سەرەکی » دۆسێ » میسر: توندڕه‌وه‌كان سۆفییه‌كان ده‌كه‌نه‌ ئامانج

زیاتر له‌ 300 كه‌س كوژران

میسر: توندڕه‌وه‌كان سۆفییه‌كان ده‌كه‌نه‌ ئامانج

میسر بۆ قوربانیانی‌ په‌لاماره‌كه‌ی‌ سه‌ر مزگه‌وتی‌ ره‌وزه‌ له‌ باكووری‌ سینا كه‌ بووه‌ مایه‌ی‌ كوژرانی‌ 305 كه‌س و برینداربوونی‌ 128 كه‌سی‌ تر، پرسه‌ی‌ نیشتمانی‌ راگه‌یاندبوو، به‌پێی‌ زانیارییه‌كانیش 27 له‌ كوژراوه‌كانی‌ ئه‌و په‌لاماره‌ كه‌ سۆفییه‌كانی‌ كردبووه‌ ئامانج، منداڵن بوون.
دوابه‌دوای‌ رووداوه‌كه‌ش نوێژی‌ (غائب) له‌ چه‌ندان ناوچه‌ ئه‌نجامدرا، ته‌رمی‌ قوربانییه‌كانیش برانه‌وه‌ بۆ ئه‌و ناوچانه‌ی‌ لێوه‌ی‌ هاتبوون.
له‌ 25ی‌ تشرینی‌ دووه‌می‌ 2017، داواكاریی‌ گشتی‌ میسر رایگه‌یاندبوو» ئه‌نجامده‌رانی‌ په‌لاماره‌كه‌ ژماره‌یان له‌نێوان 25 بۆ 30 چه‌كدار بووه‌، له‌كاتی‌ په‌لاماره‌كه‌شدا ئاڵای‌ داعشیان به‌رزكردبۆوه‌، و هێرشبه‌ره‌كان له‌ ده‌رگای‌ مزگه‌وته‌كه‌ و په‌نجه‌ره‌كانییه‌وه‌ كه‌ 12 په‌نجه‌ره‌ بوون، خۆیان قایم كردووه‌ و به‌شێوه‌یه‌كی‌ كوێرانه‌ ته‌قه‌یان به‌نێو نوێژخوێنه‌كاندا كردبوو.
هه‌ر به‌پێی‌ راگه‌یاندنه‌كه‌ی‌ داواكاریی‌ گشتی‌ میسر»چه‌كداره‌كان به‌ پێنج ئۆتۆمبێلی‌ ده‌بڵ ئه‌كسل هاتبوونه‌ شوێنه‌كه‌ و حه‌وت ئۆتۆمبێلی‌ نوێژخوێنه‌كانیان سوتاندبوو».
عه‌قید تامر ره‌فاعی‌ وته‌بێژی‌ هێزه‌ چه‌كداره‌كانی‌ میسریش رایگه‌یاندبوو كه‌ سوپا و هێزه‌ ئه‌منییه‌كان به‌رده‌وام ده‌بن له‌ به‌ئامانجگرتنی‌ مۆڵگه‌كانی‌ تیرۆریستان له‌ باكووری‌ سینا، و هێزه‌ ئاسمانییه‌كانیش له‌ڕێی‌ ئه‌و زانیارییه‌ هه‌واڵگریانه‌ی‌ به‌ هه‌ماهه‌نگی‌ له‌گه‌ڵ خه‌ڵكی‌ ناوچه‌كه‌ پێیان ده‌گات، هێرشه‌كانیان ئه‌نجام ده‌ده‌ن.
ئه‌و په‌لاماره‌ كه‌ به‌ خوێناویترین په‌لامار له‌ مێژووی‌ میسری‌ هاوچه‌رخدا داده‌نرێت، وای‌ له‌ هێزه‌ سیاسییه‌كان كرد داوا بكه‌ن، ده‌رگای‌ «خۆبه‌خشین بۆ لاوان بكرێته‌وه‌ له‌پێناو به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ی‌ گروپه‌ ته‌كفیرییه‌كان له‌ سینا» و بۆ به‌رگرتن به‌ په‌لاماره‌ تیرۆریستییه‌كان، شاره‌زایانیش داوایان كرد ستراتیژێكی‌ فكری‌ و ئه‌منی‌ هه‌مه‌لایه‌نه‌ بۆ رووبه‌ڕبوونه‌وه‌ی‌ « هه‌ڵكشانی‌ تیرۆر له‌ وڵاتدا» دابنرێت و دامه‌زراوه‌ی‌ ئاینیش رۆڵی‌ خۆی‌ له‌ وشككردنی‌ سه‌رچاوه‌كانی‌ فكری‌ توندڕه‌ویدا ببینێت.
زیا ره‌شوان سه‌رۆكی‌ ده‌زگای‌ زانیارییه‌كان له‌ میسر له‌ رۆژی‌ هه‌ینی‌ 24ی‌ تشرینی‌ دووه‌می‌ 2017 رایگه‌یاندبوو كه‌ ژماره‌ی‌ كوژرازه‌كانی‌ هێرشی‌ سه‌ر مزگه‌وتی‌ ره‌وزه‌ له‌ باكووری‌ سینا، 197 كه‌سن، نه‌ك وه‌كو پێشتر به‌ 235 كه‌س راگه‌یه‌ندرابوو.
ره‌شوان له‌ پرێس كۆنفرانسێكدا، ئاماژه‌ی‌ به‌ ئه‌گه‌ری‌ به‌رزبوونه‌وه‌ی‌ ژماره‌ی‌ قوربانییه‌كان كردبوو، له‌به‌ر سه‌ختی‌ برینی‌ زۆرێك له‌ برینداره‌كان كه‌ به‌ ده‌یان كه‌س بوون.
زانیارییه‌ سه‌ره‌تاییه‌كان له‌ میسر، باسیان له‌ كوژرانی‌ لانی‌ كه‌م 235 كه‌س و برینداربوونی‌ نزیكه‌ی‌ 100 كه‌س كردبوو له‌و په‌لاماره‌ی‌ له‌لایه‌ن ژماره‌یه‌ك چه‌كداره‌وه‌ كرایه‌ سه‌ر مزگه‌وتی‌ ره‌وزه‌ له‌ باكووری‌ سینا كه‌ له‌ ماوه‌ی‌ چه‌ندان ساڵی‌ رابردوودا به‌ خوێناویترین په‌لامار دانرا.
به‌رپرسانی‌ میسر، ئاماژه‌یان به‌ ته‌قینه‌وه‌ی‌ بۆمبێك كردبوو له‌ مزگه‌وتی‌ گوندی‌ ره‌وزه‌- (بئر العبد) له‌كاتی‌ نوێژی‌ هه‌ینی‌ و دواتر له‌لایه‌ن ژماره‌یه‌ك چه‌كداره‌وه‌ نوێژخوێنانی‌ مزگه‌وته‌كه‌ درابوونه‌ به‌ر رێژنه‌ی‌ گوللـه‌.
گوندی‌ ره‌وزه‌ ده‌كه‌وێته‌ خۆرئاوای‌ شاری‌ عه‌ریش سه‌نته‌ری‌ پارێزگای‌ باكووری‌ سینا و له‌و ناوچه‌یه‌شدا گروپه‌ ئیسلامییه‌ توندڕه‌وه‌كان چالاكییان هه‌یه‌.
وه‌زاره‌تی‌ ته‌ندروستی‌ میسر له‌ به‌یاننامه‌یه‌كیدا، په‌لاماره‌كه‌ی‌ به‌ «تیرۆیستانه‌» وه‌سفكردبوو. ته‌له‌فیزیۆنی‌ حكومه‌تی‌ میسریش، ئاماژه‌ی‌ به‌ كوژرانی‌ 235 كه‌س و برینداربوونی‌ 130 كه‌سی‌ تر كردبوو. له‌نێوان كوژرۆوه‌كانیشدا خه‌ڵكی‌ مه‌ده‌نی‌ و سه‌ربازیی‌ سه‌ر به‌ هێزه‌ ئه‌منییه‌كانی‌ تێدا بووه‌.
خالید موجاهید وته‌بێژی‌ وه‌زاره‌تی‌ ته‌ندروستی‌ میسر له‌دوای‌ په‌لاماره‌كه‌ رایگه‌یاندبوو»زیاتر له‌ 150 ئۆتۆمبێلی‌ ئه‌مبوڵانس به‌شدارییان له‌ گواستنه‌وه‌ی‌ كوژراوه‌كان و برینداره‌كاندا كردووه‌، ئه‌و بریندارانه‌ی‌ باریی‌ ته‌ندروستییان جێگیر بووه‌ گوازراونه‌ته‌وه‌ بۆ نه‌خۆشخانه‌ی‌ (بئر العبد)، ئه‌وانه‌ش كه‌ برینه‌كانیان سه‌خت بووه‌، ره‌وانه‌ی‌ نه‌خۆشخانه‌ی‌ گشتی‌ ئیسماعیلیه‌ كراون، ئه‌وانه‌ش كه‌ پێویستییان به‌ نه‌شته‌رگه‌ریی‌ بووه‌، براونه‌ته‌ نه‌خۆشخانه‌ی‌ په‌یمانگای‌ ناسر و نه‌خۆشخانه‌ی‌ دارولشیفا».
«مزگه‌وتی‌ سۆفییه‌كان كرایه‌ ئامانج «
سه‌رۆك هۆزێك كه‌ سه‌ركردایه‌تی‌ گروپێك ده‌كات و له‌ دژی‌ رێكخراوی‌ داعش له‌ ناوچه‌كه‌دا شه‌ڕ ده‌كات، به‌ ئاژانسی‌ فرانس پرێسی‌ راگه‌یاندبوو:»ئه‌و مزگه‌وته‌ی‌ كرایه‌ ئامانج، سۆفییه‌كان سه‌ردانیان ده‌كرد و نوێژیان تێدا ده‌كرد».
عه‌بدولفه‌تاح سیسی‌ سه‌رۆكی‌ میسر له‌پاش په‌لاماره‌كه‌ی‌ 24ی‌ تشرینی‌ دووه‌می‌ سه‌ر مزگه‌وتی‌ ره‌وزه‌، بۆ ماوه‌ی‌ سێ‌ رۆژ پرسه‌ی‌ له‌ وڵاته‌كه‌دا راگه‌یاند، و هیچ لایه‌نێكیش به‌رپرسیارێتی‌ خۆی‌ له‌به‌رانبه‌ر هێرشه‌كه‌دا رانه‌گه‌یاندبوو.
له‌ 2013وه‌ رووبه‌ڕبوونه‌وه‌ له‌نێوان هێزه‌ ئه‌منییه‌كان و گروپه‌ ئیسلامییه‌ توندڕه‌وه‌كاندا له‌ ناوچه‌ دووره‌ ده‌سته‌كانی‌ باكووری‌ میسر رووده‌دات.
له‌م چه‌ند ساڵه‌ی‌ دوایی‌، لقی‌ رێكخراوی‌ داعش به‌شێوه‌یه‌كی‌ به‌رده‌وام كاروانه‌ سه‌ربازییه‌كان و پێگه‌ سه‌ربازی‌ و ئه‌منییه‌كانی‌ له‌و ناوچه‌یه‌دا كردووه‌ته‌ ئامانج و له‌و نێوه‌نده‌شدا سه‌دان سه‌رباز و پۆلیس كوژراون. هه‌روه‌ها رێكخراوه‌كه‌ له‌ په‌لاماره‌كانی‌ تریدا زۆرێك له‌ مه‌سیحی‌ و سۆفییه‌كانی‌ كردبووه‌ ئامانج.
له‌ سه‌ره‌تای‌ ساڵی‌ 2017 و له‌پاش ئه‌و په‌لامارانه‌ی‌ خرابووه‌ پاڵ جیهادییه‌كان، ده‌یان قیبتی‌ هه‌ڵاتبوون و باكووری‌ سینایان به‌جێهێشتبوو.
له‌ مانگی‌ كانوونی‌ یه‌كه‌می‌ 2016، داعش به‌رپرسیارێتی‌ خۆی‌ له‌ سه‌ربڕینی‌ دوو شێخی‌ سۆفی‌ له‌ نیمچه‌ دوورگه‌ی‌ سینا راگه‌یاند.

سۆفییه‌كان كێن؟
به‌گوێره‌ی‌ راپۆرته‌ رۆژنامه‌وانییه‌كان، ئه‌و مزگه‌وته‌ی‌ له‌ ناوچه‌ی‌ ره‌وزه‌ له‌ سینا له‌لایه‌ن ژماره‌یه‌ك چه‌كداره‌وه‌ په‌لاماردرا، مزگه‌وتی‌ سۆفییه‌كانی‌ سه‌ر به‌ ته‌ریقه‌تی‌ جه‌ریریه‌ كه‌ ماوه‌یه‌كی‌ زۆره‌ له‌لایه‌ن رێكخراوی‌ توندڕه‌وی‌ (ولایه‌تی‌ سینا)ی‌ لقی‌ داعش له‌ ناوچه‌كه‌دا، ده‌كرێنه‌ ئامانج.
له‌ 19ی‌ تشرینی‌ دووه‌می‌ 2016 رێكخراوه‌كه‌، سلێمان ئه‌بو حه‌راز (ته‌مه‌ن 98 ساڵ) كه‌ یه‌كێك بوو له‌ گه‌وره‌ شێخه‌كانی‌ ته‌ریقه‌تی‌ سۆفی‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا، رفاند و پاشان كوشتی‌.
شیاوی‌ ئاماژه‌ بۆكردنه‌، چه‌ندان ته‌ریقه‌تی‌ سۆفی‌ له‌ سینا چالاكیان هه‌یه‌ و له‌پێش هه‌مووشیانه‌وه‌ ته‌ریقه‌تی‌ جه‌ریریه‌، بۆیه‌ لێردا شیاوه‌ خوێنه‌ر بپرسێت كه‌ سۆفی‌ چی‌ ده‌گه‌یه‌نێت؟
نزیكبوونه‌وه‌ له‌ خوداوه‌ند
هه‌ندێك ده‌ڵێن وشه‌ی‌ سۆفی‌ له‌ وشه‌ی‌ سوفه‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ سۆفییه‌ پێشینه‌كان له‌به‌ریان ده‌كرد، ره‌ه‌نگه‌ په‌یوه‌ندیشی‌ به‌ پاكییه‌وه‌ هه‌بێت، هه‌روه‌ها هه‌ندێكی‌ تر هه‌ن پێیانوایه‌ كه‌ ره‌نگه‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌ وشه‌ی‌ سۆفیای‌ یۆنانییه‌وه‌ هه‌بێت كه‌ حیكمه‌ت ده‌گه‌یه‌نێت.
به‌درێژایی‌ مێژوو، وه‌ها ته‌ماشای‌ سۆفی‌ ده‌كرێت كه‌ كه‌سێكی‌ دینداره‌ و هه‌وڵی‌ ئه‌وه‌ ده‌دات له‌ خودا نزیك ببێته‌وه‌.
له‌ ده‌ركه‌وتووترین ته‌ریقه‌ته‌كانی‌ سۆفی‌، قادری‌ و ره‌فاعی‌ و ئه‌حمه‌دی‌ و به‌ده‌وی‌ و ده‌سوقی‌ و نه‌قشبه‌ندی‌ و تیجانی‌ و ئیدریسی‌ و سنوسی‌ و جه‌عفه‌ری‌ و ئه‌وانی‌ تره‌.

تایه‌فه‌ نییه‌
ئه‌وانه‌ی‌ مسوڵمان نین، ده‌كه‌ونه‌ هه‌ڵه‌وه‌ به‌وه‌ی‌ سۆفی‌ به‌ تایه‌فه‌یه‌كی‌ ئیسلامی‌ داده‌نێن، چونكه‌ به‌ واتایه‌كی‌ وردتر، گوزارشت له‌ كرۆك و ناوه‌رۆكی‌ ئیسلام ده‌كات، ده‌كرێت ته‌ریقه‌تی‌ سۆفی‌ له‌لای‌ سوننه‌ و شیعه‌كان و تایه‌فه‌كانی‌ تری‌ مسوڵماناندا به‌دی‌ بكرێت.
ئیبن خه‌لدون له‌ سه‌ده‌ی‌ چوارده‌یه‌مدا، سۆفی‌ وه‌ها وه‌سفكردووه‌ كه‌ رۆچوونه‌ له‌ په‌رستی‌ خودا و زوهدكردنه‌ له‌ سامان و رواڵه‌ت و ئه‌و شێوازانه‌ی‌ مرۆڤ به‌خته‌وه‌رده‌كه‌ن، یان گۆشه‌گیربوونه‌ بۆ په‌رستی‌ خودا.
سۆفی‌ ته‌ئكید له‌سه‌ر پێویستی‌ فێربوونی‌ مه‌عریفه‌تی‌ ئیسلامی‌ لای‌ مامۆستاكان ده‌كاته‌وه‌ نه‌ك له‌ڕێی‌ په‌روكه‌كانه‌وه‌، ده‌كرێت شوێن رێبازی‌ مامۆستاكان بكه‌ون تا ده‌گاته‌ خودی‌ پێغه‌مبه‌ر محه‌مه‌د.
سۆفییه‌كان زیاتر به‌ زیكركردن ده‌ناسرێن، ئه‌وان ناوه‌كانی‌ خودا ده‌ڵێنه‌وه‌ و ئایه‌ته‌كانی‌ قورئان به‌شێوه‌ی‌ تاك یان له‌ حه‌له‌قاته‌كانی‌ زیكردا ده‌ڵێنه‌وه‌.

خۆشه‌ویستی‌
ورد و زیكره‌كانیان پڕن له‌ وشه‌كانی‌ خۆشه‌ویستی‌. شاعیره‌كانی‌ سۆفی‌ وه‌ك حه‌لاج و رومی‌ و ئه‌وانی‌ تر، شیعره‌كانیان پڕن له‌ وشه‌كانی‌ خۆشه‌ویستی‌ و فیراق و به‌جۆشی‌ و چاوه‌ڕوانی‌ بۆ مولاقاتی‌ خۆشه‌ویست.
ئه‌و دانه‌وینه‌ به‌ روونی‌ لای‌ حه‌لاج له‌ سه‌ده‌ی‌ سێی‌ هیجری‌ ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ده‌ڵێت»من خۆشم ده‌وێت و ئه‌وی‌ خۆشم ده‌وێت منم…ئێمه‌ دوو روحین و له‌ جه‌سته‌یه‌كداین»، دوای‌ دوو سه‌ده‌ش له‌وه‌ رومی‌ به‌ گوزارشتێكی‌ تره‌وه‌ بۆ سۆفی‌ دێته‌پێش و له‌باره‌یه‌وه‌ ده‌ڵێت»نه‌ك پیت و وشه‌كان، به‌ڵكو دڵێكی‌ سپی‌ وه‌ك به‌فر».
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا سۆفی‌ مانای‌ ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت كه‌ ته‌نیا شیعر و هه‌سته‌كان بێت، به‌ڵكو كه‌سانێك هاتوون بنه‌مای‌ فكریان بۆ داناوه‌، له‌وانه‌ ئیبن عه‌ره‌بی‌، ته‌نانه‌ت گوتراوه‌ له‌ سه‌ده‌كانی‌ دواتردا سیماكانی‌ دیدی‌ سۆفیگه‌ری‌ به‌ فكری‌ ئیبن عه‌ره‌بی‌ و شیعره‌كانی‌ رومی‌ داڕێژراون.
سۆفییه‌كان رۆڵییان له‌ نه‌خشاندنی‌ مێژووی‌ فكری‌ ئیسلامیدا گێڕاوه‌ و هاوبه‌شی‌ زۆریشیان له‌ ئه‌ده‌بی‌ ئیسلامیدا هه‌بووه‌، كاریگه‌رییه‌كانی‌ رومی‌ و عومه‌ر خه‌یام و غه‌زالیش، وڵاتانی‌ مسوڵمانانیان تێپه‌ڕاندووه‌، به‌ جۆرێك كه‌ فه‌یله‌سوف و نوسه‌ران و پیاوانی‌ لاهوتی‌ خۆرئاوایی‌، وشه‌كانی‌ ئه‌وانیان وه‌رگرتووه‌ و له‌ نوسینه‌كانیاندا به‌كاریان هێناوه‌.
هه‌روه‌ها رۆڵی‌ گه‌وره‌یان له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ ئیسلامدا هه‌بووه‌ له‌ ناوچه‌ دووره‌كان، به‌ تایبه‌تیش له‌ ئه‌فریقا و هیندستان و خۆرهه‌ڵاتی‌ دوور.

print

 105 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*