سەرەکی » وتار » نه‌وزادى موهه‌ندیس‌ » كه‌ڵه‌كن گوندێكی‌ دێرین و گه‌ڕه‌كێكی‌ نوێ‌ له‌ ..

كه‌ڵه‌كن گوندێكی‌ دێرین و گه‌ڕه‌كێكی‌ نوێ‌ له‌ ..

كه‌ڵه‌كن گوندێكی‌ دێرین و گه‌ڕه‌كێكی‌ نوێ‌ له‌ شاری‌ سلێمانی‌

نه‌وزادی‌ موهه‌ندیس

پێشه‌كییه‌كی‌ مێژوویی‌:
مێژووی‌ دروستبوونی‌ ئه‌م گونده‌ زۆر كۆنه‌و ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌رده‌می‌ هاتنی‌ ئیسلام كه‌ له‌سه‌رده‌می‌ خه‌لیفه‌ عومه‌ری‌ كوڕی‌ خه‌تاب ئیسلام هاتۆته‌ كوردوستان (( كه‌ له‌ساڵی‌ 13 كۆچی‌ تا 23 كۆچی‌)) خه‌لیفه‌ی‌ مسوڵمانان بوه‌. وه‌ك ده‌ڵێن كه‌ ئیسلام له‌ ساڵی‌ 16 كۆچی‌ به‌رامبه‌ر 637 ز جه‌له‌ولای‌ گرت‌و ئیدی‌ هێواش هێواش هه‌موو كوردستانی‌ خستۆته‌ژێر ڕكێفی‌ خۆیه‌وه‌، واتا1383 ساڵ پێش ئێستا، یاخوود وه‌ك بۆچونێكیتر، كه‌ڵه‌كن له‌ناوه‌ڕاستی‌ ئه‌م (5پیره‌دا) دروستكراوه‌و ئاوه‌دانكراوه‌ته‌وه‌ وه‌ك بیروباوه‌ڕێكی‌ ئه‌وكاته‌ كه‌ڵه‌كن له‌ناوه‌ڕاستی‌ ئه‌م (5پیره‌دا) پارێزراوئه‌بێت.
من به‌ووردبونه‌وه‌ی‌ خۆم‌و به‌دواداچوونم له‌مێژوودا ته‌نها ئه‌وه‌م بۆ ڕوونبۆته‌وه‌ كه‌ڵه‌كن له‌پێش دروستبوونی‌ شاری‌ (سلێمانیدا) دروستكراوه‌و ئاوه‌دان بووه‌، چونكه‌ كه‌ڵه‌كن له‌گه‌ڵ گونده‌كانی‌ (كانێسكان‌و مه‌ڵكه‌ندی‌ (پیرمه‌نصور)و (ده‌باشان‌و ئابڵاخ)دا دراوسێ‌ دێ‌ بوون‌و مه‌ڕوماڵاتیان له‌پاوانی‌ یه‌كتریدا به‌خێوكردوه‌ به‌تایبه‌تی‌ له‌گه‌ڵ گونده‌كانی‌ (كانێسكان‌و ده‌باشان)دا وه‌ك لای‌ هه‌مووان ئاشكراشه‌ ئه‌م گوندانه‌ له‌پێش دروسكردنی‌ شاری‌ سلێمانیه‌وه‌ ئاوه‌دانبوون‌و خه‌ڵكی‌ تیایاندا نیشته‌جێبوون، شاری‌ سلێمانی‌ كه‌ دواتر له‌لایه‌ن پادشاكانی‌ بابانه‌وه‌ دروستكراوه‌و پایته‌ختیان له‌قهڵاچوالانه‌وه‌ گواستۆته‌وه‌ بۆ سلێمانی‌‌و شار له‌ساڵی‌1784ی‌ زاینیدا دروستكراوه‌. له‌ئێستادا ساڵی‌2020 مێژووی‌ شاری‌ سلێمانی‌ ده‌كاته‌(236) ساڵ، ئه‌گه‌ر كه‌ڵه‌كنیش به‌گریمانه‌ هه‌ر له‌و مێژوه‌شدا دروستكرابێت ئه‌وا ته‌مه‌نی‌ ده‌كاته‌ (236) ساڵ، بهڵام وه‌ك ئاشكرامان كرد كه‌ڵه‌كن زۆر له‌پێش ئه‌و به‌رواره‌وه‌ ئاوه‌دان بوه‌. ئه‌گه‌ر به‌نزیكیش دایبنێین‌و له‌پێش دروستكردنی‌ شاری‌ سلێمانیه‌وه‌ به‌100 ساڵ ئه‌وا مێژووی‌ دروستكردنی‌ گوندی‌ كه‌ڵه‌كن خۆی ده‌دا له‌نزیكه‌ی‌ (400) ساڵ واتا له‌ساڵی‌(1620) زاینیه‌وه‌ كه‌ڵه‌كن دروستكراوه‌، كه‌ ده‌شێت پێشتریش دروستكرابێت وه‌ك له‌وه‌و پێش باسمان كرد كه‌ ڕێی‌ تێده‌چێت له‌سه‌رده‌می‌ هاتنی‌ ئیسلامه‌وه‌ دروست كرابێت. به‌مشێوه‌یه‌ ده‌بینین كه‌وا گوندی‌ (كه‌ڵه‌كن) مێژوویه‌كی‌ دێرینی‌ هه‌یه‌و زۆر له‌كۆنه‌وه‌ ئاوه‌دانی‌‌و ژیانی‌ تیادابوه‌.

ناوی‌ كه‌ڵه‌كن
ناوی‌ كه‌ڵه‌كن تائێستا لام ئاشكرانیه‌ له‌چیه‌وه‌ هاتووه‌، ئه‌وه‌نده‌ نه‌بێت ده‌شتێكی‌ هه‌یه‌ له‌سه‌روو گونده‌كه‌وه‌ زۆر كه‌ڵه‌كی‌ به‌ردی‌ تیادایه‌و پێیده‌ڵێن(ده‌شتی‌ كه‌ڵه‌كاوی‌ ) له‌وه‌ده‌چێت له‌وده‌شته‌وه‌ ناونرابێت (كه‌ڵه‌كن)و له‌فه‌رهه‌نگی‌ (هه‌مبانه‌ بۆرینه‌)ی‌ مامۆستا هه‌ژار موكریانیشدا ناوی‌ ((كه‌ڵه‌كن)) ته‌نها وه‌ك گوندێكی‌ ناوچه‌ی‌ سلێمانی‌ هاتوه‌.

جوگرافیا و هه‌ڵكه‌وته‌ی‌ گوندی‌ كه‌ڵه‌كن
كه‌ڵه‌كن به‌پێی‌ نه‌خشه‌ی‌ كشتوكاڵی‌ كه‌وتۆته‌ سه‌ر پارچه‌ زه‌وی‌ ژماره‌ 36 و:
له‌خۆرههڵات‌و باكوری‌ خۆرههڵاته‌وه‌ هه‌ردوو شاخی‌ ئه‌زمه‌ڕو گوێژه‌ هه‌ن‌و له‌م لایه‌وه‌ زه‌ویه‌كانی‌ دراوسێی‌ گوندی‌ سیته‌كی‌ شارباژێڕه‌ ده‌كه‌وێته‌سه‌ر پارچه‌ زه‌وی‌ ژماره‌ (56)و له‌خوار ئه‌وانیشه‌وه‌ چه‌ند باسكێك هه‌یه‌ كه‌ناویان (سه‌ڵته‌ڕێ‌ و گردی‌ حه‌مه‌ی‌ عه‌زه‌و بێژن به‌سه‌ر)ن‌و له‌خوارووتریش (گردی‌ مانگا خوراوو پاوان) هه‌یه‌. ئه‌م گردو پاوانانه‌ ڕووتن‌و هیچ دارو بێشهڵانی‌ تیادانیه‌ هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ ئه‌م دۆڵه‌ ناونراوه‌( دۆڵه‌ڕووت ) كه‌ كه‌ڵه‌كن سێهه‌م گوندی‌ ئه‌م دۆڵه‌یه‌و (قزله‌ر) دوا گوندێتی‌. دۆڵه‌ڕووت له‌م دێیانه‌ پێكهاتوه‌ (زه‌رگه‌ته‌و كانی‌ سپیكه‌و كه‌ڵه‌كن‌و خێوه‌ته‌و مه‌لاداوودو داره‌به‌ن‌و كانی‌ به‌ردینه‌و دێ‌ كۆن‌و پیركه‌و كانی‌ پیره‌و كانی‌ گۆران‌و قوڵكه‌و چاڵگه‌و كارێزكڵاو وفه‌یاڵ‌و قالاواو هه‌نارانی‌ سه‌روو هه‌نارانی‌ خواروو قزله‌ر).
له‌باشورو باشوری‌ خۆرههڵاته‌وه‌ شاری‌ سلێمانیه‌ كه‌ ئه‌وكات نزیكترین گه‌ڕه‌ك له‌كه‌ڵه‌كنه‌وه‌ بریتی‌ بوه‌ له‌كانێسكان. له‌كۆندا گونده‌كانی‌ ده‌باشان‌و مه‌ڵكه‌ندی‌ هه‌بوون كه‌ ده‌كه‌ونه‌سه‌ر پارچه‌ زه‌وی‌ ژماره‌ (1)، كه‌ له‌دوای‌ دروستكردنی‌ شاری‌ سلێمانی‌ بونه‌ته‌ به‌شێك له‌شاری‌ سلێمانی‌.
له‌باكوریشه‌وه‌ دراوسێی‌ گونده‌كانی‌ مه‌لاداود له‌سه‌ر پارچه‌ زه‌وی‌ ژماره‌ (21)و خێوه‌ته‌ له‌سه‌ر پارچه‌ زه‌وی‌ ژماره‌ (37)و داره‌به‌ن‌و كانی‌ به‌ردینه‌ له‌سه‌ر پارچه‌ زه‌وی‌ ژماره‌(38) بوه‌.
له‌خۆرئاواو باشوری‌ خۆرئاواشه‌وه‌ ناحیه‌ی‌ سه‌رچناری‌ ئه‌و كاته‌ هه‌بوه‌ له‌گه‌ڵ هه‌ردوو گوندی‌ كانی‌ سپیكه‌ له‌سه‌ر پارچه‌ زه‌وی‌ ژماره‌ (35)و زه‌رگه‌ته‌ له‌سه‌ر پارچه‌ زه‌وی‌ ژماره‌(2).(كه‌ له‌ئێستادا هه‌ردووكیان بونه‌ته‌ به‌شێك له‌گه‌ڕه‌كه‌كانی‌ كانی‌ كورده‌و سه‌روه‌ری‌ شاری‌ سلێمانی‌).
ئه‌م گونده‌ له‌سه‌ر نه‌خشه‌ی‌ جوگرافی‌ كشتوكاڵی‌ ده‌كه‌وێته‌ باكوری‌ شاری‌ سلێمانیه‌وه‌ به‌ڕووبه‌ری‌ گشتی‌(6891,14,00) دۆنم زه‌وی‌ دێم‌و به‌راو له‌سه‌ر پارچه‌ زه‌وی‌ 36 كه‌ڵه‌كن‌و نزیكه‌ی‌ 5كم دوره‌، ئه‌م گونده‌ له‌ڕووی‌ ئیداریه‌وه‌ سه‌ر به‌ناحیه‌ی‌ سه‌رچناری‌ (پێشووتربوه‌)، (كه‌ئێستا سه‌رچنار بۆخۆی‌ بۆته‌ گه‌ڕه‌كێك له‌شاری‌ سلێمانی‌) كه‌ده‌كه‌وێته‌ باكوری‌ خۆرئاوای‌ كه‌ڵه‌كنه‌وه‌.

ژماره‌ی‌ دانیشتووان و ماڵه‌كانی‌ گوندی‌ كه‌ڵه‌كن
ئه‌م گونده‌ به‌درێژایی‌ مێژووی‌ چه‌ندجارێك چۆڵكراوه‌ له‌كاتی‌ هه‌ڵمه‌ته‌ سه‌ربازیه‌كانی‌ ڕژێمدا بهڵام هیچ كاتێك تێكنه‌دراوه‌و نه‌سووتاوه‌. ته‌نها له‌به‌رواری‌ 20/5/ 7198دا نه‌بێت كه‌ له‌هه‌ڵمه‌تی‌ ئه‌نفال‌و سووتماككردنی‌ كوردستانداو له‌سه‌رده‌ستی‌ ڕژێمی‌ به‌عسی‌ عێراقیدا ڕووخێنراو ته‌خت‌و خاپوركراو دانیشتوانه‌كه‌ی‌ ده‌ربه‌ده‌ركراو ڕوویان كرده‌ شاری‌ سلێمانی‌، ئه‌و كاته‌ كه‌ڵه‌كن 60 ماڵ‌و نزیكه‌ی‌ 400 كه‌سی‌ تیادا ده‌ژیاو له‌چه‌ند بنه‌ماڵه‌یه‌ك پێكهاتبوو، كه‌ قوتابخانه‌و مزگه‌وت‌و كاره‌بای‌ نیشتیمانی‌ هه‌بووه‌.
خانوه‌كانیشیان وه‌كو خانوی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی‌ گونده‌كانی‌ كوردستان، له‌قوڕو به‌رد دروستكراوه‌و به‌ دار سه‌ری‌ گیراوه‌و به‌قوڕ په‌ستێوراوه‌ته‌وه‌و له‌زستاناندا به‌باگردێن دوای‌ به‌فرو باران بارین گێڕدراوه‌و (كا)ی‌ پێوه‌كراوه‌و به‌به‌فرماڵیش به‌فری‌ سه‌ر بانه‌كانیان لابردوه‌و ناو خانوو ژوره‌كانیشیان به‌گڵه‌سپی‌ كه‌ له‌گونده‌كه‌دا كانی‌ به‌ردو گڵ هه‌بوه‌و به‌كاریان هێناوه‌ یان گه‌چ سافولوسكردوه‌و په‌نجه‌ره‌و ده‌رگای‌ دارین‌و دواتر ئاسنیان به‌كارهێناوه‌و ڕه‌نگه‌كانیشیان به‌زۆری‌ شین یان سه‌وز بووه‌. كه‌ڵه‌كن به‌ڕه‌شه‌باو به‌فرو بارانی‌ زۆر به‌ناوبانگ بوه‌ له‌ساڵه‌كانی‌ سه‌ده‌ی‌ ڕابووردووداو ته‌نانه‌ت له‌ساڵی‌ 1982دا دوو گه‌نجی‌ گونده‌كه‌ له‌زستانی‌ ئه‌و ساڵه‌دا كه‌ به‌فرێكی‌ ئێجگار زۆر باریبوو ڕه‌قبونه‌وه‌ كه‌ ته‌نها چه‌ند سه‌د مه‌ترێكیان مابوو بگه‌نه‌وه‌ ناو گونده‌كه‌ به‌ناوه‌كانی‌(( محمد حاجی‌ علی‌ و واحید شێخ ڕه‌زا)).
له‌دوای‌ ڕاپه‌ڕینه‌ مه‌زنه‌كه‌ی‌ ساڵی‌1991ی‌ گه‌له‌كه‌شمان كه‌ڕژێمی‌ به‌عسی‌ صه‌دامی‌ وه‌ده‌رنرا له‌كوردستان‌و هه‌موو كوردستان به‌كه‌ركوكی‌ قودسی‌ كوردستانیشه‌وه‌ ڕزگاركرا، كه‌ڵه‌كنیش وه‌ك هه‌موو گوندو شارۆچكه‌ تێكدراوه‌كان ئاوه‌دانكراوه‌ته‌وه‌و سه‌ره‌تا نزیكه‌ی‌ 40 ماڵ ده‌بوو ڕۆژانه‌ش ڕوو له‌زیاد بونه‌و مزگه‌وت‌و قوتابخانه‌و بنكه‌ی‌ ته‌ندروستی‌‌و پڕۆژه‌ی‌ ئاوو كاره‌باو ڕێگاوبانیشی‌ تیادا دروستكراوه‌ته‌وه‌.
له‌ئێستاشداو دوای‌ ڕووخاندنی‌ ڕژێمی‌ به‌عسی‌ صه‌دامی‌ له‌ساڵی‌ 2003وه‌و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی‌ زیاتری‌ كوردستان‌و فراوانبوونی‌ شاری‌ سلێمانی‌ به‌هه‌ر چوار ده‌وری‌ خۆیدا، گوندی‌ كه‌ڵه‌كنیش به‌هۆی‌ نزیكی‌ له‌سلێمانیه‌وه‌ بوه‌ هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ خه‌ڵكانێكی‌ زۆر ڕووی‌ تێبكه‌ن‌و خانوو ماڵی‌ تیادا دروست بكه‌ن دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ به‌ڕه‌سمی‌ له‌لایه‌ن سه‌رۆكایه‌تی‌ شاره‌وانی‌ سلێمانیه‌وه‌ هه‌موو سنوری‌ گونده‌كه‌ كه‌وته‌ چوارچێوه‌ی‌ شاره‌وانیه‌وه‌و له‌ئێستادا به‌یه‌كێك له‌گه‌ڕه‌كه‌كانی‌ شاری‌ سلێمانی‌ داده‌نرێت‌و له‌ئێستادا نزیكه‌ی‌ 1200 ماڵی‌ تیادایه‌ كه‌ گه‌ر هه‌ر ماڵێك یان خێزانێك له‌5 كه‌س پێكهاتبێت ئه‌وا ژماره‌ی‌ دانیشتوانه‌كه‌شی‌ نزیك ده‌بێته‌وه‌ له‌6 هه‌زار كه‌س.

زانیاری‌ زیاتر له‌سه‌ر گوندی‌ كه‌ڵه‌كن
كه‌ڵه‌كن كه‌وتۆته‌ شیوێكی‌ قوڵی‌ به‌رده‌م باسكێك كه‌ پێیده‌ڵێن (باسكی‌ ماڵان)و له‌پشته‌وه‌ی‌ ته‌ختانیه‌و كه‌وتۆته‌ نێوان(5) گۆڕی‌ پیره‌وه‌ (شخص) كه‌ناویان (وه‌كاشه‌و پیر محمدو پیر محمودو پیر خدرو خاتوو نازدارێ‌)، هه‌روه‌ها ئه‌م كانیاو كارێزو باخانه‌شی‌ هه‌بوه‌ (كانی‌ شۆڕێ‌‌و كانی‌ خواروو كانی‌ فه‌قێ‌ ئه‌حمه‌دو كانی‌ قوڵكه‌ (سارداو)و كانی‌ غه‌زێنه‌و كانی‌ خه‌سره‌وو كانی‌ خدرو كانی‌ مسته‌فاو كانی‌ قۆچ بڵاخ‌و كانی‌ ده‌روێش قادرو كانی‌ سه‌رچاوو كانی‌ سه‌ید)و له‌ناو دێشدا(كانی‌ ڕه‌حه‌ كوێرو كانی‌ ژنان‌و كانی‌ لۆكه‌)ی‌ تیادایه‌.
هه‌موو ئه‌م كانیاوانه‌ باخی‌ هه‌نجیری‌ زۆریان له‌به‌ردا كراوه‌و كه‌ڵه‌كن به‌هه‌نجیر به‌ناوبانگه‌و هه‌نجیره‌كه‌شی‌ به‌ناوبانگه‌و به‌تایبه‌تیش (هه‌نجیره‌ زه‌رده‌) كه‌ی‌ و گه‌لێ‌ جۆری‌ تریشی‌ هه‌بوه‌ وه‌ك (هه‌نجیره‌ سوره‌و مجه‌فی‌ و ڕێحانه‌و ڕه‌شه‌)، هه‌روه‌ها دانه‌وێڵه‌ی‌ (گه‌نم و جۆو نیسك و نۆك و كزن) ده‌كرێت به‌دێم، هه‌روه‌ها هه‌ندێ‌ ماڵ بێستانی‌ (شوتی‌ و كاڵه‌ك و ترۆزی‌ و گوڵه‌به‌ڕۆژه‌) ده‌كه‌ن، له‌كۆنیشدا هه‌ندێك ماڵ توتنیشیان كردوه‌. دانیشتوانی‌ كه‌ڵه‌كن به‌هۆی‌ بوونی‌ پاوان و له‌وه‌ڕگای‌ زۆرو زه‌وه‌ندیه‌وه‌ هه‌ریه‌كه‌ ژماره‌یه‌ك (گاو مانگاو مه‌ڕو بزن و په‌له‌وه‌ری‌ وه‌ك مریشك و كه‌ڵه‌شێرو قازو مراوی‌ و قه‌لی‌) هه‌یه‌ كه‌ سوود له‌ شیرو هێلكه‌و خوریه‌كه‌یان وه‌رده‌گرن.
كه‌ڵه‌كن له‌ساڵه‌كانی‌ (شه‌سته‌وه‌) قوتابخانه‌ی‌ تیادا بوه‌ (له‌سه‌ره‌تادا به‌كرێ‌ له‌ماڵی‌ باوكمدا حاجی‌ عوسمانی‌ ئه‌وڕه‌حمان كه‌ڵه‌كنیدا بوه‌) تائه‌وكاته‌ی‌ حكومه‌تی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ بینایه‌كی‌ كۆنكرێتی‌ بۆ دروستكردوون‌و یه‌كێك له‌و مامۆستا به‌ڕێزانه‌ش تائێستاش له‌ژیاندا ماوه‌ (مامۆستا ئه‌نوه‌ر قه‌ره‌داغی‌)ه‌و له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‌ له‌سلێمانیشه‌وه‌ نزیك بوه‌، بهڵام خوێنده‌واری‌ تیادا كه‌مه‌و چه‌ند كه‌سێك نه‌بێت خوێندنیان ته‌واونه‌كردوه‌، دواتریش له‌ساڵه‌كانی‌ حه‌فتاكانه‌وه‌ ئه‌م مامۆستا به‌ڕێزانه‌ هاتونه‌ته‌ كه‌ڵه‌كن (مامۆستا حه‌مه‌ئه‌مین‌و عوسمان ژاژڵه‌یی‌‌و عوسمان مه‌لا عه‌بدوڵای‌ چروستانی‌‌و مامۆستا جمال نه‌جم‌و زۆری‌ تریش). كه‌ڵه‌كن چه‌ندین مه‌لای‌ ئاینی‌ تیادا ژیاوه‌و ئیمامه‌تی‌‌و پێشنوێژی‌ كردوه‌و ته‌نانه‌ت فه‌قێشی‌ تیادا بوه‌، له‌و مه‌لایانه‌ هه‌ریه‌كه‌ له‌مه‌لا (عبدالرحیم‌و مه‌لامحمدو مه‌لا صاڵح)و له‌ئێستاشدا چه‌ندین مه‌لای‌ تری‌ بۆ چووه‌. به‌هه‌مانشێوه‌ گوندی‌ كه‌ڵه‌كن مامانی‌ شاره‌زای‌ تیادابوه‌و ژنانی‌ شاره‌زا بۆ چاره‌سه‌ری‌ هه‌ندێك نه‌خۆشی‌ كۆن وه‌كو قوڕگهێنانه‌وه‌ وپشتئێشه‌و ده‌ستوقاچ هێنانه‌وه‌ دوای‌ وه‌رگه‌ڕان‌و شكاندن‌و منداڵ له‌بارچوون‌و سورێژه‌و خڕكانه‌و چاوئێشه‌. ژنان بۆ خۆ جوانكردن له‌و سه‌رده‌مه‌دا كه‌لوپه‌لی‌ جوانكاریان بریتی‌ بوه‌ له‌به‌كارهێنانی‌ خه‌نه‌و ئوسمه‌ بۆ ڕه‌نگكردنی‌ قژیان‌و له‌به‌ركردنی‌ كراس‌و كه‌واو ئاوه‌ڵكراس‌و سه‌ربه‌ست‌و كۆڵوانه‌و كل بۆ چاوڕشتن‌و شانه‌و ئاوێنه‌و…هتد. پیاوانیش شاڵ‌و مرادخانی‌‌و په‌سته‌ك‌و پاڵتۆو كڵاشوپێڵاوی‌ لاستیك‌و هه‌ندێكیش قۆنده‌ره‌ی‌ قه‌ڵتاغ یان به‌كار هێناوه‌. كه‌ڵه‌كن حه‌مامێكی‌ گشتی‌ تیادا بوه‌ كه‌ حاجی‌ عزیز دروستیكردبوو كه‌ خه‌ڵكی‌ ئاوایی‌ به‌كاریان ده‌هێنا. هه‌ندێك له‌پیاوانی‌ كه‌ڵه‌كن وه‌ستای‌ بینای‌ شاره‌زا وگۆڕهه‌ڵكه‌ن وجۆرێك شاره‌زایی‌ پزیشكیان هه‌بوه‌.
بۆ ژن گواستنه‌وه‌ش وه‌كو ئه‌و سه‌رده‌مه‌ له‌كاتی‌ ژن به‌ژن‌و هێنان‌و بردنی‌ بوكدا شایی‌‌و زه‌ماوه‌ندو هه‌ڵپه‌ڕكێی‌ چه‌پی‌‌و سێ پێیان سازداوه‌و زۆرجاران بۆ 3-7 ڕۆژ به‌ده‌هۆڵ‌و زوڕنای‌ كوردی‌ شاییه‌كانیان درێژه‌پێداوه‌و خزم‌و كه‌سوكارو میوانانیان له‌گونده‌كانی‌ ده‌وره‌وبه‌ریشه‌وه‌ بانگهێشتكردوه‌و خواردنی‌ شله‌و برنج كه‌ به‌زۆری‌ شله‌ی‌ فاسۆلیا یان سڵقیان له‌گه‌ڵ گۆشتی‌ ئاژه‌ڵ مه‌ڕ یان بزن یان گا ئاماده‌كردوه‌.
كه‌ڵه‌كن هه‌میشه‌ ڕۆڵی‌ خۆی‌ بینیوه‌ له‌شۆڕشه‌كانی‌ كورددا، له‌ساڵی‌ 1963دا ته‌نها خه‌ڵكی‌ كه‌ڵه‌كن بۆیان هه‌بوو بچنه‌ناو سلێمانیه‌وه‌ به‌مۆڵه‌تێك كه‌ درابووبه‌ كوێخای‌ گونده‌كه‌ به‌ به‌یداخێكی‌ سپیه‌وه‌ كه‌له‌م ڕێگه‌یه‌شه‌وه‌ چه‌نده‌ها خێزانی‌ پێشمه‌رگه‌ و دانیشتوانی‌ گونده‌كانی‌ دۆڵه‌ڕووت و ته‌نانه‌ت ناوچه‌ی‌ شارباژێڕیش هه‌ر له‌ڕێگه‌ی‌ ئه‌م مۆڵه‌تپێدانه‌ی‌ حكومه‌ته‌وه‌ به‌ كه‌ڵه‌كن ده‌هاتن‌و ده‌چوون‌و سوودێكی‌ گه‌وره‌یان ده‌بینی. له‌شۆرشدا دانیشتوانی‌ كه‌ڵه‌كن به‌شداری‌ گه‌رموگوڕان كردوه‌و چه‌ندین پێشمه‌رگیان هه‌بوه‌ له‌تیپه‌كانی‌ 47 پیره‌مه‌گرون‌و 31 سلێمانی‌‌و ..هتد. نزیكه‌ی‌ 18 شه‌هیدی‌ قاره‌مانیان هه‌یه‌ له‌كاتی‌ به‌رگریكردن له‌كه‌ركوكی‌ قودسی‌ كوردستان له‌چیمه‌ن له‌ساڵی‌1991داو چه‌ندین كه‌مئه‌ندامی‌ سه‌نگه‌رو زیندانی‌ سیاسی‌‌و پێشمه‌رگه‌ی‌ دێرینیشان هه‌یه‌. خه‌ڵكی‌ ڕه‌سه‌نی‌ كه‌ڵه‌كن له‌ناوخۆیاندا خزمایه‌تیان هه‌یه‌و چه‌ند ماڵێكی‌ غه‌ریب كه‌له‌زوه‌وه‌ هاتبونه‌ كه‌ڵه‌كن له‌كوردستانی‌ ڕۆژههڵاته‌وه‌((به‌ئێرانی‌)) ناوده‌بران، ئه‌وانیش له‌م دواییانه‌دا به‌هۆی‌ ژن‌و ژنخوازیه‌وه‌ تێكه‌ڵ بوون، هه‌رئه‌مه‌ش وای‌ كردووه‌ كه‌ كه‌ڵه‌كن له‌ تێكدان‌و سووتان بپارێزرێت‌و له‌مێژووی‌ كه‌ڵه‌كندا ده‌ره‌به‌گ نه‌بوه‌و دوژمنایه‌تی‌ ناوخۆشیان تیادا نه‌بوه‌و ته‌نها كوێخای‌ دێ‌ هه‌بووه‌، له‌كاتی‌ ڕژێمی‌ به‌عسیشدا كه‌ سه‌رده‌می‌ جاشایه‌تی‌‌و موسته‌شاربووه‌، كه‌ڵه‌كن ته‌نها بۆ سه‌لامه‌تی‌ خۆیان چه‌كیان هه‌ڵگرتووه‌ له‌به‌ر عه‌سكه‌ری‌‌و جه‌یشی‌ شه‌عبی‌، ئه‌گینا پیاوی‌ ڕژێمیان زۆر كه‌م بووه‌و هه‌میشه‌ له‌به‌رامبه‌ردا هاوبه‌شیان هه‌بووه‌ له‌گه‌ڵ شۆڕشداو تائێستاش زیاد له‌(18) شه‌هیدیان هه‌یه‌.
له‌كۆتاییدا گوندی‌ كه‌ڵه‌كن به‌هۆی‌ نزیكی‌ له‌ناوه‌ندی‌ شاری‌ سلێمانیه‌وه‌و له‌دوای‌ ڕووخاندنی‌ ڕژێمی‌ به‌عسه‌وه‌ له‌ساڵی‌2003وه‌، به‌ڕه‌سمی‌ خراوه‌ته‌سه‌ر شاره‌وانی‌ سلێمانی‌‌و بۆته‌ گه‌ڕه‌كێكی‌ نوێ‌ له‌شاری‌ سلێمانی‌ وه‌كو نزیكه‌ی‌50 گوندیتری‌ چوارده‌وری‌ شاری‌ سلێمانی‌. بۆیه‌ چیدیكه‌ ئه‌م گونده‌ به‌گوندی‌ نامێنێته‌وه‌و نه‌ماوه‌و هه‌موو ئه‌و مێژووه‌ پڕ سه‌روه‌ریه‌ی‌ وه‌كو گوندێك گۆڕاوه‌ به‌گه‌ڕه‌كێك له‌شاری‌ سلێمانی‌‌و به‌هیوای‌ ئه‌وه‌ی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان ته‌واوی‌ خزمه‌گوزاریه‌كان پێشكه‌ش به‌و((گوند–گه‌ڕه‌ك))انه‌ی‌ شاری‌ سلێمانی‌ بكات‌و سیمای‌ گوندیان پێوه‌نه‌مێنێت‌و ببنه‌ گه‌ڕه‌كێكی‌ نوێی‌ شارستانیانه‌ی‌ جوان‌و ڕازاوه‌.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*