سەرەکی » راپۆرت » له‌ شامه‌وه‌ بۆ ئیمرالی ئـۆج ئالان

ته‌رازووی كورد

له‌ شامه‌وه‌ بۆ ئیمرالی ئـۆج ئالان

وه‌رگێرانی له‌ توركیه‌وه‌: شنۆ هیرانی

ن: موراد یه‌تكین
بەشی شەشەم

ده‌وڵه‌ت چ كاتێ به‌ ئاگا هاته‌وه‌؟
مۆدێلی (پێكدادانی چڕ) كه‌ ساڵه‌كانی 1992-1993 دژی په‌كه‌كه‌ په‌یڕه‌وكرا، له‌ سه‌رتاكانی 1994 ده‌رئه‌نجامه‌كانی به‌رده‌ركه‌وتن.
پێشتر و به‌ر له‌وه‌ی ئه‌و مۆدێله‌ په‌یڕه‌وبكرێت، له‌گه‌ڵ چه‌مكی (مه‌داخه‌له‌كردن له‌كاتی ڕوودانی ڕووداوه‌كان) جیاوه‌زییه‌كی گرنگی هه‌بوو، هێرشه‌كانی په‌كه‌كه‌ كه‌ له‌ساڵی 1984 ه‌وه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی به‌ربڵاو ده‌ستیان پێكردبوو، چه‌ند ساڵێكی ویست تاوه‌كو له‌وه‌ تێبگه‌ن كه‌وه‌ك قسه‌كه‌ی تۆرگۆت ئۆزال-ی سه‌رۆك وه‌زیرانی ئه‌وكاته‌ی توركیا گوتوبووی: «ئه‌مه‌ كاری چه‌ته‌و رێگرێكه‌»، چه‌كدارانی په‌كه‌كه‌ له‌به‌شێكی زۆری ناوچه‌كانی خۆرهه‌ڵات و باشوری خۆرهه‌ڵات، به‌شه‌و رۆژ باڵاده‌ستی خۆیان به‌سه‌ر ناوچه‌كانی نیشته‌جێبوون ده‌سه‌پاند و ئه‌مه‌ش هۆكاربوو بۆ ئه‌وه‌ی ژماره‌یه‌كی یه‌كجار زۆر خه‌ڵكی ببنه‌ قوربانی.
مه‌همه‌ت ئاغر كه‌ له‌ته‌موزی 1993 پۆستی به‌رێوه‌به‌ری گشتی ئاسایشی وه‌رگرتبوو، گوتوبووی كه‌ (ده‌وڵه‌ت له‌دوای كوشتنی 33 سه‌ربازه‌كه‌ به‌ئاگاهاته‌وه‌). به‌پێی بۆچونی ئاغر» پێویست بوو ترس و تۆقاندنی په‌كه‌كه‌ به‌سه‌ر خه‌ڵكییه‌وه‌ بشكێنرێ. هه‌روا پێویست بوو له‌نێوان هاوكاریكردنی په‌كه‌كه‌ و هاوكارینه‌كردنی، جیاوازیه‌ك له‌ نرخ و تێچوودا هه‌بێت. ئێمه‌ش له‌ هه‌وڵی نیشاندانی ئه‌وه‌دابووین». ئاخر كاتێك ده‌ڵێیت: «له‌ هه‌وڵی نیشاندانی ئه‌مه‌ دابوین». له‌و سه‌رده‌مانه‌ و له‌هه‌مان ئه‌وكاته‌دا، سه‌رده‌می تاوانه‌كانی كوشتنی بكه‌ر نادیار و پرۆسه‌ی به‌زۆر چۆڵپێكردنی گونده‌كان بوو، كه‌مێكیتر ده‌چینه‌ سه‌ر وورده‌كاریه‌كان، به‌ڵام سه‌ره‌تا باقسه‌كانی ئاغر ته‌واو بكه‌ین» تاقیكردنه‌وه‌كه‌ له‌هه‌ڵبژاردنه‌كانی 1994 بینرا، په‌كه‌كه‌ بڕیاری بایكۆتكردنی هه‌ڵبژاردنه‌كانیدا. له‌به‌رامبه‌ردا ئه‌نجامه‌كان به‌ %80 به‌ قازانجی ئێمه‌دابوو. هه‌ڵبژاردنه‌ خۆجێیه‌كانی 1994یش كۆتا خاڵی له‌سه‌ر دۆخه‌كه‌ دانا».
ڕووداوێكیتر به‌ر له‌27نیسانی 1994، واتا به‌ر له‌ ئه‌نجامدانی هه‌ڵبژاردنه‌ خۆجێیه‌كان كه‌ ئاماژه‌بوو بۆ ئه‌وه‌ی ئاڵۆزیه‌كان له‌چ خاڵێدا ده‌چنه‌ پێشه‌وه‌.
ئه‌ویش ڕووداوی هه‌ڵگرتنی پارێزبه‌ندی له‌سه‌ر شه‌ش په‌رله‌مانتار بوو له‌2مارسی 1994. كه‌ به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگ پارێزبه‌ندی له‌سه‌ر (خه‌تیب دجله‌) سه‌رۆكی پارتی دیموكراتی (ده‌یه‌په‌) و هه‌ردوو په‌رله‌مانتار (سرری ساكیك ومه‌همود ئاڵتان) هه‌ڵگیرا. په‌رله‌مانتاره‌كان له‌كاتی ده‌رچونیان له‌بینای ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران له‌ ئه‌نقه‌ره‌ له‌لایه‌ن هۆبه‌ی به‌رنگاربوونه‌وه‌ی تیرۆر له‌به‌رێوه‌به‌رایه‌تی ئاسایشی ئه‌نقه‌ره‌، به‌ده‌م خۆنمایشكردنێكی زۆره‌وه‌ و به‌و په‌ڕی سوكایه‌تیپێكردن ده‌ستبه‌سه‌ریان كردن. هۆكاری ده‌ستبه‌سه‌ركردنه‌كه‌ش، به‌پێی ئه‌و ئیدعانامه‌یه‌ی له‌لایه‌ن دادوه‌ر نوسره‌ت ده‌میرالی داواكاری گشتی له‌ ئه‌نقه‌ره‌ له‌دژیان كرا، ئه‌وان تۆمه‌تباربوون به‌ هاوكاریكردنی په‌كه‌كه‌و خیانه‌تی نیشتیمانی.
په‌رله‌مانتاره‌كان له‌هه‌ڵبژاردنه‌كانی 10ی تشرینی یه‌كه‌می 1991 له‌سه‌ر لیستی پارتی سۆسیال دیموكراتی میللی (سه‌هه‌په‌) به‌سه‌رۆكایه‌تی ئه‌ردال ئینۆنۆ چووبوونه‌ په‌رله‌مان. ئه‌و رۆژه‌ له‌دانیشتنی تایبه‌ت به‌سوێنخواردنی په‌رله‌مانتاران كه‌ عه‌لی ره‌زا سایت ئۆغڵو سه‌رپه‌رشتی دانیشته‌كه‌ی ئه‌كرد حه‌په‌ساو نه‌یزانی چی ڕووئه‌دا كاتێك (لیلی زانا) له‌كاتی سوێندخواردنه‌كه‌یدا به‌ زمانی توركی و هه‌روه‌ها به‌زمانی كوردیش گوتی:» له‌پێناو برایه‌تی كوردو تورك سوێندئه‌خۆم). ئه‌م سوێندخواردنه‌ جه‌ختكردنه‌وه‌بوو له‌سه‌ر وابه‌ست بوون به‌یه‌كێتی خاك و گه‌لی توركیا و پرنسیپه‌كانی ته‌تاتورك، چه‌نكه‌ هه‌لومه‌رجه‌كان وایان ده‌خواست له‌كاتی خوێنه‌وه‌یدا هه‌وڵی ڕوونكردنه‌وه‌ بۆ ده‌نگده‌ره‌كانی بدات. لیلی زانا به‌ هاتنی بۆ ناو هۆڵی په‌رله‌مان و په‌ڕۆیه‌كی (سه‌وز، سور، زه‌رد) كه‌ هێمای ڕه‌نگه‌ میللیه‌كانی كوردانه‌ له‌مل كردبوو، خۆی له‌خۆیدا شه‌پۆڵێكی ناڕه‌زایی په‌رله‌مانتاره‌كانی ورژاندبوو. به‌بیستی وشه‌كانی به‌زمانی كوردی دۆخه‌كه‌ ته‌قیه‌وه‌. ناره‌زایه‌تییه‌كان به‌ تێگرتنی سه‌ره‌ ده‌به‌ بۆ ئه‌و ریزه‌ی كه‌ فراكسیۆنی (ده‌یه‌په‌) لێی دانیشتووبون له‌لایه‌ن ده‌میرال –ی كاندید بۆ سه‌رۆكایه‌تی وه‌زیران له‌ناو هۆڵی په‌رله‌مان ده‌ستیپێكرد، دوای جه‌ند چركه‌یه‌ك له‌لایه‌ن سه‌رۆكایه‌تی په‌رله‌مان كۆنترۆڵكرا. دوای ئه‌وه‌ به‌موده‌تێكی كورت په‌رله‌مانتاره‌كانی سه‌ر به‌ پارتی ره‌نجی گه‌ل (هه‌یه‌په‌) له‌ناو فراكسیۆنی (سه‌هه‌په‌) هاتنه‌ ده‌ره‌وه‌و له‌ژێر ناوی فراكسیۆنی (ده‌یه‌په‌) فراكسیۆنێكیان پێكهێنا. به‌پێی ئیدعانه‌مه‌كه‌ی داواكاری گشتی (ده‌یه‌په‌)یه‌كان چاویان به‌ ئۆج ئالان كه‌وتووه‌ و فه‌رمانیان له‌و وه‌رگرتوه‌. دوای ئه‌مه‌ به‌چه‌ند ساڵێك كاتێك ئۆج ئالان له‌به‌رده‌م دادوه‌ری داواكاری گشتی ئه‌نقه‌ر ووته‌كانی دابوو گوتووبوی» من ره‌زامه‌ندیم له‌سه‌ر كاندیدكردنی هه‌موو په‌رله‌مانتاره‌كان دابوو، له‌ ماڵه‌كانی خۆم له‌ لوبنان و سوریا ، ڕوو به‌ڕوو چاوم به‌ هه‌ریه‌ك له‌ زوبێر ئایدار، ئه‌حمه‌د تورك، له‌یلا زانا،سه‌عاده‌ت یورتتاش كه‌وتوبوو. هه‌روه‌ها به‌ ته‌له‌فۆنیش له‌گه‌ڵ خه‌تیب دجله‌ و زڕبراكه‌ی شه‌مدین ساكیك، سریی ساكیك قسه‌م كردبوون».

« كچم، تۆ سه‌رۆك وه‌زیرانی چۆن هیچت له‌ده‌ست نایه‌ت؟»
دواین رۆژه‌كانی مانگی شوباتی 1994 بوو، دوابه‌دوای قه‌یرانی سوێنخواردنه‌كه‌ به‌زمانی كوردی له‌مانگی تشرینی دووه‌می ساڵی 1991 كه‌ له‌یلا زانا ئاكته‌ری سه‌ره‌كی بوو تێیدا، دۆسێیه‌یك له‌ دژی (ده‌یه‌په‌)یه‌كان كرایه‌وه‌ به‌ بیانوی ئه‌وه‌ی ئه‌وانه‌ باڵی سیاسی په‌كه‌كه‌ن و تێیدا داوای داخستنی حزبه‌كه‌ كرا. ده‌یه‌په‌ بڕیاری به‌شداری نه‌كردنی له‌هه‌ڵبژاردنه‌كانی 27 مارسی ئه‌وساڵه‌دا ڕاگه‌یاند. له‌ئه‌نقه‌ره‌ به‌شێوه‌یه‌كی چڕ قسه‌وباس له‌سه‌ر داخستنی ده‌یه‌په‌و هه‌ڵگرتنی پارێزبه‌ندی له‌سه‌ر په‌رله‌مانتاره‌كان و ده‌ستبه‌سه‌ركردنیان له‌ئارادابوو. حوسامه‌دین چیندوروك سه‌رۆكی ئه‌وكاته‌ی ئه‌نجومه‌ن به‌هۆی ئه‌نجامدانی نه‌شته‌رگه‌ریه‌كی دڵ كه‌ ئه‌و سه‌رده‌مانه‌ له‌م جۆره‌ نه‌شته‌رگه‌ریانه‌ له‌توركیا نه‌ده‌ركران، له‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات (ئه‌مریكا) بوو. دوای نه‌شته‌رگه‌ریه‌كه‌ی له‌ مادیسۆن چو بوو بۆ نیۆیۆرك، له‌میوانخانه‌ فه‌رمیه‌كه‌ی (ینیلا باوتن)ی سه‌ركونسۆڵ و نوێنه‌ری توركیا له‌نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان له‌(مه‌نهاتن) ده‌مایه‌وه‌. له‌وێوه‌ چاودێری دۆخی سیاسی و ئاڵۆزیه‌كانی كه‌ له‌توركیا به‌ره‌و هه‌ڵكشان ده‌چوو ده‌كرد. له‌وێ دیپلۆماتكارێكی گه‌نج چاودێری ده‌كرد. ئه‌و دیپلۆماتكاره‌ گه‌نجه‌ كه‌ له‌داهاتوودا به‌شێوه‌یه‌كی ئه‌كتیف دێته‌ ناو ژیانی سیاسی توركیا ئه‌ویش (مه‌همه‌ت عه‌لی به‌یار) ده‌بێ. جوندورك داوا له‌ به‌یار ده‌كات چاوپێكه‌تنێكی له‌گه‌ڵ ( تانسۆ چیله‌ر)ی سه‌رۆك وه‌زیران بۆ رێكبخات. هیچ كێشه‌یه‌ك له‌ په‌یوه‌ندیكردن به‌ئه‌نقه‌ره‌وه‌ نه‌بوو، به‌ڵام نه‌ده‌توانرا بگه‌ن به‌ چیله‌ر. سه‌رۆك وه‌زیران كه‌ به‌ (كاكه‌) بانگی جوندروك- ی سه‌ربه‌ پارتی (ده‌ یه‌ه‌پ)ی ده‌كرد وه‌ڵامی ته‌له‌فۆنه‌كانی نه‌ده‌دایه‌وه‌. دوو رۆژی ته‌واوی خایاند تاوه‌كو جوندروك توانی په‌یوه‌ندیه‌كه‌ی به‌ چیله‌روه‌ ده‌سته‌به‌ر بكات، له‌ چاوپێكه‌وتنه‌كه‌شدا دووباره‌ چیله‌ر به‌كاكه‌ و جوندروكیش به‌ (كچم) بانگی یه‌كتریان ده‌كرد، له‌نێوانیاندا دیالۆگێكی وه‌ها كرا.
« كچم، ئێوه‌ پێچه‌وانه‌ی ده‌ستوری بنگه‌ی هه‌ڵسوكه‌وت ده‌كه‌ن، ئه‌م كاره‌ ده‌بێته‌ مایه‌ی دروستبوونی كێشه‌یه‌كی زۆر بۆ توركیا، ئایا ئێوه‌ پارێزگاری له‌ پلانگێڕی ده‌كه‌ن؟ به‌ته‌واوه‌تی له‌و وه‌خته‌یدا كه‌من رۆیشتم بۆ نه‌شته‌رگه‌ری، ده‌تانه‌وێ جی چۆڵی من نیشان بده‌ن. هه‌رنا چاوه‌ڕێی گه‌ڕانه‌وه‌ی منتان بكردایه‌، ئه‌وكاته‌ رێگه‌چاره‌یه‌كی ترمان ده‌دۆزیه‌وه‌».
«كاكه‌ به‌ده‌ست من نیه‌»
«كچم تۆ سه‌رۆك وه‌زیرانی، چۆن به‌ده‌ست تۆ نیه‌؟»
« ئیتر له‌من ده‌رچووه‌، كاكه‌»
جیندوروك دووباره‌ ئامۆژگاریه‌كی تری هه‌بوو و گوتی: «تۆ ڕه‌نگه‌ سبه‌ی له‌ ناو سیاسه‌تدا نه‌مێنێی، به‌ڵام ئه‌م پرسه‌ سبه‌یش هه‌ر ده‌بێته‌وه‌ پرسی توركیا، وا مه‌كه‌ن.»
بۆ رۆژی دوای گفتوگۆ ته‌له‌فۆنیه‌كه‌ی كه‌ یه‌ك كاتژمێر و نیوی خایاندبوو، له‌ 2مارسی 1994 سه‌ڕه‌ڕایی ده‌نگی نه‌رێی سه‌هه‌په‌ په‌رله‌مانی توركیا ده‌نگی له‌سه‌ر هه‌ڵگرتنی پارێزبه‌ندی په‌رله‌مانتارانی (ده‌ پ) دا و په‌رله‌مانتاره‌كانیش له‌كاتی ده‌رچوونیان له‌ هۆڵی په‌رله‌مان له‌به‌رده‌می كامێراكانی ده‌زگاكانی ڕاگه‌یاندن پشتی ملیان گیراو ده‌ستبه‌سه‌ر كران.

دوا به‌دوای ئه‌مه‌ش مه‌علوم بوو، گه‌یشتین به‌م رۆژه‌.
راوێژكاری كاروباری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌وكاته‌ی چیله‌ر سه‌ركۆنسۆڵ (یالیم ئه‌رالپ) له‌نوسینێكیدا بۆ رۆژنامه‌ی (ته‌رجومان) له‌24 نیسانی 2004 نوسیبووی «له‌ یاڵه‌كه‌ی یه‌نی كۆی و له‌كۆبونه‌ویه‌كی چیله‌ر سه‌باره‌ت به‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان، هه‌ندێ له‌راوێژكاره‌كانی گوتیان كه‌ به‌هۆی ئه‌و رێوشوێنه‌ توندانه‌ی له‌دژی (ده‌پ)وه‌ گیراونه‌به‌ر، ڕه‌نگه‌ 2-3 پۆینت بۆ (ده‌یه‌په‌) زیاد ببن. ئه‌و ئاگاداركردنه‌وه‌یه‌ی ئه‌وان بۆ چیله‌ر هیچ سودێكی نه‌بوو بۆی.
چیله‌ر له‌پێناو 2-3 پۆینت، سه‌ڕه‌ڕای ئه‌وه‌ی بریاره‌كه‌ی‌ له‌م پرسه‌دا، ئه‌گه‌ری رێگاكردنه‌وه‌ی له‌به‌رده‌م ئه‌وه‌ی كه‌ به‌هه‌زاران كه‌س ببنه‌ قوربانی دروستده‌كرد. كه‌چی له‌ هه‌ڵبژاردنه‌ خۆجێیه‌كان نه‌یتوانی ده‌رئه‌نجامێكی باش به‌ده‌ست بهێنێ. ئه‌مرۆكه‌ چیله‌ر له‌ سیاسه‌تدا بوونی نیه‌، ئه‌وه‌ی له‌م ستراتیژه‌دا پشتیوانی چیله‌ری ده‌كرد، مه‌همه‌ت ئاغر بوو كه‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ به‌رێوه‌به‌ری گشتی ئاسایش بوو له‌ ساڵی 2012 له‌ دۆسیه‌كه‌ی ڕووداوی (سوسوڵك)دا به‌ بیانونی هه‌وڵی دامه‌زراندنی رێكخراوێكی چه‌كداری به‌پێنج ساڵ زیندانی حوكمدرا. دوای تێپه‌ڕاندنی 369 رۆژ له‌ زیندانی (یه‌نی پازاڕ ) سه‌ربه‌ست كرا، ئه‌گه‌رچی له‌ رۆژی ئه‌مرۆكه‌دا به‌ شێوه‌یه‌كی ئه‌كتیفانه‌ش نیه‌، به‌ڵام هێشتا كاریگه‌رێكی زۆری هه‌یه‌ به‌سه‌ر سیاسه‌تی ئه‌منی حكومه‌ته‌كه‌ی پارتی دادو گه‌شه‌پێدانه‌وه‌.
قسه‌و باسێكی زۆر هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ (میت) له‌ ئه‌سته‌مبۆڵ ته‌ماسیان له‌گه‌ڵ په‌رله‌مانتارانی (ده‌پ) هه‌بووبێ و به‌دوای چاره‌سه‌رێك له‌رێگای دیالۆگه‌وه‌ گه‌ڕابن. له‌پاش ئه‌مه‌ په‌رله‌مانتارانی (ده‌پ) گوتیان كه‌ ئه‌م هه‌وڵانه‌ بۆ دیالۆگ، «ته‌نها هه‌وڵێك بوون بۆ سازشكردنی په‌كه‌كه‌ له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌ت».
به‌ڵام له‌سه‌رچاوه‌یه‌كم پرسی كه‌ ئه‌و سه‌رده‌مانه‌ میكانیزمی بڕیاریان به‌ده‌ست بوو، هه‌روه‌ها سه‌باره‌ت به‌ته‌ماسه‌كانی ده‌وڵه‌ت له‌گه‌ڵ په‌كه‌كه‌، خاوه‌نی زانیاری و به‌ڵگه‌بوو له‌م باره‌یه‌وه‌ وه‌های گوت:»ئامانج له‌و ته‌ماسانه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی لایه‌نی به‌رامبه‌ر لێكدانه‌وه‌و گرمانه‌یان بۆكرد وانه‌بوو. به‌ڵكو به‌مه‌به‌ست لێی هه‌ڵێك بوو بۆ چاوپێخشاندنه‌وه‌ به‌لایه‌نی به‌رامبه‌ر و زانینی چۆنیه‌تی بیركردنه‌وه‌كانیان له‌خودی خۆیان . یاخود به‌ئاسانترین شێوه‌ ده‌توانین بڵێین كه‌ ئه‌مه‌ هه‌وڵێك بوو بۆ درۆستكردنی په‌رته‌وازه‌كردنێك».
به‌توركییه‌كه‌ی ئه‌وسه‌رچاوه‌یه‌ی كه‌له‌سه‌ر ئاستێكی باڵای ده‌وڵتدابوو ئه‌مه‌ی پێگوتم، تێگه‌یشتم له‌وه‌ی كه‌ ده‌زگای هه‌واڵگری ده‌وڵه‌ت كاتێك ویستی له‌رێگای (ده‌پ)وه‌ ته‌ماسێك له‌گه‌ڵ په‌كه‌كه‌وه‌ دروست بكات، ئامانج لێی سازشپێكردنی په‌كه‌كه‌ نه‌بوو، به‌ڵكو به‌پێی ووته‌كانی «به‌قسه‌هێنانی ئه‌ندام په‌رله‌مانه‌كان و دروستكردنی ناكۆكی و بۆچوونی جیایان بوو له‌گه‌ڵ په‌كه‌كه‌». په‌رله‌مانتاره‌كانی ده‌پ به‌لانی كه‌م به‌شێكیان سه‌ڕه‌ڕای په‌كه‌كه‌ش ده‌یانویست كێشه‌كان به‌ گفتۆگۆ چاره‌سه‌ربكرێن وه‌ك له‌وه‌ی خوێنی زیاتر بڕژێت. بۆیه‌ ئه‌و ده‌سپێشخه‌ریه‌ی (میت) بۆ ته‌ماسكردن له‌گه‌ڵ په‌كه‌كه‌ به‌لای ئه‌وانه‌وه‌ هیوایه‌ك بوو بۆ دروستبوونی كه‌شێكی دیالۆك، ئه‌وان ده‌یانویست به‌(ده‌ستپێشخه‌ری دیالۆك) هه‌ڵسه‌نگاندنی بۆ بكه‌ن.
ئه‌و مامه‌ڵه‌یه‌ی له‌مانگی مایسی 1994 له‌به‌رامبه‌ر په‌رله‌مانتاره‌كانی ده‌پ كرا، جیهانی خۆرئاوای هه‌ستانده‌ سه‌رپێ، به‌ڵام ئیتر ئه‌نقه‌ره‌ له‌دۆخێكدا نه‌بوو كه‌ چاوی كاردانه‌وه‌كانی جیهانی ده‌ره‌وه‌ی ببێنێ، ئیتر ده‌وڵه‌ت و په‌رله‌مانه‌كه‌ی و هێزه‌ ئه‌منیه‌كانی له‌هه‌موو بواره‌كاندا كه‌وتبوونه‌ جوڵه‌، ره‌فلیكس و په‌رچه‌كرداره‌كانیان له‌ڕووی كرداریه‌وه‌ به‌گه‌ڕخستبوون.
ئه‌و چه‌كانه‌ی كه‌ له‌ ئیسرائیله‌وه‌ ده‌هاتن و رێكه‌وتنه‌ نهێنیه‌كان
دوای ئه‌م زنجیره‌ ڕووداوانه‌، هێزه‌ ئه‌منییه‌كانی ده‌وڵه‌ت، ته‌نها له‌ حاڵه‌تی ڕوودانی هێرش و په‌لاماره‌كان به‌رپه‌چیان ده‌دایه‌وه‌، به‌ڵام ئیدی سوپاو هێزه‌ ئه‌منیه‌كه‌ له‌هه‌موو لایه‌ك ده‌ستیان به‌لێدانی په‌كه‌كه‌ كرد له‌ چوارچێوه‌ی په‌یڕه‌وه‌ی شێوازی (لێدان به‌ر له‌وه‌ی ڕووبدات)، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش به‌ شێوه‌یه‌كی به‌ر فراوان هه‌ستان به‌په‌یڕه‌وكردنی سیتسمێكی تۆكمه‌ی مه‌شق و ڕاهێنان به‌ په‌رسۆنه‌له‌كانی ناو سوپاو هێزه‌ چه‌كداریه‌كان. بۆ نمونه‌: له‌ كه‌مپی ئۆرله‌-مانتێش له‌ ئه‌زمیر له‌كۆلێژی سه‌ربازی مه‌شقی تایبه‌ت به‌پۆلیس و هێزه‌كانی تیمی تایبه‌ت و هێزه‌ تایبه‌تیه‌كان ده‌كران. ئه‌فسه‌ره‌ خانه‌نشینكراوه‌كان و له‌گه‌ڵ پۆلیسه‌ خۆبه‌خشه‌كانی هێزه‌ تایبه‌تیه‌كان هه‌ڵده‌ستان به‌مه‌شق و ڕاهێنانێكی سه‌ربازی چڕ به‌سه‌ربازه‌كان. بۆ نمونه‌ له‌ ناو ئه‌م خۆبه‌خشانه‌ ( فه‌ریق روكن) كوركوت ئه‌كیم كه‌ ئه‌و كه‌سه‌ له‌كاتی كوده‌تاكه‌ی ئه‌زه‌ربایجان له‌ژێر ناوی پارێزگاریكردنی ئاسایش بۆ ماوه‌ی شه‌ش مانگ وه‌ك فه‌رمانده‌یه‌كی میت له‌وێ مابۆوه‌ له‌نێو مه‌شق پێكه‌ره‌كاندابوو. به‌فه‌رمانی فه‌رمانده‌ی گشتی هێزه‌ چه‌كداره‌كانی (دۆغان گوره‌یش) چه‌كی نمونه‌ی رۆكێت و تۆپ درا به‌پۆلیس. به‌هۆی پێشێلكردنی مافه‌كانی مرۆڤ له‌لایه‌ن توركیاوه‌ ئه‌و وڵاته‌ رۆژئاوایانه‌ی كه‌ چه‌كیان به‌ توركیا ده‌فرۆشت ئابڵوقه‌یان خسته‌ سه‌ر توركیا و هه‌روه‌ها ده‌یانخسته‌ لیستی ڕه‌شه‌وه‌، كاتێك پێویست بوو هێزه‌كانی پۆلیس پڕ چه‌ك بكرێن به‌بێ گوێدان به‌برَیاره‌كانی كۆنگرێسی ئه‌مریكاو یه‌كێتی ئه‌وروپا بڕیاردرا له‌ رێگای ئیسرائیله‌وه‌ دابین بكرێن.
بابه‌ته‌كه‌ش له‌ سه‌ردانه‌كه‌ی سه‌رۆك وه‌زیران چیله‌ر له‌3تشرینی دووه‌می1994 بۆ ئیسرائیل هاته‌ به‌ر باسی، ئه‌مه‌ یه‌كه‌مین سه‌ردانی فه‌رمی سه‌رۆك وه‌زیرانێكی تورك بوو بۆ ئیسرائیل، كاتێك بابه‌تی پرسی ئه‌منی له‌گه‌ڵ سه‌رۆك وه‌زیرانی ئه‌وكاته‌ی ئیسرائیل (ئیسحاق رابین) كه‌ به‌ته‌واوی دوای ساڵێك له‌و به‌رواره‌، واتا له‌4تشرینی دووه‌می 1995 به‌هۆكاری پرسی دانوستانه‌كانی ئاشتی له‌گه‌ڵ فه‌ڵه‌ستینیه‌كان كوژرا تاوتوێ كرا، ئه‌وكاته‌ی داوای ڕونكردنه‌وه‌ ده‌كرێ له‌باره‌ی وورده‌كاره‌ییه‌كانی سه‌ردانه‌كه‌ هه‌ریه‌ك له‌ ڕاوێژكاری میت (سۆنمه‌ز كۆكسال) و (مه‌همه‌ت یاموور) سه‌رۆكی فه‌رمانگه‌ی تایبه‌تی هه‌واڵگری (میت) كه‌ یاروه‌ری چیله‌ربوون له‌م سه‌ردانه‌دا كرا، هه‌ردوو كه‌سایه‌تی ده‌زگای هه‌واڵگری توركیا له‌ ژێر تێڕوانینه‌ پڕ له‌سه‌رسوڕماكانی سه‌رۆكی (موساد) ده‌زگای هه‌واڵگری ئیسڕائیل (شاباتا شاڤیت)دا ژووره‌كه‌ به‌جێدێڵن، مه‌همه‌ت ئاغر به‌رێوه‌به‌ری گشتی ئاسایش له‌ ژووره‌وه‌ ده‌مێنێته‌وه‌. به‌ڵام ئه‌مه‌ دۆخێك نه‌بوو كه‌ له‌ ئه‌نقه‌ره‌ و له‌نێوانی بینه‌و به‌رده‌ی دوو(مه‌همه‌ده‌كان)دا ڕوونكردنه‌وه‌ی بۆ بكرێ، چیله‌ر ده‌یویست ده‌میره‌ل كه‌ بۆ ئه‌و وه‌ك (باوك) بوو و هه‌ر ئه‌ویش هێنابووی بۆ سه‌ر ئه‌م پۆسته‌، وه‌ك ئه‌وه‌ی تۆڵه‌ بكاته‌وه‌ له‌م كاره‌دا په‌راوێزی بخات. ئه‌مه‌و گه‌مه‌ی ده‌سه‌ڵاتیش له‌گۆڕه‌پانی به‌رنگاربوونه‌وه‌ په‌كه‌كه‌ش به‌رده‌وامی هه‌بوو، چیله‌ر به‌مه‌به‌ستی ده‌ستگیركردنی ئۆج ئالان ده‌زگای هه‌واڵگری توركیا په‌راوێز ده‌خات و داوای یارمه‌تی له‌ ده‌زگای هه‌واڵگری ئیسرائیل ده‌كات، بۆ هه‌ماهه‌نگی و به‌یه‌كه‌وه‌ كاركردنیش ئه‌و ده‌یه‌وێت له‌شوێنی هه‌واڵگری كارله‌گه‌ڵ ته‌شكیلاته‌كانی
پۆلیسدا بكه‌ن.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*