سەرەکی » وتار » كۆرۆنا و جیهانی دوای كۆرۆنا؟!

كۆرۆنا و جیهانی دوای كۆرۆنا؟!

به‌كر حه‌سه‌ن

سه‌رده‌می گڵۆباڵیزم خۆی بۆ خۆی به‌ كۆمه‌ڵێك ده‌رده‌وه‌ ده‌تلایه‌وه‌ و ڤایرۆسی كۆرۆناش ئه‌وه‌نده‌ی تر ده‌رده‌كانی قورستر كرد، ئێستا ده‌توانین كه‌ بڵێن سه‌رده‌می گڵۆباڵ نه‌خۆش و په‌كه‌وته‌یه‌ و چاكیش بێته‌وه‌ له‌وانه‌یه‌ یه‌ك له‌ دوای یه‌ك ڤایرۆسێكی تری بۆ نازل بێت. ئیتر ڤایرۆسی كۆرۆنا په‌رده‌ی له‌ سه‌ر هه‌موو راستییه‌كانی ئه‌م سیسته‌مه‌ هه‌ڵدایه‌وه‌، مه‌به‌ست ئه‌و راستیانه‌یه‌ كه‌ گڵوباڵیزم وه‌ك سیسته‌مێك له‌ بیری كردبوو. دیاره‌ ئه‌و ده‌ردانه‌ی كه‌ تووشی گڵۆباڵ بوون زۆرن، به‌ڵام چالاكترینان بریتین له‌ گۆڕینی ئاوهه‌وا و شه‌ڕ و پێكدادانی هه‌رێمایه‌تی دوور و نزیك به‌یه‌ك و بڵاوبوونه‌وه‌ی ئیرهاب وه‌ك په‌تایه‌كی تۆقێنه‌ر هه‌ر له‌ ئاسیاوه‌ تا هه‌موو جیهان و به‌رزبوونه‌وه‌ی ئاستی هه‌ژاری و جیاوازی نێوان چینه‌كانی كۆمه‌ڵگا وكۆچی خه‌ڵكی زه‌ره‌رمه‌ند له‌ جه‌نگه‌كان و كێشه‌ی دیموكراسی وه‌ك زۆرینه‌ وكه‌مینه‌ و هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی رێكه‌وتنی ئه‌تۆمی له‌ گه‌ڵ ئێران و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی رێكه‌وتنی داماڵینی چه‌ك ودواییش دژایه‌تیكردنی سه‌رچاوه‌ی گڵۆباڵی جیهانی كه‌ ئه‌مریكایه‌ بۆ هه‌ر یه‌ك له‌ چین و ئه‌وروپا و روسیا هه‌موو ئه‌مانه‌ ئه‌و نه‌خۆشیانه‌ بوون كه‌ له‌ ناو جه‌سته‌ی گڵۆباڵدا ده‌ژیان و هه‌ندێكیشیان بوون به‌ نه‌خۆشی هه‌میشه‌یی. ئه‌وه‌ جگه‌ له‌ كاره‌ساتی دیالۆگ له‌ گه‌ڵ تالیبان كه‌ باشترین نموونه‌ی به‌ چۆكداهاتنی سیسته‌می گڵۆباڵه‌ له‌ به‌ر تیرۆری ئیسلامیدا! دیسان دوایش ئه‌و بوومه‌له‌رزه‌یه‌ی كه‌ به‌ جیابوونه‌وه‌ی به‌ریتانیا له‌ ئه‌وروپا كه‌ نه‌ك یه‌كێتی ئه‌وروپای و جیهانی هه‌ژاند به‌ڵكو بۆ جارێكیتر وای له‌ ئه‌وروپییه‌كان كرد كه‌ به‌ خۆیاندا بچنه‌وه‌ و ورده‌ ورده‌ش به‌ كاریگه‌ریه‌كه‌ی، هاوكێشه‌یه‌كی نوێی سیاسی و ئابووری و ته‌نانه‌ت بیروباوه‌ڕی نه‌ته‌وایه‌تی راستڕه‌و له‌ ئه‌وروپا و ته‌واوی جیهان داده‌ڕێژێت.
ڤایرۆسی كۆرۆنا ترسناكترین ڤایرۆسه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر چاره‌سه‌ری خێرا فریای نه‌كه‌وێت ئیتر جیهانی گڵۆباڵ ئه‌گه‌ریش به‌ ته‌واوه‌تی نه‌ڕوخێت ئه‌وا نیوه‌ مردوو و ده‌سته‌وستان له‌ لێواری مه‌رگێكی حه‌تمی نزیك ده‌بێته‌وه‌، له‌ كاتی نه‌بوونی ئه‌ڵته‌رناتیفێكی ئه‌كتیڤدا جیهان كاول ده‌بێت!
ته‌ماشا هه‌ر له‌ رۆژه‌كانی یه‌كه‌می بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسه‌كه‌وه‌، جیهان له‌ یه‌كتری هه‌ڵوه‌شا. وه‌ك ئه‌وه‌ی سنووره‌كان به‌ ڤایرۆسی كۆرۆنا ته‌لبه‌ند كرابێت. وه‌ك ئه‌وه‌ی كۆرۆنا له‌ ناو پترۆلدا بێت وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ ناو بازاڕ و بانكه‌ ئۆنلاینه‌كانی دابێت و وه‌ك ئه‌وه‌ش له‌ ئاسمانه‌وه‌ ببارێت و تا دوایی. هه‌روه‌ها كاتێك كه‌ ئه‌مریكا به‌ ئێران ده‌ڵێت: ئێمه‌ ئاماده‌ین به‌ مه‌رج هاوكاری ئێران بكه‌ین له‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسی كۆرۆنادا و كاتێكیش كه‌ ئیتالیا به‌ ته‌نیا له‌ ژێر به‌زه‌یی كۆرۆنادا له‌ ئه‌وروپای یه‌كگرتوو به‌ جێده‌هیڵرێت تا ببێته‌ گه‌وره‌ترین قوربانی ڤایرۆسه‌كه‌ له‌ جیهاندا! ئیتر چ مانایه‌ك بۆ سیسته‌می گڵوباڵیزمی جیهانی و دوایش یه‌كێتی ئه‌وروپا ده‌مێنێته‌وه‌؟! ئیتالییه‌كان ده‌ڵێن: له‌ بیرمان ناچێته‌وه‌ كه‌ به‌ ته‌نیا به‌ جێیان هێشتین!
ئه‌وه‌ی كه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ مێژوو، ئه‌وه‌ی بۆ ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ڤایرۆسی ترسناك له‌ سه‌ده‌ كۆنه‌كاندا چ كاره‌ساتێكی بۆ ئیمپراتۆرییه‌ته‌ گه‌وره‌كان دروست كردووه‌، هه‌ر ڤایرۆسی تاعون بوو كه‌ سوپای رۆمیان له‌ سه‌ده‌ی دووی زاینیدا گه‌ڕانده‌ دواوه‌ و دوایش بوو به‌ هۆی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئیمپراتۆرته‌كه‌یان چونكه‌ به‌ هۆی تاعونه‌وه‌ دابه‌ش بوو. هه‌روه‌ها هه‌ر ڤایرۆسی ئه‌نفلونزای ئیسپانی بوو كه‌ سه‌ره‌تا هیواكانی سه‌رهه‌ڵدانی جیهانگیری دوای جه‌نگی جیهانی یه‌كه‌م له‌ ناو برد و نزیكه‌ی سێچاره‌كه‌ سه‌ده‌یه‌ك په‌كی خست.
هه‌موو كێشه‌كه‌ش ئه‌وه‌یه‌ ئێمه‌ وه‌ك ئینسان به‌ گشتی وا هه‌ست ده‌كه‌ین كه‌ سه‌رده‌مه‌ رووناكه‌كان له‌ پێشمانه‌وه‌ داگیرساوه‌ و سه‌رده‌مه‌ تاریكه‌كانیش له‌ دوامانه‌وه‌ كوژاوه‌ته‌وه‌. به‌ڵام له‌ راستیدا وا نیه‌؟ ئه‌وه‌ش هه‌ر له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌ردوو سه‌رده‌مه‌كه‌ پێویسته‌ له‌ ناوه‌وه‌ی ئێمه‌ی ئینساندا وه‌ك دوو توخم له‌ فكر و ده‌روونی ئێمه‌دا چ وه‌ك سه‌رده‌می تاریكی و چ وه‌ك سه‌رده‌می رووناك بچه‌سپێت و كاری تێدا بكرێت، چونكه‌ ئه‌و چه‌سپینه‌ ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی ببینه‌ خاوه‌نی تاقیكردنه‌وه‌یه‌كی فكری و ده‌روونی وا. كه‌ بتوانین وا له‌ سه‌رده‌مه‌ رووناكه‌كه‌ بگه‌ین كه‌ له‌ توانایدا بێت رێگا له‌ دووباره‌ بوونه‌وه‌ی سه‌رده‌مێكی تاریك بگرێت.
هه‌روه‌ها پارێزگاری له‌ سه‌رده‌مه‌ رووناكه‌كه‌ بێ بیركردنه‌وه‌ له‌ سه‌رده‌مه‌ تاریكه‌كه‌ به‌رجه‌سته‌ نابێت چونكه‌ سروشتی ئینسان و ئینسانیه‌ت به‌و شێوه‌یه‌یه‌ كه‌ له‌ سه‌رده‌مه‌ رووناكه‌كاندا ته‌نیا خه‌ریكی شتی رۆژانه‌ و پێویستییه‌كانی سه‌رده‌مه‌و بیر له‌وه‌ ناكاته‌وه‌ كه‌ بێ هۆش بووه‌ له‌ كاره‌ساته‌كان ئه‌ویش ته‌نیا به‌ هۆی ئه‌وه‌وه‌ كه‌ مێژووی پشتگوێ خستووه‌، چونكه‌ مێژوو پڕه‌ له‌ توخمی نادیار و كاره‌سات هێنه‌ری كتوپڕ به‌ تایبه‌ت له‌ رووی سروشتییه‌وه‌!
به‌راورد بكه‌. ئه‌م سه‌رده‌مه‌ی گڵۆباڵیزمه‌، كه‌ له‌ دڵ و ده‌رون و فكری جیهاندا چۆن وه‌ك رووناكترین سه‌رده‌می مێژووی به‌شه‌ریه‌ت و ته‌كنۆلۆجیاو بواری فیزیاو كیمیادا تا دوایی ده‌دره‌وشێته‌وه‌، هه‌ر له‌ كۆپی كردنی ئینسانه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ دوا ته‌كنیكه‌كانی مانگه‌ ده‌ستكرده‌كان و كۆنترۆڵكردنی زه‌مین به‌ ئینسانه‌كانیشه‌وه‌ كه‌ جه‌نگێكی یه‌ك كاتژمێری ئه‌تۆمی ده‌توانێت هه‌موو جیهان بكات به‌ خۆڵه‌مێش، كه‌چی ئه‌و هه‌موو توانا زانستیه‌ ناتوانێت چۆك به‌ ڤایرۆسێكی نه‌عله‌تی دابدات كه‌ له‌ ناو سروشتدا كتوپڕ هه‌ڵتۆقیوه‌ وهه‌ڕه‌شه‌ له‌ ته‌واوی سه‌رده‌م ده‌كات. ئه‌وه‌ پرسیاره‌كه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ رووده‌دات؟ بێگومان ئه‌وه‌ به‌ هۆی پشتگوێ خستنی توخمه‌ نادیاره‌كانی مێژووه‌ رووده‌دات، ئه‌وه‌، دووباره‌ بوونه‌وه‌ی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ ره‌شه‌یه‌ كه‌ تاعون و ڤایرۆسی ئیسپانی به‌رهه‌م هێنا و دوایش تسونامییه‌ گه‌وره‌ و بچووكه‌كان هه‌موو ئه‌مانه‌ جیهان ئه‌و كاره‌ساتانه‌ی له‌ بیر كردبوو به‌ مانا توخمه‌ نادیاره‌كانی مێژووی له‌ بیر كردووه‌ و كه‌ ده‌كرێت له‌ هه‌موو ساتێكدا دووباره‌ ببنه‌وه‌، ئه‌و پشتگوخستنه‌ ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ سه‌رده‌مه‌ تاریكه‌كان دووباره‌ ببنه‌وه‌. هه‌موو كێشه‌كه‌ له‌ مه‌ستبوونی جیهانی سه‌رمایه‌داریه‌وه‌ به‌ قازانج و به‌ كۆیله‌كردنی ئینسان و ئینسانیه‌ته‌ به‌ خۆشبه‌ختیه‌كانی سه‌رده‌م، ئه‌و مه‌ستبوونه‌ی سه‌رمایه‌داری جیهانی بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ زانست ئیفلیج بێت و ئیتر خوێندنه‌وه‌ی سروشت نه‌كات و خوێندنه‌وه‌ بۆ توخمه‌ نادیاره‌كانی مێژوو و سروشت نه‌كات تا كار گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی زانست رۆژانه‌ بێ به‌زه‌یانه‌ و ته‌ماعكارانه‌ په‌لاماری ته‌واوی كه‌ون بدات!
ڤایرۆسی كۆرۆنا له‌ ماوه‌ی چه‌ند رۆژێكدا توانی هه‌موو جومگه‌ هه‌ستیاره‌كانی جیهانگیری كه‌ له‌ ره‌حمی سه‌رمایه‌داریدا له‌ دایك بووه‌ تووشی شه‌له‌ل بكات. ئێستا و دوای بێده‌سه‌ڵاتی به‌رامبه‌ر به‌ كۆرۆنا به‌شه‌ریه‌ت مه‌جبوره‌ به‌ چوار ده‌وری چوار شتدا بسوڕێته‌وه‌، كه‌ ئه‌وانیش بریتین له‌ سه‌روه‌ری ده‌وڵه‌تی و سوسیالیستی كۆمه‌ڵایه‌تی و بیروباوه‌ڕی نه‌ته‌وایه‌تی و ئیمانداری رۆحی! كه‌واته‌ ئه‌ی جیهانگیری له‌ كوێدا ده‌مێنێته‌وه‌؟! كه‌واته‌ ئه‌گه‌ر كۆنترۆڵی ڤایرۆسی كۆرۆنا نه‌كرێت، سیسته‌می ئێستای جیهانی له‌ بنه‌وه‌ ده‌ڕوخێت؟

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*