سەرەکی » مانشێت » تابلۆی یەکێتی سۆڤیەت لە سەد ساڵەی ئۆکتۆبەردا

ده‌موچاوه‌ لێو به‌خه‌نده‌كان

تابلۆی یەکێتی سۆڤیەت لە سەد ساڵەی ئۆکتۆبەردا

له‌ گه‌رمه‌ی‌ شاڵاوی‌ پاكتاوه‌كه‌ی‌ جۆزێف ستالین-دا دژی‌ نه‌یاره‌كانی‌، سێ تابلۆ كێشران، ئه‌م تابلۆیانه‌ بۆ یه‌كه‌م جار گوازرانه‌وه‌ بۆ بریتانیا تا له‌ مۆزه‌خانه‌ی‌ ته‌یت مۆدێرن به‌شداری‌ پیشانگای‌ جیهانی‌ پێ بكرێت، یه‌ك له‌ تابلۆكان كۆمه‌ڵێك هاووڵاتیانی‌ روس پیشان ده‌ده‌ن، كه‌ به‌وپه‌ڕی‌ شكۆ‌و شانازییه‌وه‌ رێ ده‌كه‌ن‌و دڵخۆشییه‌كی‌ بێ كۆتاییش به‌ روخساریانه‌وه‌ دیاره‌. به‌ڵام هه‌ر له‌و كاته‌دا كه‌ تابلۆكان باس له‌ خۆشبه‌ختی‌ خه‌ڵكی‌ روسیایان ده‌كرد، هه‌زاران هاووڵاتی خه‌ڵكی‌ سۆڤێت له‌سه‌ر ده‌ستی‌ ستالین رووبه‌ڕووی‌ كوشتن‌و پاكتاو ده‌بوونه‌وه‌.
تابلۆكان به‌ ده‌س‌و په‌نجه‌ی‌ ئه‌لێكسانده‌ر دینیكا كێشراون، كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ دیارترین هونه‌رمه‌نده‌ واقیعییه‌كانی‌ سه‌رده‌می‌ سۆڤێت، گوازرانه‌وه‌ بۆ مۆزه‌خانه‌ی‌ ته‌یت مۆدێرن، بۆ ئه‌وه‌ی‌ له‌ پیشانگایه‌كدا مێژووی‌ بینراوی‌ روسیا‌و یه‌كێتی‌ سۆڤێت له‌ نیوه‌ی‌ یه‌كه‌می‌ سه‌ده‌ی‌ بیستدا بخرێته‌ روو. هه‌موو تابلۆ‌و شتومه‌كه‌ نمایش كراوه‌كان له‌ ئه‌رشیفی‌ دیڤید كینگ-ه‌وه‌ وه‌رگیراون، كه‌ دیزاینه‌رێكی‌ گرافیكه‌‌و خولیای‌ كۆكردنه‌وه‌ی‌ كاره‌ هونه‌رییه‌كانه‌، له‌ پۆسته‌ر‌و تابلۆ‌و وێنه‌‌و كتێب‌و هه‌ر بابه‌تێك‌و كه‌لوپه‌لێكی‌ ساده‌ كه‌ مێژووه‌كه‌ی‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌رده‌می‌ سۆڤێت.
به‌ڵام ئه‌م سێ تابلۆیه‌ی‌ كه‌ له‌ پیشانگای‌ هونه‌ری‌ حكومییه‌وه‌ خوازراون بۆ نمایش، له‌ دیوێكی‌ تره‌وه‌ گرنگی‌ په‌یدا ده‌كات‌و چیرۆكێكی‌ تری‌ له‌ پشته‌وه‌یه‌، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ تابلۆكانی‌ دینیكا له‌ بنه‌ڕه‌تدا بۆ به‌شداری‌ له‌ پیشانگای‌ جیهانی‌ پاریسی 1937 ئاماده‌ كرابوون، تا له‌ پیشانگاكه‌دا له‌ به‌شی‌ تایبه‌ت به‌ یه‌كێتی‌ سۆڤێتدا هه‌ڵبواسرێن.
ناتالیا سیدلینا، كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ سه‌رپه‌رشتیارانی‌ تابلۆكان ده‌ڵێ: له‌و تابلۆیه‌دا هه‌موان رووخۆش‌و دڵخۆشن، ئاسمان ساماڵ، كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی‌ نوێ ده‌رده‌كه‌وێ كه‌ هه‌نگاو به‌ره‌و پێشكه‌وتن ده‌نێت. ئه‌مه‌ ئه‌و وێنه‌یه‌یه‌ كه‌ یه‌كێتی‌ سۆڤێت مه‌به‌ستی‌ بوو پیشانی‌ جیهانی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ بدات، به‌ڵام له‌ ناوخۆدا ژیانی‌ راسته‌قینه‌ زۆر تاریك بوو.
ئه‌م تابلۆیانه‌، به‌ تایبه‌ت ئه‌و تابلۆیه‌یان كه‌ تیایدا هه‌موان دڵخۆش دیارن‌و به‌ره‌و پێشكه‌وتن هه‌نگاو ده‌نێن، تێكه‌ڵه‌یه‌كه‌ له‌ راستی‌‌و خه‌یاڵ، له‌لایه‌ك هه‌ندێك كه‌سایه‌تی‌ له‌ تابلۆكه‌دا ده‌رده‌كه‌ون، ده‌ناسرێنه‌وه‌‌و نیشانه‌ی‌ شكۆمه‌ندییان پێوه‌ دیاره‌، وه‌ك ئه‌لێكسی‌ ستاخانۆڤ-ی‌ سه‌ركرده‌ی‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ ستاخانۆڤیت-ی‌ تایبه‌ت به‌ كرێكاران، ئه‌ویش ئه‌و كه‌سه‌ بوو كه‌ له‌ ده‌رهێنانی‌ خه‌ڵوزی‌ به‌ردیندا له‌ كانه‌ خه‌ڵوزه‌كان ژماره‌ی‌ سه‌رسوڕهێنه‌ری‌ تۆمار كردبوو، كه‌سایه‌تییه‌كی‌ تریان ڤالیری‌ چاكالۆڤ-ی‌ فڕۆكه‌وان بوو، كه‌ پاڵه‌وانی‌ گه‌شته‌ ئه‌زموونییه‌كانه‌‌و هه‌روه‌ها ماریا-‌و ئیڤادۆكیا فینۆگرادۆڤا كه‌ دوو ژنن شایسته‌ی‌ ئه‌وه‌ن په‌نجه‌ی‌ لێهاتووییان بۆ درێژ بكرێت، به‌ هۆی‌ به‌رهه‌می‌ زۆری‌ رستن‌و چنینه‌وه‌.
ئه‌وانه‌ كه‌سه‌ واقیعییه‌كان بوون، به‌ڵام له‌ پشت ئه‌وانه‌وه‌ له‌ تابلۆكه‌دا كۆشكی‌ مه‌زنی‌ سۆڤێت دیاره‌، ئه‌و باڵه‌خانه‌یه‌یه‌ كه‌ بڕیار بوو به‌ شێوه‌یه‌ك دروست بكرێت، به‌رزترین باڵه‌خانه‌ بێت له‌ سه‌ر ئاستی‌ جیهان، له‌ سه‌ری‌ سه‌ره‌وه‌ش په‌یكه‌رێكی‌ ڤلادیمێر لینین دابنرێت.
له‌ پیشانگاكه‌دا به‌شی‌ سۆڤێت به‌ شێوه‌یه‌ك دیزاین كرابوو، كه‌ تیشك بخاته‌ سه‌ر ده‌ستكه‌وتی‌ كۆماره‌ سۆشیالیسته‌كانی‌ سه‌ر به‌ سۆڤێت له‌ سه‌رده‌می‌ ستالین-دا، ئه‌وه‌نده‌ سه‌رسوڕهێنه‌ر بوو ئاماده‌بوانی‌ تاساندبوو، ئه‌و به‌شه‌ له‌و كاته‌ دوو ملیۆن بینه‌ری‌ بۆ لای‌ خۆی‌ راكێشا، ئه‌م ژماره‌یه‌ش زۆر له‌ ژماره‌ی‌ بینه‌ری‌ به‌شه‌كانی‌ تر زیاتر بوو، ته‌نانه‌ت به‌ به‌شه‌كه‌ی‌ ئیسپانیاشه‌وه‌ كه‌ تابلۆی‌ گێرنیكا-ی‌ پیكاسۆی‌ نمایش كردبوو، جگه‌ له‌وه‌ش به‌شی‌ یه‌كێتی‌ سۆڤێت له‌ به‌شی‌ هه‌موو وڵاته‌كانی‌ تر زیاتر خه‌ڵاتی‌ به‌ده‌ست هێنا. به‌ڵام ئه‌گه‌ر بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ مۆزه‌خانه‌ی‌ ته‌یت مۆدێرن، له‌ ژوورێكی‌ تردا‌و هه‌ر له‌‌و مۆزه‌خانه‌یه‌، دیوارێك پڕه‌ له‌ وێنه‌ی‌ تایبه‌تی‌ زیندانه‌ سیاییه‌كانی‌ روسیا، كه‌ زۆربه‌یان له‌ دادگاییه‌كه‌ی‌ مۆسكۆی‌ ساڵانی‌ 1936- 1938دا ده‌ستگیر كران‌و له‌ سێداره‌ دران، ئه‌و دادگاییه‌ خۆ نواندنی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ ئه‌و وڵاته‌ بوو دژی‌ نه‌یاره‌كانی‌ كه‌ سه‌ر به‌ ترۆتسكی‌ بوون، له‌ ناو ئه‌و نه‌یارانه‌شدا دوو كه‌سی‌ تێدا بوو كه‌ زۆر نزیك بوون له‌ ڤلادیمێر لینین-ه‌وه‌، ئه‌وانیش لیڤ كامینێڤ‌و گریگۆری‌ زینۆڤێڤ بوون، جگه‌ له‌وانه‌ كه‌سانی‌ ئاسایی‌و ساده‌شیان تێدا بوو كه‌ له‌ به‌دبه‌ختی‌ خۆیان به‌ هه‌ڵه‌ كه‌وتبوونه‌ كات‌و شوێنی‌ هه‌ڵه‌وه‌‌و به‌ر لێشاوه‌كه‌ كه‌وتن.
دیڤید كینگ ئه‌م وێنانه‌ی‌ له‌ دۆسێكانی‌ (KGB)یه‌وه‌ ده‌ست كه‌وتووه‌، ئه‌ویش له‌ ساڵانی‌ نه‌وه‌ده‌كاندا‌و كاتێك بۆریس یه‌لسن هه‌ندێك ئه‌رشیفی‌ واڵا كرد، دیڤید توانی‌ له‌و ماوه‌یه‌دا كۆمه‌ڵێك‌و ئه‌رشیف‌و كه‌لوپه‌لی‌ روسی‌‌و سۆڤێتی‌ كۆ بكاته‌وه‌، كه‌ ژماره‌یان له‌ 250 هه‌زار پارچه‌ زیاتر بوو. دیڤید له‌و كاته‌وه‌ خولیای‌ كۆكردنه‌وه‌ی‌ ئه‌م شتانه‌ كه‌وته‌ سه‌ری‌، كه‌ ساڵی‌ 1970 وه‌ك هه‌واڵسازێكی‌ تایبه‌تمه‌ندی‌ بواری‌ كاروباره‌ی‌ هونه‌ر له‌ رۆژنامه‌ی‌ سه‌نده‌ی‌ تایمز نێردرا بۆ مۆسكۆ بۆ ئه‌وه‌ی‌ به‌ دوای‌ وێنه‌كانی‌ لیۆن ترۆتسكیدا بگه‌ڕێ، گه‌ڕانه‌كه‌ی‌ بێهوده‌ بوو، به‌ڵام ده‌یان ساڵی‌ دوای‌ ئه‌وه‌، سه‌ره‌كه‌وتنی‌ باشی‌ به‌ده‌ست هێنا، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ به‌رده‌وام وڵاتانی‌ جیهان ده‌گه‌ڕا به‌ دوای‌ وێنه‌یه‌كی‌ نه‌دۆزراوه‌ی‌ ترۆتسكیدا.
ئه‌و هه‌میشه‌ خوازیار بوو ئه‌و وێنه‌‌و كه‌لوپه‌لانه‌ی‌ كۆی‌ كردوونه‌ته‌وه‌، پیشانی‌ جه‌ماوه‌ری‌ بدات‌و پیشانگایان بۆ بكاته‌وه‌، ئه‌وه‌بوو له‌ ساڵی‌ 2016دا‌و ماوه‌یه‌كی‌ كه‌م به‌ر له‌ مردنی‌ بابه‌ته‌كانی‌ گه‌یشتن به‌ ده‌ستی‌ مۆزه‌خانه‌ی‌ ته‌یت مۆدێرن، ئه‌وه‌ بوو له‌ ئایاری‌ هه‌مان ساڵ‌و له‌ ته‌مه‌نی‌ 73 ساڵیدا كۆچی‌ دوایی كرد.

سه‌رچاوه‌: سایتی‌ ده‌ره‌ج + گاردیان

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*