سەرەکی » دۆسێ » راوبۆچوونە جیاوازەكان لەبارەی هەڵبژاردنی پێشوەختەی عیراقەوە

ئەگەر هەیە نەکرێت

راوبۆچوونە جیاوازەكان لەبارەی هەڵبژاردنی پێشوەختەی عیراقەوە

راوبۆچوونی جیاواز هەیە لەبارەی هەڵبژاردنی پێشەوەخت لە عیراق كە وابڕیارە لە مانگی حوزەیرانی ساڵی داهاتوو ئەنجام بدرێت، هەندێك پێیانوایە پەسەندنەكردنی یاسای هەڵبژاردن دەبێتە ڕێگر كە راوبۆچوونی جیاوازیی لەسەر هەیە، هەندێكی تریش پێداگری لەسەر پەسەندكردنی یاساكە دەكەن بۆ ئەنجامدانی پرۆسەكە و پێیانوایە ئەوانەی دژ بە ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پێشوەختن، بەرژەوەندی تایبەتییان هەیە، بۆیە ئاستەنگ لەبەردەم ئەنجامدانی دروستدەكەن.

هاوپەیمانی نوێ‌
ئینتیسار غرێباوی پەرلەمانتاری هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا دەڵێت، لە دوای یەكلاكردنەوەی یاسای هەڵبژاردنەكان و نزیكبوونەوەی وادەی هەڵبژاردن، هاوپەیمانی سیاسی نوێ‌ بەپێی سروشتی قۆناغەكە دروست دەبێت.

غرێباوی پێیوایە»هێشتا زووە سیمای هاوپەیمانییە سیاسییەكانی نێوان هێزە سیاسییەكان بەر لە یەكلاكردنەوەی یاسای هەڵبژاردن لە ئەنجومەنی نوێنەران دەربكەوێت، بەڵام بەرەنجامی كۆتایی بەدڵنیاییەوە هاوپەیمانی سیاسی بەپێی سروشتی قۆناغەكە دروستدەبێت لەگەڵ هاتنەبەری وادەی ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پێشوەخت».

بە بۆچوونی ئەو پەرلەمانتارە، كاریگەریی نوری مالیكی سەركردەی هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا لەمجارەودا هەر تەنیا لەنێو هاوپەیمانییەكەیدا قەتیس نابێت كە 25 كورسی هەیە، بەڵكو ئەو قۆزاخەیە تێدەپەڕێنێت.

ئەوانەی دژی هەڵبژاردنی پێشوەختەن
سەعد موتەڵیبی، سەركردە لە هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا لەو بارەیەوە دەڵێت، هەندێك لە هێزە سیاسییە دەستڕۆیشتووەكانی نێو پەرلەمان، نایانەوێت هەڵبژاردنی پێشوەخت ئەنجام بدرێت، بۆیە رەنگە ماوەی مانەوەی حكومەتی ئێستا درێژە بكێشێت تا دەگاتە هەڵبژاردنی 2022.

موتەڵیبی دەڵێت»هەڵبژاردنی پێشوەختە نابێت لە عیراق، ئەمەش بەهۆی هەماهەنگی فراكسیۆنە سیاسیە دەستدڕۆیشتووەكان لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، تێنەپەڕاندنی هەمواری یاسای دادگای فیدراڵیش، بۆ ئەنجامنەدانی هەڵبژاردنی پێشوەختە».

ئەو سەركردەیەی دەوڵەتی یاسا وایدەبینێت»ناكرێت هەڵبژاردنی پێشوەخت، یان هیچ پرۆسەیەكی تر ئەنجام بدرێت، بەبێ‌ دەنگدان لەسەر یاسای دادگای فیدراڵی، چونكە ئەو دادگایە ئەنجامەكانی هەڵبژاردن پەسەند دەكات».

ترسی پەرلەمانتاران
«هەندێك لە پەرلەمانتاران بەوپەڕی تواناوە كاردەكەن بۆ دواخستنی وادەی ئەنجامدانی هەڵبژاردن»، ئەمەش بەبۆچوونی تارق حەربە لەبارەی لایەنی شاردراوەی رووداوەكان لەژێر گومەزی پەرلەمانی عیراقی، لەكاتێكدا شەقامی عیراقی چاوەڕوانی وادەی هەڵبژاردنی پێشوەختە لەگەڵ نوێبوونەوەی خۆپیشاندانەكان و تەئكیدكردنەوەی مستەفا كازمی سەرۆكی حكومەت بەپابەندبوونییەوە بۆ ئەنجامدانی پرۆسەكە.

تارق حەرب شارەزا لە بواری یاسا، هەڵوێستی ئەو پەرلەمانتارە نەیارانە بۆ هەڵبژاردنی پێشوەختە بۆ ئەوە دەگێڕێتەوە كە ترسییان هەیە كورسییەكانیان لەدەستبدەن و خواستییان لە مانەوەی زیاترە لە پەرلەماندا، ئەمەش لەكاتێكدایە كە رەوشی عیراق تادێت روو لە ئاڵۆزبوون دەكات بەهۆی نوێبوونەوەی خۆپیشاندانی ناڕەزایی كە لە مانگی تشرینی یەكەمی رابردووەوە وڵاتی گرۆتەوە و یەكێك لە داواكارییە سەرەكییەكانی، گۆڕینی یاسای كۆمسیۆنی هەڵبژاردنەكان و نەهێشتنی گەندەڵی و بێكارییە.

ئاستەنگە تەكنیكییەكان
لای خۆیەوە، هاوپەیمانی (عیراقیون) بەسەركردایەتی عەممار حەكیم كە چاودێران دەڵێن، بۆ پشتیوانی لە حكومەتەكەی كازمی پێكهاتووە پێیوایە، ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پێشوەختە، باشترین رێگەچارەیە بۆ دەربازبوونی عیراق لەو تەنگژانەی تێكەوتووە، وێڕای هەندێك ئاستەنگ كە دێنە بەردەم پرۆسەكە.

هیشام سوهێل، سەرۆكی فراكسیۆنی (عیراقیون) لە پەرلەمانی عیراق رایگەیاندووە»كێشەكان لە بنەڕەتدا تەكنیكین، بەجۆرێك كە ناكرێت هەڵبژاردن لەسەر ئاستی قەزاكان ئەنجام بدرێت، بەو پێیەی هەندێك لە قەزاكان لەڕووی دانیشتوانەوە تێكەڵن، لەگەڵ بوونی ناكۆكی لەنێوان هەندێك لە پارێزگەكان بەهۆی سنوری ئیداریی قەزاكان، بۆیە بەدڵنیاییەوە هاوپەیمانییەكەی ئەوان كاردەكات بۆ دۆزینەوەی چارەسەر، تا هەڵبژاردن بەپێی بازنە ناوەندەكان ئەنجام بدرێت، واتا دابەشكردنی پارێزگەكە بەپێی قەبارەكەی بۆ 3 یان 4 بەش، تا ئەو كێشە تەكنیكیانە تێبپەڕێنرێت».

وێڕای پەسەندكردنی شێوازیی فرە بازنەیی لەسەر ئاستی پارێزگە لە چوارچێوەی یاسای نوێی هەڵبژاردن، ئەوا پاشكۆی خشتەی قەزاكان كە دەنگدان بەخۆوەدەبینن، تائێستاش لە وەزارەتی پلاندانان پێداچوونەوەی بۆ دەكرێت، وێڕای بوونی ناكۆی نێوان كورد و عەرەب لەسەر سنوری زۆرێك لە قەزاكان لە شریتی جیاكەرەوەی نێوان ناوچە كێشەلەسەرەكان.

ئەحمەدی حاجی رەشید ئەندامی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عیراق پێیوایە، زۆربەی راوبۆچوونە سیاسییەكان كۆكن لەسەر ئەوەی لە ناوەڕاستی ساڵی داهاتوو هەڵبژاردن ئەنجام بدرێت، واتا دوای 9 مانگی تر، تا ئەو كاتەش پارەی پێویست فەراهەم دەبێت، بە تایبەت كە یاسای هەڵبژاردنەكان و خشتەكانی هاوپێچ جارێكی تر گفتووگۆیان لەسەر دەكرێت، هەموو ئەمانەش كاتی زیاتری دەوێت.

هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان
لای خۆیەوە عادل لامی سەرۆكی پێشووتری ئەنجومەنی كۆمسیۆنی هەڵبژاردنەكان دەڵێت،» ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پێشوەختە دەكرێت لەماوەی 5 بۆ 6 مانگدا ئەنجام بدرێت، بەمەرجێك خواستی سیاسی بۆ هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان لەلایەن خۆیەوە فەراهەم ببێت، و یاسایەك كە شیاوی جێبەجێكردن بێت، ویڕای تەوابووكردنی رێژەی یاسایی دادگای فیدراڵی، تا ئەنجامی هەڵبژاردنەكان پەسەند بكات.

لامی پێیوایە»هەڵبژاردن پێویستی بە بودجەی داراییە كە بۆ كۆمسیۆن تەرخان بكرێت بە بڕی 250 بۆ 300 ملیۆن دۆلار، وەك تێچووی دوایین هەڵبژاردن».

دادگای باڵای فیدراڵی پەیوەندیدار بە چاوخشاندنەوەی بە ناكۆكییە دەستورییەكان، ناتوانێت دانیشتنی خۆی سازبكات، بەهۆی خانەنشینبوونی یەكێك لە نۆ دادوەرەكانی، و نەبوونی میكانیزمێكی رۆشن بۆ قەرەبووكردنەوەی كە ئەركی پەسەندكردنی هەڵبژاردنەكان و دروستی ئەندامێتی ئەندامانی پەرلەمان و چاوخشاندنەوە لە تانەكانی ئەنجامی هەڵبژاردنەكان دەكەوێتە ئەستۆ.

بەپێی یاسای دادگای فیدراڵی كە لەڕووی ئیدارییەوە شوێنكەوتەی ئەنجومەنی باڵای دادوەرییە، رێژەی یاسایی بە بوونی سەرۆكێك و 8 ئەندام تەواو دەبێت، سازكردنی دانیشتنی بەبێ‌ ئامادەبوونی هەموو ئەندامەكانی دروست نییە، بەپێچەوانەوە هەر بڕیارێك دەربكات، شیاوی جێبەجێكردن نابێت.

دادگاكە ئەو ئەندامە سەرەكیانەی كە خانەنشین دەبوون بە لیستی ئەندامە یەدەگەكانی قەرەبووی دەكردنەوە، بەڵام دوایین لیستی یەدەگی دادگاكە دەریخست كە هەموو ئەندامەكانی بەهۆی گەیشتنیان بە تەمەنی یاسایی خانەنشین كراون، بۆیە ناكرێت یەكێك بۆ ئەندامێتی دەستەی دادگا هەڵببژێردرێت، بەو واتایەی كە رێژەی یاسایی هەروا بە ناهاوسەنگ دەمێنێتەوە.

لەو بارەیەشەوە، تارق حەرب پسپۆڕی یاسایی دەڵێت»یاسای پێشووی دادگا كە لە ساڵی 2005 دەرچوو، بە ژمارە 30، تائێستاش كاریی پێدەكرێت، دەكرێت ماددەی سێ‌ بە زۆرینەیەكی كەم هەمواربكرێت، شیاوە ئەندامێك دابمەزرێنێت بۆ تەواوكردنی رێژەی یاسایی دادگاكە، لەبری ئەوەی چاوەڕوانی یاسای نوێی دادگا بكات كە مەرجی زۆرینەی سێیەكی هەیە، بەو واتایەی پێویستی بە رەزامەندی 220 ئەندام هەیە، دەكرێت بۆ ماوەیەكی زۆر كورت پشتی پێببەسترێت و نابێت ئەو ماوەیە 10 رۆژ تێبپەڕێنێت.

 156 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*