سەرەکی » وتار » ئازاد ئیبراهیم ‌ » گونده‌كان له‌ سیستمی ته‌ندروستیدا

وتەی ئەمجارە

گونده‌كان له‌ سیستمی ته‌ندروستیدا

36

كه‌رتی ته‌ندروستی له‌ جیهاندا و له‌ چوارچێوه‌ی‌ هه‌ر وڵاتێكدا، كه‌رتێكی یه‌ك پاكێجی یان یه‌ك گوژمه‌ی‌ به‌هێزه‌، ناكرێت له‌ناوچه‌یه‌كدا به‌ هێزێكی زۆر و خه‌مخۆرانه‌ به‌ره‌و پێشه‌وه‌ بچێت و له‌ ناوچه‌كی دیكه‌دا به‌ هێز و قورساییه‌كی كه‌متر كار بكات. كه‌رتی ته‌ندروستی به‌و پێیه‌ی‌ كه‌رتێكی هه‌ستیاره‌ و په‌یوه‌سته‌ به‌ ژیانی تاك و بارودۆخی ته‌واوی‌ كۆمه‌ڵگاوه‌، پێویسته‌ كۆی گۆشه‌ و كه‌لێن و كه‌له‌به‌ره‌كانی‌ كۆمه‌ڵگه‌ له‌م كه‌رته‌ وه‌ك یه‌ك سوودمه‌ند ببێت و به‌یه‌ك پانتایی وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی و كۆمه‌ڵگه‌ له‌لایه‌ك یان بنكه‌ و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانی‌ ته‌ندروستی و تاكه‌كان له‌لایه‌كی دیكه‌وه‌ نزیك بن له‌ یه‌كتره‌وه‌ و ئه‌م كه‌رته‌ بۆ ناوچه‌یه‌ك نه‌بێت و بۆ ناوچه‌یه‌كی دیكه‌ هه‌بێت.
ئه‌كرێت گونده‌كان له‌ بوارێكی دیكه‌دا و له‌ كه‌رتێكی دیكه‌وه‌ دووربن و زۆریش پێویستیان نه‌بێت و به‌ته‌نگیه‌وه‌ نه‌بن، به‌ڵام كه‌رتی‌ ته‌ندروستی وه‌ك هیچ كه‌رتێكی دیكه‌ نییه‌ و ناكرێت گرویه‌كی مرۆڤایه‌تی چه‌نده‌ گه‌وره‌ بێت یان بچوك دووربێت له‌ كه‌رتی‌ ته‌ندروستی و به‌ پێویستی نه‌زانن، چونكه‌ وه‌ك وتمان ئه‌م كه‌رته‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ژیانی كۆی كۆمه‌ڵگه‌وه‌ و له‌ هه‌موو حاڵه‌تێكدا ژیانی تاكێكی له‌سه‌ر به‌نده‌ و له‌ هه‌ندێك حاڵه‌تیشدا ئه‌كرێت به‌ تێكچوونی پرسی ته‌ندروستی و كه‌رتی‌ ته‌ندروستی كۆی تاكه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك توشی كاره‌سات و ناڕه‌حه‌تی ببنه‌وه‌ و ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌یه‌ به‌ره‌و داهێزران و ماندووبوون و هه‌ندێكجاریش مردن و له‌ناوچوون ببنه‌وه‌.
گونده‌كان یه‌كێكن له‌و پنت و جوگرافیایانه‌ی ده‌توانین بڵێین به‌ هه‌مان شێوه‌ی‌ شاره‌كان و شوێنه‌كانی دیكه‌ سودیان له‌ كه‌رتی‌ ته‌ندروستی وه‌رنه‌گرتووه‌ و وه‌ك چۆن كه‌ناركه‌وتنێكی سروشتیان هه‌یه‌ گونده‌كان به‌هه‌مان شێوه‌ كه‌نارخستنێكی ئه‌نقه‌ست و ده‌ستكردیش دووری‌ خستونه‌ته‌وه‌ له‌ كه‌رتی‌ ته‌ندروستی و وه‌ك پێویست ئاوڕیان لێنه‌دراوه‌ته‌وه‌ و بنكه‌كانی ته‌ندروستی له‌ گونده‌كاندا كه‌مترین ماده‌ ته‌ندروستییه‌كان و پزیشكی پێویستیان تێدایه‌. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ ئه‌و گوندانه‌ی‌ كه‌ ڕێگاكانی‌ هاتوچۆیان نیه‌ یان خراپه‌ خودی بنكه‌ی‌ ته‌ندروستیان نییه‌ و هیچ چاره‌سه‌رێكی سه‌ره‌تاییشیان نییه‌ و له‌ هه‌ر حاڵه‌ت و بارودۆخێكی ته‌ندروستی خراپ دا ناتوانن به‌ئاسانی بگه‌نه‌ جێگه‌یه‌كی پێویست بۆ چاره‌سه‌ر.
له‌ ڕاستیدا هه‌بوونی بنكه‌كانی‌ ته‌ندروستی له‌ هه‌ندێك گونددا هێز و هاوكارێكی باش و تۆكمه‌ نییه‌ كه‌ بتوانێت وه‌ك پێویست ڕۆڵی هه‌بێت له‌ چاره‌سه‌ر و به‌ده‌مه‌وه‌ هاتنی هاوڵاتیان و خزمه‌تێكیش بێت بۆ هه‌موو ئه‌و گوندانه‌یشی كه‌ نه‌توانراوه‌ بنكه‌ی ته‌ندروستیان تێدا بكرێته‌وه‌ یان دوورن له‌ ناوه‌ندی شاره‌كانه‌وه‌. بنكه‌كانی‌ ته‌ندروستی چه‌نده‌ گرنگه‌ هه‌بن هێنده‌یش پزیشكی باش و ئیختساسی نه‌خۆشی و ده‌واو ده‌رمانی پێویسته‌ به‌جۆرێك گونده‌كان چه‌نده‌ دووربن له‌ شاره‌كانه‌وه‌ ئه‌و بنكانه‌ بتوانن به‌رده‌م به‌ هه‌ر كاره‌سات و شكان و پێوه‌دان و ئازارێك بگرێت كه‌ توشی هاوڵاتیانی گونده‌كان ده‌بنه‌وه‌، لانی كه‌م پێویسته‌ ئه‌م بنكه‌ ته‌ندروستیانه‌ ئه‌وه‌نده‌ گه‌وره‌و پڕ پێویستی بێت ئه‌گه‌ر هه‌ر حاڵه‌ت و نه‌خۆشی و ئازارێك ڕووی له‌ گوندنشینان كرد په‌له‌ نه‌كرێت له‌ گه‌یاندنیان به‌ شاره‌كان و بتوانرێت له‌ گونده‌كاندا چاره‌سه‌ر بكرێن، ئه‌وه‌ش نه‌ك بۆ حاڵه‌تی‌ ته‌ندروستی نه‌خۆشه‌كه‌ گونجاوه‌ و ماندووتری ناكات به‌ڵكو له‌ڕووی تێچووی‌ ئابووری‌ و هۆیه‌كانی‌ گه‌یاندنه‌وه‌ سوودی زیاتره‌، ڕه‌چاوكردنی‌ هه‌ر لایه‌نێكی گونده‌كان و دووریان له‌ كه‌رتی‌ ته‌ندروستیه‌وه‌ ئه‌ركی حكومه‌تی‌ هه‌رێمه‌ كه‌ ئه‌و كه‌رته‌ ناوی‌ ته‌ندروستییه‌ و ئه‌و جوگرافیایه‌یش ناوی‌ گونده‌كان و ناوچه‌ دووره‌ ده‌سته‌كان و ده‌ره‌وه‌ی‌ شاره‌ پێكه‌وه‌ گرێ بدات و ئیشی له‌سه‌ر بكات.
ئه‌گه‌ر پێچه‌وانه‌ی ئه‌و واقیعه‌ وه‌ربگرین كه‌ كه‌رتی ته‌ندروستی له‌ گونده‌كاندا گه‌لێك پێویست و گرنگه‌، ئه‌وا نه‌بوونی ئه‌و بنكانه‌ش بۆ گونده‌كان گه‌لێك خراپه‌ و ڕه‌نگه‌ له‌بارێكدا گونده‌كان ببنه‌ ناوه‌ندی نه‌خۆشی و له‌بارێكی دیكه‌شدا كاریگه‌ری‌ بۆسه‌ر منداڵ و به‌رهه‌مهێنان هه‌بێت .

 243 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*