سەرەکی » ئاراستە » ئاوایی مه‌حموو قه‌جه‌رپەڕە 17

دڵشاد و گوندەکانی وڵات

ئاوایی مه‌حموو قه‌جه‌ر

له‌ ناوبردنی ته‌عریب و شكستپێهێنانی‌ ته‌هجیر

له‌خانه‌قینه‌وه‌ هاتووم:
ده‌روازه‌ی‌ زنجیره‌ چیاكانی‌ زاگرۆس خانه‌قینه‌ له‌گه‌ڵ دنیای‌ پێده‌شته‌كان و وڵاتانیتر، ده‌روازه‌ی‌ قایم و پته‌وی كوردستانه‌. كه‌ ده‌ڵێن خانه‌قی، ته‌نها شاره‌ حه‌یاته‌كه‌ نا به‌ڵكو «گوڵاڵه‌» و «شاره‌بانی حه‌مه‌ پاشای جاف»و چیای حه‌مرین، له‌نێوان هێڵی پانی (34,20پله‌) باكورو هێڵی درێژی (45,23پله‌ ئی)دایه‌. روبه‌ری‌ كارگێڕی خانه‌قینه‌گه‌م 3915 كیلۆمه‌تر چوارگۆشه‌یه‌و (200)مه‌تر له‌ئاستی ڕووی‌ ده‌ریاوه‌ به‌رزه‌، سه‌ره‌ڕێی هاتووچۆی‌ بازرگانی‌ وڵاتان بووه‌، ئه‌وكاتانه‌ وه‌ ڕێگای‌ خۆراسان ناوسراوبوو، گۆتیه‌كان له‌گه‌ڵ كه‌ركوكی كورد دروستیانكرد له‌ 3000 بۆ 3500 پ ز و نێوی‌ «ئاوارتیۆم» بوو له‌ئه‌وزه‌مانه‌، سوپای ئه‌سكه‌نده‌ر له‌وێوه‌ تێپه‌ڕیوه‌و پێیانوتووه‌ «ئارتیمیتا» ، له‌مێژووی‌ كۆنی‌ گریكه‌كان «یونان» به‌وه‌ ناسراوبووه‌. له‌سه‌رده‌می ئاشورییه‌كانیش ئاوه‌دان بووه‌، ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی كورد «ماد» زیاتر ئاوه‌دانی‌ كردۆته‌وه‌و حه‌مرینیشی به‌سنوری‌ نێوان مه‌مله‌كه‌تی‌ مادو مه‌مله‌كه‌تی‌ بابلیه‌كان ده‌ستنیشانكردووه‌. له‌ساڵی 637 زاینی سوپای عه‌ره‌ب بۆ بوون به‌ئیسلام په‌لاماری‌ ناوچه‌كه‌یان داوه‌ كه‌ «8» هه‌شت مانگ ئابڵوقه‌و شه‌ڕو پێكدادان له‌گه‌ڵ كورد به‌وێرانكردنی‌ گوڵاڵه‌ «جه‌له‌ولا»و خوێنی هه‌زاران هاووڵاتی‌ خانه‌قین و هه‌لوان (حلوان _ سه‌رپێڵی زه‌هاو)یان داگیركردووه‌، له‌و سه‌رده‌مانه‌شدا گوڵاڵه‌ كراوه‌ به‌ جه‌له‌ولاو خانه‌قین هه‌ر خانه‌قین بووه‌. له‌ساڵی 635ی كۆچی مه‌غۆله‌ به‌ربه‌ریه‌كان خانه‌قینیان تاڵان و بڕۆو سوتاندووه‌، له‌بیسته‌كانی‌ سه‌ده‌ی‌ ڕابردوو نوسه‌رو فه‌یله‌سوف و شاعیری هندی «ڕابه‌نده‌رات تاگوور» هاتۆته‌ خانه‌قی و جه‌میل سدقی زه‌هاوی‌ له‌پێشوازیدا بووه‌. له‌ساڵی 1931 پاڵاوگه‌ی‌ ئه‌ڵوه‌ن له‌ئاوایی «بان میل» دامه‌زرا كه‌ ڕۆژانه‌ «12هه‌زار» به‌رمیل نه‌وتی به‌رهه‌مهێناوه‌، ساڵی 1784 بۆته‌ یه‌كه‌یه‌كی كارگێڕی له‌ویلایه‌تی كه‌ركوك، له‌ساڵی 1921 به‌ئیراده‌ی‌ مه‌له‌كی بووه‌ به‌قه‌زاو دوو ناحیه‌ی‌ هه‌بووه‌، جه‌له‌ولاو سه‌عدیه‌ (قزڕه‌بات). له‌ساڵی 1968 هه‌ردوو ناحیه‌ی‌ قۆره‌توو و مه‌یدان له‌سنوره‌كه‌یدابوو له‌ساڵی 1987 به‌مه‌رسومی جمهوری‌ به‌عسی عه‌ره‌بی ژماره‌ (321) له‌خانه‌قینیان پچڕاند. بڕیاره‌كانی‌ به‌عسی داگیركه‌ر دژبه‌ خانه‌قین و ته‌عریبكردنی‌ و ده‌ربه‌ده‌ركردنی‌ كورد له‌وێ به‌چڕی ده‌ستی پێكرد له‌ساڵی 1975 گه‌وره‌ترین پرۆسه‌ی‌ «تهجیر _ڕاگواستن» ده‌ستیپێكرد، بڕیاری‌ ژماره‌ (666 له‌ 7 _ 5 _ 1980)سه‌ندنه‌وه‌ی‌ ناسنامه‌ی‌ عێراقی له‌كوردی‌ فه‌یلی و قه‌تڵوعامكردنی‌ (200)هه‌زار كوردو ده‌ربه‌ده‌ركردنی‌ هه‌زاران كوردی فه‌یلی بۆ ئێران، مه‌ریوم و بڕیارو نوسراوه‌كانی‌ به‌عس (س/150/1 له‌ 20 _ 2 _ 1972) ترسناكترینیان بوو به‌ڕاگواستنی زۆره‌ملێی كورد له‌جه‌له‌ولای‌ كوردو خانه‌قینی كوردو قزڕه‌باتی كوردو حه‌مرینی كورد. ناحیه‌ی‌ قۆره‌توو یه‌كێكه‌ له‌ناحیه‌كانی‌ شاری‌ خانه‌قینی كورد.

ناحیه‌ی‌ قۆره‌توو و ئاوایی یه‌كانی‌:
ناحیه‌ی‌ قۆره‌توو 467 كیلۆمه‌تر چوارگۆشه‌یه‌و 74 گونده‌و یه‌كێكه‌ له‌ناحیه‌ دێرینه‌ كوردییه‌كانی‌ خانه‌قینی كورد. له‌بناری‌ چیای ئاخ و داخه‌و ئه‌ودیو شاری‌ قه‌سری شیرینی رۆژهه‌ڵاتی‌ كوردستانه‌و نزیك شوێنه‌وارێكی مێژوویی ڕه‌سه‌نی كورده‌ به‌ناوی‌ ئاوایی (حه‌وش كوڕو _ یان _ حه‌وش كوڕی) كه‌ هه‌ندێك وای‌ بۆ ده‌چن (حه‌وشی كوڕی مه‌ریه‌م بێ). یه‌كێك له‌ئاوایی یه‌كانی‌ ناحیه‌ی‌ قۆره‌توو ئاوایی مه‌حمو قه‌جه‌ره‌.

ئاوایی مه‌حمو قه‌جه‌ر بنار كه‌ل جه‌وه‌ڵ بێشكان:
ئه‌فسانه‌ی‌ شیرین و فه‌رهاد له‌كه‌لی شاخی بێشكانیش، گوندنشینه‌كان باسی لێوه‌ده‌كه‌ن و ده‌یگێڕنه‌وه‌. مام حه‌مید یاروه‌یس ده‌ڵێ: ده‌گێڕنه‌وه‌و ده‌ڵێن فه‌رهادی‌ كوهكه‌ن شه‌ش گابه‌ردی‌ له‌و شاخه‌ تاشیوه‌ وه‌كو (قه‌م) ئاسیاوی تاشیووه‌، سه‌رماینی له‌و شاخه‌ تاشیوه‌، قه‌سری له‌وێ دروست كردووه‌، به‌رامبه‌ر قه‌سره‌كه‌ی‌ شیرین، له‌وێوه‌ كاتێ كه‌ش ساف ده‌بوو، ته‌ماشای شیرینی كردووه‌. شوێنی خانوو له‌و بناره‌ له‌كه‌ل بێستان زۆره‌، كوپه‌ی‌ زۆری تیابووه‌، ئێمه‌ پێی یه‌ژین (قه‌وری‌ كوپه‌ _ گۆڕی كوپه‌). هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌و جه‌وه‌ڵه‌ قه‌ڵای‌ (قادر ئاغای جمور) بووه‌، ناوچه‌كه‌ زۆر كۆنه‌، به‌ ئاوێژگه‌و خاكی به‌پیت بووه‌، ده‌ڵێن ساسانییه‌ كورده‌كانیش لێره‌ ژیاون. شوێنه‌واری‌ دیكه‌ له‌ «داخۆر»و «باوه‌هایی»و «ته‌په‌ ته‌یموور»و گۆڕستانی‌ كۆن زۆر هه‌نه‌، ئێمه‌ زاره‌وزار بۆمان ماوه‌ته‌وه‌و بۆمان باسكراوه‌، ده‌نا ئه‌وه‌ ئه‌ركی مێژوونوسی كورده‌ بیانكات به‌ ته‌ئریخ.
مامۆستا مسته‌فا سه‌عید عه‌لی هورمزیار خه‌ڵكی ئاوایی مه‌حمو قه‌جه‌ره‌، وێڕای‌ مامۆستایی یه‌كه‌ی‌، ڕۆژنامه‌نوسه‌و بایه‌خێكی زۆری به‌كلتورو مێژووی‌ كورد داوه‌ له‌و وڵاته‌، ئه‌و گوتی: خانه‌قین خاكی پیرۆزه‌، ته‌نها نیشتمانی‌ كورده‌و ئه‌وی ئێستا لێی ده‌ژی غه‌یره‌ كورد، داگیركه‌ر به‌زه‌بری هێز جێگیری كردووه‌، ده‌نا ئه‌وه‌تی‌ ژیان هه‌یه‌ خانه‌قین كوردو كوردو كوردستانه‌.
مسته‌فا سه‌عید هورمزیاری‌ له‌درێژه‌ی‌ لێدوانه‌كه‌یدا بۆ (گوندستان)ی كوردستانی‌ نوێ ی ئازیز وتی: پیاوێكی خانه‌دان و بوێر له‌ناوچه‌ی‌ زه‌هاوی‌ كوردستانی‌ رۆژهه‌ڵات له‌ده‌ست زوڵم و زۆری‌ شای ئێران به‌ر له‌ 150 بۆ 200 ساڵێ به‌رله‌ئێستا به‌خۆو هۆزو پیاوه‌ نه‌جیبه‌كانییه‌وه‌ یاخی ده‌بێ، سه‌ردانانه‌وێنێ بۆ دوژمن بۆیه‌ ئه‌و ده‌مانه‌ سنوری‌ ده‌سكرد نه‌بوو، ئه‌و سنوره‌ هیچ نرخێكی نییه‌و یاسایی نیه‌. ئێمه‌و قه‌سر شیرین 2,5 كیلۆمه‌تر نێوانمانه‌، ژن و ژنخوازیمان كردوه‌، له‌ته‌ك سه‌رپێڵی زه‌هاویش هه‌موو قه‌وم و كه‌سی یه‌كدین به‌ڵام سنوریان داناوه‌. به‌ڵام ڕۆژێك دادێ ئه‌و سنوره‌ به‌پێڵاوی منداڵێكی هۆرمزیاری‌ ده‌سڕێته‌وه‌، بێینه‌وه‌ لای‌ ئه‌و پیاوه‌ی‌ كه‌ ناوی‌ مه‌حمو قه‌جه‌ر یان مه‌حمو كۆچه‌ر ده‌بێ، په‌نا ده‌هێنێته‌ بنار كه‌ل جه‌وه‌ڵ بێشكان ئه‌وێ سێ گۆشه‌یه‌كه‌، ڕوبارو كانی و ژیاری یه‌، ئاوه‌دانی‌ ده‌كاته‌وه‌، بۆ ماوه‌یه‌ك خۆی و ئێڵه‌كه‌ی‌ ڕه‌ش ده‌واری‌ لێ هه‌ڵ ده‌ده‌ن به‌هێمنی ده‌ژین، به‌ڵام ژاندرمه‌و سوپای‌ داگیركه‌ری‌ شا له‌وێش ته‌نگی پێ هه‌ڵده‌چنن و په‌نا ده‌به‌ن بۆ بنار جه‌وه‌ڵ ئاخ‌وداخ و له‌ئاوایی (حه‌وش كوڕی) نیشته‌جێ ده‌بن. دوای‌ ئه‌م پیاوه‌ نه‌جیبه‌، قادر ئاغای ئێڵی به‌ناوبانگی كورد «جمور» به‌خۆو ئێڵه‌كه‌یه‌وه‌ ده‌چنه‌ ئه‌و شوێنه‌، له‌وێ كارێزكه‌ن ده‌هێنێ كارێزێكی (20) بیری لێ ده‌دات و ئێڵ له‌وێ ده‌مێننه‌وه‌و قه‌ڵایه‌كی گه‌وره‌ی‌ كورده‌واری‌ له‌وێ‌ دروست ده‌كات. پاوانی‌ هه‌تا «ته‌نگی حومام»ی زه‌هاو ڕۆیوه‌، له‌وێوه‌ واته‌ له‌وته‌نگه‌وه‌ ڕوبارێك سه‌رهه‌ڵ ده‌دات پێی یه‌ژن ڕوباری‌ قۆره‌توو له‌ئاوایی «سه‌نگه‌ر خوار» ده‌ڕژێته‌ سیروانه‌وه‌، به‌ڵام ئێستا به‌ربه‌ست كراوه‌، ئه‌م ڕوباره‌ ئاوایی یه‌كانی‌ «ئه‌لی میر»و «بان له‌وان»و «په‌روێس خان»و «مه‌جی سالار»و ناحیه‌ی‌ قۆره‌توو و بڕێ ئاوایی دیكه‌ سودی لێ ده‌بینن. زوسانان مه‌ڕیان ده‌چووه‌ «هه‌واره‌ حاجی» له‌ناوچه‌ی‌ حه‌مه‌ڕه‌زا له‌بنار جه‌وه‌ڵه‌كه‌، قه‌سر «مه‌به‌ستی قه‌سری سیرینه‌» ته‌نها شار بوو، ئێمه‌و ئاوایی یه‌كانی‌ قۆره‌توو بازرگانیمان له‌ته‌كا ده‌كرد، شاری‌ خۆمان بی، له‌ساڵی 1942 كوڕی قادر ئاغای جمور قوتابخانه‌ی‌ هێنایه‌ ئاوایی مه‌حمو قه‌جه‌ر. یه‌كه‌م مامۆستا «برایم خودادا» خه‌ڵك خانه‌قین بی. له‌ساڵی 1901 و 1902 لێره‌ له‌ چیا سورخ نه‌وت دۆزراوه‌ته‌وه‌.
مام مسته‌فا مه‌حمود فه‌تاح، ڕیش چه‌رمی ئاوایی یه‌، له‌وێ پێی یه‌ژن هاپۆ وه‌ گوندستانی‌ ووت: دوو پیاو كوێرمان بی، دوكانداریان له‌ئاوایی ده‌كرد، ئه‌حمه‌ده‌ میرزا لێره‌ بوو، ته‌له‌فۆن و كاره‌بای له‌ چله‌كان بۆ ئاوایی دانا. با پێت بێژم دڵشاد گیان، هاپۆ مه‌حموی‌ باوكم ژن وه‌ ژنی كرد له‌ته‌ك ئاوایی یه‌كی ئه‌وبه‌ر چه‌م كه‌ ئێستا پێی یه‌ژن سنور (ته‌ڕه‌ماشیش نییه‌)، هه‌تا ئه‌م ده‌مانه‌ی‌ دوایی پیره‌ژن و ڕیش چه‌رمۆكانی‌ ئاوایی وه‌ پاره‌ی‌ (تمه‌ن) حساب و كتابیان ده‌كرد. هه‌موو بازرگانی‌ و ژیانمان قه‌سر بوو، قه‌سری شیرین، ماڵی ئێمه‌ بوو. هه‌موو قه‌سری شیرین له‌ هۆزی گه‌وره‌ی‌ «هۆرمزیار» بون و ئامۆزای نایرو بارامی په‌روێزخان بین به‌خوا. گه‌نم و جۆ و ماست و كاو ته‌پاڵه‌ و كۆڵه‌دارمان ده‌برده‌ قه‌سری شیرین هه‌مووی‌ قه‌وم خۆمان بین برا. من له‌ساڵی 1947 چوومه‌به‌ر خوێندن له‌ «حوجره‌» هه‌تا ساڵ 1949 خوێندم.

ئاوایی مه‌حمو قه‌جه‌ر (مه‌حمو كۆچه‌ر)و ژماره‌كان:
حه‌مید عه‌بدوڵڵا ڕه‌حیم هۆرمزیاری‌ ئه‌نجومه‌نی‌ ئاوایی به‌ گوندستانی‌ ڕۆژنامه‌ی‌ ئازیزی كوردستانی‌ نوێی ڕاگه‌یاند : مه‌حمو كۆچه‌ر كه‌رتی‌ كشتوكاڵی ژماره‌ (14)یه‌و به‌ناوی‌ (116) جوتیاره‌وه‌یه‌، كۆی گشتی زه‌وی یه‌كانمان (19) هه‌زار دۆنم زه‌وی یه‌، له‌و ژماره‌یه‌ «12 هه‌زار دۆنم» زه‌وی شیاوی چاندنه‌، (700) دۆنم به‌راو و (45 دۆنم) شوێنی ئاوایی یه‌ كۆنه‌كه‌یه‌. پرسیم هاپۆ حه‌مید مه‌به‌ستت چی یه‌ له‌ ئاوایی كۆن؟ ئه‌و ووتی: له‌ساڵ 1975 ئێمه‌یان ڕاگواست (74) گوندی قۆره‌توو (102) گوندی ناحیه‌ی‌ مه‌یدانیان ڕاگواست بۆ جنوبی عیراق، له‌ ئاوایی ئێمه‌ (كه‌ ئێستا تێی ده‌ژین) ئۆردوگای‌ بۆ عاره‌بی پێ په‌تی دزو جه‌رده‌و تاڵانچی دروست كرد، زه‌وی و زاره‌كانیان دابه‌ش ئه‌وان كرد، هه‌ر ئێمه‌ نا، ئاوایی (ئه‌لی میر) كه‌ ئه‌ركه‌وازین، ئاوایی (په‌روێس خان) كه‌ (حجور)و (نێرژه‌نیین)، (مه‌جی سالار) كه‌ (حجور)و (وه‌ڵه‌وه‌یی)ین، ئۆردوگا بۆ عاره‌بی بێ ئیمان دروست كریا، ئاوایی یه‌ كۆنه‌كه‌ سه‌رتۆپی (مین _ ئه‌ڵغام) بوو، 14 كه‌سمان به‌ لوغم شه‌هید بوون، 15 كه‌سمان كه‌م ئه‌ندام بوون به‌لوغم، به‌ر له‌ڕاگواستن له‌ به‌هاری‌ 1975 ژماره‌ی‌ ماڵه‌كانمان (350) ماڵ بی، ئێستا (1200) ماڵین، مه‌حمو قه‌جه‌ر (40) تیره‌و هۆزی لێ یه‌ وه‌ك هۆرمزیار كه‌ زۆرینه‌یه‌، حجور، گوێ كوڕی، قه‌ڵخانه‌ چه‌ك، كاكه‌یی، تایشه‌یی، بێویانی، زه‌هاوی، ته‌پانی، پیر خیری، نێرژێیی، شه‌ره‌ف به‌یانی، باوه‌جانی‌، ئه‌لیاسی، سنجاوی‌، كه‌لهوڕی.. دڵشاد ژنێك هه‌بوو ناوی‌ (نازدار) بوو، شووی كرد به‌ سه‌عی ساڵحی هۆرمزیار، سه‌قا بوو، ئاوی بۆ مه‌خفه‌ری‌ حدود ده‌برد، ئه‌م ژنه‌ هه‌تا مرد هه‌ر به‌ «له‌كی» قسه‌ی‌ ده‌كرد، برام وه‌ تۆ بێژێ تیره‌ی‌ ئه‌لی ئاغه‌یی ، كۆك كۆز، ده‌لۆ، ئه‌ركه‌وازی‌، شێوه‌زاری‌ هۆرمزیار تایبه‌ت بوو قسه‌مان پێ ده‌كرد، كه‌لهوڕی بوو، (مامۆستا سابیر حه‌مید غه‌نی هۆرمزیاری‌) له‌ شه‌سته‌كانه‌وه‌ مامۆستای‌ ئاوایی بوو، ئه‌و قسه‌یه‌كی كرد و گوتی : عه‌ره‌به‌كان زۆر ئازاریان داین، ماڵیان تاڵان كردین و زه‌وی یان داگیركردین، عه‌ره‌ب له‌ دورگه‌ی‌ عه‌ره‌به‌وه‌ هاتون بۆ تاڵانی‌ و كوشت وبڕی كوردو كوردستان و مانه‌وه‌ له‌م ناوچانه‌ی‌ كوردستان تاكو پشت خانی‌ كه‌لتوری‌ و داب‌ونه‌ریت‌و ئاینه‌كه‌یان بكه‌نه‌وه‌ جێگره‌وه‌ی‌ سوناس فه‌رهه‌نگ و كلتورو ئاینی ڕه‌سه‌نی نه‌ته‌وه‌ی كورد.

ژن له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ كۆنی ئاوایی مه‌حمو قه‌جه‌ر (مه‌حمو كۆچه‌ر) :
له‌ ئاوایی (60) باخی گه‌وره‌ی‌ میوه‌ له‌هه‌موو جۆر هه‌بوو، بازرگانه‌كانی‌ سه‌رپیل و قه‌سر ده‌هاتن، ساڵانه‌ به‌ ئیجار ده‌یانگرت و میوه‌كانیان ده‌ڕنی و ده‌یان برد بۆ پایته‌ختی فارسه‌كان چونكه‌ زۆر سروشتی و به‌ناوبانگ بووه‌، سێ ئاسیاو (ئاشی ئاو)ی تیا بووه‌، له‌سه‌ر ڕوباری‌ قۆره‌توو، ئاش مامه‌لی له‌ باوه‌هایی، ئاش میرزا عه‌لامراو و ئه‌حمه‌د میرزا، خانوی‌ خشت و قوڕیان دروست كردووه‌، هه‌ندێك خانوی (موره‌)، كانیاوه‌كانی‌ «بان له‌وانه‌»و «بان قه‌ڵۆز»و «كانی‌ ماسی خان»و «قه‌ورمیرزا»و «كانی‌ گه‌وری‌»و كانی‌ حه‌مه‌ڕه‌زا» ئێستاش به‌نداوێكی گه‌وره‌ی‌ كۆكردنه‌وه‌ی‌ ئاویان له‌ چه‌م ده‌ره‌ سویر بۆ دروست كریاوه‌ كه‌ ساڵانی‌ زوو (تاوسانا) له‌ بان چه‌م ده‌ره‌ سور له‌ ده‌وارا ده‌ژیان. ده‌گێڕنه‌وه‌ ، 200 ساڵێ به‌ر له‌ ئێستا بابا گه‌وره‌ی‌ هۆرمزیار له‌ چه‌مچه‌ماڵ و بازیانه‌وه‌ به‌ خۆو قه‌وم و مێگه‌له‌وه‌ ده‌داته‌ ئه‌و هه‌ردانه‌ و له‌ خێڵ (عه‌لی شاخان) ژنێكی كه‌لهوڕی هێناوه‌، ئازاو جه‌ربه‌زه‌و به‌مانا ژنی كورد بووه‌، ده‌چنه‌ ناوچه‌ی‌ زه‌هاو له‌ «بنه‌» هه‌موو سه‌رۆك هۆرمزیاره‌كان كۆده‌كاته‌وه‌ و كۆنفیدراسێونێك ڕاده‌گه‌یه‌نن، ئه‌وجا گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ كه‌ل بێشكان لای‌ مه‌حمو قه‌جه‌ر به‌ سێ هه‌ڵقه‌ كه‌پریان ڕیزكردووه‌، (خه‌مینه‌ یاروه‌یس حه‌مه‌ عه‌زیز هۆرمزیار)كه‌ سیمای‌ ده‌بینی كارو فرمان و ئازاره‌كانی‌ ڕاگواستن ده‌خوێنینه‌وه‌، به‌ گوندستانی‌ ڕاگه‌یاند : دوو ساڵ له‌ شووه‌كه‌م «هاوسه‌ره‌كه‌م» گه‌وره‌ترم ئه‌ویش منه‌ت منی برد له‌ساڵ 1971 زه‌ماوه‌ندمان كرد، ژن به‌ ژن و شه‌میمی نه‌بی، وه‌ (120) دینار شیربایی، پێشمه‌رگه‌ هاته‌ سه‌رمان ووتی (20) دینار زیادتان وه‌رگرتووه‌، ئێمه‌ش دامانه‌وه‌، من له‌ زگ دایكما بیم باوكم مردووه‌ له‌ ساڵ 1948 باشبه‌ره‌م، وه‌ ئه‌سپ گواسترامه‌وه‌، «بژی»یم پێ بوو به‌ستایان له‌پشتمه‌وه‌، فه‌رده‌یه‌ك «بژی»مان نارد بۆ ماڵ زاوا، كه‌ پاشتێلانه‌یان كردم ژنان پاره‌یان خسته‌ (ده‌وری‌) یه‌ك (20) دینارمان بۆ هات، جل‌وبه‌رگی (ڕه‌نگام) و (ڕیز)و (كه‌ڕه‌نگ)و (كلكه‌وانه‌)و (گوڵنگ شۆڕ)و (هه‌وری)، كۆڵوانه‌ بۆ هاوینان بی، چارۆكه‌ بۆ ژنی دووگیان بی، ماشته‌ بۆ زستان ده‌مان پۆشی، به‌ر له‌ڕاگواستن (15) ڕان واته‌ نزیكه‌ی‌ (10) هه‌زار مه‌ڕو بزن‌و دووگایه‌ل (1000) سه‌ر مانگامان بوو. له‌به‌هاری‌ 1975، حكومه‌تی‌ به‌عسی عه‌ره‌بی عێراقی، پلانی له‌ناوبردنی‌ كوردی خسته‌ بواری‌ كاركردنه‌وه‌، ئێمه‌ی‌ ڕاگواست بۆ جنوبی عێراق، له‌وێ نه‌ ژنمان دا به‌ عه‌ره‌ب نه‌ ژنمان لێ خواستن چونكه‌ قه‌ومی ئه‌وان بوو، ئه‌رزه‌كانیان داگیركردین و ئێمه‌یان ده‌ربه‌ده‌ر كرد، 28 ساڵ ده‌ربه‌ده‌ربووین، عه‌ره‌بی فێرنه‌بوین، چونكه‌ زمان داگیركه‌ره‌، ئێستاش هاتوینه‌ته‌وه‌ سه‌ر زێدی باووباپیرانمان له‌سه‌ر خاكی پیرۆزی كوردستان سوجده‌ بۆ خواو ئه‌م خاكه‌ ده‌به‌ین. لێره‌ ناڕۆین، لێره‌ ده‌ژین هه‌ر لێره‌ش ده‌مرین.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

پێشمه‌رگه‌ی هه‌ڵمه‌تبه‌ری‌ شاخ و پارێزه‌ری‌ ئارامیی شار

ئالان حه‌مه‌جه‌زا سه‌وڵجانی‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان شۆڕشگێڕترین حزبه‌ كه‌ زۆرترین ...