سەرەکی » وتار » ئیدریس جەبار » دۆسێی گیولەن توركیای سەرقاڵ كردووە

دۆسێی گیولەن توركیای سەرقاڵ كردووە

دۆسێی فەتحوڵڵا گیولەن، تائێستاش دەسەڵاتدارانی لەتوركیا بەخۆیەوە سەرقاڵكردووە، لەم ماوەیەی دواییشدا نوێنەرانی داواكاریی گشتی وڵاتەكە، بەگومانی پەیوەندیی بەرێكخراوەكەی گیولەنەوە، یاداشتی دەستگیركردنیان بۆ 40 كەس دەركرد.

نوێنەرانی داواكاریی گشتی لەتوركیا، لە5ی كانوونی دووەمی 2021، یاداشتی دەستگیركردنیان بۆ 40 لەكەسانی سەربازیی و مەدەنی دەركرد كەگومانیان لێدەكرێت پەیوەندییان بەرێكخراوەكەی گیولەنەوە هەبێت كە بەپێی سەرچاوە دادوەرییەكانی وڵاتەكە، لەیەن حكومەتەوە بە»رێكخراوێكی تیرۆریستی» وەسفدەكرێت.

دەسەڵاتدارانی توركیا گروپەكەی گیولەن بەتێوەگلان نەخشەدانان بۆ كودەتاكەی ساڵی 2016 تۆمەتباردەكەن.

نوسینگەی داواكاریی گشتی لەتوركیا لەبەیاننامەیەكدا رایگەیاندووە، پۆلیس چەند ئۆپەراسیۆنێكی بنبڕكردنی تیرۆری لە 10 ناوچەی توركیا ئەنجامدا و توانی 22 گومانلێكراو دەستگیربكات.

داواكارانی گشتی لەناوچەی بالیكیسیر لەخۆرئاوای توركیا، بەشێوەیەكی جیا فەرمانی دەستگیركرنیان بۆ 11 كەس لەئیستەنبوڵ و ئەزمیر و بالیكیسیر دەركرد، بەو هۆیەی گومانیان لێدەكرێت پەیوەندییان بەرێكخراوەكەی گیولەنەوە هەبێت، گومانلێكراوەكان تۆمەتبارن بەبەكارهێنانی بەرنامەی نامەداخراوەكان لەمۆبایلە زیرەكەكانی گروپی (بایلۆك).

حكومەتی توركیا دەڵێت، گروپەكەی گیولەن و فەتحوڵڵا گیولەنی سەرۆكەكەی كە لەتاراوگە دەژی لەئەمریكا، دەستیان لەو كودەتایەدا هەبوو كە لە 15ی تەمموزی 2016 ئەنجامدرا.

هەروەها ئەنقەرە رێكخراوەكەی گیولەن بەتێوەگلان لە هەڵمەتێكی درێژخایەن بۆ روخاندنی دەوڵەت لەڕێی رۆچوونە نێو دامەزراوەكانی توركیا، بە تایبەت سوپا و پۆلیس و دادوەریی، تۆمەتبار دەكات. هەر لەو چوارچێوەیەدا لە تشرینی دووەمی 2020، دادگایەكی توركیا، حوكمی زیندانی تاهەتایی سەپاند بەسەر 337 سەربازیی تر، ئەمەش بەیەكێك لەگەورەترین دادگاییەكانی پەیوەست بەهەوڵی كودەتای ساڵی 2016 دادەنرێت.

فڕۆكەوانان لەهێزی ئاسمانی و فەرماندەكانی سوپا لەنێوان ئەو 500 كەسەدا بوون كە بەهەوڵی روخاندنی دەسەڵاتەكەی ئەردۆغان تۆمەتباركران و دەگوترێت تۆمەتبارەكان لەبنكەی ئەكینجی ئاسمانییەوە پیلانەكەیان داڕشتبوو.

ئەردۆغان دەڵێت، گیولەن ئەو پیاوە ئاینییە كە لەویلایەتە یەكگرتووەكان نیشتەجێیە، داڕێژەری پیلانەكەیە.

گیولەن لای خۆیەوە رەتیدەكاتەوە هیچ دەستێكی لەو هەوڵی كودەتایەدا هەبێت كە لەتەمموزی 2016 ئەنجامدرا و لەو دەمەشدا ئەردۆغان لەپشوودا بوو لەیەكێك لەسەیرانگەكان.

لەشەوی دروستبوونی ئاڵۆزییەكاندا، هەزاران مەدەنی بۆ پشتیوانی لەئەردۆغان گردبوونەوە و رووبەڕووبەڕووی سەربازەكان بوونەوەو رێگرییان لەكودەتاچییەكان گرت و نەیانهێشت دەست بەسەر دەسەڵاتدا بگرن.

دادگایی كردنەكان لەئابی 2017دا دەستیان پێكردو تۆمەتی هەوڵی كوشتنی سەرۆك ئەردۆغان و دەستگرتن بەسەر دامەزراوە سەرەكییەكانی دەوڵەتییان لەخۆگرت. گەورەترین دادگا لەتوركیا كە لەسینكانە لەنزیك ئەنقەرە، پڕبوون لەوانەی چاوەڕوانی حوكمییان دەكرد.

ئەو ئەفسەرانەی پیلانەكەیان دانابوو، دەستییان بەسەر فڕۆكەیەكدا گرت لەبنكەی ئەكینجی و جەنەراڵ خەلوسی ئاكار سوپاسالاری ئەو دەمەیان دەستبەسەركرد، لەگەڵ بەبارمتەگرتنی هەندێك ئەفسەری تر.

ئەكین ئۆزتورك، فەرماندەی پێشووی هێزە ئاسمانییەكان، لە 2019دا بەهۆی رۆڵی لەپیلانەكەدا، سزای زیندانی تاهەتایی بەسەردا سەپێنرا. لیستی تۆمەتەكان 25 فڕۆكەوانی فڕۆكەكانی (F-16)ی لەخۆگرت كە چەند ئامانجێكییان لە ئەنقەرە بۆردومان كردبوو، لەوانەش پەرلەمانی وڵاتەكە كە سێ‌ جار بۆردومان كرا، وێڕای بۆردومانكردنی بارەگا ئەمنییە سەرەكییەكان.

بۆردومانەكە لەئەنقەرە، كوژرانی 68 كەس و برینداربوونی زیاتر لە 200 كەسی تری لێكەوتەوە. ئەوانەی لەو دەمەدا لەقەفەسی تۆمەتباراندابوون لە 25 جەنەراڵ و 10 مەدەنی پێكهاتبوون.

سزای زیندانی بەسەر 10 ئەفسەری سوپادا سەپێنرا كە لەنێوانیاندا فڕۆكەوانانی فڕۆكە جەنگییەكانی (F-16) و 10 مەدەنی بوون.

سزای زیندانییەكان بەسەر تۆمەتبارەكاندا گەیشتە ئاستێكی زۆر توند كە توندتربوون لەسزای زیندانی تاهەتایی ئاسایی.

شەش كەسیش لەو نێوەندەدا بەبێ‌ ئەوەی خۆیان ئامادەبن سزاكانیان بەسەردا سەپێنرا، لەوانەش عادل ئۆكسۆز، وانەبێژی زانستی لاهوت كە تۆمەتبارە بەوەی رێكخەری سەرەكی پیلانی كودەتاكەیە.

كەمال بەتمازی گەورە بازرگانیش لەنێوان ئەوانەدابوو كە حوكمی توندی زیندانی تاهەتایی بەسەردا سەپێنرا و تۆمەتباركرا بەیاریدەدانی عادل ئۆكسۆز.

گیولەن رۆژێك لەرۆژان هاوپەیمانی سەرۆك بوو، بەڵام لەهەوڵی كودەتاكەوە ئەو پیاوە ئاینییە تەمەن 79 ساڵە، بووە هەڵاتوو لەویلایەتی بنسلڤانیا و توركیا داوای رادەستكردنەوەی دەكات.

لەدوای پیلانەكەش، ئەردۆغان پرۆسەیەكی پاكسازیی بەرفراوانی لەنێو دامەزراوەكانی دەوڵەتدا ئەنجامدا، بەجۆرێك كە دەگوترێت، زیاتر لە 100 هەزار كارمەند لەكەرتی گشتیدا راگیران كە مامۆستا و دادوەری لەخۆگرت و تۆمەتباركران بەبوونی پەیوەندی لەگەڵ گیولەن.

ژمارەیەك حوكم بەسەر چەندان كەسی گومانلێكراودا سەپێنران، دادگاكان زیاتر لە 2500 حوكمی زیندانی تاهەتاییان دەركرد.

فەتحوڵڵا گیولەن، بیرمەندو بانگوازی ئیسلامی، لەدایكبووی 27ی نیسانی 1941ی كورجوكە كە گوندێكی بچوكی سەر بەقەزای حەسەن قەڵایەی سەر بەپارێزگەی ئەرزرومە و لەخانەوادەیەكی ئاینپەروەرە. بە موریدی سەعید نەورەسی دادەنرێت كە لەكارەكانیدا جەخت لەسەر بیرۆكەی دیموكراتی و دیالۆگی نێوان ئاینەكان دەكاتەوە.

لەرابردوودا هاوپەیمانی رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیابوو، بەڵام پەیوەندییەكانی نێوان حزبی داد و گەشەپێدان و بزوتنەوەكەی (خزمەت) ئاڵۆزی تێكەوت و ئەو ئاڵۆزیانەش لە 2013وە بەتەواوەتی دەركەوتن، ئەمەش دوای ئەوەی تۆمەتی گەندەڵی درایە پاڵ بەرپرسانی حكومەتی توركیا، لەو دەمەشدا ئەردۆغان گیولەنی تۆمەتباركرد بەتێوەگلان لەكێشەكەدا بەمەبەستی دروستكردنی كاریگەریی نەرێنی لەسەر حكومەتەكەی حزبی داد و گەشەپێدان.

 472 جار بینراوە