سەرەکی » وتار » بارزان شێخ عوسمان‌ » شەشی ئەپرێل، ئەو رۆژەی پۆستی سەرۆکایەتی بانگهێشتی مام جەلال-ی مەزنی کرد

شەشی ئەپرێل، ئەو رۆژەی پۆستی سەرۆکایەتی بانگهێشتی مام جەلال-ی مەزنی کرد

ئەمڕۆ شەشی ئەپرێل، پانزدە ساڵ تێپەڕدەبێت بەسەر رووداوێکی گرنگ لە ژیانی سیاسیی عیراقی دوای دیکتاتۆریی و تاکڕەویی و تاک حزبیی بگرە لەجیهانی عەرەبیشدا، ئەویش هەڵبژاردنی سەرۆک مام جەلالی مەزن بوو بەسەرۆک کۆماری عیراقی فیدراڵ .

هەڵبژاردنی سەرۆک مام جەلال لە یەکەمین پەرلەمانی هەڵبژێردراوی ئازادانە و لەلایەن یەکەمین قانونگوزارانی نوێنەرانی راستەقینەی خەڵکەوە وەرچەرخانێکی دەگمەن و گرنگ بوو لە مێژوی عێراقدا. لەوەش گرنگتر ئەوەبوو کە یەکەمین سەرۆکی هەڵبژێراو کورد بێت، ئەو کوردەش رابەرو خەباتگێڕ و دیپلۆمات و شارەزا و قاڵبوویەکی دنیای سیاسەتی وەک جەنابی مام جەلال بێت کە بەدرێژایی مێژووی دروستبوونی دەوڵەتی عیراق لەساڵی ۱۹۲٠ بەدواوە بڤە بوو جگە لە عەرەبی سوننە بەولاوە کەسی تر بچێت بەلای ئەو پۆستەدا.

زۆر لە مێژبوو ئاماژەکان بەو ئاقار و ئاڕاستەیە بوون کە مامی گەورەمان بێ رکابەرە بۆئەوەی لە عیراقی نوێدا لە لوتکەی دەسەڵاتدا بێت، بەوپێیەی کە مام هەم لە ئاستی نێودەوڵەتیی، ئیقلیمیی و عیراقیی و کوردستانیدا ناسراو و پەیوەندییەکی بەرفراوانی لە مێژینەی هەبوو لەگەڵ کەسایەتیی و حزب و ناوەندە سیاسیی و کۆمەڵایەتیی و تەنانەت ئاینییەکانیشدا ، هەم تاکە سەرکردە و رابەر بوو کە هەموو عیراقییەکان بە هەموو پێکهاتەکانییان و ناوچەکە و دراوسێکان و وڵاتانی جیهانیش لەسەری کۆک بوون.

بەشبەحاڵی خۆم لە مانگی نیسانی ۲٠٠۱دا دوای بڵاوبوونەوەی وتارێکی (حەمید ئەلحائیری لە رۆژنامەی “ئەلزەمان” ی چاپی لەندەن کە پرسیاری کردبوو دەربارەی ئەڵتەرناتیڤی سەرۆکایەتیی دوای رژێمی ئەوکاتە، ئەو پەیامەم پێ گەیاند کە بەڵێ مام جەلال ئەو کەسایەتییەیە دەبێتە سەرکۆماری عیراقی نوێ و دەتوانێت ببێتە نوێنەر و پارێزەری هەموو پێکهاتەکانی عیراق کە شانازیی بە کوردبوون و ناسیۆنالیستیی مرۆڤدۆستانەی خۆیەوە دەکات بەبێ هیچ لافلێدانێکی نەتەوەیی تەسک، رێگەش نادات مافی هیچ کام لە پێکهاتەکانی دیکە پێشێل بکرێت .

بەڵێ هەروا بوو، هەرچەندە سەردەمەکە نەخەمڵیبوو، بۆئەوەی سیاسییە عەرەب و ئیسلامییە سوننەکان ئەقڵییەتی نەتەوەی سەردەست وەلابنێن بۆ رادەست نەکردنی پۆستی سەرۆکایەتیی کۆمار، بەڵام کە ناوی هەڤاڵ مام جەلال هاتە سەر زاران، ئیدی هیچ بیانوویەک نەما بۆئەوەی مکوڕ بن لەسەر ئەو ئەقڵییەتە و ئیدی شەرەفی پۆستی سەرۆکایەتیی کۆمار بە سەرۆک مام جەلال بڕا.

لەگەڵ پەخشکردنی دیمەنی کۆبوونەوەکانی ناو ( کۆمەڵەی نیشتمانیی) (الجمعیه‌ الوگنیه‌) و هەڵبژاردنی یەکەمین کوردی دیموکراتخواز و ناسیۆنالیستی پێشکەوتنخواز و پڕچەک بە جیهانبینیی سۆشیالیزم، خۆشی و شادیی باڵی کێشا بەسەر دەروونی هەموو عیراقییەکاندا و حکومەت و گەلانی ناوچەکە و جیهانیش. دەستبەجێ لەگەڵ ئاهەنگی خۆشیی و شادیی عیراقییەکان بە جیاوازیی پێکهاتەی نەتەوەیی و ئاینیی و بیروباوەڕی سیاسیی و ئایدۆلۆژییانەوە، لێشاوی بروسکەی پیرۆزباییکردن لە سەرۆک مام جەلال و گەلی عیراق لە هەموو گۆشە و کەنارەکانی جیهانەوە گەیشتە بەغدا. وەک چۆن لەسەرەتای گۆڕانکارییەکانی نیسانی۲٠٠۳ هەموو متمانە و باوەڕێک بۆ بنیاتنانەوەی عیراقی نوێ خرایە ئەستۆی سەرۆک مام جەلال و شەو و رۆژ ماڵ و بارەگای بەڕێزیان لە بەغدا و قەڵاچوالان و دوکان و سلێمانی جمەی دەهات، لە خولی کاتیی سەرۆکایەتییەکەشدا بە هەمان شێوە عیراقییەکان و هێزە سیاسییەکان ئومێدو هیواکانیان لەسەر توانا و هەوڵەکانی ئەم سەرۆکە عیراقییە کوردە دیموکراتخوازە هەڵچنیبوو بۆئەوەی عیراق ببێتە ئەو مێرگە دیموکراسییەی کە بەهاری پێکەوە ژیان تیایدا پاراوتر بێت و رەنگ و تیشک بداتەوە. هەربۆیە ئایەتوڵڵای عوزما سەید عەلی سیستانی مەرجەعی باڵا نازناوی (صمام ألأمان)ی پێ بەخشی و سەرۆکی ئەمریکاش بە جۆرج واشنتۆنی عیراقی وەسفکرد.

مام لە دەستپێکی ئەرکەکانیدا زۆر پلان و بەرنامەی گرنگی داناو جێبەجێیکرد بۆ خزمەتی گەلەکەی لە عیراق و کوردستان و هەمووانی بەشداریی پێکرد لە بڕیارداندا، بۆ کوردیش زۆر دەستکەوتی دەستووریی چەسپاندو لە کۆبوونەوەی ساڵانەی کۆمەڵەی گشتیی نەتەوەیەکگرتووەکانیش بەندی یەکەمی مادەی چوارەمی دەستووری عیراقی لە وتارەکەیدا چەسپاند “کە زمانی عەرەبیی و کوردیی زمانی رەسمیی وڵاتن” .
لە کۆشکی سپیش لە کۆنگرە رۆژنامەوانییە هاوبەشەکەیدا لەگەڵ سەرۆک بوش-دا بەهەمان شێوە بە زمانی کوردیی وەڵامی بەشی کوردی دەنگی ئەمریکای دایەوە .

بەهەق سەرۆک مام جەلال ئەو فریادڕەسە بوو کە عیراقییەکان چاوەڕێیان دەکرد بە تایبەتیی لە هەرێمی کوردستان کە ئاشتیی و خۆشگوزەرانیی و تەبایی و ئاوەدانیی گەیشتە ئەوپەڕی.

هەرچەندە سیستمی حوکم لە عیراقی نوێدا سەرۆکایەتیی نەبوو، بەڵام هێز و توانا و پێگەی کەسایەتییەکەی سەرۆک مام جەلال بەهایەکی تری بەو پۆستە بەخشیبوو، وەک بەڕێزیشیان هەموو جارێک لە کەناڵەکانی راگەیاندنەوە دەیفەرموو: “دەتوانم لەڕێی دەستوورەوە کە من سوێندم خواردووە پارێزەری دەستوور بم، مافی خۆم بە رەهایی بەکاربهێنم و لەئاست هەر سەرپێچییەک لەدەستوردا, بێمە دەنگ “.

سەرۆک مام جەلال تاکە خەمی پێشکەوتن و بەرقەراربوونی ئارامیی عیراق و چەسپاندن و جێبەجێبوونی دەستوور لەو مادانەش کە زۆر پەرۆشی بوو، مادەی ۱٤٠ بوو، کە لە سایەیدا فیدراڵیی و دیموکراسیی رەگ دابکوتێت، هەرێمەکەشمان بە کەرکوکەوە بە مافەکانی شاد بێت .

لە بڕینی هەنگاوەکانیدا سەرۆک تاڵەبانی سەرکەوتنی زۆری بەدەستهێنا بۆ خەڵکی عیراق و بەرەوپێشبردنی پرۆسەی سیاسیی بەبێ ئەوەی ماندووبوون بزانێت چییە، پشوودرێژییەکەیشی فاکتەرێک بوو کە کۆڵ نەدات لە گەیاندنی پەیامی خۆی و یەکێتییەکەی .

دیارە وەک بەڕێزیان هەمیشە لە هەموو بۆنەیەکدا دووپاتی کردۆتەوە، یەکێک لە فاکتەرەکانی سەرکەوتنەکان لە بەغدا یەکڕیزیی گەل و هێزە سیاسییەکان بووە بەتایبەتیی هەردوو حزبی گەورە (ی.ن.ک)و (پ.د.ک) کە بەڕێز مەسعود بارزانی ئەودەم هاوکار و پەرۆشی جدیی بوو بۆ سەرخستنی پرۆسەکە و پێگەی سەرۆک مام جەلالیش کە وەک بەڕێزیان هەمیشە لە هەمو بۆنەیەکا دوپاتی کردۆتەوە ،یەکێک لە فاکتەرەکانی سەرکەوتنەکان لە بەغدا یەکڕیزیی گەل و هێزە سیاسییەکان بوە بەتایبەتیی هەردو حزبی گەورە (ی.ن.ک)و (پ.د.ک)کەسەرۆک مەسعود بارزانی ئەو دەم هاوکار و بە پەرۆشی جدی بوو بۆ سەرخستنی پرۆسەکە و پێگەی سەرۆک مام جەلال-یش کاریگەریی زۆری لەسەر هەبوو و بەهەندی وەرگرتبوو بەمەش هاوئاهەنگییەکی زۆر پتەویان لەنێواندا هەبوو.

ئەمڕۆش کە یادی ئەو رۆژە پرشنگدارە دەکەینەوە لە مێژووی گەلەکەماندا، بەداخەوە نەك هەر عیراق و هەرێمی کوردستان، بەڵكو هەموو جیهان گیرۆدەی قەیرانێکی سەخت بوون، ئەویش پەتای کۆرۆنایە کە گیانی حەوت ملیار مرۆڤی بێ جیاوازیی کردۆتە ئامانج, تاکە رێگەش بۆ خۆپاراستن لەم دوژمنە دوورکەوتنەوەیە لە قەرەباڵغی و تێکەڵبوون. ئەگەر سەرۆك مام جەلال لەناوماندا بووایە، ئێستا بە جۆرێك هانی کۆمەڵانی خەڵكی دەدا کە هەمووان دەقاو دەق رێنمایی و ئامۆژگاریی دکتۆرە بەڕێزەکان جێبەجێ بکەن و تامەزرۆی ئەوە دەبوون لە ماڵەکانیان نەیەنە دەرەوە و هیچ هەوڵێک بۆ شکاندنی قەدەغەکردنی هاتوچۆ نەدەن.

لایەنەکانیش زیاتر ئەم قۆناغە ناسک و پڕ لە دژوارییە بە هەند وەربگرن ، تا ئەم قۆناغەش وەك سەختییەکانی تر بە سەلامەتیی و کەمترین زیان کۆتایی دێت.

هاوکات پێویستە لەم یادە مەزنەدا هەمووان بەگیانی ئەوکاتە کاربکەن کە ململانێ و جیاوازیی و تەنانەت ناکۆکیی سیاسیی و ئایدۆلۆژیەکانیشیان بخەنە لاوە و مەسەلە چارەنووسازەکان بخەنە پێش هەر بەرژەوەندییەکی تر. چونکە بەهۆی هەندێک هەڵە و هەنگاو و هەڵویستیی هەڵچوونی سیاسیی بەم دوواییانە، ئێستا زۆر لەو دەستکەوتانەی کە سەرۆک مام جەلال لە دەستپێکی سەرۆکایەتییەوە بۆ گەلەکەمانی رەخساند، بوونە قوربانیی سیاسەت گەلێکی هەڵە و قسەی بریقەدار کە دەبێت هەمووان بەوپەڕی هەستکردن بە لێپرسراوێتییەوە دانی پێدابنێن و چاکی لێ هەڵمان بۆ قەرەبوو کردنەوەیان و کاری جدیی و بە کۆمەڵ بکرێت لەچوارچێوەی ئەو دەستوورەدا راست بکرێنەوە کە چەکێکی قورسە و دەتوانرێت بکرێتە زامنی سەرکەوتنی گەلەکەمان لە شەڕە قورسەکانی سەلماندنی مافەکانی و دەستەبەرکردنی مافی تەواوی پێکهاتەکانی عیراق لە دەوڵەتە دیموکراتی و فیدراڵییەکەیاندا, بەتایبەتی کە ئێستا ی.ن.ک سەرکردایەتیی و پەیڕەوێك و نەخشەڕێگەیەکی نوێی هەیە.

print

 55 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*