سەرەکی » ئابووری » كێبـڕكێی تەكنەلۆجیا و داچوونی ئابـووریی جیهان

كێبـڕكێی تەكنەلۆجیا و داچوونی ئابـووریی جیهان

فەیسەل عەلی*

گومانی تێدا نییە كە ئابووریی جیهان بە قۆناغێكی ناجێگیردا تێپەڕ دەبێت، هۆكارەكەیشی بۆ شەڕی نێوان چەند لایەنێك لەسەر چەند پرسێك دەگەڕێتەوە، كە گێڕانەوەی هاوسەنگیی تەرازووی بازرگانیی نێوان ئەمریكا و چین یەكێكیانە، بەڵام پرسێكی تریش هەیە بایەخەكەی لەو كەمتر نییە، ئەویش ئارەزووی باڵادەستبوونە بەسەر نەوەی فرەخێرای پێنجەمی پەیوەندییە (G5)، ئەوەی بتوانێ باڵادەستی مسۆگەر بكات ئەوا دەبێتە پاشای عەرشی ئابووریی جیهان، نەك هەر لە رووی ئابوورییەكەیەوە بەڵكو لە رووی سیاسییشەوە، چونكە دواڕۆژ و ئایندەی ژیانی مرۆڤ پەیوەستە بە ئامێر و جیهانی ئەنتەرنێت و ئامێرە فرە زیرەكەكان، ئەمەش بە بەردەوامی خەرجی و گەشەكردنی پێویست دەبێت.

ململانێكە بۆتە پرسێكی حەتمی
لێرەدا رەنگە وێنەكە بە تەواوی روون نەبێت، لەگەڵ ئەوەی لەم ساڵانەی دواییدا ململانێی نێوان دەوڵەتان گەشەی كرد و نەزعەی خۆپارێزی لەسەر ئاستی ئابووریی جیهان زیادی كرد، بەڵام ئاراستەیەك هەیە بۆ فراوانكردنی خەرجی لەسەر تەكنەلۆجیای زانیاری و ئامێرە دیجیتاڵییەكان، وەك دەردەكەوێت ململانێكە بۆتە پرسێكی حەتمی، سەبارەت بە هەندێك لە كەرتەكان كە ئاستی كێبڕكێیان تێدا بەرزە و پشت بە زنجیرەكی بەردەوامی پەرەسەندووی جیهانی بەستووە.
پاشەكشێی خێرای بازاڕی جیهانی لە بنەڕەتدا بۆ سزای بەرنامە داڕێژراوی وردی دژ بەیەكی دەوڵەتان دەگەڕێتەوە، دەوڵەتان گوشارەكانیان لەپێناو بەدیهێنانی هاوسەنگیی زیاتری نێوانیان دەستپێكردووە، بەڵام بەشێوازێك كە لە ئایندە نەبێتە هۆكاری پەككردنی كێبڕكێیەكەی نێوانیان، ئەو سزایانەی سەپێندراون پیشەسازی كردبووە ئامانج بەڵام پیشەسازیی پەیوەست بە تەكنەلۆجیای زانیاری لێ دەركرابوو، پیشەسازییەكی گرتەوە كە یەكەم جار وەك ستراتیجی دەردەكەوێت، مەرج نییە وابێت، زیادكردنی رەسمی گومرگی بە نزیكەی شەش هەزار كاڵا و بەرهەمی چین سەپێندرا كە لە بازاڕەكانی ئەمریكا دەفرۆشرێن، وەك جانتای دەستی، برنج و كەلوپەلی چنراو.

هەمان ئاراستەی گرتەبەر
چین لای خۆیەوە هەمان ئاراستەی گرتەبەر و سزای زیادكردنی رەسمی گومرگی بەسەر كاڵا و بەرهەمی ئەمریكادا سەپاند، بەڵام پیشەسازیی تەكنەلوجیای زانیاری تاڕادەیەك لەم ململانێیەدا بەدوور بوو، چونكە هیچ دەوڵەتێك نایەوێ لە دەرەوەی ئەو رەوتی پێشكەوتنی تەكنەلۆجیایە بێت، لەبەر ئەوەی گەشەی ئابووری دەوڵەتان و جیهان بە گشتی بەردەوام بە پێشكەوتنی تەكنەلۆجیا و زیادكردنی كۆی خەرجیی دەوڵەتان لەسەر توێژینەوەی زانستییەوە پەیوەستە.

543 ملیار دۆلار
داتا نێودەوڵەتییەكانی پەیمانگای یونسكۆ بۆ ئامار ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن كە ئەمریكا و چین و ژاپۆن هەر سێ پلەی یەكەمی جیهان لە رووی خەرجیی سەر توێژینەوە و پەرەپێدان بردووە، ئەمریكا ساڵانە بڕی 543 ملیار دۆلار و چین 496 ملیار دۆلار و ژاپۆن 176 ملیار دۆلار تەرخان دەكەن، پاشان ئەڵمانیا دێت بە 127 ملیار دۆلار، بە دوایشیدا كۆریای باشوور دێت بە نزیكەی 90 ملیار دۆلار.
راپۆرتەكان ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن كە (44 %)ی كۆمپانیاكان پلانی زیادكردنی خەرجیی تەكنەلۆجیایان داڕشتوە بۆ ئەمساڵ 2020، بە بەراورد بە نزیكەی (38 %)ی كۆمپانیاكان لە پارساڵدا. هەروەها سێ یەكی كۆمپانیا گەورەكانی جیهان لە رووی دەستیكارەوە، پلانیان داناوە تاوەكو لە ساڵی 2021 تەكنەلۆجیای نەوەی پێنجەم وەگەڕبخەن.

* سەرۆكی مونتەدای ئابووریی كوردستان

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*