سەرەکی » کەلتوور » لە باخچەی (بەهار)* گوڵی نەچنیوە!

ئارام ساڵح غەفووری:

لە باخچەی (بەهار)* گوڵی نەچنیوە!

رەهبەر سەید برایم

لەگەڵ پەرش و پەخشی گوڵە ئەستێرەکانی تەلەفزیۆنی کەناڵی کۆیە، برای بەھرەمەند (ئارام ساڵح غەفوری) بەرنامەیەكی ھەبوو چەپک و مەلۆیە، بە ناوی ( گوڵزاری ئەدەب و ھونەر)، رازاندبوویەوە بە گوڵ و ریحان و گوڵە قایمقام و گوڵە ئەشرەف و لەیل و پەڕ، (10) ساڵان باخەوان بوو، گوڵی دەدێراو بەرنامەکەی بەتام و خۆش بوو، خەرمەنی گوڵ وخێوەتی خارا، لە شارەكەی كۆ، باخی رەنگین و بنەوشە و شلێر و کنێر و شەتڵی ھونەری لێ‌ چاند بوو، بە چەپکە گوڵی رەنگاوڕەنگ بۆ ناو گوڵدانی شاشە پێشکەشی کردبوو، درێژترین و بەتەمەن ترین بەرنامەی دانەبڕاو بوو، لە کەناڵی کۆیە و تەلەفزیۆنی گەلی کوردستان نیشاندراو بوو، لە ساڵانی (1993— 2003) وشک و چکی نەکرد بوو، بە جوانی و گەشی پەی پێ برد بوو، خۆی لە سێ سەد زنجیرەی پڕ گوڵاو دەپڕژاند، خۆی لە دیدار و ھەڤپەیڤین و بابەتی مێژوویی دەنواند، بەشێکی بایەخداری گەلەکەمانە لە ھونەر و ئەدەب و کەلتوور و کەلەپوور، ماڵی ئەوەیە بخرێتە ناو ئەرشیفی نەتەوەیی و بۆی رابخرێ فەرشی سوور، چونکە ئەوەی بەرنامەی (گوڵزاری ئەدەب و ھونەر)ی بینیوە بایەخی ھونەری دەزانێ و چەندان ھونەرمەند، لەو گوڵزارە وەک بولبولی خۆش خوان تیێدا چڕیوە، کە ئێستا ژێی گەروەكانیان پچڕاون، لەبەھەشتی ئەبەدین و بە جەستە نەماون، ھەروەک (حەمەدەمین عەباس و وەستا باقی حەلاق و حەمەی نێرگز، كەریم كابان و ئیبراهیم خه‌یات) پۆلێک لە مێژوونوس و شارەزایانی زمان و شوێنەوارناس و ھاتونەتە دیدار، خۆیان نەماون لە ئەرشیف ماون، ھەر دەمینێن بۆ یادگار، ھەر وەک: (تایەر حەوێزی، عه‌بد جاسم، مامۆستا مەجید شێخ نووری جەلیلزادە و توفیقی مه‌لا سدیقی و مامۆستا عه‌لی مستەفا و…ڕاو سەرنجیان دەمینێن تاسەر) رۆحیان دەشنێتەوە (له‌ ناو گوڵزاری ئەدەب و ھونەر) ھێشوەک شاعیر و رۆشنبیر و نووسەر کەسایەتی لەبن کەپر و مەیڤی، پشکۆی شیعریان گەشاوەتەوە، بەڵام روحیان دەپەیڤی، ھەروەک (شێرکۆ بێکەس و خالید دلێر و كەریم شارەزا و خوشكە فریشتە و حەسیب قەرەداغی و کەژاڵ ئیبراھیم خدر و خالید جوتیار و جەلال جۆبار و قادر بەشدار و…).

بە رەنگ و دەنگ و نووسین لە ویژدانی مێژووماون بە تۆمار، شانەیەک رووناکبیر و بەھرەدار و ئەکتەر، ھاتوونەتە ئاخاوتن لە شانۆی ( گوڵزاری ئەدەب و ھونەر)، لە ژیاندا نەماون نھۆکە، دیداریان جێی سەرسامی و شۆکە، ھەروەک: (کەمال سابیر و مەكی عەبدوڵا (عەلیە فەندی) و سمكۆ عەزیز و سەلام فەرج و جیهاد دڵپاك و مامۆستا سەردار باب سەردار و بەهادینی حەلیمی و…… جگە لە دەیان ئەستێرەی پرشنگدار و گوڵی گەشاوە، لە خەڵکی بەھرەمەند و لێوەشاوە، ھەروەک مستەفا صاڵح کەریم و فەتاح کاویانی و جەوادی حەمەد بەگ و محەمەد حاجی عەلی و محەمەد نووری تۆفیق و لەیلا عەلی و د.عیزه‌دین مستەفا رەسول و بێگەرد قەڵاتی و…هتد).

ئارامی گیان، ئارامی دڵان، ئارام ئارام گەڕاوە بەناو گوڵان، گوڵ بە گوڵ، چڵ بە چڵ، شاخ و باخ، رەز و رەوەز، کوێستانان خاڵ خاڵ، به‌فرینان کێو کێو، بە سه‌لیقه‌یه‌كی پڕ لە حەز، لە ھەر کوێ گوڵێکی پەلک تەنک و لاسک ناسک و جوان و بۆنداری دی بێ، ئاشقانە بۆی چووە درکیش لە پێی چەقی بێ، وەک ھەنگ لەسەری نیشتووه‌، هەڵاڵەی لێ مشتووە، ھەنگوینی نایابی لێ پێکھێناوە، لەبەردەم خوانی مێژووی داناوە، رۆحی شیعری ئارام زمان و فەرهەنگە، بۆیە لە سروشتی پەپوولە و هەنگە، مایەكەی بۆتە هەنگوینی هەنگی كەژێ‌، چۆراوگەی شیرینی رەسەنایەتی لێ‌ دەرژێ‌، چی بینیووە، گوڵی لێ چنیوە، بۆ رێبواران و ئاشقانی وشەی کوردی لەھەر جێیەک بێ نزیک و دوور، عەوداڵ بووە بۆ جوانی شیعر و ئەدەب و ھونەر و کەلەپوور و کەلتوور، دەست خۆشیە بۆ شاعیر و رۆژنامەوان و نووسەر، لەبەرنامەی (گوڵزاری ئەدەب و ھونەر ) پڕۆژەی سەد دیداری بڵاونەکراوە، لە دوو بەرگ و شێوە چاپکراوە، باخەوان عەمرت بمێنێ، بولبول لە باخت دەخوێنێ، گوڵزاری گەشە ئێستاش گوڵاو دەپرژێنێ!

خاکاو نازاو و رامانی (ئارام ساڵح غەفوری) ئەوین ژەنە، وەلاکین دوور بە دووری، نسکۆ و سووتانی ئەبەدی، تیراوە و حەسرەتی قەدەرە سەبووی سەبووری، نھێنی شیعرەکانی بەرەنجووری، مژدەی مەرگی گەرەلاوژە، بەگڕ و نووری، گەر سەرنج بدەن بە دیقەت، چەند لێکۆڵینەوەیەک لە بارەی ئەزموونی شیعر و نھێنییەکانی ژێر لێوی حەقیقەت، لێتۆژان، لێتۆژینەوەی وردیان لەسەر شیعرەکانی كردووە، بە شێوەیەکی ئەکادیمی، زۆربەیان دوکتۆرایان ھەیە شارەزا و لێزانن، دەزانن پایەی شیعری له‌ عەرشی عەزیمی، دەزانن ئارام چەند شاعیرە و وشەی لە گوڵ چندراو، خاوەن فەرھەنگ و رستەی مشتوماھی، وشەی گەش و پاراو، لە وشە و زاراوە تایبەتمەندە، بە جوانی و ھونەری شیعر پابەندە، زمانی شیعر لە بونیاتی تێكست مەزنترین رەگەزە، پەپوولەی گوڵی وشەكانی لە كژ و وەرزی ساڵ و جوانی سروشت و كێڵگە و رەزە، دەفڕێ‌ و دەگەڕێ‌ بەناو بێستان و گوڵستان:

تازە بە تازە دارستان
تەوافی پایزی كرد بوو
(با) كەشیدەی سەری رفان

كەشیدەی گوڵە حاجیلەكان و نێرگز و شاڵی سەیدانەی گەڵا و گژ و گیای كردۆتە مەڵۆ، بۆ رەنگی تابلۆ:

كێ‌ دەڵێ‌ تۆ
گەنجینەی پایزت نەدزیوە
ئەی ئەو هەموو
ئاڵتوونی گەڵا زەردە چییە
بە سینەی گوڵزاری دڵ و
بە ملی بەهاری هەناسەت
هەڵواسیوە :

شەلەگەی شیعری بە وشەی باخچە دەبەستێتەوە، بە یەك خونچەی بەهار شنەبایەك دەشنێتەوە، بەسەر دڵدا دەكا گوزەر:

بەفر یەكسەر
جەڵتە لێیدا
هەر كە چاوی بە ئادار كەوت

كەم دەنووسێ‌ و جوان دەنووسێ‌، گەوهەری داهێنانی تیێدا:

هەورم دی
بە كوڵ دەگریا
تومەز
لە گۆڕستانی پایز دا
با تەلقینی گەڵای دەدا.

وشەی زمانی لە رێسای رەها، پەیدا دەكات خەسڵەتی بەها، پسپۆری شیعر (د.ئازاد ئەحمەد) بە ئازادی و ئارامی جوانی شیعرێكی ئارام دەخوڵقێنێ‌، لە (تەوقەی ڕۆح ) بە ئەوین ژەنی جەستە و رۆح دەهەژێنی:

لێوت بخە سەر لێومەوە
با تەوقەی رۆح
لەگەڵ یەكتری دا بكەین

وشەی باخی، هەڵقوڵاوی ناخی، گڕوتین و هەناوی بە سوێ‌ و بە قرچەقڕچن::

حەزەكانم
لە گوڵە گەپرۆكە دەچن
نیوەرۆیان
باڵا دەكەن و هەڵدەچن
هەر كە دەمە و ئێوارەش هات
گەڵای تەمەنیان دەوەرێ‌ و
لە ناو دەچن.

شیعر و بەرنامەكانی، گوزارشتە بە تامەكانی، بۆ مێژوو چرۆی كرد، بۆندار و شەوبۆی كرد:

هەر كە مێژوو
زمانی گۆی كرد
مرۆڤ
یەكەمین درۆی كرد

لە گۆمی وشەی رەسەن و زیندووی كوردی بە چاوگەی داهێنان، بە ئەندێشەیەكی ئەرخەوانی و قوول و فراوان، بە شێوەزاری كۆییانە لێ‌ دەدا بناوان، تابلۆ رەنگینەكانی شیعری نەخشێندراوە بە چیرۆك، وەرزی دەروونی بێ‌ بەهارە، كارەساتبارە بە ناوەرۆك، خانەوادەیان باخچە و كێڵگەیان هەبووە، تەمەنی بەسەر بردووە لە ناو باخ و رەزا، باخەوانە لەگەڵ گوڵ و گوڵاو و گیا و درەخت و پەپوولە و جوانی ئاشنا و شارەزا، سەركەوتنی زمانی ژینگە پاكیەتی، گەورەترین سەرچاوەی وشەی دایكییەتی، لەو ژینگە، پاراو و ئاورینگە، بۆتە هێمای هەنبانە بۆرینە و حەفت ترینگە، ئەوجا بنەماڵە و شاعیر و رۆژنامەوان و نووسەر و پێشمەرگە، رەنگینە باخی:

خۆشاوی ژیانی رۆیی لە شاخی
پێشمەرگەی كورد بوو نەك شێت و یاخی

لە شاخ و داخ و باخ و ئەشقی ئازادی و بەهار، لە ژێر چادری شین مایەوە لە كاولە هەوار، ئازادی و بەختی سووتا لەناو گڕی فیشەك و ئاگردانی خەبات و تیژی نووكی خامە و هاڵاوی پەڕەی كتێبان، چارەنووس قەڵەمی لێ‌ نەدا لە پێكهێنانی هێلانەی ژیان، دابڕانی عەشقی بە نسكۆ، كوورەی دڵی كردۆتە گڕ و پشكۆ، لە ژیان، بە گیان، سووتا بە خەم، پەروانەی شەم، شاراوە نیە بە ئاشكرا بانگی عەشقی داوە و ئاگرانە دەربڕیوە:

رۆح هەڵدێرانتان نەدیوە
گەر نا
لە خەرەندی نسكۆی عەشق
كوانی پچكە زەمەنێك
بۆ خۆگرتنەوە

لە بەفری گەرم و ئاگری سارد، بەهاری بە پایز سپارد، شاعیرێكی هاوچەرخ و فەرهەنگ و زمانییە، كانی وشەی بجووكیش بێ‌ لە قوڵایی جوانییە.
لە شیعر لوتکەیەكە له‌ باواجی، بە قەد شاخی تیشی پاوانان، وەلاکین وەک حەزرەتی حاجی قادری کۆیی، بێ نازدار حەیران دەژی ھەر وەک رەبەنان، عاشقێکی دڵشکاو بە ئاکام نەگەیشتوو، وەرزی ژیانی بێ بەھار و بەختی لەناو خۆڵەمێش نیشتوو، دڵی بە سووتان شکا! یار لە دەریای ئاگر خنکا، ئەو لە دۆزەخی فرمێسکا! گڕی ئەو سووتانە دانەمركا، ئێستاش ئارامی رۆح ئارام ناگرێ، لە دوای (بەھار) کەس ناتوانێ نازی گریانی ھەڵگرێ!
لە پایزی ژیاندایە و گەڵای تەمەنی وەریوە، بەهاری ژن هێنانی تێ پەڕیوە، بەڵام لە باخچەی بەھار گوڵی نەچنیوە، دار ھەنارێکە لە باخچەی شیوی رەزان، گوڵ و بەر دەگرێ لە سەختی زستان و بای خەزان،(ھەست و سۆزی) لە شیعرێکی خۆی دەردەبڕم:

حەزم لێیە کە قەت نەمرم
بۆوەی رێزی ژیان بگرم
ھەر بۆ ئەوەش کە قەت نەمرم
وێنەی عەشقت لە چوارچێوەی
رۆحم دەگرم !

ئاگر و شاخ و باخ و مەل و گوڵ و با و بەفر و سروشت ئاوێتەی شیعری هاوچەرخی ئارامن، بە سۆز و سووتان، داخداری عەشقی نەمر و بریندار و سەرچاوەی شیعرەكانی بەزامن، هەروەك چۆن سێوە بە وارێ‌ و دڵزار بە ئەستی و مەلا عەبدوڵای جەلیزادە بە حەلیمە سوور و دڵدار بە عەدەویە دەستگیران و ئەختەر بە رابی و حەزرەتی نالی بە حەبیبە نەگەیشت، ئەوهاش (ئارام) لە ئەنجام بە بەهاری نەگەیشت….نەمرە عەشقی بە ئاكام نەگەیشتوو، هەتا مردن ناخ سووتاو و دڵشكاو و رۆح قەڵشتوو، باغەوانی بێ‌ سەمەر خۆم.

*ئاماژەیە بە ناوی دەسگیرانەكەی ئارام ساڵح كە لە ساڵی 2001 بە كارەساتێكی دڵتەزێن گیانی سپارد.

سەرچاوە و چاپكراوەكانی ئارام ساڵح غەفووری:
1.مژدەی مەرگی گەڕە لاوژە، شیعر- 1991
2.نهێنیەكانی ژێر لێوی حەقیقەت، شیعر-2005
3.پڕۆژەی (100) دیداری بڵاونەكراوە، بەشی یەكەم-2012
4.ئەوین ژەن، شیعر-2013
5.پڕۆژەی (100) دیداری بڵاونەكراوە، گفتوگۆ، بەشی دووەم -2020
6.چەند لێكۆڵینەوەیەك لە بارەی ئەزموونی شیعریمەوە -2021

 94 جار بینراوە