سەرەکی » وتار » ئایا هەژموونی بەریتانیا دەگەڕێتەوە؟ كورد لە كوێیە؟

ئایا هەژموونی بەریتانیا دەگەڕێتەوە؟ كورد لە كوێیە؟

ئیدریس ئیبراهیم گەڵاڵەیی

بریتانیا سەردەمێك ئەو دەوڵەتە بوو هەرگیز رۆژی لێ ئاوا نەدەبوو، ئێستاش لەسەرەتای لە دایكبوونەوەیەكی نوێدایە.

بریتانیا خاوەنی هزری تایبەتی خۆی بوو لە سەردەمی شۆڕشی پیشەسازی و رێنساسی ڤیكتۆریا پاشادا. ئەوەش وایكرد دەسەڵاتی خۆی فراوان بكات و بەشێكی زۆری جیهان بكات بە كۆڵۆنیالی خۆی. ئەو داگیركەرییە زەمینی و ئابوورییە بەردەوام بوو تا رۆژگاری هیتلەر و سوڤێت، بەڵام وەرگرتنی یارمەتیی سەربازی لە ئەمریكا و وێرانبوونی ئابووریی بەریتانیا لە جەنگی دووەمی جیهاندا، سەرەتای لاوازیی سیاسەت و ئابووریی بەریتانیا وەك تاكە هێزی جیهان بەدیار كەوت.

ئەمریكا تا رادەیەكی زۆر شوێنی گرتەوە، هەرچەندە بە حوكمی پەیوەندییەكانی بەریتانیا لەگەڵ دەوڵەتە كۆڵۆنیالییەكان، هەمیشە لەندەن چەقی ئابوورییەكی بەهێز بووە، بەڵام بوونی بەریتانیا بە ئەندامی یەكێتیی ئەوروپا، تا رادەیەكی زۆر سەربەخۆیی خۆی لەدەستدا و ناچاربوو پەیڕەویی ئەو دەستوور و یاسا و سیاسەتانە بكات، كە خۆی رۆڵی گەورەی هەبووە لە نووسینەوەیاندا بۆ یەکێتیی ئەوروپا، چونكە پێیوابوو، یەکێتیی ئەوروپا دەتوانێت ئەوروپا بكات بە سەركردەی جیهان، بەتایبەتی بە بەهێزیی ئابووریی ئەڵمانیا و كەلتووری پێشكەوتووی فەرەنسا و پەیوندیی دیپلۆماسیی بەهێزی بەریتانیا و دیموكراسی و مافی مرۆڤ و یەكسانیی تاكی ئەوروپایی، بۆیە هەمیشە بەریتانیا ئەگەر لە %100 سیاسەتی یەکێتیی ئەوروپاشی پەروەردە نەكردبێت، ئەوا ناچاربووە لە ناوەڕاستی خەتەكەدا بوەستێت و لەوێوە پلانی خۆی بۆ سیاسەتی دەرەوە و ناوەوەی خۆی دابڕێژێت.

ئێستا بەریتانیا لە یەکێتیی ئەوروپا نەماوە، دەسەڵاتی پێش جەنگی جیهانی دووەمیشی نەماوە، بەڵام تەندێنسی گەورەیی و هەیبەتی بەریتانیای سەردەمی ڤیكتۆریای ماوە، لەناو رۆحی بۆچوونەكانی ماگرێت تاچەر و تۆنی بلێر بۆ لیبرالیزم و نوێبوونەوەی تاكی بەریتانیادا دەژی، لە ناو هەناوی چەرچڵ-دا دەژی بۆ سوپایەكی بەهێز و پادشای دەریا، بەڵام ئەو هەموو خەونانە لە ماوەیەکی کورتدا ناكرێن بە واقیع. بەریتانیا چی تر ناوەندی پەتەكەی سیاسەتی یەكێتیی ئەوروپا ناگرێت، بەڵكو بەدوای ستراتیژە سەرەكییەكانی خۆیدا دەگەرێت، ئەوەش لەبەر دوو هۆكاری سەرەكی، بۆئەوەی بە جیهان و ناوخۆی بڵێت: ئەگەر ئەمڕۆ بەریتانیا رۆژی لێ هەڵدێت و ئاواش دەبێت، بەڵام هزرە سەرەكییەكانی وەك ئەو رۆژە دەمێننەوە، كە ڤیكتۆریا ببووە سیمبۆڵی گەشەكردنی پیشەسازیی و سەربازیی جیهان، ئێستا خەریكە سیاسەتی بەریتانیا لە سەنتەرە گرنگەكانی بەریتانیادا دادەڕێژرێتەوە، كە گرنگی بە رۆڵی خۆیان بدەنەوە، بە تایبەتی كە گونجاوبێت لەگەڵ سەردەمی جیهانگیریی و تەكنۆلۆژیای پێشكەوتوودا.

بریتانیا دەیەوێت جارێكی تر لە دیدو بۆچوونی خۆماڵییەوە بۆ جیهان و خۆرهەڵاتی ناوەڕاست بڕوانێت، بەڵام پرسیارە گرنگەكەی ئەوەیە، ئەوە بەریتانیا لە یەکێتیی ئەوروپا چووە دەرەوە، ئایا کورد ئێستاش بە هەمان شێوە هەڵسوكەوت دەكات؟ کە پێشتر بەریتانیا لەناو یەکێتیی ئەوروپا بوو؟ یان ئەمجارە موراجەعەی بەرژەوەندییەکانی دەکاتەوە و جارێكی تر سیاسەتی نوێی بەریتانیا بە وردی دەخوێنیتەوە؟ هەر هیچ نەبێت، ئەمجارە لە رێگەی ستافێکی شارەزا ئەو کەیسە بە هەند وەربگرێت، لانیكەم بە زمانی ئەوان لەگەڵ دیپلۆماتکارەکانی بەریتانیا لە ناوچەكەدا مامەڵە بكات.

ماستەر- زانکۆی ستۆکهۆڵم

 156 جار بینراوە