سەرەکی » کەلتوور » بونیادە گێڕانەوەگەرییەكان لە رۆمان و چیرۆكەكانی گەلاوێژدا

بونیادە گێڕانەوەگەرییەكان لە رۆمان و چیرۆكەكانی گەلاوێژدا

گوڵزار حەمە فەرەج

ناوەرۆكی نووسینەكانی گەلاویژ، بەرگێكی بەرگری وئازایەتی و خۆنەویستی پۆشیوە، كەهەر خۆی خاوەن دەسەڵاتێكی بیركردنەوە و شێوازی دەربرین و زمانی خۆیەتی كە جودایان دەكاتەوە لە بەرهەمی نووسەرانی تر، چیرۆكنووس بە شێوەیەكی فەنتازی، دەیەوێت زەمەنی رابردوو بهێنێتە نێو دایەلۆگ و گفتوگۆوە و لەو زەمەنەدا چەند بۆشاییەكی زانیاری پێ پر دەكاتەوە، كەواتە زەمەن تەنها بریتی نیە لە جێگۆركێ زەمەنییەكان، بەڵكو راستییەكی كرداری ژیانییە، كە پەیوەندی راستەخۆی بە جێگە و كەسەكانەوە هەیە.

گەلاوێژ وەك نووسەری ئەم چیرۆكە، چیرۆكێكی تراژیدی كچە كوردێكی كەركوكمان بۆ دەگێرێتەوە كە هەر لە سەرەتاوە دایك و باوكی لەدەست داوەو لەگەڵ زەمانە تووشی چەندین نەهامەتی بۆتەوە، گەلاوێژ لە بنچینەدا لە خێزانێكی كوردپەروەر و دواتر لەرێگەی برایم ئەحمەد «بلە» تێكەڵ بەجیهانی سیاسەت و ئەدەب بوو، بۆیە بە وریاییەوە مامەڵە لەگەڵ جێگەی دامەزراندنی بابەت و رووداوەكاندا دەكات ، لە رۆمانی «لەسەر باڵی سیمرخ»ەكەیدا تەواو رۆچۆتە نێو كۆمەڵێك پرس و مەسەلەی گرنگ و هەستیاری فیكری، سیاسی و سۆسیۆلۆژییەكانی تاكی كورد، لەگەڵ ئەمەشدا هەوڵی تەواوی خۆی داوە كە وەك پێویست بەرجەستەیان بكات، تیشكێك دەخاتە سەر ئەم بۆچوونانەو، لەهەمان كاتیشدا فیكر و عەقڵی خاوەن بریارەكان و تاكی كورد بكات، لە كتێبەكەیدا «بەرەو هیرمۆنتیكای ئەدەبی «جەخت لەسەر سێ قۆناغی خوێندنەوەی كتێبەكانی كردووە خوێندنەوەیەكی ئێستاتیكی یان ئاسۆیەكی هەستپێكردنی ئیستاتیكی كە خۆی لە خوێندنەوەیەكی تێگەیشتنیدا دەبێنێتەوە، وەك ئەوەی گەر خوێنەر ئاسۆی بیركردنەوەكانی لاواز بوو، لەبازنەی راڤەكردن دەچێتە دەرێ، خوێندنەوەیەكی راڤەی یان ئاسۆیەكی راڤەیی، بۆ زەمەنی رابردووی خوێندنەوەكان، خوێندنەوەیەكی مێژوویی یان ئاسۆیەكی پڕاكتیكی، لە خوێندنەوەدا وەك ئەوەی خوێنەر لەگەڵ ئەوەی رۆڵی مێژوونووسێك دەبینێت، بەڵام لەگەڵ ئەمەشدا خوڵقێنەری ئاسۆیەكی چاوەروانیشە.

گەلاوێژ لەڕێگەی ئەم نۆڤلێتەوە، دەیەوێت بە تێكڕای خەڵك بڵێت، كە كۆمەڵگە مۆڕكێكی نادادپەروەرانە بە خۆیەوە دەبینێت و، بەشێك لە تاكەكان بە ویژدانەوە
هەڵسوكەوت لەگەڵ هەژاران و لێقەوماواندا ناكەن، نۆڤلێتەكە لەپێناو رەگەزی مێینەدا بونیاد نراوە، گەلاوێژێش دەیەوێت دەنگە كپەكەی ئەم رەگەزە بكاتەوەو، خۆیان بەرگری لە خۆیان بكەن، چونكە نووسەر گەیشتۆتە ئەو راستیەی كە كۆمەڵگا لە ژێر یاسای نێرسالاریدا كارەكانی دەبات بەڕێوە، لێرەشەوە رەگەزی مێینە زەرەرمەندی سەرەكی دەبێت، ئەوەی گەلاوێژی راكێشاوە بۆ نووسینی ئەم بەرهەمە، بریتیە لە كێشەی ئافرەتی كورد، بەتایبەتی لەڕووی سۆسیۆلۆژیا و ئابوورییەوە.

لێرەدا ژن دەبێتە پاڵەوانێكی گوتاری بۆ سەرجەم تاكەكانی كۆمەڵگا، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت كە كۆمەڵگای كوردی، وەك هەر كۆمەڵگەیەكی تر خۆی لە نێو دوالیزمەكانی باش و خراپدا دەبینێتەوە، لێرەدا لێكۆینەوەكەمان، بەیارمەتی سیمۆلۆژیا بە گشتی و تیۆرەكەی پڕۆپ بە تایبەتی سیمۆلۆژیانە دەڕوانێتە كەسێتی كەسێتیەكان و ئەگەری دیاریكردنی خاڵی بەهێزو لاوازی كۆمەڵگا، لەلایەكەوە و كەسێتیەكان لە لایەكی ترەوە دەكات، بەبێ ئەوەی خاوەن نۆڤلێت گوشارێکی فیكری یان ئایدۆلۆژی بخاتە سەرمان، چونكە سیمۆلۆژیا رێگەی پێنادات و، بەمەش خاوەنی نۆڤلێتەكە كە بەپێی تیۆری وەرگر دەردەهێنین لە كارەكەی كە بەمە دەوترێت « كوشتنی دانەر، بەو پێیەی كۆمەڵگای كوردی بە درێژای زەمەن خۆی لە نەهامەتی و سۆسیۆلۆژی و فیكری و سیاسی و ئابوورییەكاندا دیوەتەوە، ئەوا كەسێتیەكانی ئەم كۆمەڵگایە، بە شێوە ریالیستیەكەی، رەنگدانەوەی ئەم دۆخ و بابەتانەیە و لەهەمان كاتیشدا بابەت و كەسیتییەكان تەواو یەكدەگرنەوە لەگەڵ بۆچوونە سیمۆلۆژیەكەی فلادمێڕ پڕۆپ، كە یەكێكە لە پێشانگەكانی فۆڕمالیستە روسیەكان و هەڵگری پڕۆژەیەكی بونیادگەرایی لە جۆری ماناییەكان، رۆمانەكەی گەلاوێژ بە نێوی «كارەكەر» هەڵقوڵاوی بەشێكی، ئەم كۆمەڵگایەیە بەشێوەیەك لە شێوەكان، بەشێكە لەو كەسایەتیانەی كەدەتوانێت واقیعی نەتەوەكەی بگۆڕێت، بەتایبەتی لە رووی سۆسیۆلۆژۆیا و سایكۆلۆژیا و فیكرو ئابوورییەوە، واقیع بەرجەستە بكات وەك ئەوەی كە هەیە نەك وەك ئەوەی كە دەبێت.

 371 جار بینراوە