سەرەکی » کەلتوور » وانەكانی ژیان و سەركردایەتی (سەلاری) پیاوەكەی پشت دوبەی

کتێبی تروسکەکانی هزر

وانەكانی ژیان و سەركردایەتی (سەلاری) پیاوەكەی پشت دوبەی

وەرگێڕانی: یونس قادر

به‌شی شەشەم

(11)
بەرەنگاربونەوەی تیرۆر
هەموو رۆژێك ئێمە هەنگاوێك دەنێین بەرەو ئەنجامدانی گەشەسەندنی ئابوری، دروستكردنی كار، بەرزكردنەوەی ئاستی بژێوی و، بنبركردنی ئایدۆلۆژیای ترس و رق كە لەسەر «بێئومێد بوون» دەژی.
خەڵك پرسیار دەكات لەبارەی ئەم «شەپۆلە نوێیەی تیرۆرەوە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست». منیش سەرم سوڕماوە: چونكە ئێمە نامۆ نین بە تیرۆر یان شەڕ و ناكۆكی لە ناوچەكەماندا. خۆزگە ئیدعای پێچەوانەی ئەمەم بكردایە. ئەم كێشانە هەمیشە هەبوون، لەگەڵ ئەوەشدا هەمیشە چارەسەرەكانیشیان ئاشكرابوون وەكو ئەمرۆ .
ئەگەر ئێمە بمانەوێت رێگری بكەین لەوەی كوێرباوەڕ و تیرۆریستەكان ببنە بابەتی سەرەكی كارنامەكانمان. پێویستە دان بەوەدابنێین كە ناتوانین بە تەنها بەكارهێنانی هێز ئاگری كوێرباوەڕی بكوژێنینەوە. جیهان پێویستە یەكبگرێت لە پشت هەڵمەتێكی گشتگیرەوە بۆ رووڕەشكردنی ئەو ئایدۆلۆژیایەی كە دەسەڵات و هێز دەدەات بە توندڕەوەكان، و هەروەها ئومێد و شكۆ بگەرێنینەوە بۆ ئەوانەی لەلایەن ئەمانەوە دەكرێن بە سەرباز.
چونكە ئەو شەڕ و جەنگانەی كە لە عیراق و سوریا و ئەفغانستان دەستی پێكرد (لە مێژوودا و لە شوێنانی تر لە ناوچەكەماندا) پیشانی ئەدەن كە رێگەی سەربازی تەنها چارەسەری بەشێكی كێشەكە دەكات. ئاشتی بۆ ئەوەی بەردەوام بێت پێویستی بەسێ كەرەستەی گەورەتر هەیە: بردنەوەی جەنگی فیكری; چاككردنی حوكمرانی لاواز; و گەشەپێدانی مرۆیی خەڵكەكە. ئەم چارەسەرە پێویستی بە ویستێكی سیاسی نێودەوڵەتی هاوبەش دەستپێبكات. نابێت تاكە یەك سیاسی لە ئەمەریكای باكور، ئەوروپا، ئەفەریقا و ئاسیا هەبێت كە ئەم رووداوانەی رۆژهەڵاتی ناوەراستی بەلاوە گرنگ نەبێت و پشتگۆیان بخات. هەڕەشەیەكی جیهانیە و پێویستە كاردانەوەیەكەی جیهانیشی هەبێت. هەموو لایەك هەست بە گەرمیەكەی دەكەن، لەبەر ئەوەی بڵێسەكەی سنور نازانێ.
گروپەكانی وەكو ئەلقاعیدە و دەوڵەتی ئیسلامی، رێكخراوی بەڕبەڕی و دڕندەن. نە نوێنەرایەتی ئیسلام ئەكەن نە كەمترین بەهای مرۆڤایەتیش. لەگەڵ ئەوەشدا، پەیدادەبن و بڵاودەبنەوە و زۆر بە دڕندانە بەرەنگاری ئەوانە دەبنەوە كە دژیانن. ئەوەی كە ئێمە دەجەنگین لەگەڵی، كاتێك كە رووبەرووی ئەم جۆرە گروپانە دەبینەوە تەنها رێكخراوی تیرۆریستی نین، بەڵكو بەرجەستەی ئەو ئایدۆلۆژیا پیس و كینەدارەن كە ئەبێت لە رووی فیكریەوە لەناوببرێت.
من پێم وایە ئەم ئایدۆلۆژیایە دەبێتە گەورەترین مەترسی كە رووبەرووی جیهان دەبێتەوە لە دەیەی ئایندەدا. تۆوەكانی لەئەوروپا، ویلایەتە یەكگرتوەكان وئاسیا و شوێنەكانی تر گەشە دەكات. بە تۆنێكی دیینی جیاوازەوە، ئەم رق و كینەیە هەلێكە پێشتر لە پاكەتدا پێچراوەتە و ئامادەیە لەبەر دەستی هەموو گروپە تیرۆریستیەكاندا و ئەتوانن سودی لێوەرگرن – توانای هەیە هەزاران خەڵكی گەنجی بێچارە و بێهوا، قین لەدڵ و توڕە بجوڵێنێ، و بەكاریانبهێنێ بۆ لێدانی بناغەی شارستانیەتەكان.
هەمان ئایدۆلۆژیایە كە گروپەكانی ئەلقاعیدە و دەوڵەتی ئیسلامی و ئەندامەكانیان لە نەیجیریا و ئەفغانستان و سۆماڵیاو یەمەن و باكوری ئەفەریقا و نیمچە دورگەی عەرەب دەجوڵێنێ. ئەوەی زیاتر من نیگەران ئەكات ئەوەیە، كە ئەمە هەمان ئایدۆلۆژیایە كە دەساڵێك لەمەوپێش قاعیدە پێویستی پێی بوو بۆ ئەوەی جیهانی پێ ناسەقامگیر بكات، تەنانەت هەر لە سەرەتایەكانیشیانەوە كە بنكەكانیان لەئەشكەوتەكانی ئەفغانستاندا بوو. ئەمرۆ، شوێنكەوتوانی گروپە تیرۆریستەكان لە ناوچە ناسەقامگیرەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، دەتوانن دەستیان بگات بە تەكنەلۆژیا، دارایی، زەوی زۆر بۆ بنكەكانیان لەگەڵ تۆڕی كاری جیهادی نێودەوڵەتی. بەهۆی ئەوەی تا ئێستا لەناونەچون، ئایدۆلۆژیای توڕەیی و رق-یان تووندتر و پیستر بووە و زیاتر بڵاوبۆتەوە.
لەناوبردنی گروپە تیرۆریستیەكان بەس نییە بۆ بەدیهێنانی ئاشتی بەردەوام. پێویستە لە رەگ و ریشەكشیان بدەین بۆ ئەوەی ئایدۆلۆژیا مەترسیدارەكەیان جارێكی تر توانا و هێزی نەبێت زیندوو بێتەوە و هەڵسێتەوەە لە نێو ئەو خەڵكە قوربانیەی بەجێماون لە ژینگەی بێ چارەیی و بێ ئومێدیدا ، جا لە بەرئەوە، با ئێمە پۆزەتیڤ و ئەرێنی بین.
چارەسەرەكەی بریتیە لە سێ پێكهاتە: یەكەمیان، كە رووبەروی بیری بەدخواز وپیس ببینەوە بە بیركردنەوی رۆشن، بە مێشكی كراوە، بە هەڵوێستی لێبوردەیی و قبوڵكردن. ئەم رێبازە لە ئاینی ئیسلامەوە دێت، كە بانگەواز دەكات بۆ ئاشتی، ژیانی شەرەفەندانە، بەهاكانی شكۆمەندی، برەودان بە گەشەپێدانی مرۆیی، ئاڕاستەمان دەكات بۆ ئەوەی كاری چاك بكەین لەگەڵ خەڵكانی تر.
تەنها یەك شت ئەتوانێ گەنجێگی خۆكوژیی رابگرێت كە ئامادەیە بمرێت لەپێناوی تیرۆردا، ئەویش: ئایدۆلۆژیایەكی بەهێزترە كە رێنمایی بكات بۆ رێگای راست و قاییلی بكات بەوەی كە خودا ئێمەی دروستكردووە بۆ ئەوەی جیهانەمان باشتربكەین، نەك بۆ ئەوەی وێرانی بكەین. ئەم فەزل و باش-یە ئەگەرێتەوە بۆ دراوسێكانمان لە سعودیەی عەرەبی لەم بوارەدا بەهۆی سەركەوتنەكانیان لە نەهێشتنی توندەڕەوی لە گەنجێكی زۆردا لەرێی پڕۆگرام و ناوەندی راوێژكاریەكانەوە. لەم شەڕی عەقڵەدا، كەسانی بیرمەند و زانایانی رۆحانی و رۆشنبیر لەنێو موسوڵماناندا لە پێگەیەكی باشتردان كە سەركردایەتی ئەم ئەركە بكەن.
دووەم پێكهاتە: پشتگیریكردنی هەوڵەكانی حكومەتە بۆ ئەوەی دامەزراوەی جێگیر دروستبكات كە بتوانێ خزمەتگوزاری راستەقینە پێشكەش بە خەڵك بكات. ئەبێ ئەوە ئاشكرا و روون بێت بۆ هەمووكەس كە گەشەكردنی خێرای گروپەكانی تیرۆر لە باكوری عیراق و سوریا، هۆكارەكەی شكستەكانی حكومەتی سوریا و عیراق بوون: یەكەمیان جەنگی بەرپاكرد لەگەڵ خەڵكەكەی خۆی، و دووەمیشیان برەویدا بە دابەشبوونی مەزهەبی. كاتێك كە حكومەتەكان شكست ئەهەێنن لە چارەسەركردنی ناسەقامگیری و نارەزاییە رەواكان و ئالێنگاریە ترسناكە جدییەكان، ژینگەیەكی لەبار دروست دەكەن بۆ ئایدۆلۆژیا پڕ ڕق و قینەكان كە سەرهەڵبدەن – و گروپە تیرۆریستیەكان ئەو بۆشاییە پڕ بكەنەوە. دواهەمین پێكهاتە ئەوەیە كە چارەسەر بە پەلە بكرێت بۆ خاڵە رەشاكانی سەر رووی گەشەپێدانی مرۆیی، چونكە زۆر ناوچەی گرتۆتەوە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. ئەمە تەنها بەرپرسیارێتی عەرەب نییە، بەڵكو بەرپرسیاریەتیەكی نیودەوڵەتییە، لەبەر ئەوەی دابینكردنی هەل و باشتركردنی كوالێتی ژیانی خەڵكی ناوچەكە گەرەنتیە بۆ كەمكردنەوەی كێشە هاوبەشەكانمان لە ناسەقامگیری و ناكۆكی. زۆر پێویستیمان بە پرۆژە و دەستپێشخەری درێژخایەن هەیە بۆ نەهێشتنی هەژاری، باشتركردنی پەروەردە و فێركردن، تەندروستی، دروستكردنی ژێرخان و دروستكردنی دەرفەتی ئابوری. چونكە گەشەسەندنی بەردەوام، چارەسەری بەردەوامە بۆ تیرۆر. ناوچەكەمان زیاتر لە 200 ملیۆن خەڵكی گەنجی تێدایە. دەرفەتی ئەوەمان لەبەردەستدایە كە ئومێدیان تیا دروست بكەین، وزە و ئێنێرجیان ئاراستە بكەین بەرەو باشتركردنی ژیانی خۆیان و ژیانی ئەوانەی لە دەوروبەریانن. ئەگەر شكست بێنین لەوادا ئەوا بەجێیان دەهێڵین بۆ چۆڵی و ببێكاری و ئایدۆلۆژیای پیس و كینەداری تیرۆریزم.
هەموو رۆژێك ئێمە هەنگاوێك دەنێین بەرەو جێبەجێكردنی گەشەسەندنی ئابوری، دروستكردنی كار، و بەرزكردنەوەی ئاستی ژیان، ئێمە ئایدۆلۆژیای ترس و رق بنبڕ دەكەین كە لەسەر بێ ئومێدی دەژی. ئێمە هۆكارێك ناهێڵینەوە بۆ رێكخراوە تیرۆریستسەكان كە دروست بن.
من گەشبینم لەبەر ئەوەی دەزانم خەڵكی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست خاوەنی هێزی ئومێد و ئارەزوون بۆ سەقامگیری كە زۆر بەهێزتر و خۆراگرترە لە ئایدیای وێرانكەر و هەلپەرستەكان. هیچ هێزێك نییە بەهێزتر بێت لە هی ئومێد و هیوا بۆ ژیانێكی باشتر.
(12)
هیچ كەس سوود لە ناسەقامگیری وەرناگرێت
كاتێك كە ناوچەكەمان وێران دەبێت بە هۆی ناكۆكی و دابەشبونەوە، كەس براوە نیە.
پێویستە تەركیز بكەینە سەر ئاشتی، نەك بەرژەوەندی و قازانج.
ئیمارات چەند ساڵە بەوە ناسراوە كە پایە و ستوونی سەقامگیرییە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست. حاڵی ئێمە وەكو شوێنێكی بێوەیی و سەلامەت بۆ وەبەرهێنان پەیوەندی بە دەور و رۆڵمانەوە هەیە كە ناوەندی بازگانیی و دەروازەی ئابوورین لە ناوچەكەدا. لەم دوایینەدا پرسیار دەكرێت ئێمە تا چ رادەیەك سوودمان وەرگرتووە لەو سەروەت و سامانەی كە ئەرژێتە ناو وڵاتەكەمانەوە بەهۆی ئەو وڵاتانەوەی كە تووشی لە بەهاری عەرەبی بوون یان بەهۆی ئەو پشێویانەی ئەم دوواییەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە.
من زۆر پەست بوو لە لێدوانی میدیا عەرەبیەكان لەبارەی ئەوەی كە ئیمارات «سوود وەردەگرێت لە ئالۆزی و پشێویەكان» ی وڵاتەكانی تر. ئەوەی لە هەمووی زیاتر پەستم دەكات ئەوەیە كە هیچ بەڵگەیەك نییە پشتگیری ئەو ئیدعایانەی پێبكەن. تەنانەت ئیمارات-یان وەسف دەكەن بەوەی كە لەسەر گرژی ئاڵۆزیەكانی وڵاتانی تر دەژی – ئەو وڵاتانەی كە ئەزیز و خوشەویستن لەلای ئێمە و، سەقامگیریان تەنها ئاوات و خۆزگەی ئێمەیە.
یەكەم، حەزدەكەم ئەوە بڵێم بە دەنگێكی بەرز و ڕوون كە ئیمارات بەو شێوەیە كارناكات. ئێمە پلەمان لە نێو وڵاتانی لوتكەدایە كە دێتە سەر یارمەتیدانی نەتەوەكانی تر بۆ بە دەستهێنانی سەقامگیری، خۆشگوزەرانی و گەشەسەندن. وەهەروەها ئێمە پلەمان لە نێو وڵاتانی لوتكەدایە لە رووی هاوكاری دەرەكیەوە بە رێژەی سەدیی لە داهاتی نەتەوە.
دووەم، ئابووری ئیمارات لەسەر بناغەیەی جێگیر و نەگۆر بنیاتنراوە. ئێمە كاردەكەین لەسەر پەرەپێدانی مۆدێلێك بۆ بەدەستهێنانی گەشەسەندنی بەردەوام، لە جیاتی گەشەسەندنێكی كاتی كە بە ئاڵۆزی و گرژیەكانی ناوەچەكە بژی. وڵاتەكەمان باوەشی كردۆتەوە بۆخەڵكی زیاتر لە 200 نەتەوە، هەموو كاردەكەن، وەبەرهێنان دەكەن و ئەوەی لەوپەری توانایاندا پێشكەشی دەكەن. هەموو ساڵێك پێشوازی زیار لە 10 ملیۆن گەشتیار دەكەین لە سەرانسەری جیهاندا.
«»وڵاتەكەمان باوەشی كردۆتەوە بۆخەڵكی زیاتر لە 200 نەتەوە، هەموو كاردەكەن، وەبەرهێنان دەكەن و ئەوەی لەوپەری توانایاندا پێشكەشی دەكەن»»
هیچ كام لە هاوبەشە ستراتیجیەكانی بازرگانیمان لە وڵاتانی بەهاری عەرەبی نین، لە راستیدا هیچ كام لە دە هاوبەشی یەكەمەكانمان لە وڵاتانی عەرەب نین، جگە لە سعودیە.
ئەو وەبەرهێنانانەی كە بە لێشاو دێنە ناو ئیماراتەوە لە سەرانسەر جیهانەوە دێن، و هەمووشی ئاشكراكراوە بۆ خەڵك، كە كۆی گشتی 30 ملیار درهەمە (نزیكەی 8 ملیار دۆلاری ئمەریكی دەكات) لە ساڵی 2012 دا. وەبەرهێنانی هەموو جیهان لە وڵاتی ئیمارات، لە پێش بەهاری عەرەبیەوە بەلێشاوێكی زۆر بەهێزتر دەهات ، بەردەوامەبوون و بەردەوام دەبن لە هاتن.
سێهەم، خانوبەرە و جۆرەكانی تری وەبەرهێنان كە كۆمپانیاكانی ئیمارات ئەنجامیداوە لە وڵاتانی بەهاری عەرەبی- زۆر زیاترە لەوە سەرمایەی ئێمە دەستمان دەكەوێت لەهەمان ئەم وڵاتانەوە.
بۆ ئەوانەی كە دەڵێن ئیمارات سوود وەردەگرێت لە ئاڵوزی و پشێویی ناوچەكە، منیش بێ پێچ و پەنا وەڵامیان دەدەمەوە كە ئەگەر ئەم وڵاتانە سەقامگیر بوونایە و گرژیان تێدا نەبوایە، ئیمارات دوو قات و سێ قات سوودی وەردەگرت.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

رقصە اخیلتی

رقصە اخیلتی دیوانە شیعرێكی شاعیر عەلی مەعروف بەهروردییە، عەبدولستار شارباژێری ...