سەرەکی » ئەدەب و هونەر » وشه‌فرۆشپەڕە 3

وشه‌فرۆش

فریاد زیبا كه‌لام

«به‌ ریشی بۆزه‌وه‌ سوجده‌ی ده‌به‌م بۆ جه‌لالی تۆ
ئه‌دی بۆچ ده‌یانگوت كه‌ دار پیر بوو تازه‌ دانایه‌«*

پیریی وه‌ها هاتووه‌ به‌ پیرییه‌وه‌، نه‌ك هه‌ر سه‌ر و ریشی سپی كردووه‌، ده‌م و پلیشی خوار و خێچ كردووه‌، هه‌ر رۆژه‌ی به‌زمێكی پێده‌گێڕێت. رۆژێك ددانی دێته‌ ژان و ناچار خۆی ده‌گه‌یه‌نێته‌ دكتۆری ددان و ئه‌ویش رێك وه‌كو كاره‌باچی، به‌بێ ئه‌وه‌ی هێنده‌ی نووكه‌ده‌رزییه‌ك، گوێ به‌ ته‌مه‌ن و ئازاری بدات، به‌ درێل ده‌كه‌وێته‌ ده‌م و ددانی و توونێلی تێدا لێده‌دات و دوای سه‌عاتێك به‌ ده‌م و له‌وسێكی سڕه‌وه‌ دێته‌ ده‌ره‌وه‌. رۆژێك سه‌رتاشه‌ تایبه‌ته‌كه‌ی پێی ده‌ڵێت: «رۆژ به‌ رۆژ مووی سه‌رت ته‌نك ده‌بێت، بۆیه‌ هه‌موو جارێك كه‌ سه‌رت بۆ چاك ده‌كه‌م ده‌ستم ده‌له‌رزێت» ژنه‌ تازه‌كه‌شی زوو زوو ئه‌وه‌ ده‌دات به‌ گوێیدا: «ئه‌مه‌شیان چرووك بوو، بابخه‌وین، هین په‌ڕۆ، تازه‌ ئه‌فلاتوونی حه‌كیم سه‌ری به‌رز ناكاته‌وه‌، سبه‌ی شه‌و تاقه‌تی ئه‌م به‌زمه‌م نییه‌، ئێ منیش نه‌فسم هه‌یه‌، خۆ دار و به‌رد نیم، سبه‌ی بنێره‌ بۆ حه‌به‌ حه‌یاته‌كه‌ با بیكات به‌ داری ره‌ق، مه‌ترسه‌ نامریت.» سه‌ره‌ڕای ئه‌م هه‌موو به‌زم و ره‌زمه‌، به‌ هیچ شتێك چاوی تێر نابێت، هه‌ر پاره‌ كه‌ڵه‌كه‌ ده‌كات، هه‌ر موڵك و ماڵ كۆده‌كاته‌وه‌، هه‌میشه‌ش وه‌كو گه‌دا ده‌كروزێته‌وه‌، خۆشی نازانێت بۆ كێی كۆده‌كاته‌وه‌؟ خۆی عومری پیره‌مه‌ڕێكی ماوه‌ و یه‌ك به‌یه‌كی مناڵه‌كانی به‌شی سه‌د ساڵ سامان له‌ سه‌ر و پێیانه‌وه‌ زیاده‌ كه‌چی … ده‌چێته‌ پشت مێزه‌ رازاوه‌كه‌یه‌وه‌، كۆمه‌ڵێ وه‌ره‌قه‌ی له‌به‌ر ده‌ستایه‌ و ده‌یه‌وێت نامه‌یه‌ك بنووسێت، خه‌یاڵی ده‌ڕوات:

«با خه‌ستی كه‌م، ئا، قه‌ڵه‌م ره‌نگین خۆمم، با بیكه‌م به‌ ماستاوێكی خه‌ست و خۆڵ، ئه‌م نامه‌یه‌ ده‌بێ تۆخ بێ، دڵی گه‌نجێكی تووڕه‌ و تڕۆ، كوڕه‌ زمانم مووی لێ بێت، نا لاوێكی شۆخ و وه‌جاخزاده‌، ئا شازاده‌یه‌كی جدی، نه‌رم بكات، وه‌كو رۆنی خۆماڵیی، بیهه‌نوێ، بیكات به‌ لۆكه‌، ئاخر ماستاو ده‌بێت خه‌ست و خۆڵ بێت، ده‌بێت خوڕه‌ی نه‌یه‌ت، ئه‌گه‌ر وا بێت، ئه‌وه‌نده‌ خۆشه‌ تامه‌كه‌ی هه‌تا ئه‌به‌د له‌ بن ددان و له‌ناو گه‌روودا ده‌مێنێته‌وه‌! ئا، ئا، ئه‌م كورده‌ حه‌یاته‌ زمان شیرینه‌، ده‌م و له‌بز هه‌نگوینه‌، قسه‌ی نه‌سته‌قی زۆره‌، له‌سه‌ر هیچ شتێك، بۆ ماستاو، مامه‌حه‌مه‌یی، زمانلووسی، مه‌رایی، كوره‌ گگه‌وادیی، په‌كی ناكه‌وێت، ئێ، ده‌ی، با پانكردنه‌وه‌كه‌ی منیش تۆخ بێت، با ماستاوه‌كه‌م كه‌مڕه‌نگ نه‌بێت، گۆم هه‌تا قووڵ بێت مه‌له‌ی خۆشتره‌، با نووشتانه‌وه‌كه‌ی منیش، ته‌واو بێت، ده‌ی با لووتم بدات له‌ زه‌وی، ئه‌ی كوردی جوان، كوردی خۆشخوان، ئه‌ی ره‌وانبێژ، ئه‌ی زۆروێژ، ده‌ستم بگره‌، بلا نامه‌كه‌م بۆنی گوڵاوی لێبێت، ئاخر هه‌روا ئاسان نییه‌، دڵی گه‌نجێكی خوێنگه‌رمی لووتبه‌رز، نه‌رم بكه‌یت، بیكه‌یت به‌ هاوڕێی گیانی به‌ گیانی خۆت، ئیتر كاروبارت وه‌كو ئاو بڕوات، له‌ هیچ شوێنێك نه‌وه‌ستێت، ئه‌مه‌ هونه‌ری ده‌وێت، ده‌ی كوردی زمانپاراو، بۆ ریایی و ماستاو، ده‌ستم دامێنت، فریامكه‌وه‌، گه‌روا ناكه‌م، له‌سه‌ر قاچێ سه‌ما نه‌كه‌م، ده‌كه‌ومه‌ سه‌رساجی عه‌لی، ده‌بێ په‌یامه‌كه‌م، نیشاندانی ملكه‌چی و دڵسۆزیی بێت، ده‌ی قیروسیا با هه‌موو دنیا بزانێ، من بڵاوی ده‌كه‌مه‌وه‌، بانگی محه‌مه‌د به‌ ئاشكرا خۆشه‌! گرنگ ئه‌وه‌یه‌ ئیش و كارم مه‌یسه‌ر بێت، ئا، ئا…»

هه‌ڵده‌سێته‌ سه‌ر پێ و هه‌ردوو ده‌ستی ده‌خاته‌ پشت قنگی و پیاسه‌ ده‌كات. رووی گرژه‌، كه‌مێك سوور هه‌ڵگه‌ڕاوه‌، كه‌مێك له‌ شه‌ربه‌ته‌ فرێشه‌كه‌ی سه‌ر مێزه‌كه‌ ده‌خواته‌وه‌، دیسان ده‌كه‌وێته‌وه‌ پیاسه‌، پیاسه‌كه‌ی پیریی پێوه‌ دیاره‌، قه‌ڵه‌ویی و زه‌به‌لاحییه‌كه‌شی له‌ولاوه‌ بوه‌ستێ، هه‌رچی ده‌كات هه‌ر قه‌ڵه‌وتر ده‌بێت، به‌ ئاسته‌م هه‌نگاو هه‌ڵده‌گرێت و گه‌ڵاوگه‌ڵ رێده‌كات، له‌ سه‌یاره‌ كۆنێك ده‌چێت كه‌ هه‌موو گیانی شل بووبێته‌وه‌.

«ده‌گ داوه‌شێی، پیری ئاخر شه‌ڕ، كڕنووش بۆ كێ ده‌به‌ی؟ ماستاو بۆ كێ سارد ده‌كه‌یته‌وه‌؟ شه‌رم ناكه‌ی؟ ئاخر خۆت هه‌زاران جار وتوته‌: مرۆڤ هه‌ڵوێسته‌، دیاره‌ ئیتر تۆ مرۆڤ نیت، بوویته‌ته‌ كۆیله‌ی سامان، ئاخر تۆ به‌ ته‌مای چیت؟ خۆ عومری نووحت به‌نسیب نابێت، عومری په‌پووله‌یه‌كت ماوه‌، كه‌وڵه‌كۆن، بۆچی به‌ سه‌ربه‌رزی نامریت؟ ئاخر وه‌ڵڵاهی مردنت باشتره‌، گۆرانی به‌ باڵای كێدا ده‌ڵێی؟ دڵداری له‌گه‌ڵ كێدا ده‌كه‌یت؟ ماستاو بۆ كێ ده‌كه‌یت؟ بۆ كه‌سێك هێشتا بۆنی شیری خاو له‌ ده‌می دێت، هاتۆته‌ سه‌ر حازری؟ بۆ كه‌سێك باوكی و باپیریشی هێنده‌ی تۆ بۆ كورد ماندوو نه‌بوون، هێنده‌ی تۆ راكه‌ راكیان نه‌كردووه‌، تاڵاوی رۆژگاریان نه‌ چه‌شتووه‌، ئاواره‌ و سه‌رگه‌ردان نه‌بوون، نازانم بۆچی وا ده‌كه‌ی؟ بۆچی بۆ ده‌مڕووتێ سه‌ما ده‌كه‌ی؟ چیت هه‌یه‌ له‌ ده‌ستی بده‌یت؟ پێنج و دوو رۆژێك عومری بێفه‌ڕت ماوه‌، بۆچی مێژووی خۆت ده‌سڕیته‌وه‌، بۆچی تف له‌ رابردووی خۆت ده‌كه‌یت؟ ده‌زانی ئێستا تۆ له‌چی ده‌چیت؟ له‌و پیاوه‌ پیره‌ ده‌چیت كه‌ خڵه‌فاوه‌، له‌ ماڵیشه‌وه‌ بووه‌ به‌ گونی قۆڕ، خوا خوایانه‌ بمرێت و له‌ كۆڵیان بێته‌وه‌، ئه‌ویش ئاوێنه‌یه‌كی پێیه‌، رۆژانه‌ دایده‌نێت و له‌ ئاوێنه‌كه‌دا تف له‌ خۆی ده‌كات. ره‌نگه‌ پیریی ترسی خستبێته‌ دڵته‌وه‌، بڕستی به‌ربه‌ره‌كانێی لێبریبیت، وه‌ك ئه‌و پێشمه‌رگه‌یه‌ی هه‌تا لاو بوو گیان له‌سه‌ر ده‌ست بوو، كون له‌ جه‌رگیا نه‌بوو، كه‌چی كه‌ ژنی هێنا، خۆی له‌ شه‌ڕ ده‌دزییه‌وه‌، ده‌یوت نامه‌وێ مناڵه‌كانم بێباوك بن. ئه‌و حه‌قی خۆی بوو، چونكه‌ دواجار ئه‌ویش مرۆڤ بوو. به‌ڵام تۆ چی خۆ ئه‌مه‌ مه‌یدانی گیانبازیی نییه‌. مه‌یدانی سامانبازییه‌، سامانبازیی تیكۆشه‌ر ده‌كات به‌ شه‌مپانزی …»

دێته‌وه‌ سه‌رمێزه‌كه‌، ده‌ست ده‌داته‌وه‌ سۆفته‌ ره‌شه‌كه‌. هه‌میشه‌ ده‌ڵێت هیچ شتێك چێژی قه‌ڵه‌م و كاغه‌زی نییه‌، ناڵێت تازه‌ ئه‌م مێشكه‌ ژه‌نگاوییه‌ی من بیكوژی و بیبڕی فێری كۆمپیوته‌ر نابێت، ده‌ڵێت كاتێك ئه‌و سۆفته‌ ده‌خه‌یته‌ سه‌ر ئه‌و كاغه‌زه‌ سپییه‌ ده‌ڵێیت زاوایت و نۆبووكێكت له‌ ژێردایه‌، دیسان ده‌ستی به‌ سۆفته‌كه‌وه‌ وشك ده‌بێت.

«ده‌ی، با ماستاونامه‌كه‌م بنووسم، ئه‌مه‌ هه‌روا ئاسان نییه‌، ئاخر من بۆچی باشم ئه‌گه‌ر نه‌توانم دواڕۆژی مناڵه‌كانم دابین بكه‌م؟ ئه‌ی خۆم؟ خۆشم هێشتا گوڕێكم ماوه‌، بۆچی بۆ كێ خۆم بفه‌وتێنم؟ كێ منه‌تم لێ ده‌زانێت، ئه‌وه‌ی كردم له‌سه‌ر پشتی كیسه‌ڵ بۆم نووسراوه‌، ده‌ی، گرنگ ئه‌وه‌یه‌ شازاده‌ بیانووم پێ نه‌گرێت، ئا، نه‌كه‌وێته‌ هه‌ڵدانه‌وه‌ی ده‌فته‌ری كۆنم، ئه‌گینا فیلمم ده‌سووتێ و تیا ده‌چم. پیاوی زیره‌ك ده‌توانێت له‌گه‌ڵ گورگیشدا بژی، به‌ قسه‌ی خۆش ده‌توانی سه‌ما به‌ فیل بكه‌یت، با منیش ئه‌م چه‌ند وشه‌یه‌ی ئه‌م نامه‌یه‌ به‌خه‌سار بده‌م. چیم له‌ كیس ده‌چێت؟ ئه‌ی چیم دێته‌ كیس؟ چۆن چیم دێته‌كیس؟ نانم ده‌كه‌وێته‌ رۆنه‌وه‌، سامانه‌كه‌م ده‌بێته‌ سێ ئه‌وه‌نده‌، دواڕۆژی خاو و خێزانم دابین ده‌بێت، هه‌تا دوو سه‌د ساڵی تریش بۆ خۆیان له‌ ته‌ڕ ده‌خۆن و له‌ وشك ده‌نوون، ئه‌ره‌وه‌ڵڵا…

هه‌ڵده‌سێته‌وه‌ سه‌رپێ، تابلۆكه‌ی به‌رامبه‌ری سه‌رنجی راده‌كێشێت، چاویله‌كه‌كه‌ی ده‌گۆڕێت و چاویلكه‌ی دوور له‌ چاو ده‌كات. ئه‌سپێكی سه‌ركه‌ش كه‌وتۆته‌ سه‌رپاشوو، ئه‌وه‌نده‌ به‌هێزه‌وه‌ ده‌یحیلێنێت، ده‌نگی ده‌گاته‌ كه‌شكه‌لانی فه‌له‌ك، تافی لاوی خۆی دێته‌وه‌ یاد، ئه‌میش سه‌ركه‌ش بوو…

«ده‌گ داوه‌شێی بۆ خۆت و پاساوت، جاران هه‌تا سه‌ر ئێسقان دژی مه‌كیاڤیل و مه‌كیاڤیلیزم بوویت، كه‌چی ئێستا هه‌روا سووك و باریك بوویت به‌ مه‌كیاڤیلیستێكی عه‌یار بیست و چوار، پاساو بۆ نووشتانه‌وه‌ی خۆت ده‌هێنیته‌وه‌، ده‌بیته‌ كۆیله‌ی وته‌ به‌ناوبانگه‌كه‌ی مه‌كیاڤیلی-ئامانج پاساو بۆ هۆكار ده‌هێنێته‌وه‌- جاران به‌رژه‌وه‌ندی گه‌ل رووگه‌ت بوو، ئێستاش …

دێته‌وه‌ سه‌رمێزه‌كه‌، هه‌رچی ده‌كات هیچی بۆ نانووسرێت. ده‌یه‌وێت دیسان له‌ ژووره‌كه‌دا بكه‌وێته‌ راوێچكه‌.

له‌پڕ كوڕه‌ بچووكه‌كه‌ی كه‌ هێشتا بیست ساڵی ته‌واو نه‌كردووه‌، به‌تووڕییه‌وه‌ ده‌رگاكه‌ ده‌كاته‌وه‌، رۆژنامه‌یه‌ك فڕێده‌داته‌ سه‌رمێزه‌كه‌ی و ده‌ڵێت: «ئه‌مه‌ چییه‌ باوكه‌؟ ئێمه‌ هه‌موومان شانازیی به‌ تۆوه‌ ده‌كه‌ین، كه‌چی تۆ…«

*له‌گه‌ڵ داوای لێبووردن له‌ مامۆستا هێمن له‌م دێڕه‌ شیعره‌دا وشه‌ی (جه‌مال)م كردووه‌ به‌ (جه‌لال).

 183 جار بینراوە