سەرەکی » راپۆرت » بۆچی‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست له‌ هه‌موو كات زیاتر تاوی‌ سه‌ندووه‌‌و نزیكه‌ له‌وه‌ی‌ گڕ بگرێت

ئه‌و جه‌نگانه‌ی‌ كه‌س نایه‌وێن

بۆچی‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست له‌ هه‌موو كات زیاتر تاوی‌ سه‌ندووه‌‌و نزیكه‌ له‌وه‌ی‌ گڕ بگرێت

رۆبێرت مالی‌*

ئا: كورده‌وان محه‌مه‌د سه‌عید

وا ده‌رده‌كه‌وێ كه‌ جه‌نگی‌ ناوێ، دۆناڵد تره‌مپ له‌ سه‌روده‌می‌ بوون به‌ سه‌رۆكدا ره‌خنه‌ی‌ گرت له‌وه‌ی‌ كه‌ ئه‌مریكا له‌ جه‌نگه‌كانی‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاسته‌وه‌ گلاوه‌، ئێران له‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌ نییه‌ خۆی‌ له‌ جه‌نگێكه‌وه‌ بگلێنێ كه‌ ده‌زانێ تیایدا سه‌ركه‌وتوو نابێت، ئیسرائیل پرۆسه‌ی‌ سه‌ربازی‌ دژی‌ نه‌یاره‌كانی‌ له‌ سوریا‌و عیراق‌و لوبنان‌و غه‌زه‌ ئه‌نجام ده‌دات، به‌ڵام خۆی‌ ده‌پارێزێت له‌ جه‌نگی‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی‌ ته‌واو، سعودیه‌ دژی‌ ئێران قسه‌ ده‌كات به‌ڵام نایه‌وێ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی‌ سه‌ربازی‌ له‌ نێوانیاندا روو بدات، له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌مانه‌شدا هێشتا ئه‌گه‌ری‌ هه‌ڵایسانی‌ جه‌نگێكی‌ گشتگیر له‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست له‌ هه‌موو كات زیاتر له‌ ئارادایه‌.
هه‌ڵایسانی‌ جه‌نگ له‌ هه‌ر شوێنێك له‌ شوێنه‌كان ئه‌گه‌ری‌ هه‌یه‌‌و هۆكاریش زۆرن. یه‌ك له‌وانه‌ هێرشه‌كه‌ی‌ 14ی‌ ئه‌یلولی‌ رابردوو بۆ سه‌ر دامه‌زراوه‌ نه‌وتییه‌كانی‌ سعودیه‌، ره‌نگه‌ حوسییه‌كان ئه‌نجامیان دابێت، یان ئێران، یاخود میلیشیا شیعه‌كانی‌ عیراق كه‌ ئێران پشتیوانییان لێده‌كات، هه‌ر كامێكیان بێت، هێرشه‌كه‌ كراوه‌‌و له‌ تۆڵه‌یدا ئه‌گه‌ر ئه‌مریكاش هێرشی‌ بكردایه‌ته‌ سه‌ر ئێران، ئه‌وا ئێرانیش تۆڵه‌ی‌ له‌ دۆسته‌كانی‌ ئه‌مریكا ده‌كرده‌وه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا، به‌و جۆره‌ش ده‌بینی‌ له‌ هه‌ر لایه‌كه‌وه‌ پزیسكی‌ ئاگر هه‌ستێ، كڵپه‌ ده‌كات‌و هه‌وڵی‌ دامركاندنه‌وه‌شی‌ بێسوود ده‌بێت.
تیپ ئۆنێل سیاسه‌تمه‌داری‌ ئیموكراتی‌ ئه‌مریكایی ده‌ڵێ: هه‌موو سیاسه‌تێكی‌ ناوخۆیی ده‌بێته‌ سیاسه‌تی‌ نێوده‌وڵه‌تیش. ئه‌م قسه‌یه‌ بۆ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست زۆر راسته‌، ئه‌وه‌تا له‌ یه‌مه‌ن حوسییه‌كان تا دوێنێ گروپێكی‌ ناوخۆیی بوون‌و یاخیبوونیشیان له‌ حكومه‌ت جێگه‌ی‌ سه‌رنج نه‌بوو، به‌ڵام ئه‌مڕۆ بۆته‌ خاڵی‌ ناوه‌ندی‌ ناكۆكییه‌كانی‌ ئێران‌و سعودیه‌. له‌ سوریا راپه‌ڕین دژی‌ رژێمێكی‌ سه‌ركوتگه‌ر گۆڕا بۆ ململانێیه‌كی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ كه‌ زۆر وڵاتی‌ جیهانی‌ بۆ خۆی‌ كێش كرد، وه‌ك ئه‌مركا‌و روسیا، توركیا، ئێران‌و ئیسرائیلیش. ململانێی‌ لیبیاش له‌سه‌ر ئاستی‌ ناوخۆ نه‌مایه‌وه‌‌و هه‌ر زوو میسر‌و قه‌ته‌ر‌و سعودیه‌‌و توركیا‌و ئیمارات‌و ته‌نانه‌ت ئه‌مریكا‌و روسیاشی‌ بۆخۆی‌ كێش كرد.
هۆكاری‌ ئه‌م دۆخه‌ به‌ پێی‌ هه‌ندێك لێكدانه‌وه‌، بوونی‌ هه‌یكه‌لی‌ لاوازی‌ ده‌وڵه‌ته‌كان، له‌گه‌ڵ بوونی‌ هه‌ندێك كاكرد‌و بكه‌ری‌ ناحكومی‌ كه‌ وایان كردووه‌ بارودۆخی‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست هه‌میشه‌ به‌ ناجێگیریی بمێنێته‌وه‌. ئه‌مریكاش چه‌ند خۆی‌ به‌ دوور بگرێت، هه‌ر نزیكه‌‌و تێوه‌ ده‌گلێ.
به‌سه‌رهاتی‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست، چیرۆكی زنجێره‌یه‌ك دابه‌شبوونی‌ یه‌ك له‌دوی‌ یه‌كه‌، كه‌ هه‌ر ئه‌ڵقه‌یه‌كی‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌وی‌ پێش خۆیه‌وه‌ هه‌یه‌‌و چاره‌سه‌ری‌ ته‌واوو یه‌كجاره‌كیشی‌ نییه‌. له‌و نێوانه‌دا سێ دابه‌شبوونی‌ گه‌وره‌ له‌ هه‌مووی‌ گرنگتره‌، یه‌كه‌میان دابه‌شبوون‌و ململانێی‌ نێوان ئیسرائیل‌و نه‌یاره‌كانیه‌تی‌، ئه‌وی‌ تریان له‌ نێوان ئێران‌و سعودیه‌دایه‌‌و سێیه‌میشیان له‌ نێوان ده‌وڵه‌ته‌ سوننه‌كاندایه‌‌و ئه‌گه‌ری‌ ته‌قینه‌وه‌شی‌ نزیكه‌.
نه‌یاره‌كانی‌ ئیسرائیل زیاتر ئێران‌و حزبوڵڵا‌و حه‌ماس-ن، له‌گه‌ڵ سه‌رقاڵیشی‌ به‌ كێشه‌ ناوخۆییه‌كانه‌وه‌، ناوبه‌ناو به‌ڵام به‌رده‌وام هێرشی‌ ئاسمانی‌ بۆ سه‌ر ئه‌و هێزانه‌ی‌ سوریا ئه‌نجام ده‌دات كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌ ئێرانه‌وه‌ هه‌یه‌، له‌ لوبنانیش رووبه‌ڕووی‌ حزبوڵڵا ده‌بێته‌وه‌، كه‌ ئه‌ویش له‌لایه‌ن ئێرانه‌وه‌ پشتیوانی‌ لێ ده‌كرێت، له‌ عیراقیش به‌ هه‌مان شێوه‌ ئیسرائیل ده‌ستی‌ كردووه‌ به‌ لێدانی‌ هاوپه‌یمانه‌كانی‌ ئێران.
سه‌باره‌ت به‌ وڵاته‌ عه‌ره‌بییه‌كانیش سعودیه‌ گرنگی‌ زیاتر به‌ ئێرانی‌ ركابه‌ری‌ ده‌دات، هه‌ردوو وڵاتیش مه‌سه‌له‌ی‌ شیعه‌‌و سوننه‌ به‌كار ده‌هێنن هاندانی‌ جه‌ماوه‌ره‌كانیان دژی‌ ئه‌وی‌ دی‌. سه‌باره‌ت به‌ دابه‌شبوون‌و ململانێی‌ سوننه‌ له‌ نێوان خۆیاندا، هه‌ریه‌كه‌ له‌ میسر‌و سعودیه‌‌و ئیمارات ركابه‌ری‌ له‌گه‌ڵ قه‌ته‌ر‌و توركیا ده‌كه‌ن، چاودێران پێیان وایه‌ ئه‌م دابه‌شبوونه‌یان مه‌ترسیدارتره‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ زاڵبوون‌و سه‌ركردایه‌تی‌ جیهانی‌ ئیسلامی‌ یه‌كلایی ده‌كاته‌وه‌.
له‌گه‌ڵ ئه‌م دابه‌شبوونانه‌شدا كیشه‌یه‌كی‌ تر هه‌یه‌، ئه‌ویش نه‌بوونی‌ په‌یوه‌ندییه‌ له‌ نێوان نه‌یار‌و ركابه‌ره‌كاندا، واته‌ هیچ كه‌ناڵێكی‌ په‌یوه‌ندی‌ له‌ نێوان ئێران‌و ئیسرائیلدا نییه‌، هه‌روه‌ها له‌ نێوان ئێران‌و سعودیه‌شدا، له‌ نێوان وڵاته‌ سوننه‌ ركابه‌ره‌كانیشدا جگه‌ له‌ شه‌ڕه‌ قسه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی‌ ئه‌وتۆ له‌ ئارادا نییه‌. له‌وه‌ش خراپتر هه‌ندێك جار ئاڵۆزی‌ زیاتر ده‌كه‌وێته‌ ململانێكانه‌وه‌، كاتێك بابه‌ته‌كه‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌ رووخاندنی‌ رژێمی‌ سوریاوه‌ هه‌بوو، سعودیه‌‌و ئیمارات له‌گه‌ڵ توركیا‌و قه‌ته‌ردا كۆك بوون‌و پشتیوانییان له‌ یاخیبووه‌كانی‌ سوریا ده‌كرد، به‌ڵام هه‌مان ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ سه‌باره‌ت به‌ میسر ناكۆك بوون، له‌ دۆخی‌ میسردا توركیا‌و قه‌ته‌ر پشتیوانییان له‌ ئیخوانه‌كانی‌ میسر ده‌كرد، به‌ڵام سعودیه‌‌و ئیمارات له‌گه‌ڵ رووخانی‌ ئیخوان بوون. سه‌باره‌ت به‌ ئێران هه‌ریه‌كه‌ له‌ قه‌ته‌ر‌و توركیا له‌ لێی‌ ده‌ترسن، به‌ڵام ترسیان له‌ سعودیه‌ زیاتره‌ وه‌ك له‌ ئێران، له‌ولاوه‌ حه‌ماس له‌گه‌ڵ سوریا رێك بوو له‌ دژایه‌تی‌ كردنی‌ ئیسرائیلدا، له‌ هه‌مان كاتیشدا پشتیوانی‌ له‌ ئۆپۆزسیۆنی‌ سوریا ده‌كات بۆ رووخاندنی‌ رژێمه‌كه‌ی‌ ئه‌سه‌د.
خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست به‌و بارودۆخه‌ ناجێگیره‌وه‌، رۆژگارێك ئایدیۆلۆژیای‌ نه‌ته‌وه‌یی عه‌ره‌بی‌‌و ناسریی سنووره‌كانی‌ ده‌بڕی‌‌و ئێستاش ئایدیۆلۆژیای‌ سیاسی‌ ئیسلامی‌‌و جیهادی‌ جێگه‌ی‌ گرتۆته‌وه‌، ئیخوانه‌كان له‌ میسر‌و عیراق‌و ئوردن‌و فه‌له‌ستین‌و سوریا‌و توركیا‌و وڵاتانی‌ كه‌نداو‌و باكووری‌ ئه‌فریقا چالاكن، بزوتنه‌وه‌ جیهادییه‌كانی‌ وه‌ك ئه‌لقاعیده‌‌و رێكخراوی‌ داعشیش له‌ هه‌ر شوێنێك بن باوه‌ڕیان به‌ نیشتمانێكی‌ دیاریكراو نییه‌، شوێنكه‌وتوانی‌ شیعه‌ی‌ ئێرانیش به‌ وڵاتانی‌ شام‌و كه‌ندا‌ودا بڵاوبوونه‌ته‌وه‌. له‌ چوارچێوه‌ی‌ ململانێی‌ سوننه‌كانیشدا سه‌كۆی‌ راگه‌یاندنی‌ به‌هێزیان هه‌یه‌ وه‌ك جه‌زیره‌ی‌ سه‌ر به‌ قه‌ته‌ر‌و توركیا‌و ئه‌لعه‌ره‌بیه‌ی‌ سه‌ر به‌ سعودیه‌، كه‌ زۆر به‌ ئاسانی‌ لایه‌نگر‌و هاووڵاتیانیان زۆر به‌ ئاسانی‌ هان بده‌ن، سه‌رباری‌ هه‌موو ئه‌و كێشانه‌ لایه‌نی‌ تریش هه‌ن كه‌ ده‌وڵه‌ت نین، به‌ڵام به‌سه‌ر چوار ده‌وڵه‌تدا دابه‌شبوون ئه‌وانیش نه‌ته‌وه‌ی‌ كوردن.
ره‌نگه‌ هه‌ریه‌ك له‌ لایه‌نه‌كانی‌ كێشه‌كان، پێیان وابێت ته‌نیا له‌ وڵاتی‌ خۆیدا كارده‌كات‌و ئامانجی‌ دیاریكراوی‌ هه‌یه‌، به‌ڵام هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی‌ شه‌ڕ‌و ململانێكان ده‌ستی‌ پێكرد، هێنده‌ نابات وڵاتانی‌ تری‌ ناوچه‌كه‌‌و لایه‌نی‌ نێوده‌وڵه‌تیش بۆ خۆی‌ په‌لكێش ده‌كات، بۆ نموو له‌ سوریا شه‌ڕی‌ ناوخۆ سێ لایه‌نی‌ به‌ره‌و لای‌ خۆی‌ كێش كرد‌و سێ ململانێی‌ نایه‌وه‌، ئه‌ویش ئیسرائیل‌و نه‌یاره‌كانی‌، ئێران‌و سعودیه‌، ململانێی‌ سوننه‌‌و سوننه‌، له‌ میسر‌و یه‌مه‌نیش به‌ هه‌مان شێوه‌.

وڵاتانی‌ پڕ له‌ ئاژاوه‌
هه‌ندێك له‌و وڵاتانی‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست كه‌ ململانێیان تێدایه‌، وه‌ك سوریا‌و لیبیا‌و یه‌مه‌ن ده‌وڵه‌ته‌كانیان ده‌سه‌ڵاتی‌ به‌سه‌ر هه‌موو خاكه‌كه‌یدا نییه‌، له‌و وڵاتانه‌دا ئه‌و لایه‌نانه‌ كاران كه‌ ده‌وڵه‌ت نین، وه‌ك حوسییه‌كان‌و حه‌ماس‌و كورده‌كان، ئه‌م لایه‌نانه‌ش له‌ نێوان خۆیاندا بێكێشه‌ نین، بۆ نموونه‌ حه‌ماس له‌ ململانێدایه‌ له‌گه‌ڵ هه‌ندێك گروپی‌ جیهادی‌، یان شیعه‌كانی‌ عیراق‌و لوبنان هه‌ندێك جار كرده‌وه‌‌و جموجۆڵی‌ ئه‌وتۆ ده‌كه‌ن، كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ ره‌سمی‌ وڵاته‌كانیانه‌، چونكه‌ تا راده‌یه‌ك ئه‌وه‌ راسته‌ كه‌ ده‌وترێ ئێران پشتیوانی‌ له‌ حوسییه‌كان‌و شیعه‌كانی‌ عیراق ده‌كات، به‌ڵام پرسیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ توانای‌ كۆنترۆڵ كردنی‌ ئه‌و لایه‌نانه‌ی‌ هه‌یه‌؟ یان یه‌كینه‌كانی‌ پاراستنی‌ گه‌ل له‌ رۆژاڤا كه‌ كوردن‌و سه‌ر به‌ پارتی‌ كرێكارانی‌ كوردستانن، به‌ڵام به‌ قسه‌ی‌ سه‌ركردایه‌تی‌ ئه‌و حزبه‌ ده‌كه‌ن؟
كاری‌ ئه‌م لایه‌نانه‌ كه‌ ده‌وڵه‌ت نین، وای‌ كردووه‌ له‌ هه‌مان كاتدا بریكاریش‌و بكه‌ری‌ سه‌ربه‌خۆش بن، ئه‌مه‌ش دۆخه‌كه‌ی‌ ئاڵۆز كردووه‌‌و نازانرێ لێپرسینه‌وه‌ له‌گه‌ڵ كێ بكرێت، له‌وانه‌یه‌ ئێران بڵێ هێرشی‌ حوسییه‌كان بۆ سه‌ر سعودیه‌ هیچ په‌یوه‌ندی‌ به‌وه‌وه‌ نییه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ری‌ هه‌یه‌ سعودیه‌ ئێران تۆمه‌تبار بكات له‌ هێرشی‌ حوسییه‌كان بۆ سه‌ر دامه‌زراوه‌ نه‌وتییه‌كانی‌ ئه‌و وڵاته‌، له‌ هه‌مان كاتدا ئێرانیش سعودیه‌ تۆمه‌تبار بكات له‌ هه‌ر كرده‌وه‌یه‌كی‌ توندوتیژی‌ له‌ وڵاته‌كه‌یدا روو بدات، له‌وانه‌یه‌ ئه‌مریكا وای‌ لێك بداته‌وه‌ كه‌ هه‌ر گروپێكی‌ شیعه‌ بریكاری‌ ئێران بێت‌و له‌ بری‌ ئه‌و كار بكات، ره‌نگه‌ ئیسرائیل به‌رپرسیاریی هه‌ر هێرشێك بۆ سه‌ر غه‌زه‌ بخاته‌ ئه‌ستۆی‌ حه‌ماس‌و به‌رپرسیاریی هه‌ر هێرشێكیش له‌ سوریا‌و لوبنانه‌وه‌ ئه‌نجام بدرێت بخاته‌ ئه‌ستۆی‌ ئێران، له‌ هه‌ریه‌كێك له‌م ئه‌گه‌رانه‌دا، ساغ كردنه‌وه‌ی‌ به‌رپرسیاری‌ له‌ هه‌ر رووداوێك به‌سه‌ر لایه‌نێكی‌ دیاریكراودا كاره‌ساتی‌ لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌.

هه‌ڕه‌شه‌كان زۆرتر‌و زۆرتر ده‌بن
گۆڕانكارییه‌كانی‌ جیهان به‌ره‌و ئه‌و ئاراسته‌یه‌ ده‌چن، كه‌ چین روو له‌ هه‌ڵكشانه‌‌و روسیاش له‌ بوژانه‌وه‌دایه‌، ئه‌مریكا له‌ پاشه‌كشه‌دایه‌، وڵاته‌ عه‌ره‌بییه‌كان به‌رده‌وام راپه‌ڕین‌و خۆپیشاندانیان تێدا ده‌كرێت، سیستمی‌ ئیقلیمی‌ خه‌ریكه‌ له‌به‌ریه‌ك هه‌ڵده‌وه‌شێ، سیاسه‌تی‌ ناوخۆیی هه‌ندێك وڵاتی‌ ناوچه‌كه‌ روو له‌ خراپبوونه‌، هه‌موو ئه‌مانه‌ ئه‌و هه‌سته‌ دروست ده‌كه‌ن، كوڕ ئه‌و كوڕه‌یه‌ فریا بكه‌وێت، چونكه‌ ده‌رفه‌ته‌كان به‌ شێوه‌یه‌كن نه‌یقۆزیته‌وه‌ له‌ ده‌ست چووه‌.
بۆ ئه‌وه‌ی‌ له‌ دینامیكی‌ رووداوه‌كان تێبگه‌ین، ده‌بێ سه‌یری‌ رووداوه‌كانی‌ ئه‌م دواییه‌ی‌ سوریا بكه‌ین، له‌وێ سعودیه‌‌و هه‌ندێك وڵاتی‌ تر گره‌ویان له‌سه‌ر رووخانی‌ رژێمه‌كه‌ی‌ كرد، به‌و هیوایه‌ی‌ هاوسه‌نگی‌ هێز له‌ ناوچه‌كه‌دا بگۆڕن به‌ قازانجی‌ خۆیان، ئه‌ویش به‌ رووخانی‌ رژێمی‌ سوریای‌ دۆستی‌ ئێران، به‌ڵام ئێرانیش هه‌ستی‌ به‌ مه‌ترسییه‌كه‌ كرد‌و به‌ هاوكاری‌ حزبوڵڵا هه‌موو توانایان خسته‌گه‌ڕ، ئیسرائیلیش هاته‌ پێشه‌وه‌‌و هه‌وڵی‌ دا هێزی‌ ئێران له‌ نزیك سنووره‌كانی‌ خۆی‌ نه‌هێڵێت، توركیا‌و قه‌ته‌ر پشتیوانییان له‌ هێزه‌ ئیسلامییه‌كانی‌ ناو سوریا كرد، روسیا هه‌ستی‌ به‌ دوودڵییه‌كه‌ی‌ ئه‌مریكا كرد سه‌باره‌ت به‌ ناوچه‌كه‌‌و ده‌رفه‌ته‌كه‌ی‌ قۆسته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ بوونی‌ خۆی‌ له‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست بسه‌لمێنێت، یان جێپێی‌ خۆی‌ بكاته‌وه‌، توركیا ترسی‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌بوو كورده‌كانی‌ سوریا كه‌ له‌لایه‌ن ئه‌مریكاوه‌ پشتیوانییان لێ ده‌كرا، ناوچه‌یه‌كی‌ ئارامیان بۆخۆیان هه‌بێت.
مه‌ترسی‌ دۆخه‌كه‌ زیاتر‌و زیاتر هه‌ڵكشا، توركیا فڕۆكه‌یه‌كی‌ روسیای‌ خسته‌ خواره‌وه‌، ئه‌مریكا ژماره‌یه‌ك له‌ ئه‌ندامانی‌ نیمچه‌ سه‌ربازی‌ روسیای‌ له‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ سوریا له‌ناو برد، توركیا هێرشی‌ كرده‌ سه‌ر كورده‌كان، ئیسرائیل هێرشی‌ كرده‌ سه‌ر كۆمه‌ڵێك ئامانج كه‌ په‌یوه‌ست بوون به‌ ئێرانه‌وه‌.

ئه‌مریكا به‌ره‌و كوێ؟
باراك ئۆباما سه‌رۆكی‌ پێشووی‌ ئه‌مریكا هه‌وڵی‌ دا به‌شداری‌ وڵاته‌كه‌ی‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا كه‌م بكاته‌وه‌، مه‌به‌ستی‌ بوو ئه‌مریكا له‌ زه‌لكاوی‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست بێنێته‌ ده‌ره‌وه‌، ئه‌وه‌ بوو هێزه‌كانی‌ له‌ عیراق كێشایه‌وه‌، هه‌وڵیشی‌ دا كێشه‌ی‌ ئیسرائیل فه‌له‌ستین چاره‌سه‌ر بكات، خۆی‌ به‌ دوور گرت له‌ ده‌ستێوه‌ردانی‌ راسته‌وخۆ له‌ سوریا‌و هه‌وڵیشی‌ دا له‌گه‌ڵ ئێران رێك بكه‌وێت سه‌باره‌ت به‌ رێگرتن له‌ چه‌كی‌ ئه‌تۆمی‌ ئێران. به‌ڵام ئۆباما ده‌یویست هه‌نگاو به‌ هه‌نگاو به‌رنامه‌كه‌ی‌ جێبه‌جێ بكات، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ له‌و باوه‌ڕه‌دا بوو كه‌ ئه‌مریكا ناتوانێ هه‌موو هه‌نگاوه‌كان به‌ یه‌كجار ببڕێت‌و به‌ یه‌ك جار كێشه‌كان ریشه‌كێش بكات، جارێك له‌ كۆبوونه‌وه‌یه‌كدا وتی‌: به‌ڕێوه‌بردنی‌ سیاسه‌تی‌ ئه‌مریكا وه‌ك ئاراسته‌ كردنی‌ كه‌شتییه‌كی‌ گه‌وره‌ وایه‌، راستكردنه‌وه‌ی‌ ئاراسته‌كه‌ی‌ به‌ چه‌ند پله‌یه‌كی‌ كه‌م له‌ سه‌ره‌تادا ده‌رناكه‌وێ، به‌ڵام به‌ تێپه‌ڕبوونی‌ كات ده‌بینین ئاراسته‌كه‌ به‌ ته‌واوی‌ گۆڕاوه‌. ئۆباما هه‌رچییه‌كی‌ كرد به‌ شێوه‌یه‌كی‌ میانڕه‌وانه‌ كردی‌، به‌ڵام تره‌مپ سه‌رۆكی‌ ئێستای‌ ئه‌مریكا پێچه‌وانه‌ی‌ ئه‌و هاته‌ پێشه‌وه‌، هاوسه‌نگی‌ ره‌چاو نه‌كرد، به‌ ته‌واوی‌ پاڵی‌ دا به‌ ئیسرائیله‌وه‌، هاوپه‌یمانی‌ ته‌واوی‌ له‌گه‌ڵ سعودیه‌‌و سه‌رۆكه‌ تازه‌كه‌ی‌ میسر به‌ست، له‌ رێكه‌وتنه‌ ئه‌تۆمییه‌كه‌ی‌ ئێران كشایه‌وه‌‌و راسته‌وخۆ دژی‌ ئێران وه‌ستایه‌وه‌، له‌ یه‌مه‌ن به‌ بێ ویستی‌ كۆنگرێس پشتیوانی‌ له‌ هاوپه‌یمانییه‌كه‌ی‌ سعودیه‌ كرد‌و له‌ لوبنانیش سزای‌ زیاتری‌ به‌سه‌ر حزبوڵڵادا سه‌پاند.
ئێستا دۆخه‌كه‌ به‌ جۆرێكه‌، هه‌ڵایسانی‌ ئاگری‌ جه‌نگ له‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست به‌ دوور نازانرێت، راسته‌ هیچكام له‌ لایه‌نه‌كان ئه‌و جه‌نگه‌یان ناوێ‌و هه‌ریه‌كه‌یان هه‌وڵی‌ خۆی‌ ده‌دات روو نه‌دات، به‌ڵام هه‌ر له‌ كاتی‌ هه‌وڵی‌ خۆپاراستنه‌كه‌شدا ره‌نگه‌ كرده‌وه‌یه‌كی‌ بێمه‌به‌ست جه‌نگه‌كه‌ هه‌ڵگیرسێنێت، له‌ بابه‌تی‌ هێرشێكی‌ تری‌ ئێران بۆ سه‌ر كه‌نداو، یان هێرشێكی‌ ئیسرائیل بۆ سه‌ر میلیشیاكانی‌ عیراق‌و سوریا، یاخود موشه‌كێكی‌ حوسییه‌كان زۆرێك له‌ سعودییه‌كان‌و ئه‌مریكاییه‌كان ده‌كوژێت، یان ره‌نگه‌ كرده‌وه‌یه‌كی‌ كاردانه‌وه‌ هۆكار بێت، وه‌ك كوشتنی‌ سه‌ربازێكی‌ ئه‌مریكا له‌ عیراق، یاخود په‌ره‌سه‌ندنی‌ به‌رنامه‌ ئه‌تۆمییه‌كه‌ی‌ ئێران كه‌ ئێستا له‌ ژێر كۆت‌و به‌ندی‌ رێكه‌وتنیشدا نه‌ماوه‌، هه‌موو ئه‌مانه‌ وا ده‌كه‌ن مرۆڤ به‌ ئاسانی‌ بیهێنێته‌ پێش چاوی‌ خۆی‌ كه‌ چۆن رووداوه‌كان سنوور ده‌بڕن‌و بارودۆخه‌كه‌ ده‌ته‌قێته‌وه‌.

*پارێزه‌رێكی‌ ئه‌مریكاییە‌و زانایه‌كی‌ بواری‌ سیاسییه‌، پسپۆڕه‌ له‌ بواری‌ چاره‌سه‌ری‌ قه‌یراندا، پێشتر له‌ ئه‌نجومه‌نی‌ ئاسایشی‌ نه‌ته‌وه‌یی ئه‌مریكا له‌ سه‌رده‌می‌ ئۆبامادا كاری‌ ده‌كرد.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*