سەرەکی » وتار » ئەكرەم میهرداد » سەروەریی و سەربەخۆیی لەودیوی بیروباوەڕەكانەوە

سەروەریی و سەربەخۆیی لەودیوی بیروباوەڕەكانەوە

به‌شی یه‌که‌م
سەردەمێكی زۆرە لەلایەن دەسەڵات و كۆمەڵگاكانەوە، بە هاوشایستەیی راستەقینەی مرۆڤ سوكایەتی و بێڕێزی پێدەكرێت و هەژموون و كۆنترۆڵی بەها مادییەكان، تەكنۆلۆژی و سیاسی و ئابوورییەكان مرۆڤبوونی بەشەریان كردۆتە ئامانجی هێرشەكانی خۆیان و هەتا بێت هەست و هۆشیاری مۆرڤباوەڕی ماناكانی خۆی لەدەست ئەدات. ئەگەرچی هەموو فەلسەفە و بیروباوەڕە مۆدێرنەكانی لیبرالیزم، سوسیالیزم و ئەوانی دیكە بەناوی داكۆكی لە بەها و شایستەیی مرۆڤ دەستیان پێكرد، بەڵام دەسەڵات و دەوڵەتی هەر یەكێك لەوان هەژموون و كۆنترۆڵی خۆیان لەسەر وردكردنی سەروەری و سەربەخۆیی مرۆڤ دەست پێكرد. كارەساتی گەورەی مرۆڤیش لە سەردەمی هاوچەرخدا هەر لێرەوە بوو، كە ئەویش گەشەی فراوانی زانست و ئابووری و تەكنەلۆژی نیە، بەڵكو شێوەی سوود وەرگرتنە لەوان لەلایەن ئەو مرۆڤانەی كە دەسەڵات پەرست و ئابووری پەروەر و كۆیلەی تەكنەلۆژیان. یان هەروەكو هیربرت ماركوز ئەڵێت: (( گرفتاری مرۆڤی ئەمڕۆ لە شێوەی سوود و بەهرە وەرگرتنە لە مرۆڤ و سروشت بە قازانجی گەشە و بەرەوپێش بردنی تەكنەلۆژی، و سەرئەنجام لە پێناوی سوودس زیاتر لە بەرهەمهێنان یان سەپاندنی عەقڵیەتی مەسرەفكردن و بە زیانی ئازادی و سەربەخۆیی تاكی مرۆڤە ))1 سەروەری و سەربەخۆیی مرۆڤ هەر تەنیا لەلایەن ئاربووری و تەكنەلۆژی و دەسەڵاتەكانەوە پێشێل و ئەتك نەكراوە، بەڵكو لەلایەن پەیڕەوانی ئاین و ئایدۆلۆژیا و ئەو بیروباوەڕانەشەوە كراوە كە خاوەنی رەسەنایەتی مانان، نەك رەسەنایەتی مرۆڤ. ئاین و ئایدۆلۆژیا و ئەو بیروباوەڕانە دەسەڵات و هەژموونی مانایان لەلا گرنگترە هەتا پاراستن و گەشەپێدانی پایە و سەربەخۆیی مرۆڤیش و لەم كارولانەشدا ملیۆنان مرۆڤیان كردۆتە قوربانی مانا و بیروباوەڕەكانیان.

تەسەوف بانگەوازی بۆ دەكات
هەڵوێستی بەرامبەر یان نەیار بۆ ئەم بیركردنەوەیە ئەوەیە كە هەرگیز بیر لەوە نەكەینەوە دەستبەرداری زانست و ئابووری وتەكنەلۆژیا بین، یان بگەڕێینەوە بۆ ئەو زوهدە ماناییەی كە تەسەوف بانگەوازی بۆ دەكات، بەڵكو ئەوەیە كە لە پێناوی خۆشی و شادی و ئازادی مرۆڤدا ئەم دەسكەوتانە بەكاربهێنین. ئەمەش بەوە دەبێت كە ئەو كۆمەڵ و دەسەڵاتانە دروست بكرێنەوە لەسەر بنەمای پێشكەوتنی ئابووری و زانست و مرۆڤباوەڕی كە ئازادی مرۆڤ وەكو بوونەوەرێكی تاك رەهەند نەناسرێت و لەلایەن هێز و توانا ئابووری و زانستی و سیاسیەكانەوە گەمارۆ نەدرێت. تەنیا رێگای كردەیی و پەسەندی ئەم گەڕانەوەیە بیركردنەوەیە لە هۆشیاری و ئاگایی (تاك) لە چۆنیەتی هەلومەرجی خۆی و رەوشی ئەو لە ژیانیدا. بەدەستهێنانی ئەم هۆشیارییە بۆ ئەوەی كە سەرئەنجام گۆڕانكاری راستەقینە رووبدات نەك تەنیا لە چەندایەتی دامودەزگا و دەسەڵات و ئابووری و زانستەكاندا، بەڵكو بەدەستهێنانی ئەو چۆنایەتیەی كە خزمەت بە ئازادی و خۆشی و شایستەیی مرۆڤ بكات. كە بێگومان سەرەتای ئەم كارە بە تاك و كۆمەڵی ئازاد دەست پێدەكات و لەوەش سەرەتاترین ئەوەیە كە مرۆڤ هیچی كەم نەبێت لەو ماف و ئازادییانەی كە ئێستا بەشێكن لە نیاز و بیروباوەڕی مرۆڤایەتی هاوچەرخ. یان ئەو هەلومەرج و ژیان و مێژووە لەناو ببرێت كە رەوشی مێژوویی مرۆڤ هەرگیز لەگەڵ ئازادی و مافەكانیدا سازگار نەبووە، مێژووی شارستانی پڕە لە بەسەرهاتی خەبات و تێكۆشانی چینە چەوساوەكان بۆ هێنانەدی ژیان و ئازادی.
بەڵام پرسی ماف و ئازادییەكان لەم سەردەمەدا بریتیە لەوەی كە مافەكانی مرۆڤ مافی ئەو كەسانەیە كە بێمافن یان هەروەكو هانا ئارێنت: (( مافەكانی مرۆڤ مافی ئەو كەسانەیە كە تەنیا مرۆڤن و جگە لە مرۆڤبوون هیچ شتێكی دیكەیان نییە. بە شێوەیەكی رۆشنتر بڵێین كە ئەم مافانە مافی ئەوانەن كە لە راستیدا هیچ مافێكیان نییە: كە ئەمەش گاڵتەجاڕییەكە سەبارەت بە ماف))2 مافەكانی مرۆرڤ ئایا مافی ئەو كەسانەیە كە مافیان نیە و یان مافی ئەوانەیە كە هەموو مافێكیان هەیە. بەڵام راستییەكەی ئەوەیە كە ئەم مافانە تەنیا بۆ ئەو كەسانەیە كە دەسەڵاتدار و بەهێزن لە باری ئابووری و سیاسەوە، ئەگینا ئەوانەی كە لەم زەمینانەدا هیچ هێز و توانایەكیان نیە لەگەڵ بێمافیدا ژیان بەسەر دەبەن. لێرەدا ئێمە رووبەڕووی تەلیسمێكین یان لەگەڵ هەندێ زاراوە و وشەی بێ مانادا مامەڵە ئەكەین، كە رەوشەكە بەو شێوەیە لێدەكات: مافەكانی مرۆڤ یان مافی ئەو كەسانەیەكە لە راستیدا هیچ مافێكیان نیە و لە خودی ئەو مافانەش بێبەشن كە لە راگەیاندنی جیهانی مافەكانی مرۆڤدان، یان مافی ئەو كەسانەیە و لێی بەهرەمەندن و خۆشیان هەقیان نیە كە ئەو مافەیان هەبێت، دیسان مەسخەرەیەكی تراجیدیە. پرسی سەرەكی بەدەست هێنانەوەی ئازادی و سەروەری و سەربەخۆیی سەرەتاكەی بەوە دەبێت كەئ ەو مافانە بدرێتەوە بەو كەسانەی كە لە راستیدا لە خودی ئەو مافانە بێبەش كراون.

دەركەوتنەوەی خود و بكەرەكانی ماف و ئازادی
بەدەستهێنانەوەی ئەم مافانە یان سەرهەڵدان و دەركەوتنەوەی خود و بكەرەكانی ماف و ئازادی یەكێكە لە پرسە گرنگەكانی سەروەری و سەربەخۆیی بۆ مرۆڤ و بۆ جیهان و ئەمەش رەهەندی ئەو خەبات و تێكۆشانەیە كە دەبێت مرۆڤی بێ مافی ئەم سەردەمە لە هەوڵی بەدەستهێنانیدا بن. ئەم رەهەندە دوو پرسی گرنگمان بۆ ئاشكرا ئەكات:
1. ئەم مافە نووسرا و راگەیەندراوانە، كە گوایە باس لە كۆمەڵی ئازاد و یەكسان ئەكەن، بەڵام لە راستیدا هیچ خودێك یان بكەرێك لە مەیداندا نەماون بۆ داكۆكی لەو مافانە. ئەو كەسانەی كە خاوەنی دەسەڵات و دارایی و هەژموونی هیچ پێویستیەكیان بەم مافانە نیە، ئەگەرچی ئەو مافانە تەنیا لەبەردەستی ئەواندایە، ئەوانەش كە پێویستیان بەم مافانەیەو جگە لەم مافانە هیچی دیكەیان نیە، لە راستیدا دەستیان ناگاتە ئەم مافانە و لێی بێبەشن. ئەمەش هەمان ئەو نائازادی و نایەكسانیەیە كە بە ناوی راگەیاندنی مافەكانی مرۆڤەوە ئەكرێت.
2. مافەكانی مرۆڤ تەنیا بۆ ئەوانەیە كە خۆیان لەم زەمینەیەدا كاربەدەست یان دەسەڵاتدار یان خاوەنی ئابووری و بازاڕن و هەر ئەوانیش ناهێڵن كە بگاتە دەستی ئەو كەسانەی كە بێبەشن لەمانە. بۆیە خود و بكەری ماف و ئازادی لە ئێستادا ئەو بكەرە سیاسیانەن كە مامەڵە و بەرژەوەندی سیاسیان لەگەڵ راگەیاندنی مافەكانی مرۆڤدایە. هەتا مرۆڤایەتی بێەش لەم ماف و ئازادیانەیە مەیدانی داكۆكی و بەرخۆدانی ماف و ئازادی هەرگیز ئەوانەی كە مامەڵەی سیاسی و ئابووری و هەژمووندار بەم مافانەوە ئەكەن نایدەنەوە بە مرۆڤایەتی بێبەش. هەربۆیە چەمكی (مرۆڤ) و (هاووڵاتی) دوو چەمكی گشتی و بێلایەن نین، بەڵكو دوو مامەڵە و زاراوەی سیاسین لە بەرژەوەندی دەسەڵاتداران بەكاردێت و سەرئەنجام (ئازادی) و (یەكسانی)یش ئەو زاراوانە نین كە بەشێك بن لە مرۆڤایەتی، بەڵكو ئەو مامەڵە و بەرژەوەندییە سیاسی و ئابووری و جیهانیانەن كە لە خزمەتی دەسەڵاتداران بەكاردێت و لە مانا مێژوویی و راستەقینەكەیان دابڕاون.

print

 1 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*