سەرەکی » راپۆرت » په‌یوه‌ندیه‌كانی په‌كه‌كه‌ به‌ یۆنان و قوبرسەوە

ته‌رازووی كورد

په‌یوه‌ندیه‌كانی په‌كه‌كه‌ به‌ یۆنان و قوبرسەوە

وه‌رگێرانی له‌ توركیه‌وه‌: شنۆ هیرانی

ن: موراد یه‌تكین

بەشی هەشتەم

ئومه‌ر ئۆمان كه‌ ساڵانی 1980و 1990كان واتا سه‌رده‌مه‌كانی گه‌رمه‌ی شه‌ڕی به‌رنگاربوونه‌وه‌ی په‌كه‌كه‌، كه‌ ئه‌وكاته‌ سه‌ركۆنسۆڵی توركیا بوو له‌ ئه‌ڵمانیاو پاشانیش ڕاوێژكاری وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ بوو پێی وایه‌ كه‌ دیاریكردنی كات و شێوازی په‌یوه‌ندیه‌كان، دووشت نین به‌ رێكه‌وت هاتبنه‌ پێشه‌وه‌.
ئه‌و به‌راوردی كردبوو به‌ دواین بزاڤی كوردان له‌ناو خۆی توركیا كه‌ توندوتیژی به‌خۆیه‌وه‌ بینی بوو، ئه‌ویش بزاڤی دێرسم بوو له‌ ساڵی1937. به‌ڵام ئه‌و به‌راوردی نه‌كردبوو به‌تیرۆرێكی ده‌ره‌كی رێكخراو. كۆتا جار ساڵی 1974توركیا بزاڤی سه‌ربازی له‌ قوبرس ئه‌نجامدابوو. له‌ساڵی 1975وه‌ چاڵاكیه‌ تیرۆریه‌كانی رێكخراوه‌ (ئه‌رمینی)یه‌كان ده‌ستیان پێكرد. وه‌ك كاروباری ده‌ره‌وه‌ به‌ هه‌ستیاریه‌كی زۆره‌وه‌ كاروباره‌كانی خۆی ڕاده‌په‌ڕاند. ده‌ستمانكرد به‌ لێكۆڵینه‌وه‌ له‌بنجو بنه‌وانیان.
وه‌زاره‌تی ناوخۆ سه‌باره‌ت به‌م بابه‌ته‌وه‌ كه‌سێكی به‌ناوی موسته‌فا یغیت-ی وه‌ك یاریده‌ده‌ری به‌رێوه‌به‌ری گشتی خستبووه‌ سه‌ركار. یغیت دووای هه‌ر هێرش و په‌لاماریكدا چووبوو بۆ شوێنی ڕووداوه‌كه‌ و به‌قو‌ڵی لێكۆڵینه‌وه‌ی له‌سه‌ر كردبوون. ده‌توانم بڵێم كه‌ له‌ هه‌موو هێرشه‌كاندا بوونی ده‌ستێكی یۆنان و قوبرسی دۆزیبۆوه‌. كوشتنی ئیسماعیل ئارز له‌ پاریس. ئه‌وكاته‌ هه‌واڵگری فه‌رنسا ته‌نها ناوی دوو كه‌سی یۆنانی و قوبرسیان ده‌ستكه‌وت بوو. هه‌روه‌ها له‌كوشتنی ئۆكتار جریت-یشدا ئه‌و رۆژه‌ نوسراوێك دۆزرایه‌وه‌ له‌سه‌ری نوسرابوو(گرێك كۆنتاكتۆن). به‌ هه‌مان شێوه‌ ئه‌و تاونباره‌ ئه‌رمینیه‌ی له‌كوشتنی گالیب بالكار-دا ده‌ستگیركرابوو ئه‌وه‌ ئاشكرابوو كه‌دانیشتوی ئه‌سینا بوو.
به‌و پێیه‌ش یۆنان په‌یوه‌ندیوكی پته‌وه‌ی به‌ كوردانه‌وه‌ هه‌بوو. له‌ رێكخراوی(ئازادی گه‌لانی ئاسیای بچوك) له‌ ئه‌سینا و له‌گه‌ڕه‌كی (نیئا سایمیرنا- یه‌نی ئیزمیر) خاڵی به‌یه‌ك گه‌یاندنی ئه‌م جۆره‌ په‌یوه‌ندیانه‌ بوو. هه‌روه‌ها ئه‌و رێكخراوه‌ی كه‌ له‌ژێر ناوی (ئه‌نیستۆتی ماڵكۆنینا) دامه‌زرابوو له‌به‌شه‌ یۆنانیه‌كه‌ی قوبرس، وه‌ك كه‌مپێكی مه‌شق و ڕاهێنان و گواستنه‌وه‌ له‌ لایه‌ن په‌كه‌كه‌وه‌ به‌كارده‌هات. به‌پێی هه‌ندێ زانیاری هه‌واڵگری،ژماره‌یه‌ك له‌ ڕاهێنه‌ر له‌ كوبا-وه‌ به‌ مه‌به‌ستی مه‌شق ڕاهێنان له‌ سه‌ر شێوازی شه‌ڕی گه‌ریلا هێنرابوون بۆ به‌شه‌ یۆنانیه‌كه‌ی قوبرس. ساڵه‌كانی 1983-84 كرده‌ تیرۆریه‌كانی ئه‌رمینیه‌كان به‌كۆتا هات. به‌ڵام هه‌ر دووای ئه‌مه‌، واتا 1984 كرده‌ چه‌كداریه‌كانی(تیرۆرزم)ی په‌كه‌كه‌ ده‌ستیان پێكرد.
به‌پێی تێزه‌كه‌ی ئۆیمان، به‌مانای ئه‌وه‌بوو كه‌توركیا به‌شێوه‌یه‌كی دووچاری هه‌بوونی پلانگێڕیه‌كی نێوده‌وڵه‌تی بوو بۆیه‌وه‌ و كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ به‌رده‌وام رۆژه‌ڤی توركیایی به‌خۆوه‌ سه‌رقاڵ ده‌كرد. واتا له‌شێوه‌ی یاری ڕاكردنی ناو گۆڕه‌پان و مه‌یدان وا كه‌ یاریزانێك ئاڵایه‌كی به‌ده‌سته‌وه‌یه‌ تا شوێنێك ئه‌یگه‌ێنێ و پاشان ڕاده‌ستی یاریزانه‌كه‌ی تری ده‌كات. به‌مانایه‌كی تر، هه‌ركه‌ كاری ئاكتوه‌رێك كۆتایی دێت، دانه‌یه‌كی تر ده‌كه‌وێته‌ ده‌ور.
كه‌وایه‌ بارودۆخی یۆنان كه‌مێك جیاوازتر بوو. په‌كه‌كه‌ په‌خشی ناوه‌ندی ڕاداره‌كه‌ی له‌ ئه‌سیناوه‌ گواسته‌وه‌ بۆ سوریا و له‌وێوه‌ ده‌ستی كرد به‌ په‌خشی ده‌نگ و چاڵاكیه‌كانی و به‌تایبه‌تی دوای كوده‌تا سه‌ربازیه‌كه‌ی 12 ئه‌یلولی 1980 زیاتر به‌ده‌ركه‌وت. به‌ پێی قسه‌كانی رۆژنامه‌نووس (نور باتور) كه‌نوێنه‌ری رۆژنامه‌ی (حوریه‌ت) بوو له‌ ئه‌سینا بۆ ماوه‌ی 10ساڵ، ئه‌و سه‌رده‌مه‌ به‌ هاتنی پارتی(پاسۆك) به‌سه‌ركردایه‌تی (ئه‌ندرێس پاپاندریۆ)بۆ سه‌ر ده‌سه‌ڵات له‌ یۆنان، پێشهاته‌كانی پاره‌لێل له‌گه‌ڵ هه‌نگاوه‌كانی یۆنان بۆ به‌ ئه‌ندامبوون له‌یه‌كێتی ئه‌وروپا زیاتر جێگیر ده‌بوو. پاپاندریۆی باوك، به‌ وورژاندنی غه‌ریزه‌ی ئه‌وه‌ی «خه‌ڵكی یۆنان به‌هه‌ستكردن به‌ تۆڵه‌كردنه‌وه‌ له‌ گه‌لی تورك هیچ ده‌ستكه‌وتێكی ئه‌وتۆی ده‌سته‌به‌رناكه‌ن» ویستبووی زۆر ترین ده‌نگی ده‌نگده‌ران له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كاندا حه‌واڵه‌ بكات بۆ خۆی. له‌ به‌شه‌كانی پێشووتر ئه‌وه‌مان باسكرد كه‌ له‌ناو ئه‌و شانده‌ی یۆنان كه‌سه‌ردانی ئۆج ئالانیان كردبوو له‌ بیقاع په‌رله‌مانتارێكی سه‌ربه‌ پارتی پاسۆكی له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات به‌ناوی كۆستاس بادۆڤیاس هه‌بوو. كه‌ ده‌بیته‌ یه‌كه‌مین سیاسه‌تمه‌دار كه‌ له‌ لوبنانه‌وه‌ بچێته‌ سوریاو یه‌كه‌م ته‌ماس له‌گه‌ڵ ئۆج ئالان و په‌كه‌كه‌وه‌ بكات و دوای چه‌ند ساڵێكیش كاتێك دێته‌ به‌رده‌م دادگا ئه‌م قسانه‌ ده‌كات و ده‌ڵێ:
« له‌و سه‌رده‌مه‌دا كۆمیته‌یه‌كمان له‌ ژێر ناوی ئۆرته‌دۆكسی و هێلینزم دا دامه‌زراندبوو. له‌ ژێر هه‌ره‌شه‌ی توركیادابووین. ئه‌و دایكانه‌ی مناڵه‌كانیان ناردرابون بۆ سه‌ربازی له‌(میدیللی) په‌یوه‌ندیان پێوه‌ده‌كرم و پرسیاری ئه‌وه‌یان لێده‌كردم ئاخۆ(جه‌نگ هه‌ڵده‌گیرسێ)(مه‌به‌ستی له‌ جه‌نگی نێوان توركیا و یۆنان…. وه‌رگێر).
بێگومان له‌ كۆمیته‌یه‌كی وه‌هادا كوردانیش هاتن داوای یارمه‌تیان له‌ ئێمه‌ كرد، به‌مشێوه‌یه‌ش ده‌ستمان پێكرد به‌ پشتیوانكردنی بزاڤ و رێكخراوه‌ كوردیه‌كان له‌ توركیا. ئۆج ئالان به‌ منی گوت كه‌وا له‌%40ی زیاتر سه‌ربازانه‌ی ناو سوپای توركیا له‌كورد پێكدێو ئه‌گه‌ر پێویست بكا ده‌توانن پێیان بڵێن كه‌وا لولوی چه‌كه‌كانیان به‌ر و كوێ كه‌ن.
په‌كه‌كه‌ هه‌میشه‌ وه‌ك كارتێكی فشاربوو بۆ یۆنان له‌ پێناو به‌ر پێشگرتنی سیاسه‌ته‌كانی توركیا. به‌رده‌وام په‌كه‌كه‌ ئه‌و به‌ربه‌سته‌بوو له‌ پێش جوڵه‌ی توركیا به‌رو قوبرس و ئیجه‌ و یۆنان. هه‌رچه‌نده‌ جموجۆڵی په‌كه‌كه‌ زیاتر به‌ر و پێش بچووبایه‌، ئه‌وه‌نده‌ له‌به‌رژه‌وه‌ندی یۆنان دابوو. به‌مشێوه‌یه‌ یه‌كینه‌كانی سه‌ربه‌ سوپای ئیجه‌، به‌مه‌به‌ستی شه‌ڕكردن شان به‌شانی په‌كه‌كه‌ دژ به‌ توركیا ڕه‌وانه‌ی باشووری رۆژهه‌ڵاتی توركیا ده‌كران.


دیمه‌نه‌كه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا ته‌نها به‌وه‌ ڕونناكرێته‌وه‌ ئه‌گه‌ر بڵێن « قوبرس كۆتایی هات و ئه‌رمینیه‌كان ده‌ستیان پێكرد، یاخود ئه‌رمینیه‌كات كۆتایان هاتو په‌كه‌كه‌ ده‌ستی پێكرد». به‌ڵكو پرسه‌ زۆر له‌وه‌ ئاڵۆزتر بوو.
بۆ نمونه‌ ساڵی 1982 یه‌كێ له‌ ساڵه‌ هه‌ره‌ پڕ مه‌ترسیه‌كان بوو. له‌سه‌روبه‌ندی داگیركردنی لوبنان له‌ لایه‌ن ئیسرائیله‌وه‌، ئیسرائیل په‌رلاماری كه‌مپێكی سه‌ربازی فه‌ڵه‌ستینه‌یه‌كانیدا له‌ لوبانو ژماره‌یكی زۆر له‌ ملیتانه‌كانی به‌دیلگرتن و ئه‌وه‌ی جێی بایه‌خه‌ له‌ ناو گیراوه‌كاندا چه‌ندین ملیتانی په‌كه‌كه‌ش هه‌بوون. ئه‌و كه‌مپانه‌ی كه‌ هێرشیان كرایه‌ سه‌ر، به‌تایبه‌تی له‌ وادی بیقاع و كه‌مپی زه‌حله‌ ئه‌ندام و ملیتانه‌كانی گروپی (ئاساله‌) بونیان هه‌بوو(ئاساله‌…. كورتكراوه‌ی سوپایه‌كی توندڕه‌وی چه‌كداری نهێنی ئه‌رمینی بوو له‌ پێناو ئازادكردنی ئه‌رمینیا له‌ ساڵی 1975 دامه‌زرابوو تا ساڵی 1988 به‌رده‌وامی هه‌بوو و سه‌ركرده‌كه‌یان به‌ناوی هاغوب هاكوبیان بوو. له‌لیستی رێكخراوه‌ تیرۆرستیه‌كاندابوو له‌ لایه‌ن ئه‌مریكا و له‌سه‌روی هه‌مووشیانه‌وه‌ توركیا….. وه‌رگێر) . سه‌باره‌ت به‌ هاوبه‌شی ده‌زگای میت و مۆساد، وه‌ها ئاشكرا كرا كه‌ توركیا له‌م به‌شه‌دا به‌ژداریكردوه‌ له‌ ئۆپراسیۆنه‌كه‌دا. له‌ 4ته‌موزدا چوونه‌ ناو كه‌مپه‌كانه‌وه‌ تیمه‌كانی میت له‌و ئۆپراسیۆنه‌ی كه‌ تێدا به‌شداربوون توانیان ژماره‌یكی زۆر له‌ كادر و كه‌سایه‌تیه‌ هه‌ره‌ گرنگه‌كانی(ئه‌ساڵه‌) بكوژن، هه‌روه‌ها توانیشیان ده‌ست دانێنه‌ سه‌ر لیستی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ هاوكاریان ده‌كردن و ته‌نانه‌ت سه‌رچاوه‌ داریه‌كانیشیان. به‌ڵام ئه‌وه‌ی زوتر ده‌ستی به‌م به‌ڵگانه‌ گه‌یشت مۆساد بوو و هه‌موو به‌ڵگه‌كانی به‌ته‌واوه‌تی نه‌دان به‌ میت. سه‌ڕه‌ڕاس ئه‌مه‌شه‌وه‌ به‌ڵگه‌كان هۆكاری سه‌ره‌كی بوون بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م رێكخاروه‌ گورزێكی به‌هێزی به‌ركه‌وێ و ببێته‌ هۆی ئاشكراكبوونی شانه‌ رێكخراوه‌یه‌كانی له‌ قاهیره‌، به‌یروت، له‌ سه‌روی هه‌موشیانه‌وه‌ له‌ له‌ندن زۆربه‌ی بایته‌خته‌كانی ئه‌وروپاوه‌. به‌هه‌م ئاهه‌نگی نێوده‌وڵه‌تی توركیا توانی رێكخراوی ئاساله‌ كۆتای پێ بهێنێ.
به‌پێی پێویستی رێكه‌وتنی كۆتایهێنان به‌ داگیركردنی ئیسرائیل، پرۆسه‌ی رێگه‌دان به‌ میتانه‌كانی فه‌ڵستنی تاوه‌كو لوبنان به‌جێبهێڵن په‌كه‌كه‌شی گرته‌وه‌. ملیتانه‌كانی په‌كه‌كه‌ به‌ ناسنامه‌ی(فه‌ده‌كه‌… به‌ره‌ی دیموكراتی رزگاری فه‌له‌ستین) وه‌ سه‌ره‌تا قوبرس و پاشانیش له‌وێوه‌ به‌رو یۆنان په‌ڕینه‌وه‌.
سه‌رچاوه‌ی چه‌كه‌كانی په‌كه‌كه‌.
له‌ ساڵی 1982 هه‌موو ئه‌ندامه‌كانی په‌كه‌كه‌ كه‌له‌ لوبنان و سوریاوه‌ ده‌هاتن بۆ به‌شه‌ یۆنانیه‌كه‌ی قوبرس له‌ لایه‌ن بزنسمانێكی یۆنانیه‌وه‌ به‌ناوی (گۆرگ) پێشوازیان لێده‌كرا. گۆرگ كه‌ ناوه‌ راسته‌قینه‌كه‌ی ئه‌ریستۆ ئه‌رستۆدید بوو، یه‌كێك بوو له‌ سیخوره‌ بایه‌به‌رزه‌كانی ئۆفیسی نهێنی هه‌واڵگری قوبرس(كه‌ی ئی پی) واتا خزمه‌تی هه‌واڵگری قوبرسی. دواتر ئه‌ویش وه‌كو چه‌ند كه‌سایه‌تێكی تر نمونه‌ی (لازارۆسماڤۆرس) كه‌گۆشه‌ نووسه‌ر بوو به‌شداربوون له‌ دامه‌زراندنی كۆمیته‌یه‌ك به‌ناوی كۆمیته‌ی راوێژكاری له‌گه‌ڵ گه‌لی كوردستان. جێ بایه‌خه‌ كه‌ لازارۆس پێش ده‌ستگیركردنی ئۆج ئالان و له‌و كاته‌ی كه‌ له‌ یۆنان بوو،یه‌كێك بوو له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌»پاسپۆرتی خۆی دابوو به‌ نورجان ده‌ریا كه‌ ئه‌وكاته‌ به‌رپرسی په‌كه‌كه‌بوو له‌ یۆنان بۆ ئه‌وه‌ی وێنه‌یه‌كی ئۆج ئالانی پێوه‌ بلكێنن و بتوانی ده‌ربازی بێت». په‌كه‌كه‌ چه‌كی له‌ سربیاوه‌ ده‌كڕی له‌رێگایی لیوای خانه‌نشینكراوی ده‌زگای هه‌واڵگری یۆنانی(ئی یی پی) ئه‌ندۆنیس ناكساكی-یه‌وه‌ له‌ یۆنانه‌وه‌ بۆ باشوری قوبرسو له‌وێشه‌وه‌ بۆ به‌نده‌ری لازقیه‌یی سوریا ده‌گوازرانه‌وه‌ و ئه‌نجا ده‌گه‌یشتنه‌ ده‌ستی په‌كه‌كه‌ له‌ كه‌مپه‌كانی لوبانه‌وه‌. ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ ئه‌م ترافیكه‌ی له‌ گه‌ڵ ناكساكیدا رێكخستبوو، كه‌سێك بوو به‌ناوی فه‌تحی ئۆغور به‌رپرسی رێكخستنه‌كانی په‌كه‌كه‌بوو له‌ یۆنان. ئه‌م ترافیكه‌ش ته‌نانه‌ت دوای ده‌ستگیركردنی فه‌تحی ئۆغوریش به‌ رێگای ناكساكی-یه‌وه‌ هه‌ربه‌رده‌وام بوو و ئه‌مجاره‌یان له‌ رێگه‌ی كه‌سێكی كه‌ كۆده‌كه‌ی (رۆزارین) بوو و ناوه‌ ڕاستیه‌كه‌شی ئایفه‌ر كایا بوو. ته‌نانه‌تی له‌ هه‌ندێ سه‌رچاوه‌یتریشه‌وه‌ چه‌كه‌كان ده‌كڕدران. دوای ده‌ستگیركردنی ئۆج ئالان و ئه‌و لێكۆڵنه‌وانه‌ی كه‌ كران ڕوونبۆوه‌كه‌، ئه‌و روكێته‌ی كه‌ هه‌لیكۆپته‌ره‌كه‌ی توركیا پێكه‌ له‌جۆری(ئه‌ی سی ئای ساترال) ی دروستكه‌ری روسیا بوو. (« ساڵی 1997 سوپای توركیا ئۆپراسیۆنێكی به‌رفراوانی له‌ سنورو ناوه‌ی كوردستانی باشور ئه‌نجامدا له‌ ژێر ناوی چه‌لیك ئۆپراسیۆن واتا ئۆپراسیۆنی پۆڵا و ئه‌كاته‌ هێزه‌كانی په‌كه‌كه‌ توانیان به‌ر ڕووكێت هه‌لیكۆپته‌رێك بپێكن و تێكی بشكێنن كه‌ زیاتر له‌ یانزه‌ جه‌نه‌راڵ و لیواو ئه‌فسه‌ری پله‌ به‌رزی سوپای توركیایی تێدابوون و هه‌موویان گیانیان له‌ده‌ستدا كه‌ له‌ ناویشیاندا كۆر گه‌نه‌ڕاڵ… واتا فریق ركن ئه‌شره‌ف بتلیس هه‌بوو. ڕووداوه‌كه‌ش بووه‌ هۆی كشانه‌وه‌ سوپای توركیا له‌ سه‌ر سنوره‌كان»….. وه‌رگێر). بۆ چۆنیه‌تی به‌ده‌ست هێنانه‌ ئه‌م جۆره‌ ڕووكێته‌ خاوه‌ن ئه‌م ته‌كنیكه‌ به‌رزه‌، دووباره‌ رۆزارین له‌ رێگای هه‌واڵگری یۆنانه‌وه‌ له‌ سربیاوه‌ كڕیبوونی و پاره‌كه‌شی له‌ كۆمه‌كی كوردانی ئه‌وروپاو فرۆشی بڵاوكراوه‌ و گۆڤاره‌كانی په‌كه‌كه‌ له‌ ئه‌وروپا دابینكردبوو كه‌ نرخی هه‌ریه‌كێكیان 18هه‌زار دۆلابوون و ژماره‌شیان 20 دانه‌ بوون. به‌ رێڕه‌وی روسیاوه‌ بۆ ئه‌رمینیاو ئه‌زه‌ربه‌یجان و پاشانیش ئێرانه‌وه‌ گه‌ێنرابوون به‌ هێزه‌كانی په‌كه‌كه‌وه‌ له‌ باكوری عێراق.


له‌كاتی لێكۆلێنه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئۆج ئالاندا و به‌ پێێ ووته‌كانی ئاماژه‌ به‌وە ده‌كات كه‌ ئه‌وان له‌پاڵ ئه‌و چه‌كانه‌ی كه‌له‌كاتی شه‌ڕو پێكدادانه‌كاندا له‌ هێزه‌كانی سوپای توركیا ده‌ستیان ده‌كه‌وتن، ئه‌وان ده‌یان توانی رێگه‌ی قاچاغچیه‌كان و به‌تایبه‌تی له‌پێشمه‌رگه‌كانی كورده‌كانی عێراقیشه‌وه‌ چه‌كیان ده‌ستكه‌وتوه‌.دوای چه‌ندین ساڵ كۆرگه‌نه‌ڕاڵ نه‌جاتی ئۆسكان كه‌ ئه‌و كاته‌ به‌رپرسی یه‌كه‌می ئاسایشی ناوچه‌كه‌بوو له‌ چاوپێكه‌وتنی له‌گه‌ڵ(فیكره‌ت به‌لی)(فیكره‌ت به‌لی نووسه‌ر و رۆژنامه‌نوسێی توركیایه‌ و ناوبانگێكی زۆری هه‌یه‌ له‌ بواره‌كانی میدیایی توركیاو كتێبێكی له‌ سه‌ر په‌كه‌كه‌وه‌ هه‌یه‌وه‌ به‌ناو» كام په‌كه‌كه‌؟» كه‌ یه‌كی له‌پڕفرۆشترین كتێبووه‌ له‌ توركیا…. وه‌رگێر). ئۆزكان له‌ قسه‌كانیدا ده‌ڵێ:» له‌ ڕووداوی هه‌لیكۆپته‌ره‌كه‌ كه‌ كۆرگه‌نه‌ڕاڵ ئه‌شره‌ف بتلیس تێدا گیانی له‌ ده‌ستدا، ئێمه‌ به‌ مه‌به‌ستی هه‌م ئاهه‌نگی له‌گه‌ڵ هێزه‌ كوردیه‌كانی باكوری عێراق بۆ كۆتایهێنان به‌ په‌كه‌كه‌، ژماره‌یه‌كی زۆر چه‌كمان به‌و هێزانه‌ دابوو و له‌و چه‌كانه‌ش هه‌ندێكیان له‌ رێگای پێشمه‌رگه‌كانی ئه‌م هێزه‌ كوردیانه‌وه‌ گه‌یشتبوونه‌ ده‌ستی په‌كه‌كه‌وه‌.
لێره‌دا بابه‌تێكی گرنگ هه‌یه‌،له‌و ڕوونكردنه‌وانه‌ی كه‌ بۆ ده‌زگاكانی ڕاگه‌یاندنه‌كانه‌وه‌ ئه‌دران، به‌ چڕی باس له‌و وڵاتانه‌وه‌ ده‌كران كه‌ سه‌رچاوه‌ی دابینكردنی ئو چه‌كانه‌ن كه‌ په‌كه‌كه‌ كرده‌وه‌ تیرۆرستیه‌كانی پێ ئه‌نجام ده‌دا. به‌وه‌شه‌وه‌ ده‌توانین بگه‌ینه‌ ده‌رئه‌نجامێك، بۆ نمونه‌ كه‌ ده‌ڵێن: ئه‌وه‌نده‌ چه‌كی ئه‌مریكی، ئه‌وه‌نده‌ش چه‌كی ئه‌ڵمانی، ئه‌وه‌نده‌ ژماره‌ چه‌كی دروستكراوی روسی،كه‌واته‌ ئه‌وه‌ له‌ زۆربه‌ی كات خۆی له‌ خۆیدا وه‌ڵامه‌ بۆ پرسیاره‌كه‌مان. چونكه‌ له‌ناو ئیشه‌كه‌دا ئه‌گه‌ر ئۆڤیسه‌كانی هه‌واڵگری،ئۆپه‌ره‌سیۆنی تایبه‌تی بوونیان هه‌بێ،به‌تایبه‌تیش كاتێك كه‌ دابینین وڵاته‌ ره‌قیبه‌كان چه‌كه‌كانیان بۆ دابین ده‌كه‌ن. بۆ نمونه‌ یۆنان كه‌ ئه‌ندامێكی هاوپه‌یمانی ناتۆیه‌ به‌رێگای ئۆڤیسی نهێنیه‌وه‌ له‌ سڕبیاوه‌ چه‌كی روسی بۆ په‌كه‌كه‌ دابین ده‌كرێ،هه‌روه‌ها هه‌واڵگری سۆڤیه‌ت (كه‌گه‌یه‌) كاتێك له‌شاڵانی1970كانه‌وه‌به‌ شێوه‌ێكی نهێنی چه‌ك به‌سه‌ر گروپه‌ چه‌په‌كانی سه‌ربه‌ فه‌ڵستینیه‌كان دابه‌ش ده‌كات. هه‌موو ئه‌و چه‌ك و ته‌قه‌مه‌نی و گولله‌ به‌تواوه‌تی هی وڵاته‌كانی وه‌كو ئینگلته‌را و ئه‌ڵمانیاو ئه‌مریكان كه‌ هه‌موویان ئه‌ندامی هاوپه‌یمانی ناتۆن. كاتێك یه‌كێتی سۆڤیه‌ت روخا ژماره‌یه‌كی زۆر به‌ڵگه‌ ئاشكرابوون. له‌ناو ئه‌م به‌ڵگانه‌ش به‌ڵگه‌ چۆنیه‌تی هێنانی چه‌كه‌ روسیه‌كان به‌ رێگای ژێرده‌ریایه‌ روسیه‌كانو به‌ ناو ده‌ریایی كراوه‌ی یه‌مه‌ن و گه‌یشتنیان به‌ كه‌مپه‌كانی فه‌ڵستینه‌كان. ئه‌و كه‌سه‌شی ئه‌م كاره‌ی رێكده‌خست هه‌مان ئه‌و سیخوره‌بوو به‌كۆدی(ناسیۆنالیست) كه‌ به‌ سیخورێكی هه‌ره‌ گاریگه‌ری ده‌زگای هه‌واڵگری روسیا(كه‌گه‌به‌) له‌ خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست له‌قه‌ڵه‌م ده‌درا.كه‌ ئه‌ویش(وه‌دیع ئه‌لحه‌داد) بوو كه‌ كه‌سایه‌تی یه‌كه‌می به‌ره‌ی دیموكراتی فه‌ڵه‌ستین بوو.
«(وه‌دیع حداد)…. سه‌ركرده‌یه‌ك بوو و دامه‌زرینه‌ر جه‌بهه‌ی شعبی ته‌حریر فه‌ڵه‌ستین بوو. پێشتریش سه‌رۆكی حره‌كه‌ی قه‌ومی عه‌ره‌بی بوو، له‌گه‌ڵ جۆرج حه‌به‌ش هاو رێگاو هاو رێبازبوون.له‌ ئه‌ڵمانیایی خۆرهه‌ڵات 1978 مرد به‌ نه‌خۆشی، به‌ڵام دوای ساڵانێكی زۆر ئیسرائیل ئه‌وه‌ی ئاشكراد كه‌ له‌ رێگای هه‌واڵگریه‌كانیانه‌وه‌ ژه‌هر خواردیان كردوه‌ و كوشتویانه‌. ئه‌و به‌رپرسی بوو له‌ ئه‌نجامدانی زنجیره‌یه‌ك له‌ كرده‌وه‌ی زۆر ترسناك له‌ ئیسرائیل و له‌ وانه‌ كۆمه‌ڵ كوژیه‌كه‌ی فڕۆكه‌خانه‌ی ته‌ل ئه‌بیب 1972…..وه‌رگێر»)

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*