سەرەکی » دۆسێ » سەرۆکی تورکیا رووبەڕووی هاوڕێكانی دوێنێ‌ و..

حزبی نوێ‌ دادەمەزرێنن

سەرۆکی تورکیا رووبەڕووی هاوڕێكانی دوێنێ‌ و..

سەرۆکی تورکیا رووبەڕووی هاوڕێكانی دوێنێ‌ و نەیارانی ئەمڕۆی دەبێتەوە

وێڕای ئەوەی هەڵكشانی رەجەب تەیب ئەردۆغان بۆ دەسەڵات ئاستەنگ و رووبەڕووبوونەوەیەكی زۆری بەخۆوەبینی، لەو قۆناغەدا ژمارەیەك لە سیاسەتوانان (هاوبەشەكانی لە دامەزراندنی پارتی داد و گەشەپێدان) هاوڕێیەتییان كرد، بەڵام لەئێستادا ئەوانە چونەتە ریزی ئۆپۆزسیۆن و نەیاررانییەوە.
ئەردۆغان یەك لە دوای یەك خۆی لەوانە قوتاركرد بەهۆی دژایەتییان بۆ شێوازی بەڕێوەبردنی توركیاوە، دوایین ئەوانەش ئەحمەد داو ئۆغڵۆ سەرۆك وەزیرانی پێشوو بوو.

عەبدوڵڵا گول
عەبدوڵڵا گول سەرۆكی پێشوو 0لەدایكبووی قەیسەریە 1950)، یەكێكە لە دامەزرێنەرانی پارتی داد و گەشەپێدانی فەرمانڕەوا لە ساڵی 2001، لەگەڵ ژمارەیەك لە ئەندامانی پێشووی پارتی فەزیلە كە لە حزبەكە جیابوونەوە و ئەردۆغان لە پێش هەموویانەوە بوو.
ئاژانسی (ئەنادۆڵ) لە مانگی ئایاری رابردوو بڵاویكردبووەوە، ناكۆكییەكان لەنێوان ئەردۆغان و گول لەبارەی دەسەڵات و بەڕێوەبردنەوە بووە، بەوپێیەی ئەردۆغان هەوڵیداوە هەموارە دەستورییەكان تێبپەڕێنێت تا دەسەڵاتەكانی زیاتر بێت لە پێكهێنانی ئەمیندارێتی گشتی پارتی داد و گەشەپێدان، و سیستمی حوكمڕانی لە وڵاتەكەدا لە پەرلەمانییەوە بكاتە سەرۆكایەتی، بەڵام گول دژایەتی ئەم ئاراستەیەی كردووە.
خۆپیشاندانەكانی ناڕەزایی كە بە (گیزی پارك) ناوبرا، لە ئایاری 2013 دەستیپێكرد، لەو خۆپیشاندانەدا هێزەكانی پۆلیس بە فەرمانی ئەردۆغان توندوتیژییان لە دژای خۆپیشاندەران بەكارهێنا، لەو دەمەدا زیاتر لە دە كەس كوژران و ژمارەیەكی زۆریش بریندار بوون، گول لەو دەمەدا ئیدانەی ئەو كارەی كرد.
گول لە دواییدا و لە ساڵی 2015 بە رۆژنامەی (فاینشتاڵ تایمز)ی رایگەیاندبوو»توركیا پێویستی بە سیستمێكی پەرلەمانی باشترە نەك دامەزراوەیەكی سەرۆكایەتی بەهێز، پێویستە بنەماكان لەسەر بنەمای لێپرسینەوەیەكی ورد دابڕێژرێنەوە، وەك چۆن لە دەوڵەتە پێشكەوتووەكاندا دەكرێت»، ئەمەش وەك ئاماژەیەك بۆ مەترسییەكانی تایبەت بە فراوانبوونی دەسەڵاتەكانی ئەردۆغان.
میدیاكانی توركیا لە ساڵی 2018دا بڵاویانكردبووەوە، گول بیر لە خۆكاندیدكردن دەكاتەوە بۆ دوایین هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی، بەڵام خواستی خۆكاندیدكردنی لەلایەن نەعمان كورتوڵموش جێگری پارتی داد و گەشەپێدانەوە بە «ناپاكی بەرانبەر ئەردۆغان» وەسفكرابوو، هەرچەندە گول لە دامەزرێنەرانی حزبەكەشە.
دەگوترێت ئەردۆغان نامەیەكی هەڕەشەئامێزی بۆ گول ناردووە كە لەلایەن ئیبراهیم كالینی راوێژكاری و خەلوسی ئاكار سوپاسالار (وەزیری بەرگری ئێستا)وە گەیەندرابوو، تا پاشەكشەبكات و خۆی كاندید نەكات. نە گول و نە ئەوانەی لە ئەردۆغانەوە نزیكن، تەئكیدیان لەسەر راستی هەواڵەكە نەكردبووەوە، لە هەمان كاتیشدا رەتیانەكردبووەوە.
رۆژنامەی (حوڕییەت)ی توركی لە شوباتی رابردوودا، خواستی گولی ئاشكراكردبوو بۆ دامەزراندنی حزبێكی سیاسی نوێی بۆ دژایەتی ئەردۆغان بۆ گێڕانەوەی سیستمی پەرلەمانی پێشوو بۆ وڵاتەكە.
عەلی باباجان، جێگری سەرۆك وەزیران و وەزیری ئابوری پێشوو لەگەڵ ئەحمەد داود ئۆغڵۆ سەرۆك وەزیرانی پێشوو، لە دامەزرێنەرانی حزبە نوێیەكەن.

عەلی باباجان
عەلی باباجان (لەدایكبووی 1967)، یەكێكە لە دامەزرێنەرانی پارتی داد و گەشەپێدان و بۆ ماوەی زیاتر لە بیست ساڵ هاوخەباتی ئەردۆغان بووە.
چەندان پۆستی وەزاری وەرگرتووە، لەوانە وەزارەتەكانی دەرەوە و پاشان ئابوری و دواتر گەورە دانوسەران لە دۆسێی چوونەناوەوەی توركیا بۆ نێو یەكێتی ئەوروپا.
لە دوای دامەزراندنی پارتی داد و گەشەپێدان لە ساڵی 2001 بە تەواوەتی هاتە نێو گۆڕەپانی سیاسییەوە، بە ئەندامی پەرلەمانی توركیا لە شاری ئەنقەرە لە ساڵی 2002 هەڵبژێردرا، پاشان كرایە وەزیری ئابوری، لەو دەمەدا بچوكترین وەزیری حكومەت بوو.
باباجان، هاوبەش بوو لە بوژاندنەوەی ئابوری توركیا لەماوەی دووساڵی وەرگرتنی پۆستی وەزارەتی ئابوری.
لەئێستادا باباجان لەگەڵ عەبدوڵڵا گول و ئەحمەد داود ئۆغڵۆ، بەدوور لە داد و گەشەپێدان، هەوڵ بۆ دامەزراندنی حزبێكی نوێ‌ دەدەن.
شرۆڤەكاران پێیانوایە، ئەو هەنگاوەی باباجان و هاوڕێكانی بۆ دامەزراندنی حزبێكی نوێ‌، تا ئەندازەیەكی زۆر لەو هەڵسوكەوتەی ئەردۆغان دەچێت لە ساڵی 2001 كە لە هاوڕێكانی پێشووی لە پارتی فەزیلە جیابووەوە و پارتی داد و گەشەپێدانی دامەزراند.

ئەحمەد داود أوغلو
ئەحمەد داود ئۆغلۆ (لەدایكبووی شاری قۆنیە 1959)، بە ئەندازیاری سیاسەتەكانی داد و گەشەپێدان ناوزەند دەكرێت، ئەو یەكێكە لە دەركەوتووترین كەسێتییەكانی حزبەكە و لەگەڵ ئەردۆغاندا یەكێكە لە دامەزرێنەرانی لە ساڵی 2001.
دەستەواژەكانی ناكۆكی لەنێوانیاندا سەریهەڵدا دوای ئەوەی توركیا بوو بە سیستمی سەرۆكایەتی، لەمەشدا داود ئۆغڵۆ دژایەتی هەوڵەكەی كرد و لە مانگی ئایاری 2016 لە كۆبوونەوەیەكی نێوانیان وەك رۆژنامەكانی توركیا لەو دەمەدا باسیان كردبوو، ئەردۆغان داوای دەستلەكاركێشانەوەی لێكردبوو.
داود ئۆغڵۆ بەردەوام رەخنەی لە سیاسەتەكانی ئەردۆغان و حزبەكە گرت، بە تایبەت دوای دۆڕانی حزبەكە لە هەڵبژاردنی شارەوانییەكان لە ئیستەنبوڵ لە ئاداری رابردوو كە دووبارەكرایەوە و جارێكی تریش دووچاری دۆڕان بووەوە.
داود ئۆغڵۆ دەڵێت»ئەو بەرپرسە بەرانبەر بە دۆڕانی داد و گەشەپێدان لە ئیستەنبوڵ لە هەڵبژاردنەكانی شارەوانی، هەر ئەو هۆیكاریی روودانی پاشەكشە لە ئاستی گوتار و نەریت و سیاسەتەكانە، هەڵەی دان بە دروستی پرۆسەی هەڵبژاردندان بنرێت و پاشان بەهۆی دۆڕانی حزبەكە پاشەكشە لەو هەڵبژاردنە بكرێت، لە هەمان كاتدا هەڵەیە كێبڕكێی هەڵبژاردن بە مەسەلەی ژیان یان مەرگ دابنرێت و پاشان ئەوەی بڕوایەكی پێچەوانەی هەبێت بە تیرۆریست دابنرێت، ئەمەش وەك ئاماژەكردنێك بۆ ئەردۆغان».
رەخنەشی لە ئەردۆغان گرت كاتێك بورات ئەلبیراقی زاوای كردە وەزیری دارایی، ئەم هەنگاوەشی بە هاوشێوەی بە رەفتارەكانی «رژێمێكی گومانانی» وەسفكرد.
لە 3ی ئابی رابردوو، داود ئۆغڵۆ درایە ئەنجومەنی ئاقڵكردن دوای كۆبوونەوەی لیژنەی راپەڕاندنی پارتی داد و گەشەپێدان بەسەرۆكایەتی ئەردۆغان، وەك رێخۆشكردن لۆ دەركردنی، ئەمەش بەپێی میدیاكانی ناوخۆی وڵاتەكە.
بەرپرسێكی گەورەی حزبەكە دەڵێت، ئاراستەیەكی تر هەیە بۆ دەركردنی سێ‌ ئەندامی تر لە حزبەكە، بەو هۆیەی رەخنەیان لە ئەردۆغان گرتووە و هەوڵیانداوە حزبێكی سیاسی نوێ‌ دروستبكەن.

عەبدوللەتیف شنار
عەبدوللەتیف شنار، لە رۆژنامەی (ئەحوال)ی توركی كە یەكێكە لە دامەزرێنەرانی پارتی داد و گەشەپێدان رایگەیاندووە، ئەردۆغان ناتوانێت لەماوەی پێنج ساڵی داهاتوودا خۆی رابگرێت لە دوای بردنەوەی هەڵبژاردنەكانی 2018.
شنار كە لە پۆستی جێگری ئەردۆغان بوو كاتێك ئەردۆغان سەرۆك وەزیران بوو لە ماوەی ساڵانی 2002 و 2007، بووە یەكێك لە دەركەوتووترین نەیاری پارتی فەرمانڕەوا و شێوازیی ئەردۆغان بۆ دەستگرتن بەسەر دەسەڵاتدا.
بە گوتەی عەبدوللەتیف شنار»ئەردۆغان چەند زیاتر دەستی بەسەر دامەزراوە حكومییەكان و دەستەكانی چاودێریدا گرتبێت، هێندە لە نەریتەكانی دیموكراتی دووركەوتووەتەوە كە حزبەكەی لە ساتی دامەزراندییەوە پشتی پێیانبەستووە».
شنار پێیوایە، حكومەتی توركی تا ئەندازەیەكی زۆر لە حكومەتەكانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست دەچێت، دوای ئەوەی سیستمی حوكمڕانی بووە سەرۆكایەتی و چووە «قۆناغی تاكە كەسەوە، دادوەرییەكی سەربەخۆ و دیموكراتی و رۆژنامەگەری ئازاد و رێزگرتن لە مافەكانی مرۆڤی تێدا نەما».

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

شیكاری سەربازیی: كەركوك‌ و ئەوەی دەتوانرا رزگار بكرێ

پەیڤێک ماوەیەکی زۆرە قسەوباسی بێ مانا و ناڕەوا لە بارەی ...