ سه‌نته‌ری‌ رووناكبیری‌‌و كۆمه‌ڵایه‌تی‌ گه‌رمه‌سێر خانه‌قین ساڵی 2007 بڵاوکراوەتەوە بە زمانی عەرەبی، کوردستانی نوێ-ی هەفتانەش لەبەر گرنگی بابەتەکە وەریگێرایە سەر زمانی کوردی بە زنجیرە بڵاوی دەکاتەوە.

بەشی دووەم

پێشه‌كی‌
له‌ سوریا زۆربه‌ی‌ كورده‌كان له‌ ره‌گه‌زنامه‌ی‌ سوریا‌و مافه‌ مه‌ده‌نییه‌كان‌و مافی‌ هاووڵاتیبوون بێبه‌ش كراون‌و رووبه‌ڕووی‌ چه‌وسانه‌وه‌‌و زیندانی‌ كردن‌و ئه‌شكه‌نجه‌ ده‌بنه‌وه‌‌و به‌رده‌وام له‌ سایه‌ی‌ رژێمی‌ به‌عسی‌ ئه‌و وڵاته‌وه‌ راوه‌دو ده‌نرێن، ئه‌و رژێمه‌ی‌ كه‌ هیچ رێز له‌ نه‌ته‌وه‌كانی‌ دیكه‌ ناگرێت‌و دان به‌ مافه‌ ره‌واكانیاندا نانێت، هه‌ولی‌ زۆریش ده‌دات كورده‌كان ته‌عریب بكات، ئه‌وه‌ش پێچه‌وانه‌ی‌ یاساكانی‌ مافی‌ مرۆڤه‌.
له‌ ئێران، كورد به‌ راستی‌ له‌ مافی‌ خۆیان‌و دامه‌زراندنی‌ حوكمی‌ زاتی‌ خۆیان یان فیدراڵیی كوردستان بێبه‌شن، حزبه‌ كوردییه‌كانی‌ ئه‌و وڵاته‌ رووبه‌ڕووی‌ راوه‌دونان‌و ده‌ستگیر كردن‌و زیندان‌و ئه‌شكه‌نجه‌‌و ته‌نانه‌ت كوشتن ده‌بنه‌وه‌، كه‌سایه‌تییه‌كانیان تیرۆر ده‌كرێن، كه‌سێتییه‌كی‌ رۆشنبیر‌و سیاسه‌تمه‌دار‌و زانای‌ دیاری‌ بواری‌ ئابووری‌ دكتۆر عه‌بدولره‌حمانی‌ قاسملو سكرتێری‌ پارتی‌ دیموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێرانیان تیرۆر كرد. جارێكی‌ تریش ده‌نگی‌ كوردانی‌ خۆرهه‌ڵات به‌رز بۆوه‌‌و داوای‌ مافه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌ ره‌واكانی‌ خۆیان ده‌كرد، به‌ڵام خۆپیشانده‌ران رووبه‌ڕووی‌ هێرشی‌ سه‌ربازی‌ دڕندانه‌ بوونه‌وه‌‌و زۆریان لێ كوژرا‌و زۆریشیان لێ بریندار بوو. گومان له‌وه‌دا نییه‌ كه‌ خه‌باتی‌ گه‌لی‌ كورد به‌وه‌ كۆتایی نایه‌ت‌و هه‌ر به‌رده‌وام ده‌بێت تا ده‌گات به‌ ئامانجی‌ خۆی‌.
به‌ڵام له‌ توركیا، ده‌وڵه‌تی‌ توركیا‌و حكومه‌ته‌ یه‌ك له‌دوای‌ یه‌كه‌كانی‌ به‌ درێژایی ده‌یان ساڵ نكۆڵییان له‌وه‌ ده‌كرد كه‌ خاكێك هه‌بێت به‌ ناوی‌ كوردستان، نكۆڵییان له‌وه‌ش ده‌كرد گه‌لێك هه‌بێت به‌ ناوی‌ گه‌لی‌ كورد، زمانێك هه‌بێت به‌ ناوی‌ زمانی‌ كوردی‌، كوردیان ناچار كرد به‌ زۆر فێری‌ توركی‌ بێت‌و به‌ توركی‌ قسه‌ بكات‌و به‌ توركی‌ بخوێنێت، هه‌ركه‌سیش به‌ كوردی‌ قسه‌ی‌ كردبا سزای‌ زیندانی‌ هه‌بوو، به‌ كوردیان ده‌وت توركی‌ كێوی‌، وه‌ك چۆن هێزه‌ عه‌ره‌به‌ شۆڤێنییه‌كان له‌ عیراق‌و سوریا بۆ ماوه‌یه‌كی‌ زۆر به‌ كوردیان ده‌وت عه‌ره‌بی‌ شاخ‌و كێو‌و نكۆڵییان له‌ مافه‌كانیان كرد. كاتێك ده‌ستووری‌ كه‌مالی‌ له‌ ساڵی‌ 1924دا ده‌رچوو، مافی‌ گه‌لی‌ به‌و جۆره‌ دابین كرد‌و نووسی‌ (مافی‌ گشتی‌ تورك)، له‌ مادده‌كانی‌ (68، 69، 70، 82، 87)‌و زۆر مادده‌ی‌ تری‌ ده‌ستووریشدا به‌م جۆره‌ باسی‌ گه‌ل ده‌كات (هه‌ر توركێك.. یان تورك له‌ رووی‌ یاساوه‌.. دادپه‌روه‌ری‌‌و ئازادی‌ مافێكی‌ سروشتی‌ توركه‌.. تورك ئه‌گه‌ر وه‌ك كه‌سێتی‌ خۆی‌.. خوێندنی‌ سه‌ره‌تایی به‌زۆر بۆ هه‌وو توركێك.. هه‌موو توركێك مافی‌ سیاسی‌ بۆ دابین كراوه‌..)، ئیتر به‌و جۆره‌ خه‌ڵكی‌ توركیا هه‌موو هه‌ر به‌ تورك ناو ده‌بران بێ له‌به‌رچاو گرتنی‌ نه‌ته‌وه‌‌و ئایینی‌ جیاواز، جگه‌ له‌وه‌ش هه‌ندێك گوزارشت له‌و ده‌ستووره‌دا هاتووه‌ كه‌ به‌ ئاشكرا نه‌ته‌وه‌ی‌ تورك له‌سه‌رو هه‌موو نه‌ته‌وه‌كانی‌ تره‌وه‌ داده‌نێت، ئه‌مه‌ش وای‌ له‌ رۆشنبیرانی‌ كورد كرد پشتیوانی‌ له‌ بزوتنه‌وه‌كه‌ی‌ شێخ سه‌عیدی‌ پیران بكه‌ن له‌ ساڵی‌ 1925دا‌و ئه‌و ره‌فتاره‌ی‌ حكومه‌تی‌ توركیاش هێنده‌ی‌ تر بیری‌ نه‌ته‌وه‌یی لای‌ سه‌رۆكه‌ كورده‌كان زیاد كرد‌و په‌یوه‌ندییه‌ خێڵه‌كییه‌كه‌یان گۆڕا به‌ره‌و سیستمی‌ سه‌رمایه‌داری‌ له‌ ئه‌سته‌نبوڵ‌و ئه‌نكه‌ره‌‌و ئیزمیر، له‌ دوای‌ راگواستنه‌كه‌ی‌ 1926‌و هه‌روه‌ها دوای‌ راگواستنه‌كه‌ی‌ 1937.
دوای‌ كوده‌تاكه‌ی‌ جه‌مال گورسیل‌و ئاماده‌ كردنه‌وه‌ی‌ ده‌ستوور له‌ 1961دا دووباره‌ كورد‌و مافه‌ نه‌ته‌وه‌یی‌و كه‌لتوورییه‌كانی‌ پشتگوێ خرا، له‌م ده‌ستووره‌شدا هاتبوو كه‌ (ده‌سه‌ڵات هه‌ر بۆ نه‌ته‌وه‌ی‌ تورك ده‌بێت بێ هیچ قه‌ید مه‌رجێك)، مادده‌ی‌ 4، له‌ مادده‌ی‌ 54یشدا هاتووه‌: (هه‌ر كه‌س په‌یوه‌سته‌ به‌ ده‌وڵه‌تی‌ توركییه‌وه‌‌و به‌ هاووڵاتی‌ داده‌نرێت، ئه‌وه‌ توركه‌)، مادده‌ی‌ 71 ده‌ڵێ: (هه‌موو توركێك بۆی‌ هه‌یه‌ ده‌نگ بدات له‌ هه‌ڵبژاردنی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ نوێنه‌راندا).
كورد له‌ ئه‌رمینیا‌و جۆرجیا‌و ئازه‌رایجانی سه‌ر به‌ سۆڤێتیش رووبه‌ڕووی‌ سته‌مێكی‌ دڵڕه‌قانه‌ بۆوه‌، له‌ كاتێكدا پێیان وابوو له‌ سایه‌ی‌ رژێمی‌ سۆشیالیستیدا له‌ ده‌ست چه‌وسانه‌وه‌‌و كۆیلایه‌تی‌ سیستمی‌ خێڵه‌كی‌‌و فیوداڵی‌‌و به‌كارهێنانی‌ ئابووری‌ رزگاریان بووه‌، به‌ڵام وانه‌بوو رووبه‌ڕووی‌ دڵڕه‌قانه‌ترین سته‌م بوونه‌وه‌ له‌ مێژوودا، هه‌ر به‌هۆی‌ ده‌مارگیری‌ نه‌ته‌وه‌یی جۆرجییه‌كانه‌وه‌ جۆزێف ستالین سه‌دان هه‌زار كوردی‌ له‌ جۆرجیاوه‌ راگواست بۆ ناوه‌ڕاستی‌ ئاسیا‌و ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ ئازه‌ربایجانیش ئه‌م سیاسه‌ته‌ ره‌گه‌زپه‌رستانه‌یه‌ی‌ جێبه‌جێ كرد، ئه‌م سیاسه‌تی‌ راگواستنی‌ زۆره‌ملێیه‌ی‌ كورده‌كان كه‌ كازاخستان‌و ئۆزبه‌كستانیشی‌ گرته‌وه‌، بووه‌ هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ زیاتر هه‌وڵی‌ پاراستنی‌ داب‌و نه‌ریتی‌ باووباپیران بگیرێت، له‌گه‌ڵ ئه‌و گۆڕانكارییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیانه‌شدا كه‌ رژێمی‌ سۆشیالیستی‌ له‌ ناویاندا دروستی‌ كردبوو، له‌ كۆتایی سه‌رده‌می‌ عوسمانیدا ده‌یان خێزانی‌ خانه‌دانی‌ كورد وه‌ك نه‌وه‌كانی‌ به‌رازی‌‌و كه‌واكبی‌‌و به‌كتاش باكووری‌ كوردستانیان جێهێشت‌و روویان كرده‌ شاره‌كانی‌ سوریا، له‌وێ ره‌چه‌ڵه‌كی‌ خۆیان شارده‌وه‌‌و له‌ نیشتمانی‌ نوێدا له‌ پێناو دۆزی عه‌ره‌بیدا خه‌باتیان ده‌كرد، هه‌روه‌ها ژماره‌یه‌كی‌ زۆر له‌ كوردانی‌ خۆرهه‌ڵاتیش له‌ شاره‌كانی‌ وه‌ك سه‌قز‌و بانه‌‌و سنه‌وه‌ روویان كرده‌ كه‌ركوك‌و له‌ كرماشانه‌وه‌ روویان كرده‌ خانه‌قین‌و ده‌ستبه‌رداری‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ خۆیان بوون، به‌ توركمانی‌ قسه‌یان ده‌كرد، وه‌ك له‌ هه‌ندێك خێزاندا ده‌رده‌كوێت، بۆ ئه‌وه‌ی‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ عیراق قه‌ناعه‌ت پێ بكه‌ن كه‌ سه‌ر به‌ عوسمانین‌و به‌و شێوه‌یه‌ش ره‌گه‌زنامه‌ی‌ عیراقی‌ وه‌ربگرن بێئه‌وه‌ی‌ كێشه‌یان بۆ دروست ببێت.
ئه‌و سیاسه‌تانه‌ی‌ ده‌وڵه‌تی‌ تورك له‌ باكووری‌ كوردستان ده‌رهه‌ق به‌ كورد په‌یڕه‌وی‌ ده‌كرد، بووه‌ هۆی‌ دروستبوونی‌ چه‌ند بزوتنه‌وه‌یه‌كی‌ سیاسی‌ كه‌ شێوازی‌ جیاجیای‌ خه‌باتیان گرته‌به‌ر به‌ خه‌باتی‌ چه‌كداریشه‌وه‌، ئه‌و بزوتنه‌وانه‌ش به‌ تیرۆر‌و سه‌ركوتكردن له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌تی‌ توركه‌وه‌ وه‌ڵام درانه‌وه‌‌و خه‌باتكاران خرانه‌ زیندانه‌وه‌‌و دڕندانه‌ترن شێوازی‌ ئه‌شكه‌نجه‌دانی‌ سه‌ده‌كانی‌ ناوه‌ڕاستیان له‌گه‌ڵدا به‌كار هات، هه‌ر ئه‌وه‌ش وای‌ كرد هه‌ندێك له‌ بزوتنه‌وه‌كان چه‌ك هه‌ڵبگرن بۆ به‌رگری‌ كردن له‌ خۆیان.
ره‌جه‌ب ئه‌ردۆگان ماوه‌یه‌ك له‌مه‌وبه‌ر له‌ لێدونێكدا ئاماژه‌ی‌ بۆ ئه‌وه‌ كرد، كه‌ به‌ نیازه‌ سیاسه‌تێكی‌ نوێ بگرێته‌به‌ر به‌رامبه‌ر به‌ دۆزی‌ كورد، به‌ڵام نه‌یدركاند ئه‌و سیاسه‌ته‌ نوێیه‌ چییه‌ كه‌ به‌ نیازه‌ بیگرێته‌به‌ر، هه‌ر له‌و كاته‌شدا كه‌ ئه‌م جۆره‌ لێدوانانه‌ی‌ ده‌دا، كورد به‌رده‌وام رووبه‌ڕووی‌ تیرۆری‌ ده‌ستی‌ چه‌ته‌ی‌ چه‌كدار ده‌بوونه‌وه‌، كه‌ سه‌ر به‌ هێزی‌ سیاسی‌‌و ئه‌منی‌ توركی‌ په‌ڕگیر بوون، ئه‌وه‌ش دۆخه‌كه‌ی‌ هێنده‌ی‌ تر ناله‌بار كرد له‌ باكوور، جارێكی‌ تریش ئه‌ردۆگان سه‌رۆك وه‌زیری‌ توركیا لێدوانی‌ داو وتی‌: دان به‌ كورددا ده‌نێت به‌ڵام نه‌ك وه‌ك گه‌ل‌و نه‌ته‌وه‌، واته‌ ئه‌وه‌ی‌ ره‌ت كرده‌وه‌ كه‌ دان به‌ بوونی‌ كورددا بنێت وه‌ك نه‌ته‌وه‌یه‌ك كه‌ خاوه‌نی‌ تایبه‌تمه‌ندی‌ خۆیه‌تی‌، واته‌ خاوه‌نی‌ خاكی‌ هاوبه‌ش‌و زمانی‌ هاوبه‌ش‌و مێژووی‌ هاوبه‌ش‌و داب‌و نه‌ریتی‌ هاوبه‌شه‌ به‌ڵام له‌ ده‌وڵه‌تی‌ نیشتمانی‌ یه‌كگرتووی‌ خۆی‌‌و له‌ ئابووری‌ نیشتمانی‌ خۆی‌ بێبه‌شه‌، ئه‌مه‌ش واته‌ ده‌ترسێ له‌وه‌ی‌ گه‌لی‌ كورد به‌و پێیه‌ی‌ نه‌ته‌وه‌یه‌كی‌ جیاوازه‌ له‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ تورك داوای‌ مافه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌ ره‌واكانی‌ خۆی‌ بكات، به‌ دامه‌زراندنی‌ ده‌وڵه‌تێكی‌ نیشتمانی‌ سه‌ربه‌خۆشه‌وه‌، یان داوای‌ حوكمی‌ زاتی‌‌و فیدراڵی‌ بكات، حكومه‌تی‌ توركیا‌و زۆر له‌ توركه‌كانیش نایانه‌وێ دان به‌م راستیانه‌دا بنێن:
1- گه‌لێك هه‌یه‌ به‌ ناوی‌ گه‌لی‌ كورد له‌ باكووری‌ كوردستان‌و سه‌ر به‌ نه‌ته‌وه‌ی كورده‌ كه‌ دابه‌ش كراوه‌ به‌سه‌ر پێنج به‌شدا.
2- ئه‌م گه‌له‌ زمانی‌ هاوبه‌شی‌ هه‌یه‌‌و مافی‌ نه‌ته‌وه‌یی ره‌وا‌و دادپه‌روه‌رانه‌ی‌ خۆی‌ هه‌یه‌ كه‌ ناكرێ به‌رده‌مام ئه‌و مافه‌ی‌ لێ زه‌وت بكرێت. هه‌روه‌ها گه‌لی‌ كوردستانی‌ توركیا رووبه‌ڕووی‌ چه‌وسانه‌وه‌‌و په‌راوێزخستن‌و راوه‌دونان‌و زیندانی‌ كردن‌و ئه‌شكه‌نجه‌دان‌و كوشتن ده‌بێته‌وه‌ له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌ت‌و ده‌زگا داپڵۆسێنه‌ره‌كانییه‌وه‌.
3- ئه‌م گه‌له‌ رووبه‌ڕووی‌ هه‌ڵاوێرد‌و جیاكاریی ئاشكرا ده‌بێته‌وه‌ له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌تی‌ تورك‌و كۆمه‌ڵگه‌ی‌ توركیشه‌وه‌ له‌ سه‌رجه‌م بواره‌كانی‌ ژیانی‌ رۆژنه‌دا.
4- رووبه‌ڕووی‌ به‌ تورك كردن ده‌بێته‌وه‌‌و هه‌وڵ ده‌درێت ده‌ستكاری‌ پێكهاته‌ی‌ دانیشتوانی‌ ناوچه‌ كوردییه‌كان بكرێت، رێك وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ كه‌ رژێمی‌ سه‌دام حسێن له‌ كوردستانی‌ عیراق ده‌یكرد.
5- ئه‌م سیاسه‌ته‌ هه‌ستی‌ هه‌موو كورده‌كان ده‌وروژێنێت، نه‌ك هه‌ر له‌ كوردستانی‌ توركیا به‌ڵكو له‌ سه‌رتاسه‌ری‌ كوردستاندا، جگه‌ له‌وه‌ش رای‌ گشتی‌ جیهانی‌‌و هه‌موو كه‌سێكی‌ دیموكراتخواز له‌ جیهاندا ده‌وروژێنێت.
6- هه‌رێمی‌ كوردستانی‌ توركیا، تا ئێستاش به‌ده‌ست دواكه‌وتووییه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت‌و كه‌موكووڕی‌ زۆری‌ هه‌یه‌ له‌ پڕۆژه‌ی‌ ئابووری‌‌و خزمه‌تگوزاریدا‌و ئه‌گه‌ر به‌راورد بكرێت به‌ ناوچه‌ توركییه‌كان، بیكاری‌و هه‌ژارییه‌كی‌ زۆر له‌ ریزی‌ دانیشتوانه‌كه‌یدا هه‌یه‌.
7- ئه‌و چه‌وسانه‌وه‌یه‌ی‌ رووبه‌ڕووی‌ كوردی‌ توركیا بۆته‌وه‌، ملیۆنان كوردی‌ ناچار كردووه‌ كۆچ بكات بۆ وڵاتانی‌ جیاجیا، به‌ تایبه‌تیش بۆ وڵاتانی‌ یه‌كێتی‌ ئه‌وروپا‌و ئه‌مریكا‌و كه‌نه‌دا‌و ئوسترالیا‌و زۆر وڵاتی‌ تر‌و ره‌وه‌ندێكی‌ گه‌وره‌یان له‌و وڵاتانه‌دا پێكهێناوه‌.
هه‌ندێك شت هه‌ن كه‌ زۆر سه‌یرن‌و مرۆڤی‌ راست‌و دروست تێیان ناگات، ئه‌و شتانه‌ له‌م پرسیاره‌دا كورت ده‌كه‌ینه‌وه‌:
بۆچی‌ ئه‌و نه‌ته‌وانه‌ی‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتدا بن یان له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ده‌سه‌ڵات، تورك بن یان عه‌ره‌ب یان فارس كه‌ خۆیان مافی‌ نه‌ته‌وه‌ییان هه‌یه‌، دان به‌وه‌دا نانێن كه‌ گه‌لی‌ كوردیش هه‌قه‌ خاوه‌نی‌ مافه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌ ره‌واكانی‌ خۆیان بن له‌ سه‌رجه‌م ئه‌و وڵاتانه‌دا؟ پرسیارێكیش كه‌ پێویسته‌ هه‌موو كه‌سێكی‌ نه‌ته‌وه‌یی له‌ خۆی‌ بكات ئه‌مه‌یه‌:
ئه‌گه‌ر كورد زۆرینه‌یان پێك بهێنایه‌ له‌ یه‌كێك له‌ هه‌موو ئه‌و وڵاتانه‌دا‌و هه‌مان ئه‌و سیاسه‌تانه‌ی‌ به‌رامبه‌ر به‌ نه‌ته‌وه‌كانی‌ دیكه‌ واته‌ تورك‌و عه‌ره‌ب‌و فارس په‌یڕه‌و بكردایه‌، كه‌ ئه‌وان به‌رامبه‌ر به‌ كورد په‌یڕه‌وی‌ ده‌كه‌ن، ئه‌وان ده‌ستبه‌رداری‌ خه‌بات ده‌بوون‌و رازی‌ ده‌بوون به‌وه‌ی‌ كورد وایان لێ بكات؟ من دڵنیام ئه‌و نه‌ته‌وانه‌ خه‌باتیان ده‌كرد له‌ پێناو مافه‌ ره‌واكانی‌ خۆیان، ئه‌وه‌ش ره‌وایه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ پێویسته‌ عه‌ره‌ب‌و تورك‌و فارسه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كانیش دان به‌ مافی‌ گه‌لی‌ كورددا بنێن له‌ خه‌باتیدا بۆ به‌ده‌ستهێنانی‌ مافی‌ ره‌وای‌ خۆی‌ له‌ هه‌ر چوار وڵاته‌كه‌دا‌و دان به‌وه‌شدا بنێن كه‌ مافی‌ خۆیه‌تی‌ بیر له‌ دامه‌زراندنی‌ ده‌وڵه‌تێكی‌ نیشتمانی‌ سه‌ربه‌خۆ له‌سه‌ر خاكی‌ كوردستان بكاته‌وه‌، ئه‌مه‌ ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كان پێویسته‌ تێی‌ بگه‌ن، به‌ڵام تا ئێستاش نه‌یانتوانیوه‌ تێی‌ بگه‌ن.
ئه‌و سیاسه‌تانه‌ی‌ ده‌وڵه‌تی‌ تورك له‌ باكووری‌ كوردستان ده‌رهه‌ق به‌ كورده‌كان په‌یڕه‌وی‌ ده‌كات له‌لایه‌ك‌و هه‌وڵی‌ تێكدانیشی‌ بۆ ئه‌و ده‌ستكه‌وتانه‌ی‌ كورد له‌ باشووری‌ كوردستان به‌ده‌ستی‌ هێناوه‌‌و ده‌ستێوه‌ردانه‌ نامه‌ردانه‌كانیشی‌ له‌ كێشه‌ی‌ ناوخۆیی كه‌ركوك‌و هێنانی‌ سوپا‌و جبه‌خانه‌ بۆ سه‌ر مه‌رزی‌ عیراق – توركیاش له‌لایه‌كی‌ تره‌وه‌، ئه‌م كرده‌وانه‌ نابنه‌ هۆی‌ جێگیربوونی‌ ئارامی‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا، له‌به‌ر ئه‌وه‌ پێویسته‌ توركیا به‌ گه‌ل‌و حكومه‌تیشه‌وه‌ سروشتی‌ ئه‌م سه‌رده‌مه‌ ده‌رك بكه‌ن كه‌ تێیدا ده‌ژین‌و له‌وه‌ تێبگه‌ن كه‌ زه‌وت كردنی‌ مافی‌ گه‌لانی‌ دی‌ ناكرێ به‌رده‌وام بێت‌و گه‌لی‌ كوردیش وه‌ك هه‌ر گه‌لێكی‌ تری‌ جیهان هه‌قه‌ به‌ مافه‌كانی‌ خۆی‌ بگات له‌ دیاری‌ كردنی‌ مافی‌ چاره‌ی‌ خۆنووسیندا، له‌ رێگه‌ی‌ حوكمی‌ زتی‌‌و فیدراڵییه‌وه‌ بێت یان پێكهێنانی‌ ده‌وڵه‌تێكی‌ نیشتمانی‌ كوردیی سه‌ربه‌خۆ‌و ئه‌و مافه‌ش ته‌نیا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ خودی‌ گه‌لی‌ كورد، نه‌ك ئه‌و نه‌ته‌وانه‌ی‌ تر كه‌ له‌گه‌ڵیدا ده‌ژین له‌ چوارچێوه‌ی‌ ده‌وڵه‌تێكدا. گه‌لی‌ كورد له‌ كوردستانی‌ عیراق نموونه‌یه‌كی‌ پێشكه‌ش كردووه‌ كه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌بێت به‌شه‌كانی‌ تری‌ گه‌لی‌ كوردیش له‌ سه‌رتاسه‌ری‌ كوردستاندا چاوی‌ لێبكه‌ن له‌ خه‌باتیاندا له‌ پێناو به‌ده‌ستهێنانی‌ مافه‌ ره‌واو دادپه‌روه‌ره‌كانیاندا. هیوادارم گه‌لی‌ تورك‌و هه‌روه‌ها فارس‌و عه‌ره‌بی سوریا‌و هه‌موو عه‌ره‌بیش له‌وه‌ تێبگه‌ن كه‌ زه‌وت كردنی‌ مافه‌كانی‌ گه‌لی‌ كورد به‌ره‌و كێشه‌ی‌ زیاتریان ده‌بات‌و وا له‌ گه‌لی‌ كورد ده‌كات له‌ خه‌باتی‌ دادپه‌روه‌رانه‌ی به‌رده‌وام بێت له‌ پێناو ئه‌و مافانه‌یدا‌و رای‌ گشتی‌ جیهانی‌‌و نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان‌و یه‌كێتی‌ ئه‌وروپا‌و سه‌رجه‌م رێكخراوه‌ مرۆییه‌كان‌و رێكخراوه‌كانی‌ مافی‌ مرۆڤیش به‌رپرسیاریی گه‌وره‌ هه‌ڵبگرن له‌ پشتیوانی‌ كردنی‌ خه‌باتی‌ گه‌لی‌ كورد له‌و وڵاتانه‌دا له‌ پێناو به‌ده‌ستهێنانی‌ مافه‌ ره‌واكانیدا‌و له‌ پێناو جێگیر كردنی‌ ئاسایش‌و ئارامی‌‌و ئاشتی ناوچه‌كه‌دا.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

هەناردەی نەوتی ئێران كەمی كردووە

سەرچاوەیەكی كەرتی نەوت رایگەیاندووە، بەهۆی سزا سەپێنراوەكانی ئەمریكاوە رێژەی هەناردەی ...