سەرەکی » ئاراستە » نیشتمانێك له‌ چاخی به‌ردینی نوێپەڕە 24

گوندی‌ هه‌رته‌ل _ خۆشناوه‌تی‌

نیشتمانێك له‌ چاخی به‌ردینی نوێ

دڵشاد و گوندەکانی وڵات

لاپه‌ڕه‌یه‌ك له‌ مێژووی‌ خۆشناوه‌تی‌

له‌به‌ره‌به‌یانی مێژووه‌وه‌، كه‌ مرۆڤ ده‌ركه‌وتووه‌، له‌ئه‌شكه‌وت و كونه‌ شاخه‌كان ژیاوه‌، هه‌تا سه‌رده‌می‌ زێڕینی «دۆزینه‌وه‌ی‌ كشتوكاڵ» كه‌ له‌گه‌لی دا خانوبه‌ره‌یان له‌ناوچه‌یه‌كی جێگیرداو نزیك له‌ئاو دروست كردووه‌، خۆشناوه‌تی‌ له‌و سه‌رده‌مانه‌وه‌ ژیانی تێدا بووه‌، به‌پێی ئه‌و هه‌موو شوێنه‌واره‌ دێرینه‌ی‌ كه‌ ئێستا پاشماوه‌كانی‌ ماون، به‌ڵام ئه‌وی ڕوونه‌ له‌مێژوودا كاتێ له‌سه‌ده‌ی‌ شانزه‌هه‌م سه‌فه‌وییه‌ داگیركه‌ره‌كانی‌ ئێران هێرش ده‌به‌نه‌سه‌ر میرنشینی ئه‌رده‌ڵان كه‌ پایته‌خته‌كه‌یان شاری (سنه‌) بووه‌ له‌ڕۆژهه‌ڵاتی‌ كوردستان، قه‌تڵ‌و عام دژبه‌ كورد ئه‌نجام ده‌ده‌ن، له‌و سه‌ربه‌نده‌دا یه‌ك له‌میرزاده‌كانی‌ ئه‌رده‌ڵان به‌ناوی‌ (ئامبێزخان) له‌گه‌ڵ هه‌رسێ كوڕه‌كه‌ی‌ (میر محه‌مه‌و)و (میر وسوو)و (میر پشتگه‌ر)و ئێڵه‌كه‌ی‌ په‌ناده‌به‌نه‌به‌ر باشوری كوردستان و له‌گوندی‌ (هه‌رمك)ی بناری‌ چیای «موتا»ی خۆشناوه‌تی‌ ده‌گبرسێنه‌وه‌، به‌ڵام ناكۆكی ده‌كه‌وێته‌نێوان ئه‌رده‌ڵانییه‌كان و سه‌رداری‌ خۆشناوان (میر شێرگ)، ئه‌رده‌ڵانییه‌كان میر شێرگ له‌ناو ده‌به‌ن و حوكمڕانی خۆشناوه‌تی‌ ده‌گرنه‌ده‌ست، شه‌ره‌فخانی به‌دلیسی له‌(شه‌ره‌فنامه‌) ناوی‌ خۆشناوی‌ هێناوه‌و ده‌ڵێ «شه‌قڵاوه‌ له‌ناوی‌ میر شاقوڵی به‌گه‌وه‌ هاتووه‌« له‌كاتی‌ فتوحات و داگیركاری‌ عاره‌ب (كه‌ تائێستاش هه‌ر به‌رده‌وامه‌) هاتونه‌ته‌سه‌ر خۆشناو، خه‌ڵكی‌ ناوچه‌كه‌ له‌ژێر سایه‌ی‌ ساسانییه‌كاندا بوون و په‌یڕه‌وی‌ ئایینی‌ زه‌رده‌شتی كراوه‌، بۆیه‌ جه‌نگێكی‌ خوێناوی‌ له‌م ناوچه‌یه‌ له‌نێوان خۆشناوان و ئیسلام ڕووده‌دات و (سه‌ركرده‌ی‌ هێرشه‌كه‌ی‌ عاره‌ب _عه‌یازی كوڕی غه‌نه‌م_ ده‌كوژن، پاش ماوه‌یه‌ك موسڵمان ده‌بن و به‌رگری سه‌رسه‌ختیان له‌ (كوردبون)ی خۆیان كردووه‌، هه‌میشه‌ له‌سه‌نگه‌ری‌ كورددا بوون دژ به‌ دوژمنان و داگیركه‌رانی كوردستان، جه‌نگێكی گه‌وره‌یان دژبه‌ توركه‌ داگیركه‌ره‌ خوێنمژه‌كانی‌ عوسمانی‌ ئه‌نجام داوه‌و زۆریان له‌ژاندرمه‌ بێ ناموسه‌كانی‌ تورك كوشتووه‌، به‌و هۆیه‌وه‌ وه‌ك كاری هه‌میشه‌ییان له‌كوشت و بڕو سوتانی گوندو تاڵانی‌ عوسمانلی ژماره‌یه‌ك گوندی سوتانووه‌، له‌سه‌ده‌كانی‌ 18و 19دا یه‌كێك له‌سه‌ردارانی‌ خۆشناوه‌تی‌ به‌ناوی‌ (میر ئه‌حمه‌د به‌گ) عوسمانلی زۆری لێ ترساون.

كاتێ سوپای ڕوسیای سیزار په‌لاماری‌ كوردستان ده‌ده‌ن پێش جه‌نگی یه‌كه‌می‌ جیهان و هه‌تا (ڕه‌واندووز) پێشڕه‌وی‌ ده‌كه‌ن، شۆڕشگێڕه‌كانی‌ خۆشناو ڕووبه‌ڕوویان ده‌بنه‌وه‌ و زۆریان لێده‌كوژن و ڕاویان ده‌نێن، له‌شۆڕشی ڕۆژهه‌ڵات و كۆماری‌ كوردستان له‌مهاباد به‌شدار ده‌بن_ یه‌كێك له‌ چوار ئه‌فسه‌ره‌كه‌ (مسته‌فا خۆشناو) كه‌ خه‌ڵكی گوندی «ئه‌ندێك»ه‌ فه‌رمانده‌ی‌ سوپا بووه‌ له‌و كۆماره‌ شه‌هیده‌.

له‌شۆڕشی ئه‌یلول و شۆڕشی نوێ به‌ڕابه‌رایه‌تی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان به‌شداری‌ به‌رچاویان هه‌یه‌، خۆشناوه‌تی‌ له‌م دۆڵانه‌ پێكهاتووه‌: (دۆڵی عه‌لیاوا)و (دۆڵی قه‌ڵای‌ سنج)و (دۆڵی سماقوڵی)و (دۆڵی هیران و نازه‌نین)و (دۆڵی كۆڕێ)و (دۆڵی بالیسان)و (دۆڵی مه‌له‌كان). بریتییه‌ له‌چه‌ند شارو شارۆچكه‌و زیاتر له‌(200) گونده‌، یه‌كێك له‌شلرۆچكه‌كانی‌ خۆشناوه‌تی‌ (ناحیه‌ی‌ بێتواته‌)یه‌ كه‌ به‌مه‌رسومی‌ كۆماری (287) له‌5/6/1976 كراوه‌به‌ ناحیه‌و (20) گوند له‌سنوره‌كه‌یدایه‌. یه‌كێكیش له‌گونده‌كانی‌ بێتواته‌ گوندی‌ (هه‌رته‌ل)ه‌.

گوندی هه‌رته‌ل مێژوویه‌كی‌ كۆن و پاشماوه‌كانی‌ كۆن
مامۆستا (ته‌ها ڕه‌جه‌ب حه‌مه‌د غه‌لیفه‌) هه‌ڵگری‌ بڕوانامه‌ی‌ ماسته‌ره‌ له‌مێژوودا یه‌كێكه‌ له‌گه‌نجه‌ به‌ئاوه‌زه‌كانی‌ (هه‌رته‌ل) به‌مێژوودا ڕۆچوو، ئه‌وجا به‌ گوندستانی‌ ووت: ئێمه‌ له‌بناری‌ زنجیره‌ چیای (ماكۆك)ین كه‌ 1817 مه‌تر له‌ئاستی ڕووی ده‌ریاوه‌ به‌رزه‌، گوندی هه‌رته‌ل 1254 مه‌تر له‌ئاستی ڕووی ده‌ریاوه‌ به‌رزه‌، مێژووی‌ ژیان لێره‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ چاخی به‌ردینی نوێ و قۆناغه‌كانی‌ دوایی.

ژماره‌یه‌ك شوێنه‌واری‌ كۆن هه‌یه‌ لێره‌ (گه‌واهی) ئه‌و مێژووانه‌ ده‌ده‌ن، (قه‌ڵاتی‌ گه‌وریان) كه‌ گۆزه‌ی‌ گڵینی تێدا دۆزراوه‌ته‌وه‌ له‌گه‌ڵ خشتی گڵ و ژوورو خانوی بچوك. (كێلی كچه‌ كافر) كه‌ كیژی ئیمپراتۆری (ژاره‌) بووه‌ حوكمی سه‌رزه‌مینی خۆشناوه‌تی‌ كردووه‌ هه‌تا سه‌ر زێ كه‌ ئه‌مه‌ش له‌چوارچێوه‌ی‌ ده‌وڵه‌تی‌ (ماده‌كان)دا بووه‌، (سۆركی كه‌ڵێسێ) كڵێسایه‌كی گه‌وره‌ بووه‌، له‌سه‌ر شاخ، له‌ژێره‌وه‌ شوێنی پیاوه‌ ئاینییه‌كان بووه‌.

له‌كانی‌ (كۆناو) ئاویان ڕاكێشاوه‌ بۆی. (قه‌ڵاته‌ جوو) له‌«گۆمه‌شین» لوتكه‌یه‌كی هه‌ڵدێره‌.

ئه‌شكه‌وتی گه‌وره‌ی‌ ته‌كدایه‌ «ئه‌شكه‌وته‌ جوو»و ئه‌شكه‌وتی (كونه‌ زێڕۆ) هه‌روه‌ها دۆندی (نۆزان _ له‌زنجیره‌ چیای ماكۆك) شوێنی له‌شكری‌ ئه‌و ده‌مانه‌ بووه‌، كۆشكی (پیرایزی) كۆشكی پاشاكان بووه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ ناوچه‌كه‌ سه‌خته‌ ئه‌وه‌ (چیای شیشار) كه‌ ده‌ڵێن سی شار بووه‌، لێره‌وه‌ یه‌ك ده‌رووازه‌ی‌ سروشتی هه‌یه‌ (ده‌ربه‌ندی زینی هه‌رته‌ل) له‌نێوان (شیشار)و (ڕه‌شكان)و شاخی (ژاره‌)دایه‌. ناوچه‌یه‌كی سه‌خت و دژوارو عاسییه‌، ده‌ڵێن له‌ئاخروئۆخری سۆمه‌رییه‌كاندا هێرشیان هێناوه‌ته‌سه‌ر (نۆزان)و (ژاره‌)، میرێك بووه‌ لێره‌ ناوی‌ (هه‌رتا ئێلا) بووه‌، جا ناوی‌ گونده‌كه‌ش هه‌ر به‌ناوی‌ ئه‌وه‌وه‌یه‌ له‌گه‌ڵ پیاوی ئاینی گه‌وره‌ی‌ ناوچه‌كه‌ ناوی‌ «كۆیار» بووه‌، كوشتارێكی زۆر ده‌كه‌ن و «كۆیار» ده‌كوژن‌و «هه‌رتا ئێلا»ش پاش ماوه‌یه‌ك له‌ناوی‌ ده‌به‌ن، ژماره‌یه‌ك گۆڕستانی‌ ئه‌و ده‌مانه‌ی‌ لێیه‌ (گۆڕستانی‌ كانی‌ تای‌)و (گۆڕستانی‌ زه‌نگه‌ڵێنان) هه‌مووی گۆڕی ئه‌وێ ده‌مێن. مێژوو ده‌ڵێت: له‌ساڵی 1911 ژماره‌یه‌ك له‌جه‌ندرمه‌ خوێنمژه‌كانی‌ عوسمانلی توركی داگیركه‌ر په‌لاماری‌ (هه‌رته‌ل) ده‌ده‌ن، داوای سه‌رانه‌و ماڵ و خۆراك ده‌كه‌ن به‌سه‌ركردایه‌تی نه‌قیب (حلیمی به‌گ)، له‌كن مزگه‌فتێ (ئه‌و مزگه‌وته‌ی‌ خانزادی‌ میری سۆران فه‌رمانی‌ دروستكردنی‌ دابوو) پیاوێكی هه‌رته‌لی شه‌هید ده‌كه‌ن، هه‌رته‌لییه‌كانیش نایكه‌نه‌ نامه‌ردی‌ به‌تێڵاو داس و گۆچانده‌كه‌ونه‌ گیانی جه‌ندرمه‌، حایمی به‌گ له‌وێ ده‌كوژن و جه‌ندرمه‌كان چه‌ك ده‌كه‌ن، پاشان هێزیان بۆدێ و هه‌ته‌ل سه‌رله‌به‌ری‌ ده‌سوتێنن هه‌تا ساڵی 1918 نایه‌ڵن ژیان دروست بێته‌وه‌ له‌هه‌ته‌ل، له‌ساڵی 1921یش هه‌رته‌لییه‌كان وه‌ك پاڵپشتی بۆ مه‌لیكی كوردستان دژبه‌ ئینگلیز له‌(كلكه‌ سماقه‌)ی نزیك گوندی (دواوه‌) ڕاده‌په‌ڕن. ته‌یاره‌ ڕه‌شه‌كانی‌ ئینگلیز بۆردومان ده‌كه‌ن و ژنێك به‌ناوی‌ (ئایشێ)شه‌هید ده‌بێت. ئێ كاك دڵشاد له‌هه‌رته‌ل له‌ساڵی 1927 قوتابخانه‌ی‌ تیا كراوه‌ته‌وه‌ له‌خانوی (فاتێی وسوو)، پێش ئه‌و قوتابخانه‌یه‌ (حوجره‌)ی فه‌قیان بووه‌، (كۆته‌ڵ)مان بووه‌ بۆشوێنی نوێژی ژنان(لێره‌ _ مقه‌وه‌لی)بووه‌ (سۆفی محه‌مه‌د)و (مه‌لا فه‌تحوڵا)و (حه‌مه‌د غه‌لیفه‌)و (مام حه‌بدولڕه‌حمان). دانانی‌ باخی تایبه‌ت به‌«قۆته‌ڵ»و موڵك بۆ فه‌قیان، مته‌وه‌لی سه‌رپه‌رشتی ئه‌وانه‌ی‌ كردووه‌، داهاتی‌ بۆ حوجره‌و مزگه‌وت په‌یداكردووه‌، له‌ساڵی 1949 بارچاوه‌ش مه‌خفه‌ری‌ هه‌رته‌ل دووكیژی خۆی ناردووه‌ بۆ قوتابخانه‌ به‌ناوی‌ (خه‌جێ و سه‌عدێ

پێكهاته‌كانی‌ گوندی هه‌رته‌ل و خۆشناوان
«سه‌عید بایز حه‌مه‌د مه‌لازاده‌« گه‌نجێكی تێكۆشه‌ری‌ هه‌رته‌له‌و ئه‌نجومه‌نی‌ گونده‌كه‌شه‌، ئه‌و به‌گوندستانی‌ ڕاگه‌یاند: هه‌رته‌ل پێكهاتووه‌ له‌ژماره‌یه‌ك گوندۆكه‌ی‌ بچوك واته‌ (موچه‌) یان (قۆخ) وه‌ك (بێناسان) و (به‌ڕۆژه‌)و (ئێسشان)و (سه‌رگشت)و (دووڕه‌زان)و (به‌رماڵان)و (قه‌پوشته‌)و (گێژ) پێده‌چێت هه‌ندێك ماڵی‌ هۆزی گه‌وره‌ی‌ كورد (گێژ) كه‌ له‌گه‌رمیان هه‌ن لێره‌ش بوبن. له‌ساڵی 1932 مه‌خفه‌ر له‌هه‌رته‌ل كراوه‌ته‌وه‌ (ڕه‌سوه‌ قوته‌ی‌ ده‌شتی هه‌ولێر) یه‌كه‌م بارچاوش بوو، له‌ساڵی 1937 بنكه‌ی‌ ته‌ندروستی له‌گوندی مه‌ كراوه‌ته‌وه‌ یه‌كه‌م دختۆر (عه‌سكه‌ره‌فه‌ندی) بووه‌، دواتر دختۆرێكی دیكه‌ی‌ بۆ هاتووه‌ به‌ناوی‌ (نه‌عیم) كوردی مه‌سیحی بووه‌، په‌یوه‌ندییه‌كی توندوتۆڵی بووه‌ له‌گه‌ڵ كوردی موسڵمان، هه‌روه‌ها ژماره‌یه‌ك خێزانی‌ (كوردی جوله‌كه‌) لێره‌ بوون (سێمانۆك) خێزانێك بوو لێره‌، جل‌وبه‌رگی كوردییان ده‌پۆشی و به‌كوردی قسانیان ده‌كرد، له‌بواری‌ (چنین) وه‌ستایه‌كی ده‌ستڕه‌نگین بوو، (ڕه‌حمین) كوردێكی دیكه‌ی‌ جوله‌كه‌ بوو، كه‌وش و كاڵاو جاجم و جه‌واڵ و خلاری‌ به‌رهه‌م ده‌ینا، (ئێلیا)و (جاكوب)و حزرۆك) كاری‌ زێڕو زه‌ڕه‌نگه‌ریان ده‌كرد (گه‌وڕێڵ)یش لێره‌ خومكاری‌ (ڕه‌نگ ڕێژی) ده‌كرد، فه‌قێیه‌ك بوو ناوی‌ (مه‌لا قه‌راجێ) بوو سیستمی ئاودێری بۆ گونده‌كه‌ داناو میراوی‌ دروست كردله‌هه‌ردوو ئاوی‌ گوندی (كانی‌ نێڵه‌ 400 سه‌عات) ئاوی دابه‌ش باخه‌كان كرد، (ئاوی‌ گۆمه‌شین 450 سه‌عات) به‌شێوازێكی زۆر جوان به‌سه‌ر جوتیارو باخه‌كان به‌بێ كێشه‌ هه‌تا ئێستاش له‌سه‌ربێ ئاوی دابه‌شكردو ئه‌م سیستمه‌ په‌یڕه‌و ده‌كرێ.

تاڤگه‌ی‌ (كانی‌ كۆنا) دوو ئینج ئاوی‌ هه‌یه‌ سه‌رچاوه‌ی‌ ئاوی‌ (باڵانه‌)و (كانی‌ نۆزان) نزیك ئه‌شكه‌وتی (شاخی نۆزان)ه‌، هه‌مووی‌ دابه‌شكرد، له‌ساڵی‌ 1955 یه‌كه‌م ترومبێل (جێبی لاندرۆڤه‌ر) كه‌ سایه‌قه‌كه‌ی‌ ناوی‌ (حه‌لی سه‌گوان) بوو هاته‌ (هه‌رته‌ل). پێكهاته‌ی‌ گونده‌كه‌ش كه‌ تێكڕایان (پشتگه‌ری)ینه‌، پێكهاتووه‌ له‌(مه‌لازاده‌_ من یه‌كێكم له‌وانه‌) (به‌ره‌بابی قایمه‌س)و (وسێن به‌گ)و (سلێمان به‌گ)و (تۆكه‌ڵ)و (جاهو)و (شاوێ)و (به‌ره‌بابی به‌ڕخان)و (بنه‌ماڵه‌ی‌ یسا)و (جوله‌كه‌)و (به‌دران_ئه‌م هۆزه‌ یه‌ك پیرێژنیان ماوه‌) (حاجی نه‌خۆشی مه‌رگه‌)و (مرایی ڕه‌واندوز)و (مام شه‌ریف _ له‌سلێمانییه‌وه‌ هاتوون)و (مام ده‌روێشی بێتواته‌)و (بنه‌ماڵه‌ی‌ ئاڵۆك)و (ماڵی‌ كاكان)و (به‌ره‌بابی ڕه‌شانی). كاك دڵشاد شێوه‌ ئاخافتنی ئێمه‌ جودایه‌ له‌پرسیاركردن و جیاكردنه‌وه‌ی‌ نێرو مێ، له‌بواری‌ بازرگانیش (مه‌لا ڕه‌حمانی‌ كۆیه‌) له‌هه‌رته‌ل دوكانی‌ هه‌بوو (خالید خه‌ڵكی هه‌ولێر بوو، عه‌تار بووه‌)، ئه‌وجا به‌روبوومی كشتوكاڵی‌ و باخ و ڕۆنیان له‌هه‌رته‌له‌وه‌ بردۆته‌ (ده‌شتی كۆیه‌)و (هه‌ولێر) گۆڕیویانه‌ته‌وه‌ به‌ (گه‌نم)و (پێداویستی تر وه‌ك شه‌كرو چایی و نه‌وت). ئه‌وانه‌ی‌ ئه‌و كاره‌یان ده‌كرد (سمایل عانه‌)و (مام ڕه‌فعه‌ت)و (مسته‌فا خالید)و (مام حه‌سه‌نی تۆكه‌ڵ

ژنان و ژیان و ژان
پلكه‌ خه‌جیجی حه‌مه‌دی سڵه‌مان له‌دایكبووی‌ ساڵی (1936)ه‌ له‌ته‌مه‌نی‌ (15) ساڵی ده‌درێته‌ شوو، له‌ساڵی 1951 ئه‌و ده‌مه‌ (فه‌قێ)یه‌كی هه‌رته‌لی قه‌ومی خۆی له‌حوجره‌ ده‌یخوێند، مێردی به‌وی كردووه‌، پلكه‌ خه‌جێ له‌و باره‌یه‌وه‌ به‌گوندستانی‌ گوت: ئه‌و ده‌مه‌ نه‌ریت وابوو، ژن گواستنه‌وه‌ به‌شه‌وێ بوو، شیو له‌ بۆ هێوارێ ده‌كرا خه‌ڵكیان زیافه‌ت كردبوو، ئه‌مما شایی نه‌بوو، جلك و زێڕو پێداویستی له‌هه‌ولێرێ ڕا هێنابویان، ئه‌من كه‌ مێردم كرد 15 ساڵ بووم، له‌سبه‌ینێ ڕا توتنه‌وان بووم هه‌تا هێوارێ، ئه‌وی ده‌مێ توتن كه‌ره‌سه‌ی یه‌كه‌می هه‌رته‌لێ بوو، توتنم ده‌داشت (واته‌ ئاودان)، ده‌بوا عه‌رد سێ ڕۆژان ئاوی له‌سه‌ر با (رووسه‌) ده‌كرا به‌ گاوجوتێ ده‌كێڵرا، دوایه‌ خه‌ت لێ ده‌دراو شه‌تڵه‌ توتنه‌كه‌ ده‌چێندرا، ئه‌وجا گوڵه‌كه‌ لێ ده‌كرایه‌وه‌، بن په‌لك ده‌كرا، دوایه‌ ده‌بوه‌ جۆته‌و ئه‌وجا (كارته‌) به‌شیشه‌وه‌ ده‌كراو له‌پایزدا ده‌بڕاوه‌، به‌خودا پاره‌یه‌كی ئه‌وتۆشمان ده‌ست نه‌ده‌كه‌وت.

ئه‌من به‌داسان شان به‌شانی پیاوێ درونه‌م كردیه‌، (جۆ)و (كزن)م بۆ وڵاغان چاندیه‌، له‌و ده‌مانه‌ ئاشی ئاوێ هه‌بوو، دوو بوو، (ئاشی ژورێ) مام قادری‌ حاجی حه‌مه‌د ده‌یگێڕا، (ئاشی ژێرێ) هه‌بوو قایمه‌ سان سه‌رپه‌رشتیان ده‌كرد، عه‌وڵا ئاشه‌وان خه‌ڵكی باڵه‌كایه‌تی بوو، لێره‌ ئاشه‌وان بوو، دوو ساڵان ئه‌من و كه‌سو كارم چوینه‌ كوێستانان له‌(ساو سێوكان) لێره‌ هه‌رته‌لی ده‌چونه‌ (كارۆخ)و (واره‌ ڕه‌ش)و (كه‌پره‌)و (كه‌ژۆست) له‌بن ڕه‌شماڵی پێنج چه‌ڵه‌گه‌ (هه‌ستون _ پایه‌) ده‌ژیاین، ئه‌وجا ته‌ونمان ده‌كرد، جاجم و خلارو شتی دیكه‌مان دروست ده‌كرد، خه‌سوم به‌ڕه‌حمه‌ت بێت (ئامان ئۆمه‌ر) ته‌بیبێكی‌ شاره‌زا بوو، له‌چیا گژوگیای ده‌ناسی، ده‌یكرده‌ هه‌توان و برینی پێ چێ ده‌كرده‌وه‌، ڕوناكیمان فانۆس و كه‌ته‌ چرا بوو، ئاگردان و كولانكه‌مان هه‌بوو، شه‌پاڵۆخمان بۆ به‌فرێ دروست ده‌كرد، به‌فر زۆر بوو، ڕنیشی ده‌كرد.

هه‌رته‌ل و قوربانیه‌كان و هه‌میشه‌ شۆڕش
هاوار ساڵح عه‌بدوڵا له‌خێڵی مه‌لایسایه‌، یه‌كێكه‌ له‌تێكۆشه‌ره‌كانی‌ (ی، ن، ك)له‌گه‌ڵ (مامۆستا ئه‌یوب سه‌رئه‌شكه‌وتانی‌ كارگێڕی كۆمیته‌) له‌باخێ خۆ بوو، هه‌ناری‌ له‌ بۆ زستان ساز ده‌كرد، گیای (شاور)ی ڕاخستبوو، هه‌ناری‌ له‌سه‌ر دانا بوو، چڵوێی بۆ بڕی بوو، دابوی به‌سه‌ر هه‌ناره‌كان، دوایه‌ نایلۆنی به‌سه‌ردا دابوو، ئه‌م نه‌ریتی قه‌دیمه‌ بۆ هه‌نار هه‌ڵگرتن بۆ شه‌و چه‌ره‌ی‌ به‌فر بارین، سڵاوم له‌حازری‌ كردو پێم گوت:با هه‌ندێ قسان له‌سه‌ر قوربانییه‌كانی‌ هه‌رته‌ل بكه‌ین، ئه‌و ده‌ستی پێكردو به‌گوندستانی‌ گوت: كاكه‌ دڵشاد خۆش هاتی بۆ ئه‌م به‌هه‌شته‌ی‌ كوردستان، له‌شۆڕشی ئه‌یلول، ئێره‌ بنكه‌ بووه‌، ژماره‌یه‌ك پێشمه‌رگه‌ی‌ قاره‌مانمان به‌شداربوون و شه‌هیدیشمان داوه‌ له‌پێناوی‌ كوردستانا، (مه‌لا محه‌مه‌دی هه‌رته‌ل) له‌شۆڕشی ئه‌یلول قازی شۆڕش بووه‌، له‌شۆڕشی نوێی گه‌له‌كه‌مان به‌ڕابه‌رایه‌تی (ی، ن، ك)و حیكمه‌تی‌ شۆڕشگێڕی و مه‌زنی (مامی‌ گه‌وره‌ی‌ كورد) له‌سه‌ره‌تای‌ شۆڕش (جه‌مال خۆشناو)و پێشمه‌رگه‌كانی هاتنه‌ هه‌رته‌ل، به‌خۆی خه‌ڵكی گوندی (نواوه‌)یه‌و یه‌كێكه‌ له‌ قاره‌مانه‌كانی‌ شۆڕشی نوێ، لێره‌ باره‌گای‌ دانا، زۆرێك له‌هه‌رته‌لییه‌كان بون به‌ڕێكخستن و پێشمه‌رگه‌، سه‌د حه‌یف شه‌هید جه‌مال خۆشناو له‌26/5/1985 له‌شاری‌ كۆیه‌ شه‌هید كرا، یه‌كه‌م پێشمه‌رگه‌ی‌ شۆڕشی نوێ (ئه‌حمه‌د محه‌مه‌د سمایل) بوو هه‌رته‌لی بوو، ڕێكخستنه‌كانی‌ شۆڕشی نوێ له‌هه‌رته‌ل ڕۆڵی به‌رچاویان گێڕاوه‌، نامه‌ گۆڕینه‌وه‌ و كۆكردنه‌وه‌ی‌ زانیاری‌ له‌سه‌ر ڕه‌بایه‌و سه‌ربازگه‌كانی‌ دوژمنی به‌عس، هێنانی‌ كه‌ره‌سه‌ی‌ پزیشكی و خۆراك بۆ (ه، پ، ك)، یه‌كه‌م شه‌هیدی پێشمه‌رگه‌ی‌ شۆڕشی نوێ له‌هه‌رته‌ل (خدر حه‌مه‌ قادر هه‌رته‌لی) بوو، شه‌هید ئه‌حمه‌د حه‌مه‌ده‌مین عه‌لی هه‌رته‌لی له‌ داستانی به‌ناوبانگ و قاره‌مانی‌ داستانی‌ قۆپێ سوور له‌ساڵی 1986 شه‌هید بوو، به‌كۆی گشتی 30 شه‌هیدمان پێشكه‌ش به‌ڕزگاری‌ كوردو كوردستان كردووه‌، دوا به‌شداریمان له‌شه‌ڕی چه‌ته‌ تیرۆریسته‌كانی‌ (داعش) بوو، له‌گشت به‌ره‌كانی‌ ئاماده‌ییمان هه‌بوو، شه‌ڕی قاره‌مانانه‌مان ئه‌نجامدا دژ به‌عه‌ره‌به‌ تیرۆریسته‌كان، له‌و شه‌ڕانه‌دا (6) شه‌هیدمان به‌خشییه‌ پاراستنی كوردستان، ئێستاش گوندی هه‌رته‌ل (427) پێشمه‌رگه‌ی به‌ئه‌زمون و قاره‌مانی‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستانمان هه‌یه‌و له‌ئاینده‌دا زیاتر ده‌بن.

من و هه‌رته‌لی خۆشناوه‌تی
به‌ته‌نیشت چیای (شیشار)دا ده‌گه‌یته‌ (ده‌ربه‌ندی زینۆی هه‌رته‌ل) له‌وێوه‌ مێژووی‌ به‌ر له‌زایین له‌(قه‌ڵاتی‌ گاوریان)و (كێلی كچه‌ كافر)و (گه‌لێ نۆزان)و (ئیمپراتۆریه‌تی ژاره‌)و (سۆركی كه‌نێسێ) خۆیت نیشان ده‌دا، ئه‌وجا خوڕه‌ی تاڤگه‌ی‌ (كانی‌ كونا)و (نێڵه‌)و (باڵانه‌)و (گۆمه‌شین) تێكه‌ڵ به‌قاسپه‌ی‌ كه‌و و نه‌غمه‌ی‌ باڵنده‌كان ده‌بێ، ئیدی‌ مه‌ست ده‌بی به‌جوانی‌ ئه‌م نیشتمانه‌و جوڵه‌ی‌ جوتیاران و دوكه‌ڵی داری‌ به‌ڕووی بن مه‌نجه‌ڵی (سركه‌ _ ڕوبه‌هه‌نار)و باخه‌كانی‌ هه‌رته‌ل حه‌یران ده‌بی، له‌وێ له‌به‌ر خۆوه‌ ده‌ڵێی كوردستان له‌ناو دڵ، كوردستان له‌ناو چاو، كوردستان خاكی منی كورد، كه‌سی تر نا.

print

 335 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*