سەرەکی » وتار » جەمال ئارێز » كردنه‌وه‌ی ده‌رگایه‌كی دیكه‌ بۆ گه‌نده‌ڵی

كردنه‌وه‌ی ده‌رگایه‌كی دیكه‌ بۆ گه‌نده‌ڵی

بێ هیچ دوو دڵییه‌ك پشتگیریی هه‌موو ناڕه‌زاییه‌كی جه‌ماوه‌ریی و به‌تایبه‌تی فه‌رمانبه‌ران و مووچه‌خۆرانی راسته‌قینه‌ ده‌كه‌م له‌ گرتنه‌به‌ری هه‌رچی رێگه‌كانی ناڕه‌زایی هه‌یه‌، چونكه‌ ئه‌وه‌ نه‌ك مافی خۆیانه‌، به‌ڵكو گه‌نده‌ڵی ‌و سته‌می چینایه‌تی له‌ هه‌رێمی كوردستاندا گه‌یشتۆته‌ ئاستێك كه‌ ناكرێت كه‌س پاساوی بۆ بهێنێته‌وه‌.

مافی هیچ به‌رپرس و ده‌سه‌ڵاتدارێكی ئه‌م وڵاته‌ نییه‌ چیتر به‌ دروشمی باق ‌و بریق خه‌ڵك له‌خشته‌به‌رێت، چونكه‌ چیتر هه‌رێمی كوردستان، هه‌رێمه‌كه‌ی ساڵی 1992 و پێش بڕیاری 986 ی نه‌وت به‌رامبه‌ر به‌خۆراك ‌و سه‌رده‌می پێش پرۆسه‌ی ئازادیی عیراق نییه‌، چیتر خه‌ڵك بێ ئاگا نییه‌ له‌ داهات ‌و سامان ‌و گوزه‌رانی های لایڤی به‌رپرسان ‌و ته‌نانه‌ت كه‌سه‌ نزیكه‌كانی ده‌وروبه‌ریشیان.

من بۆخۆم وه‌ك كادرێكی یه‌كێتی رووم له‌ یه‌كێتییه‌، چونكه‌ ئێمه‌ له‌و نه‌وه‌یه‌ین كه‌ هه‌ردوو سه‌رده‌مه‌كه‌مان بینیووه‌، له‌ سه‌ره‌تای راپه‌ڕین ‌و دوای كێشانه‌وه‌ی داموده‌زگاكانی رژێم له‌ ناوچه‌ ئازادكراوه‌كان ‌و هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مان ‌و پێكهێنانی یه‌كه‌م كابینه‌ی حكومه‌ت، خه‌ڵكی كوردستان و به‌تایبه‌تی مامۆستایان، هێنده‌ به‌ویقار و خۆڕاگربوون كه‌ به‌و هه‌موو نه‌بوونییه‌وه‌ ده‌یانوت: «سه‌ری به‌رزمان بۆ مووچه‌ نه‌وی ناكه‌ین»، هۆكاری ئه‌وه‌ش ئه‌وه‌بوو كه‌ به‌شێكی زۆر له‌ به‌رپرسان به‌تایبه‌تی یه‌كێتییه‌كان ئاستی ژیان ‌و گوزه‌رانیان وه‌ك خه‌ڵك یان كه‌مێك هه‌ورازتر بوو، به‌ڵام سه‌رباری ئه‌وه‌ش هه‌نگاوه‌كان رووه‌و بنیاتنانه‌وه‌ی زانكۆی سلێمانی و به‌گه‌ڕخسته‌وه‌ی كارگه‌ی جگه‌ره‌ی سلێمانی و كارگه‌ی جلوبه‌رگی سلێمانی ‌و رستن ‌و چنینی هه‌ولێر بوو، هه‌نگاوه‌كان رووه‌ و ده‌رهێنانی نه‌وت ‌و به‌رهه‌مهێنانی موشته‌قاتی نه‌وت بوو، هه‌نگاوه‌كان رووه‌ و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی قه‌زاو ناحیه‌و دێهاته‌ رووخاوو راگوێزراوه‌كان بوو ئه‌گه‌ر به‌سواڵیش بووایه‌ له‌ رێكخراوه‌ (NGO) و رێكخراوه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كانی سه‌ربه‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كانه‌وه‌، تاكه‌ سه‌رچاوه‌ی داهاتی ئه‌و رۆژگاره‌ش ته‌نها گومرگی باری قاچاخ و ئاوو كاره‌با و تاپۆ‌و شاره‌وانی بوو، ئه‌گه‌رچی ئه‌وكاتیش مووچه‌ دواده‌كه‌وت تاڕاده‌یه‌ك، به‌ڵام هیچ ساڵێك نه‌مانبینی له‌ 10 مانگ كه‌متر مووچه‌ دابه‌ش بكرێت.

به‌ڵام ئێستا سه‌ره‌ڕای كۆتایی هاتنی تا راده‌یه‌كی زۆری هه‌ڵمه‌تی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی دێهات ‌و قه‌زاو ناحیه‌كان ‌و بوونی ده‌یان و سه‌دان سه‌رچاوه‌ی داهاتی وه‌ك ده‌روازه‌ سنوورییه‌ ره‌سمییه‌كان ‌و فڕۆكه‌خانه‌كان ‌و گه‌شتیاریی ‌و باج و خه‌راجی سه‌دان كۆمپانیای وه‌به‌رهێن و فرۆشتنی نه‌وت و سه‌ره‌ڕای ناردنی بڕێك پاره‌ له‌به‌غداوه‌ ئه‌گه‌ر كه‌میش بێت، كه‌چی به‌ نه‌هاتنی مانگێكی ئه‌و پاره‌یه‌، حكومه‌ت ده‌سته‌وه‌ستان ده‌بێت له‌ دابه‌شكردنی مووچه‌، ئه‌مه‌ش له‌كاتێكدایه‌ كه‌ ژیان و گوزه‌رانی به‌رپرسانی حزبی ‌و حكومی به‌گشتی (جگه‌ له‌ تاك ‌و ته‌رایه‌ك) به‌به‌راورد به‌ هاووڵاتی ئاسایی ‌و مووچه‌خۆران (یه‌ك به‌رامبه‌ر به‌ 1000) زیاتره‌، بێگومان ئه‌مه‌ش چیتر له‌لایه‌ن هاووڵاتیی ساده‌ و ساكاره‌وه‌ مایه‌ی قبوڵكردن نییه‌.

ئه‌وه‌ی گرفته‌ لێره‌دا به‌شێك له‌وانه‌ی خۆپیشاندان ‌و ناڕه‌زاییه‌كان رێكده‌خه‌ن، هێنده‌ی كه‌ڵه‌ك له‌سه‌ر ژماره‌ و قه‌ره‌باڵغی خۆپیشانده‌ران هه‌ڵده‌چنن، هێنده‌ بیر له‌ جۆرایه‌تی ئه‌و كه‌سانه‌ ناكه‌نه‌وه‌ كه‌ ده‌چنه‌ ریزی خۆپیشاندارانه‌وه‌ و هیچ به‌رپرسیارێتییه‌كیش له‌ ئه‌ستۆ ناگرن له‌به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌ی له‌ ئه‌نجامی خۆپیشاندانه‌كانه‌وه‌ رووده‌ده‌ن.

زه‌قترین نموونه‌ی خراپی ئه‌م خۆپیشاندانانه‌ی چه‌ند ساڵی رابردوو، ده‌ستبردنه‌ بۆ سووتاندنی داموده‌زگا خزمه‌تگوزارییه‌كان به‌تایبه‌تی (هاتوچۆ، شاره‌وانی، نه‌خۆشخانه‌، تاپۆ و …هتد).

سه‌ره‌تا ئه‌گه‌ر خۆپیشاندان و ناڕه‌زایی به‌راستی دژ به‌ گه‌نده‌ڵی ‌و بێدادییه‌، ئه‌وا سووتاندنی هه‌ر فه‌رمانگه‌ و دامه‌زراوه‌یه‌ك بۆخۆی هاوكارێكی باشه‌ بۆ درێژه‌دان به‌ گه‌نده‌ڵیی ‌و نادادی، چونكه‌ له‌م كاته‌ی كه‌ ئه‌م حكومه‌ته‌ ئیدیعای بێ پاره‌یی ده‌كات، ده‌بێت داهاتێكی زۆری تر بۆ نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی ئه‌و فه‌رمانگانه‌ دابین بكات، كه‌ ئه‌وه‌ش له‌ پشكی پڕۆژه‌ی دیكه‌یه‌ و به‌هه‌مان شێوه‌ی گله‌یی و گازانده‌كان، گه‌نده‌ڵیی له‌و پرۆسه‌ی نۆژه‌نكردنه‌وه‌یه‌شدا دروست ده‌بێته‌وه‌، خۆ ئه‌گه‌ر كابینه‌كه‌ش له‌ ئه‌نجامی خۆپیشاندانه‌كه‌ ده‌ست له‌كاربكێشێنه‌وه‌، ئه‌وا هه‌ر حكومه‌تێكی دیكه‌ بێته‌ سه‌ركار، ده‌بێت ئه‌و سوتاویی ‌و كاولكارییه‌ نۆژه‌ن بكاته‌وه‌.

له‌لایه‌كی دیكه‌شه‌وه‌ كاتێك فه‌رمانگه‌ خزمه‌تگوزارییه‌كان به‌ دۆسێ ‌و مامه‌ڵه‌ی هاووڵاتیانه‌وه‌ ده‌سووتێنرێت، چه‌ندین خه‌ڵكی ساخته‌كار كه‌ كێشه‌ی زه‌ویوزار ‌و دادگایان هه‌یه‌، به‌ناوی سووتانی دۆسێكانیانه‌وه‌ له‌دوای نۆژه‌نكردنه‌وه‌، فه‌رمانگه‌كان به‌هه‌ڵه‌دا ده‌به‌ن ‌و دۆسێی نوێی ساخته‌ به‌و فه‌رمانگانه‌ دروست ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ ئه‌مه‌ش بۆخۆی بره‌و به‌ نادادپه‌وه‌ریی ده‌دات ‌و كه‌سێكی ساخته‌كار ده‌خاته‌ ئاستی كه‌سێكه‌وه‌ كه‌ دۆسێكه‌ی راست ‌و ره‌وایه‌، كه‌ دوورنییه‌ ئه‌وه‌ی فه‌رمانگه‌كه‌ش ده‌سووتێنێت هه‌ر بۆخۆی یه‌كێك بێت له‌و ساخته‌كارانه‌.

جێی خۆیه‌تی ئیتر ئه‌و فه‌رمانگانه‌ش ره‌چاوی ئه‌وه‌ بكه‌ن كه‌ چیتر ئه‌و دۆسێیانه‌ ته‌نیا به‌ كاغه‌زیی ‌و له‌ دۆڵابدا هه‌ڵنه‌گرن، به‌ڵكو بیر له‌وه‌ بكه‌نه‌وه‌ كه‌ هه‌موو نووسراوه‌كان كۆپی بكه‌ن ‌و له‌ هاردی تایبه‌تدا چه‌ند كۆپییه‌كی لێ هه‌ڵبگرن تا دواتر رووبه‌ڕووی كێشه‌ی ئه‌و جۆره‌ كه‌سه‌ ساخته‌كارانه‌ نه‌بنه‌وه‌.

 375 جار بینراوە