سەرەکی » وتار » ئازاد ئیبراهیم ‌ » ئه‌مریكاو جه‌نگی نه‌رم له‌كه‌نداو

ئه‌مریكاو جه‌نگی نه‌رم له‌كه‌نداو

«جۆزێف نای» بۆ یه‌كه‌مجار له‌كتێبی «پابه‌ندن به‌سه‌ركردایه‌تی» له‌ساڵی 1990 ئاماژه‌ی كرد به‌هێزی نه‌رمی ئه‌مریكاو وتی «ئه‌مریكا ته‌نها له‌هێزی سه‌ربازی و ئابووریدا پێشه‌نگ نییه‌. به‌ڵكو له‌هێزی نه‌رمیشدا یه‌كه‌مه‌»
ئه‌گه‌رچی ئه‌مریكا به‌جه‌نگی عیراق‌و ئه‌فغانستان چووه‌ناو سه‌ده‌ی نوێی بیست و یه‌كه‌وه‌. به‌ڵام به‌پێی ڕووداوه‌كانی سوریاو وڵاتانی كه‌نداوی عه‌ره‌بی؛ پێده‌چێت سه‌ده‌ی بیست و یه‌ك؛ سه‌ده‌ی جه‌نگی ساردو هێزی نه‌رم بێت بۆ ئه‌مریكا. به‌به‌راورد به‌سه‌ده‌كانی ڕابردوو كه‌ هه‌میشه‌ سه‌ده‌ی جه‌نگ و هێزی ڕه‌ق و پێكدادانی چه‌كه‌ نوێیه‌كان بووه‌ بۆ ئه‌مریكا وه‌ك جه‌نگی ڤێتام و دوورگه‌ی هاوایی و جه‌نگی ئیسپانیاو بیانووی پێرڵ هاربه‌ر
ئه‌گه‌ر مه‌نتقی هێزی ئه‌مریكای ئه‌م سه‌ده‌یه‌یش «بیست و یه‌ك»، هه‌مان مۆدێلی سه‌ده‌كانی ڕابردوو بوایه‌. ده‌مێك بوو ئه‌مریكا پرسی سوریاو ئه‌سه‌دو ده‌ستتێوه‌ردانه‌كانی ئێران و ڕووسیای له‌خاكی سوریادا یه‌كلاییكردبووه‌وه‌. وه‌ك چۆن له‌سه‌ده‌ی ڕابردووداو له‌كۆتایی هه‌شتاكاندا ده‌ستتێوه‌ردانی یه‌كێتی سۆڤێتی له‌خاكی ئه‌فغانستاندا به‌هێزی ڕه‌ق یه‌كلایی كرده‌وه‌و دواین بلۆكی له‌دیواری یه‌كێتی سۆڤێت هێنایه‌ده‌رێ و ئه‌و دیواره‌ ڕوخا
نها ئه‌گه‌ر له‌مه‌شهه‌دی جوڵه‌ سیاسییه‌كانی ئه‌مریكا له‌نێوان وڵاتانی كه‌نداودا بڕوانین. ڕاستتر بۆمان ڕوونده‌بێته‌وه‌ كه‌ ئه‌مریكا مۆدێلی كاری سیاسی خۆی گۆڕیوه‌و تادواین چركه‌ مه‌ترسی نه‌كه‌وێته‌سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی؛ ناگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ هێزی ڕه‌ق
گۆڕانكاری و گواستنه‌وه‌ی باڵیۆزخانه‌ی ئه‌مریكا له‌ته‌لئه‌بیب بۆ قودس، وابه‌سته‌ی ئه‌و جوڵه‌ سیاسییه‌یه‌ كه‌ ئه‌مریكا له‌ناوچه‌كه‌دا ده‌یكات به‌بێ به‌كارهێنانی هێزی ڕه‌ق. ڕه‌زامه‌ندی سعودیه‌ی به‌ده‌ستهێناوه‌ وه‌ك سه‌رداری لوتكه‌ی ڕیاچ و ده‌مڕاستی وڵاتانی كه‌نداو له‌دژی قه‌ته‌ر؛ ئه‌مریكا له‌پاداشتی هه‌موو پێدراوه‌كانی به‌سعودیه‌ ته‌نها قودسی ده‌وێت. ئه‌مه‌ش ناكرێت به‌هێزی ڕه‌ق یه‌كلایی بكرێته‌وه‌؛ به‌ڵكو پرسێكی سیاسی و دپلۆماتی و مێژووییه‌و ده‌بێت به‌هێزی نه‌رم یه‌كلابكرێته‌وه‌
ڕاسته‌ ئیداره‌كه‌ی دۆناڵد ترامپ له‌ئیداره‌كه‌ی باراك ئۆباما ڕه‌قتره‌و زیاتریش بڕوایان به‌مه‌نتقی هێز هه‌یه‌ بۆ یه‌كلاییكردنه‌وه‌ی پرسه‌گرنگه‌كان و هه‌موو ئه‌و مه‌ترسیانه‌ی ده‌كه‌ونه‌سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا له‌جیهاندا. به‌ڵام له‌ئێستادا ئه‌مریكا نایه‌وێت به‌هه‌مان هێزی ڕه‌ق سیاسه‌ت بكات. ئه‌مریكا به‌هه‌ر شێوه‌یه‌ك بێت ئه‌یه‌وێت به‌هێزی نه‌رم جه‌نگی نوێی كه‌نداو له‌به‌رژه‌وه‌ندی خۆی ته‌واو بكات و وێنه‌یه‌كی نوێ بۆ خۆی له‌جیهاندا دروست بكات. ئه‌مه‌ش به‌ته‌واوی سه‌لمێنه‌ری بۆچونێكی «پۆڵ ڕیكۆر»ی فه‌ره‌نسییه‌ كه‌ ده‌ڵێت «ئه‌مریكا جه‌نگی یونیڤێرساڵێتی خۆی ده‌كات. ئیتر به‌هه‌ر ڕێگایه‌ك بێت»
ئه‌گه‌ر ئه‌م جوڵه‌یه‌ی ئه‌مریكا كه‌ له‌دوای ڕووداوه‌كانی 7ی 6ی 2017ی نێوان وڵاتانی كه‌نداوه‌وه‌ ده‌رده‌كه‌وێت ناوبنرێت به‌جه‌نگی نوێی ئه‌مریكا له‌كه‌نداو، ئه‌وا ئه‌مجاره‌ بۆ سێیه‌مجاره‌ ئه‌مریكا له‌كه‌نداودا توشی جه‌نگ ده‌بێته‌وه‌! به‌ڵام دوو جه‌نگیان له‌یه‌ك فۆرمدا كه‌ جه‌نگی هێزی ڕه‌قه‌و ئه‌م ته‌نها جه‌نگه‌یشیان له‌فۆرمی هێزی نه‌رمدا. كه‌ تاكو ئێستا توانیویه‌تی سه‌ركه‌وتووبێت
له‌جه‌نگی كه‌نداوی ڕابردوودا، ئه‌مریكا «سه‌دام حسێن»ی هاندا كه‌ كوێت داگیربكات و به‌كوێتدا تێپه‌ڕێت تاكو سه‌ر سنوره‌كانی سعودیه‌، هاوكات له‌ڕێگه‌ی باڵیۆزخانه‌ی ئه‌مریكایشه‌وه‌ له‌سعودیه‌ هێزی سعودیه‌ی هاندا كه‌ سه‌دام حسێن ده‌یه‌وێت سعودیه‌ داگیربكات و هێزی سعودیه‌ گه‌شته‌سه‌ر سنوره‌كان. به‌ڵام ڕێككه‌وتننامه‌ی ساڵی 1973ی نێوان سعودیه‌و ئه‌مریكا بووه‌مایه‌ی پشتگیری ئه‌مریكا له‌سعودیه‌و عێراق له‌كوێت كشایه‌وه‌و جارێكیتر ئه‌مریكا له‌لایه‌ك سعودیه‌ی له‌جه‌نگێكی گه‌وره‌ ڕزگاركردو له‌لایه‌كیتریشه‌وه‌ بیانووی جه‌نگی دایه‌ ده‌ست ئه‌مریكا كه‌ به‌ربه‌ستێك له‌به‌رده‌م عێراقدا دابنێت له‌پای چونه‌ناو كوێته‌وه‌. بۆ ئه‌م جه‌نگه‌ نوێیه‌یش قه‌ته‌ر بیانووی ئه‌مریكایه‌ تاكو پشتگیری سعودیه‌ بكات
ئه‌مریكا له‌جه‌نگی نوێی كه‌نداودا، جه‌نگێكی دوولایه‌نه‌ ده‌كات. له‌لایه‌ك جه‌نگی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكایه‌، له‌لایه‌كیتره‌وه‌ جه‌نگی هه‌یمه‌نه‌و ده‌سه‌ڵاتدانه‌ به‌سعودیه‌. له‌لایه‌ك جه‌نگی تیرۆره‌ له‌لایه‌كیتره‌وه‌ جه‌نگی دژبه‌ یونیڤێرساڵییه‌ت و كرانه‌وه‌ی قه‌ته‌ره‌ به‌ڕووی دنیادا. له‌یه‌ك جه‌نگی هێنانه‌وه‌ی ئیسرائیله‌ بۆناو ڕوداوه‌كانی جیهانی عه‌ره‌بی، له‌لاكیتریشه‌وه‌ جه‌نگه‌ دژی ئێران و هه‌ژموونی شیعه‌و ئێران له‌سه‌ر ناوچه‌كه‌و قه‌ته‌ر. له‌لایه‌ك جه‌نگی ڕیكخراوه‌ ڕادیكاڵ و توندڕه‌وه‌كانه‌، له‌لایه‌كیتریشه‌وه‌ جه‌نگی مۆدێرنێته‌و تێپه‌ڕاندنی سیستمه‌ ئیسلامییه‌ داخراوه‌كانی ناوچه‌كه‌یه‌ له‌شێوه‌ی سعودیه‌، باشترین نمونه‌یش شه‌وه‌ ئاهه‌نگه‌ مۆزیك و گۆرانییه‌كانی چه‌ند ڕۆژی ڕابردوی جه‌ده‌ی سعودیه‌یه‌ كه‌ یه‌كه‌مجاره‌ له‌سعودیه‌دا سازده‌كرێت
ئه‌م جه‌نگه‌ فره‌ئاراسته‌ی ناوچه‌كه‌ پێویستی به‌پیلانێكی دوورمه‌ودا هه‌یه‌ له‌لایه‌ن ئه‌مریكاوه‌. هاوكات تێچوویه‌كی ئابووری زۆریشی ده‌وێت. بۆیه‌ ئه‌مریكا ناتوانێت له‌یه‌ك كاتدا بڕێكی زۆر بودجه‌ی پێویست بۆ هه‌موو ئه‌و جه‌نگه‌ جیاوازانه‌ دیاری بكات. له‌به‌رئه‌وه‌یه‌ ئه‌مریكا ده‌یه‌وێ ئه‌م جه‌نگانه‌یش به‌هێزی نه‌رم یه‌كلاییان بكاته‌وه‌و به‌بڕێكی تێچوی كه‌مه‌وه‌ باڵبكێشێت به‌سه‌ر ته‌واوی كه‌نداوداو هه‌ر مه‌ترسییه‌ك له‌سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا بێت نه‌یهێڵێت.ه‌رێمی‌ كوردستان گرنگی‌ زیاتر به‌ پرسی‌ خورماتو بدات‌و هه‌وڵ بدرێت له‌ ڕێگای‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كانه‌وه‌ كه‌یسی‌ خورماتوو به‌ ئه‌ندازه‌ی‌ گه‌وره‌یی‌ كێشه‌كه‌ بناسرێ‌و له‌ رووی‌ یاساییه‌وه‌ كاری‌ له‌ سه‌ر بكرێت، هه‌روه‌ها له‌ رێگای‌ رێكخراوه‌ ناوخۆیی‌‌و نێو ده‌وڵه‌تیه‌كانه‌وه‌ هه‌وڵی‌ گه‌راندنه‌وه‌ی‌ ئاواره‌كان بدرێت‌و قه‌ره‌بووی‌ ماڵییان بۆ بكرێته‌وه‌‌و حكومه‌تی‌ عیراق له‌ سه‌لامه‌تی‌ سه‌ر‌و سامانیان له‌ ئایینده‌دا به‌رپرسیار بكرێت ، ئه‌مه‌ش ڕێگا چاره‌ی‌ سه‌ره‌تاییه‌ تا كاتێك ناوچه‌كه‌ له‌ ڕێگای‌ جێ‌ به‌جێ‌ كردنی‌ ماده‌ی‌ 140 ه‌وه‌ كێشه‌كانی‌ له‌ چوارچێوه‌ی‌ ده‌ستووردا چاره‌سه‌ر ده‌كرێت .

 163 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*