سەرەکی » وتار » ئازاد ئیبراهیم ‌ » هەڵبژاردن لە عیراق

رای ئازاد

هەڵبژاردن لە عیراق

17

یاریكردن بە چەمكی هەڵبژاردن و شوێنگۆڕكێ لە كاتی هەڵبژاردنەكانی عیراق، نیشانەیەكی ڕوونی بڕوانەكردنی لایەنەكانی عیراقە بە خودی پرۆسەیەك كە ناوی هەڵبژاردنی پاك و بێگەردە. ئەم پرۆسەیە لە ئێستای عیراقدا لە هەر بار و كاتێكی تر زیاتر بەرەو شكست و ناپێویستبوون دەڕوات، چونكە هەڵبژاردن لە دوای هەڵبژاردن لە عیراقدا دەستتێوەردان و دەستكاریكردنی ئەنجامەكان زیاتر دەبن. هەڵبژاردن بۆ هەڵبژاردن گەلانی عیراق لەو راستییە نزیك دەبنەوە كە عیراق لە رێگەی هەڵبژاردنەوە ناتوانێت بگاتە حكومدارییەكی رەشید و مۆدێرن و خزمەتكار بۆ تەواوی گەلانی عیراق.

پرۆسەی هەڵبژاردن وەك هەر پرۆسەیەكی دیكەی دیموكراسی بۆ عیراق و عیراقییەكان لە دەوا و چارەسەرییەك دەچێت كە بۆ جەستەیەكی نەخۆش نووسراوە لەلایەن پزیشكەوە. ئەم جەستە سیاسییە نەخۆشەی عیراق بە دەوایەكی وەك «هەڵبژاردن، یان سیستمی دیموكراسی» چاك نابێتەوە لە نەخۆشییەك كە مێژووەكەی لە هەزار ساڵ زیاترە و ناوی نەخۆشیی «مەزهەبگەرایی»ە.

بەپێچەوانەوە باشترین چارەسەرییەك بۆ ئەم نەخۆشییەی عیراق «ریفۆرمی سیاسی»یە لەگەڵ «ریفۆرمی «ئاینی»، چونكە ئەوەی وایكردووە هەڵبژاردن رۆڵێكی باشی نەبێت لە عیراقدا، بەهێزیی بیری مەزهەبییە بەسەر بیری سیاسی و دیموكراتخوازیدا.

لە عیراقدا هەڵبژاردن بەگشتی و «هەڵبژاردنی پێشوەختە» بەتایبەتی، دۆخێك دێنێتە ئاراوە كە نەك هەڵبژاردنی پێشوەختە لە پێناو باشبوونی دۆخی سیاسی و دارایی و ئەمنی عیراق نابێت، بەڵكو هەڵبژاردن تەواوی ژینگەی عیراق دەخاتە بەردەم مەترسی و پێكدادان.

هەڵبژاردنی پێشوەختەی ئەمجارە كە داوای خۆپیشاندەرانی عیراقی مانگی سێپتەمبەری ساڵی 2019یە، لە هەموو كات زیاتر ئەگەری پێكدادانی هێزە سیاسییەكانی عیراقی زیادكردووە و لە رێگەی جیاواز جیاوازیشەوە دەرفەتەكانی زیاتركردووە بۆ وڵاتانی ناوچەیی كە دەستتێوەردان لە هەڵبژاردنی پێشوەختەی عیراقدا بكەن.

كاتێك لە پانۆرامای پڕۆسەیەكی بەناو دیموكراسی لە ژینگەیەكی شێواوی وەك عیراق دەڕوانین و چاودێریی گێرمە و كێشەی لایەنە سیاسییەكانی عیراق دەكەین، بەو شێوەیە دیمەنەكە دێتە پێش چاومان كە ئەم پڕۆسەیە شتێكی چاولێكەریی یان ناچاریی و رووگیربوونی سیاسی بێت، چونكە تۆپی خوولاوەی ئەم پڕۆسەیە لە عیراقدا، بەدرێژایی 18 ساڵ لە ئەزموونی بەناو دیموكراسی نموونەیەكی جوانی حكومڕانی و دەسەڵاتداریی شایستەی پێشكەشی عیراق نەكردووە، هەموو ئەو فەیس و رووخسارانەیشی جیاوازییەكی كەمیان هەبووە لە رووی گونجانیانەوە بۆ بەڕێوەبردنی پۆستە باڵاكانی عیراق، دژایەتی كران و ئاوت كران، چونكە یان نەكەوتنە ژێر دەسەڵاتی پارتە سیاسییەكان و بیری مەزهەبییەوە، یاخود نەبوونە سوخرەكێشی وڵاتانی ناوچەكە و خاوەن بەرژەوەندیی لە عیراقدا.

بۆئەوەی « پڕۆسەی هەڵبژاردن» شتێك لە دنیای تاكی عیراقی بگۆڕێت، دەبێت پێشوەختە چەمكی «هەڵبژاردن» لەلای تاكی عیراقی بووبێتە ئامانج و هێزی ململانێكردنی گەورەتر بێت لە هێزی مەزهەب و هەموو ئەو بەها زاڵ و پیرۆزانەی كە ژینگەی عیراقی كۆنترۆڵكردووە.

لە راستیدا ناكۆكی و پارادۆكسێكی گەورەیە كە سیستمی سیاسی لە عیراقدا بەناو «دیموكراسی» بێت، بەڵام شیعەیەك پێی قورس بێت سوننەك قبووڵ بكات و بە پێچەوانەشەوە، یان ناكرێت لە سیستمی دیموكراسیدا گەورەترین كێشەی وڵات پێكدادانی ئەتنی و نەتەوەیی بێت.

ئەم دوو پاوەرەی لەسەر ساحەی سیاسی عیراق كۆبوونەتەوە و كۆمەڵگەی بۆ دوو ئاراستەی فیكریی دابەشكردووە، «هەم هەڵبژاردن وەك كردەیەكی دیموكراسی» و «هەم رۆحی باڵای مەزهەبی»، دەبێت یەكێكیان شوێن بۆ ئەویتریان چۆڵ بكات، ئەگینا دیموكراسی دەستكاریی هەندێك بەهای دینی دەكات و بەپێچەوانەشەوە لە كەشوهەوای دینیدا «دیموكراسی» دەرفەتی ئەوەی نییە هەموو سێبەری خۆی زاڵ بكات بەسەر ئەو جیهان و فەزایەدا.

ئاشتكردنەوەی ئەم دوو بەرەیەیش لەپێناوی عیراقێكی نوێدا، تەنها بەوە دەبێت كە هەردوو «ریفۆرمی ئایینی و ریفۆرمی سیاسی» بەڕێوەبچێت و كاریان پێبكرێت.

 123 جار بینراوە