سەرەکی » ئاراستە » گونده‌كانی‌ سه‌نگاو بۆ مێژوو ده‌دوێن

گونده‌كانی‌ سه‌نگاو بۆ مێژوو ده‌دوێن

حه‌سه‌ن مه‌لا

په‌رتووكی‌ (به‌شێك له‌ جینۆساید و مێژووی‌ ناوچه‌ی‌ سه‌نگاو) یه‌كێكه‌ له‌و په‌رتووكانه‌ی‌ له‌ چه‌ند ته‌وه‌رێك پێكهاتووه‌، باسی‌ مێژووی‌ شاره‌دێی‌ سه‌نگاو و گونده‌كان و خه‌باتی‌ سیاسی‌ و قوربانی دانیشتوانی‌ ئاوایه‌كانی‌ سه‌نگاو ده‌كات.

ده‌روازه‌ی‌ باسه‌كه‌
نووسه‌ر هه‌وڵیداوه‌ سه‌ره‌تا ئاشنامان بكات به‌ ناوی‌ سه‌نگاو، وه‌ك ئاماژه‌ی‌ پێی‌ ده‌كات سه‌ره‌تا ناوی‌ گۆپته‌په‌ بوو، ئه‌ویش له‌ وشه‌یه‌كی‌ توركیه‌وه‌ هاتووه‌، دواترباسی‌ ناوی‌ سه‌نگاو ده‌كات كه‌ ناوێكی‌ لێكدراوه‌ له‌ (سه‌نگ + ئاو) واتا كێش و ئاو، چونكه‌ له‌ ناحیه‌كه‌ ژماره‌یه‌ك كارێز و ئاو هه‌یه‌ ، ناحیه‌ی‌ سه‌نگاو له‌ ساڵی‌ 1921 ز ده‌روست كراوه‌، له‌ ساڵی‌ 1944 ز وه‌ك سه‌نگاو ناسێندراوه‌، هه‌روه‌ها ئاشنامان ده‌كات به‌ جوگرافیای‌ ناحیه‌كه‌، شاره‌دێی‌ سه‌نگاو كه‌وتۆته‌ نێوان قه‌ره‌داخ – له‌یلان – ئیداره‌ی‌ گه‌رمیان – قادركه‌ره‌م – چه‌مچه‌ماڵ له‌ڕۆژهه‌ڵاتی قه‌رداغ و شاری‌ سلێمانیه‌وه‌، له‌ ڕۆژئاواش شاره‌دێی‌ قادركه‌ره‌م و له‌یلان له‌ باكوریش چه‌مچه‌ماڵ له‌ باشوریش كه‌لار و ئیداره‌ی‌ گه‌رمیان .

گونده‌كانی‌ سه‌نگاو
له‌ تۆماركردنی‌ گونده‌كانی‌ سه‌ر به‌ ناحیه‌ی‌ سه‌نگاودا نووسه‌ر ژماره‌یه‌ك گوند به‌سه‌ر ده‌كاته‌وه‌ كه‌ له‌ (64 ) گوند پێكهاتووه‌، نووسه‌ر هه‌وڵیداوه‌ به‌شێك له‌ مێژووی‌ ئه‌و گوندانه‌ تۆمار بكات له‌ ژیانی‌ سیاسی‌ و هۆز و جوگرافی‌ و ڕووداوه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان، ئه‌م په‌رتووكه‌ به‌شێك له‌ مێژووی‌ گونده‌كان له‌ڕووی‌ كه‌لتوری‌ كورده‌واریی‌ و ژیانی‌ ساده‌یی‌ پێش پرۆسه‌ی‌ ئه‌نفال به‌سه‌ر ده‌كاته‌وه‌ خوێنه‌ر ئاشنا ده‌بێت به‌ بناغه‌ی‌ خانووه‌ قوره‌كان.

هۆزه‌كانی‌ گونده‌كان
نوسه‌ر له‌م په‌رتووكه‌دا تیره‌ و هۆزه‌كانی‌ گونده‌كانی‌ فرامۆش نه‌كردووه‌، ده‌لاقه‌یه‌ك به‌كراوه‌یی جێ ده‌هێڵێت، گرنگی‌ ئه‌م تۆماركردنه‌ ئه‌وه‌یه‌ ئیتر دوورمان ده‌خاته‌وه‌ له‌ سیاسه‌تی‌ شه‌جه‌ر و (نه‌سبی‌) له‌هۆزه‌ی‌ عه‌ره‌بی‌ و سیاسه‌تی‌ نه‌ته‌وه‌په‌ره‌ستی‌ و گه‌رانه‌وه‌ بۆ نه‌سب و شه‌جه‌ری‌ ئاینی‌ و عه‌ره‌بی‌، ژیان و دانیشتوانی‌ وه‌ڵاتی‌ كورده‌واریی‌ به‌ كه‌سه‌كان و بنه‌ماڵه‌كان و هۆكاری‌ نیشته‌جێبونیان روونده‌كاته‌وه‌ له‌و گوندانه‌، به‌شی‌ دووه‌می‌ باسه‌كه‌ی‌ ته‌رخان ده‌كات بۆ شه‌جه‌ری‌ تیر و هوزه‌كانی‌ گونده‌كان له‌ گونده‌كانی‌ سه‌نگاوچه‌ند هۆزێكی‌ جیاواز بوونیان هه‌یه‌ ئه‌وانیش بریتین له‌ تیره‌كانی‌ جاف و زه‌نگه‌نه‌ و كچان، نووسه‌ری‌ په‌رتووكه‌كه‌ هۆزه‌كانی‌ جاف دابه‌ش ده‌كات بۆ تیره‌كان ، ناویان ده‌هێنێت كه‌ ئه‌وانیش بریتین له‌ تیره‌ی‌ جاف و زه‌نگه‌نه‌ و كچان ، سه‌ره‌تا هۆزی‌ جاف شیده‌كاته‌وه‌ بۆ تیره‌ی‌ شوانكاره‌ی‌ له‌وێش شۆڕ ده‌بێته‌وه‌ بۆ ئه‌و گوندانه‌ی‌ سه‌ر به‌م تیرانه‌
تیره‌ی‌ میره‌كان دابه‌شده‌كات بۆ میره‌یی‌ حه‌زه‌ز وار – باخه‌ گرده‌ڵه‌ ، هه‌مزه‌و رۆمی‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌م گوندانه‌ تیره‌ی‌ میكائیلی‌ و شێخانی‌ به‌رزنجه‌ له‌ خۆ ده‌گرێت .
هاوكات هه‌ر هۆزی‌ جافی دووباره‌ دابه‌شكردووه‌ بۆ تیره‌ی‌ ره‌ش و بۆر هه‌ریه‌كه‌ له‌و تیرانه‌ چه‌ند گوندێكی‌ ناحیه‌كه‌ له‌ خۆده‌گرێت، تیره‌ی‌ ئالی‌ به‌گی‌ و تیره‌ی‌ میراولی‌ و تیره‌یی‌ تیله‌كۆ له‌و چوارچێوه‌دانه‌.

ڕۆڵی‌ گونده‌كان له‌ خه‌باتی‌ سیاسی‌
له‌ دوو توێی‌ ئه‌م په‌رتووكه‌دا چه‌ند داستانێك تۆماركراون له‌ سنوری‌ گونده‌كاندا دژ به‌ داگیركه‌ران و دوژمنانی‌ گوند و ژیانی‌ وه‌ڵاتی‌ كورده‌واریی‌
نووسه‌ر لێره‌دا هه‌وڵیداوه‌ له‌ رێگای‌ پێشمه‌رگه‌ و شاهیدحاڵه‌كانی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌وه‌، جۆری‌ چالاكی‌ و شوێنی‌ چالاكی‌ و تیپ و كه‌ره‌ته‌كان، ناوی‌ به‌شێك له‌و پێشمه‌رگه‌ و كادرانه‌ بنوسێته‌وه‌ له‌گه‌ڵ به‌شێك له‌ سه‌ركه‌وتنه‌كانیش .
ئه‌م په‌رتووكه‌ زیاتر بایه‌خی‌ به‌ چالاكییه‌كانی‌ تیپی‌ 57 سه‌گرمه‌ ده‌دات، خۆی‌ ده‌بینێته‌وه‌ له‌ كه‌رته‌كانی‌ یه‌كی‌ سه‌گرمه‌ ، كه‌رتی‌ 2 بازیان ، 3 هه‌مه‌وه‌ند، كه‌رتی‌ چواری‌ جباری‌، كه‌رتی‌ 5ی باسه‌ڕه‌. له‌م په‌رتووكه‌دا ئاماژه‌ دراوه‌ به‌ هه‌ریه‌ك له‌ شوێنه‌كانی‌ پردی‌ باسه‌ڕا و پردی‌ بێ‌ مه‌حكه‌مه‌ و بۆسه‌كه‌ی‌ سه‌ر جاده‌ی‌ سه‌نگاو و شه‌ڕی‌ گوندی‌ ژاڵه‌ی‌ ده‌ربه‌ند … هتد

سروشتی‌ گونده‌كان
له‌ گونده‌كانی‌ سه‌نگاو چه‌ندین ئاسه‌واری‌ مێژوویی‌ و سه‌رچاوه‌ی‌ سامانی‌ سروشتی‌ ده‌گمه‌ن و چه‌ند شوێنێكی‌ سه‌ر‌نجراكێش بوونیان هه‌یه‌، ئه‌م په‌رتووكه‌ هه‌ندێك جێگا و شوێنی به‌سه‌ركردۆته‌وه‌ له‌وانه‌ ئه‌شكه‌وتی‌ كونه‌ كه‌میتار له‌ گوندی‌ خوێڵین كه‌ به‌ شوێنه‌واره‌یی‌ مێژووی‌ دائه‌نرێت، ترشاوه‌كه‌ ئاوێكی‌ جۆری‌ كانزایه‌ چه‌ند جۆره‌ تامێكی‌ هه‌یه‌، له‌ ئه‌شكه‌وتێك له‌سه‌ر زه‌نجیره‌ چیای ئاجداخ ده‌رده‌كه‌وێت زۆرجاریش به‌ ترشاوه‌كه‌ی‌ ئاجداخ ناسراوه‌ خه‌ڵكی‌ وه‌ك چاره‌سه‌ری‌ نه‌خۆشی‌ پێست سوودی‌ لێی‌ وه‌رده‌گرن، هه‌روه‌ها چه‌می‌ ئاوه‌ سپی‌ ئه‌ویش جۆرێكه‌ له‌و ئاوانه‌ له‌ نزیك گوندی‌ ده‌رزیله‌وه‌ هه‌ڵده‌قوڵێت، داره‌ به‌ته‌مه‌نه‌كانی‌ سه‌نگاو كه‌ مێژوویه‌كی‌ زۆر كۆنیان هه‌یه‌ شاهیدحاڵه‌كانی ناوچه‌كه‌ش مێژوكه‌یان لاڕوون نییه‌ كه‌ جگه‌ له‌وه‌ گۆڕه‌ جوله‌كه‌ «ئه‌م شوێنه‌ گردێكی‌ له‌به‌رد ده‌روستكراوه‌ له‌ نێوان گوندی‌ هه‌زاركانی‌ و شه‌له‌ییدا ئه‌م گۆره‌ به‌ شوێنه‌وارێكی‌ مێژووی‌ داده‌نرێت له‌م گوندانه‌»

جینۆسایدی‌ گونده‌كانی‌ سه‌نگاو
لێره‌دا وه‌ك دوا به‌شی‌ ئه‌م په‌رتووكه‌ ئاشنا ده‌بین بۆ ژیاننامه‌ی‌ دیكتاتۆره‌كانی‌ به‌عس و حیزبی‌ به‌عسی‌ ئیشتراكی‌ و میشێل عه‌فله‌ق، هه‌روه‌ها هێزی‌ سوپای‌ عێراق و قوات المسلحه‌ باسله‌ له‌گه‌ڵ باسكردنی‌ پرۆسه‌ی‌ ئه‌نفال و به‌شێك له‌ شاهید حاڵه‌كان و ئاماری‌ به‌شێك له‌ شه‌هیدان و ئه‌نفالی‌ گونده‌كانی‌ سه‌نگاو كه‌ خۆی‌ ده‌بینێته‌وه‌ له‌ (57) گوندی‌ ئه‌نفالكراو.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*