سەرەکی » راپۆرت » نهێنی گۆڕەکەی فیرعەون ئامون

نهێنی گۆڕەکەی فیرعەون ئامون

ئامادەكردنی: دڵان سامان

تیۆرو گریمانەی جیاواز هەیە لەبارەی توت عانخ ئامون-ەوە كە یەكێكە لەفیرعەونەكانی میسر و پەیوەست نین بەماوەی حوكمڕانییەوەی بەتایبەتی ئەو فیرعەونە لەتەمەنی (18) ساڵیدا كۆچی دواییكردووە، بۆیە لەماوەی فەرمانڕەوایی خۆیدا نیشانەیەكی دیاری بەجێنەهێشتووە، بەڵام ئەفسانەكان پەیوەستن بە زوو مردنییەوەو لەگەڵ ئەو زێڕ و گەنجینە زۆرەی لەگەڵیدا نێژراوە وادەكات شانبەشانی رەمسیسی دووەم یەكێك بێت لە فیرعەونە بەناوبانگەكان لەسەر ئاستی جیهان.

رێكەوتی دۆزینەوەی گۆڕەكەی
گۆڕی ئەم فیرعەونە لەساڵی (1922) دۆزرایەوەو یەكێك بوو لەو رووداوانەی جیهانی سەرسامكرد، ئەو كاتە رێكەوت لێكۆڵەرێكی بەریتانی (هوارد كارتەری) بەرەو گۆڕەكە برد، لەنامەیەكی تەلگرافیدا بۆ لۆرد كارنارفون بەرپرسی كاری گەڕانەكە نوسێوێتی «زێڕ لە هەموو شوێنێك دەبریقێتەوە « گەڕانی كارتەر بۆ گۆڕەكە لەلایەن ئەم لۆردەوە خەرجیی بۆ كرابوو، كاتێك دوا مۆڵەتی پێدا پێش وەستانی كارەكانی گەڕان كارتەر ئەم گۆڕەی لەناوچەی دۆڵی (الملوك) دۆزییەوە كەپێشتر دەستی لێنەدرابوو.

كوژاوە یان مردووە؟
گەڕان بە دوای هۆكاری گونجاو بۆ زوو مردنی توت عانخ ئامون گرێیەكە زۆرێك لە زاناكانی لە بوارە جیاوازەكاندا خەریك كردووە، شیكاری دی ئێن ئەی مۆمیاكەی ئەو فیرعەونە ئەگەری هۆكاری مردنەكەی دەگەڕێننەوە بۆ نەخۆشی مەلاریا و نەخۆشی لەئێسكدا، هەروەها زۆر شكاویی لەئێسكیدا بەدیكراوە پاڵپشتی ئەو تیۆرانە دەكەن كە دەڵێن مردنی بەو تەمەنە گەنجە رەنگە بەهۆی ئەوەوە بێت كوژرابێت.

بۆچی گەشتیاران بۆیان نییە وێنەبگرن؟
مۆمیای ئامون تەمەنی (3300) ساڵە زۆر هەستیارە بە گەرمی و رووناكی، بۆیە دەستلێدان و وێنەگرتن لەو شوێنەدا قەدەغەیە، ئەم رێكارانە لەلایەن زاناكانەوە گیرانەبەر دوای ئەوەی پێكهاتەی هەندێك گۆڕی دۆزراوەی تر شیبوونەوە كە لەسەدەی (19 و 20) دا دۆزرابوونەوەو هیچ رێكارێكی پاراستن نەگیرابووەبەر لەڕووی گەرمی و رووناكییەوە.

كەرەستە زێڕەكان لە كوێن؟
جگە لە مۆمیاكەی ئامون كە لەتابووتێكی بەردیندایە، كەرەستەكانی تری گوازراونەتەوە بۆ مۆزەخانەی میسری لەقاهیرەی پایتەخت، ئەو كەلوپەلە بەنرخانە بە شێوەیەكی گونجاو پارێزراون و لە نمایشدا دانراون و گەشتیارو میوانانی مۆزەخانەكە دەتوانن بیانبینن.

لێكۆڵەرە میسرییەكان كاری نۆژەنكردنەوە دەكەن؟
هەندێك كەس وادەزانن هەموو كارەكانی نۆژەنكردنەوەی كەلوپەلەكانی توت عانخ ئامون بە تەنیا زانا میسرییەكان دەیكەن، بەڵام ئەو زانیارییە راست نییەو ئاڵوگۆڕی بەردەوام هەیە لەنێوان تیمی لێكۆڵەرە نێودەوڵەتییەكانی پەیوەست بە كارەكانی نۆژەنكردنەوە، لە ساڵی (2015) دا پسپۆرێكی ئەڵمانی بە ناوی (كریستیان ئیكمان) بە شێوەیەكی راستەوخۆ لەقاهیرە كاری نۆژنەكردنەوەی دەمامكە زێڕەكەی ئەو فیرعەونە لاوەی كرد.
بەشداریكردنی ئیكمان لەنۆژەنكردنەوەی ئەو دەمامكەدا بۆ ئەوە بوو پێشتر بەهەڵە ریشی ئەو دەمامكە بە ماددەیەكی لكێنەریی نەگونجاو نوسێنرابووەوە بە دەمامكەكەوە، دوای ئەوەی لەكاتی پاككردنەوەیدا شكابوو، ئەو رووداوەش لەمیسر هەڵایەكی گەورەی نابووەوە.

نهێنی ریشی فیرعەونەكان چییە؟
ریش بەشێكی گرنگە لەپەیكەرە نیوەییەكانی فیرعەونەكان، ئەوەش كرۆكی ئەو پێشەنگایە بوو كە لەپایتەختی ئەڵمانیا كرایەوە لەساڵی (2015) دا بە ناوی (ریش، لەنێوان سروشت و ریش تاشیندا) ئەو پێشەنگایە باسی لەمێژووی كەلتووریی ریش دەكرد لەلای پیاوان و زۆرێك لەمیوانانی بۆخۆی راكێشا و یەكێك لەبابەتە نمایشكراوەكان پەیكەرێكی (لەحتشەبسوت پێنجەمین پادشای هەژدەهەمین خێزانی میسری كۆن) چونكە ریش لە میسری كۆندا ئاماژە بووە بۆ پادشاو شاژنەكان بەبێ جیاوازی.

ئەبو هەول پادشا یان شاژن؟
سەری مرۆڤ و جەستەی شێر بەبێ ریش و لووت، ئەبوهەول نزیكەی چوار هەزار ساڵە لەوێدا وەستاوەو زۆرترین گەشتیاری لەهەموو دونیاوە بۆخۆی رادەكێشێت، لەهەمان كاتدا نهێنییەكی گەورەیەو چەندین ساڵە زانایانی سەرقاڵ كردووە، چونكە تا ئێستا بەشێوەیەكی تەواو دیار نییە كەسێتی ئەو پەیكەرە كە درێژییەكەی (73) مەترەو بەرزییەكەی (20) مەترە بۆ كێ دەگەڕێتەوە، هەندێك تیۆر ئەبوهەول دەگەڕێننەوە بۆ كەسایەتییە جیاوازەكانی مێژوو، بەڵام تائێستا یەكلانەبوونەتەوە، هەروەها هەندێكی تر وایدادەنێن لەبنەمادا ئەبوهەول كەسایەتییەكی ئەفسانەییەو لە راستیدا بوونی نەبووە.

سەرچاوە: سایتی DW عەرەبی

 312 جار بینراوە