سەرەکی » ئەدەب و هونەر » ژنێك وەك پرشنگی هەتاو!

چراکانی نیشتمان

ژنێك وەك پرشنگی هەتاو!

خەلیل عەبدوڵڵا

بنەماڵەی قەفتان یەكێك لەبنەماڵە دیارو ناسراوەكانی شاری سلێمانین،لەم بنەماڵەیەدا چەندین كەسایەتیی سیاسی‌و رۆشنبیری‌و كۆمەڵایەتی‌و زانستی هەڵكەوتوون، كە هەریەكەیان لەبواری خۆیدا خزمەتی بەگەل‌و نیشتمان كردووە.

ساڵح قەفتان یەكێكە لە كەسایەتییە دیارو پێشەنگەكانی ئەم بنەماڵەیەیە.

مامۆستا ساڵح قەفتان پشتیوانیی بەهێزی جوڵانەوەكەی شێخ مەحموودی حەفیدی كرد‌ووەو بووە بە ئەندامی جەمعیەتی كوردستان كە مستەفا پاشا یاموڵكی سەرۆكی بووە.

ئەم پیاوە روناكبیر‌و ناودارە لە بوارەكانی سیاسی‌و رۆژنامەوانی‌و پەرروەردە‌و مێژوودا خزمەتی زۆری كرد‌و بەهۆی توانا زۆرەكانییەوە ،لەو بوارانەدا داهێنەر‌و پێشەنگ بووە.ئەو كەسایەتییەی ئەمجارە دەمەوێ‌ تیشك بخەمە سەر كاروانی تێكۆشان‌و بەخششەكانی، خاتوو( مونیرە قەفتان)ە كە كچی ئەو پیاوە مەزن‌و ناودارەیە، ئەم خاتوونە لەسەر دەستی ئەو بەگیانی نیشتمانپەروەری گۆش‌و پەروەردە كراوە.

مونیرە ساڵح عەبدولڕەحمان كە بەمونیرە قەفتان ناسراوە، ژنێكی دیار‌و پێشەنگ بووە‌و لەهەلومەرجێكی دژواردا مەشخەڵی خەباتی كوردایەتی‌و ژنانی پێكەوە بەرز كردەوە‌و بەئازایەتی‌و بوێری خزمەتێكی زۆری بەو كاروانە سەختە كرد‌و مێژووییەکی پڕ لەشانازی و سەروەری بۆ خۆی‌و گەلەكەی تۆمار كرد.

مونیرە قەفتان ساڵی 1921 لەشاری سلێمانی لەدایك بووە، لەئامێزی خانەوادەیەكی ناودار‌و روناكبیردا، گەورەو پەروەردە بوو.

قۆناغەكانی خوێندنی لەسلێمانی‌و بەغدا تەواو كرد. ساڵی 1939 خانەی مامۆستایانی بەغدای تەواو كرد. دوای تەواوكردنی خوێندن بەمامۆستا لە باخچەی ساوایانی سلێمانی دامەزرا، پاش ماوەیەكی كەم گواسترایەوە بۆ ئامادەیی سلێمانی كچان‌و دواتر لەئامادەیی سەدیقەی كچان وەك مامۆستا خزمەتی كرد.

مونیرە قەفتان هەر زوو تێكەڵاوی جوڵانەوەی سیاسی بوو، لەرێی رێكخراوە پیشەییەكانەوە خزمەتی كرد.ساڵی 1942 پەیوەندی بەکۆمەڵەی ئافرەتانی كوردستانەوە كرد‌و کارو چالاکی تێدا ئەنجام دا، ساڵی 1952 کە یەکێتیی ئافرەتانی کوردستان بەرەسمی دامەزرا، درێژەی بەتێکۆشاندا، ژنێكی ئازا‌و جەسور‌و دڵسۆز بوو، هەربۆیەش بەکارو چالاکییەکانی گەیشتە ترۆپكی ئەو رێكخراوە‌و لە ساڵی 1959 بووە سەرۆكی یەكێتیی ئافرەتانی كوردستان‌و تاساڵی 1961 لەو پێگەیەدا مایەوە.

مونیرە قەفتان ژنێكی سەركردەو پێشەنگ‌و چالاك بوو، هەمیشە بەرنامەدارێژەر‌و سەرپەرشتیاری خۆپیشاندان‌و چالاكییە سیاسی‌و پیشەییەكان بوو. بەهۆی ئەو هەڵوێستانەیەوە تووشی دروورخستنەوە‌و روانان‌و زیندانیكردن بۆتەوە.

لەدوای بەشداری لەخۆپیشاندانەكانی ساڵی 1948 لەسلێمانی، سزا درا‌و بۆ ناحیەی بەلەدروزی سەربەشاری دیالە دوور خرایەوە، پاش شەش مانگ بۆ شاری سلێمانی نەقڵكرایەوە‌و بوو بە بەڕێوەبەری قوتابخانەی نیشتمانی كچان.

لەساڵانی 1954 تا 1958 وەك مامۆستا لەشارۆچكەی چوارتا خزمەتی كرد. دواتر گواسترایەوە بۆ شاری سلێمانی‌و بوو بەبەڕێوەبەری ئامادەیی خانزادی كچان.

ساڵی 1960 كە ئاگری نەورۆز بەرەسمی لەشاری سلێمانی كرایەوە، ئەركی داگیرساندنی مەشخەڵی نەورۆز بەو سپێردرا، ئەویش، وەك ژنێكی پێشڕەو‌و شارستانی بێ‌ عەبا، مەشخەڵەكەی داگیرساند.

ئەم مامۆستا پێشەنگە تا سەرەتای حەفتاكان وەك مامۆستا‌و بەڕێوەبەر خزمەتی بە رەوتی پەروەردە‌و فێركردن لەشاری سلێمانی كرد‌و دواتر خۆی خانەنشین كرد.

لەساڵانی 1971-1975 خۆی‌و هاوسەرەكەی چوونەتە ناوچە ئازادكراوەكانی شۆڕش لە رایات‌و حاجی هۆمەران‌و لەوێ‌ وەک پێشمەرگە خزمەتیان كردووە، ماوەیەكیش لەشاری رەزاییەی خۆرهەڵاتی كوردستان‌و وەك مامۆستا خزمەتی بەمنداڵانی كورد كردووە.

دوای نسكۆی شۆڕشی ئەیلول گەڕاوەتەوە سلێمانی‌و لەساڵانی 1975 تا راپەڕینی 1991 بەنهێنی لەنێو ریزەكانی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستاندا خەباتی كرد‌و رۆڵی دیارو جوامێرانەی بینی.

دوای راپەڕین جارێكی تر چوەوە كۆڕی تێكۆشانی ئاشکراو لەریزەكانی یەكێتیی ژنانی كوردستان‌و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستاندا درێژەی بەخەباتدا. ساڵی 1992 بەشداری یەكەمین كۆنگرەی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانی کرد.

ئیدی تا دوا رۆژەكانی ژیانی، بەشدارێكی چالاكی كۆڕ‌و كۆبوونەوە‌و چالاكییە مەدەنی‌و رۆشنبیرییەكان بوو.

پاش كاروانێكی درێژی خەباتی سیاسی‌و پیشەیی،لە29ی ئاداری 2009 بۆ دواجار لەتەمەنی 88 ساڵیدا چاوە ماندووەكانی لێكنا‌و چووە دنیای نەمرانی نیشتمانەوە‌و لە گردی سەیوان بەخاك سپێردرا.

لەكۆتاییدا دروودی رێز‌و وەفاو ئەمەكداری بۆ گیانی پاكی مونیرە قەفتان، ئەو ژنەی ئازایەی لەكۆڕی تێكۆشاندا، چەندین هەوراز‌و نشێو‌و چەرمەسەری بینی،بەڵام جوامێرانە‌و سەربەزرانە كۆڵی نەدا‌و لەدەرگایەكی زێڕینەوە چووە نێو مێژووی گەلی كوردستانەوە، ئەو نەمرەو هەمیشە وەك پرشنگی هەتاو لەسەیوانەوە هەڵدێ‌، سلێمانی‌و كوردستان رۆشن دەكاتەوە.

 406 جار بینراوە