سەرەکی » زانست » گەشتی (كوردستانی نوێ) بۆ ماڵی فیرعەونەكان و قیبلەی گەشتیارانپەڕە 3

گەشتی (كوردستانی نوێ) بۆ ماڵی فیرعەونەكان و قیبلەی گەشتیاران

یادگار عەلی – قاهیرە
وێنەكان: یادگار عەلی – دلێر عەباس
1-2

(مۆزەخانەی میسر) یەكێك لە گەورەترین و دیارترین مۆزەخانەكانی جیهان. دەكەوێتەی بەری باكوری شاری قاهیرەـی پایتەخت و نزیك بە مەیدانی تەحریر. مێژووی دروستكردنی بۆ ساڵی (1835) دەگەڕێتەوە و پێشتر ئەو شوێنە باخچەیەك بەناوی (ئەزبەكی) بووە. كۆمەڵێك پارچە شوێنەواری جۆراوجۆری تێدابووە، دواتر بەچەند قۆناغێك بۆ هۆڵی دووەمی خستنەڕوو لە (قەڵای سەڵاحەدین) گواستراونەتەوە.

لەكاتی كردنەوەی مۆزەخانەیەك لە نزیك كەناراوەكانی نیل (ناوچەی بولاق) بۆ نمایشكردنی پارچە شوێنەوارییەكان، زانای شوێنەوارناسی میسری بەڕەگەز فەرەنسی (ئۆگەست مارییت) كە ئەوكات لە مۆزەخانەی (لۆڤەر) لەپاریس كاری دەكرد، چەند پارچە شوێنەوارێكی نمایش كرد. ئەو دەمە هەموو پارچە شوێنەوارییەكانی ئەو ناوچەیە؛ لەبەردەم مەترسی لەناوچوون بوون بەهۆی دروستبوونی لافاو. بەو هۆیەشەوە بۆ پاشكۆیەك لە كۆشكی (خدێوی ئیسماعیل) لە جەیزە گواسترانەوە. لەپاش ئەویش؛ زانایەكی تری شوێنەوارناسی میسری بەناوی (جاستۆن ماسپێرۆ) هات و لەساڵی (1902) و لەسەردەمی (خدێوی عەباس حیلمی دووەم) مۆزەخانەی میسر لە ناو دڵی قاهیرە بۆ كۆكردنەوەی پارچە شوێنەوارییەكان كرایەوە.

مۆزەخانەی میسر بەیەكێك لەو مۆزەخانە دێرینانە ئەژماردەكرێت كە بۆ خەڵك دروستكراوە، پێچەوانەی هەموو ئەو مۆزەخانانەی تر كە پێشووتر هەبوون و تەنها تایبەت بوون بە چین و توێژێكی دیاریكراو. لەم مۆزەخانەیەدا؛ زیاتر لە (180) هەزار پارچەی شوێنەواری كۆكراوەتەوە و پارێزراون، گرنگترینیان؛ ئەو كۆمەڵە شوێنەوارانەن كە لە گۆڕستانی پاشاكان و شوێنكەوتووانیان لەخێزانەكانی ناوەڕاست لە (دەهشور) و لەساڵی (1894) دۆزراونەتەوە. هەر لەم مۆزەخانەیەدا؛ گەورەترین كۆمەڵە شوێنەواری جیهان هەیە كە گوزارشت لە هەموو قۆناغەكانی مێژووی كۆنی میسر دەكەن.

مۆزەخانەی میسر لەلایەن تەلارسازی فەرەنسی (مارسیل دورنۆن) لەساڵی (1897) دیزاین كراوە. لە یەكی نیسانی (1897) بە ئامادەبوونی (خدێوی عەباس حیلمی دووەم) سەرۆكوەزیرانی ئەوكاتی میسر و هەموو وەزیرەكانی حكومەت بەردی بناغەی دانراوە. پرۆژەكە لەلایەن پسپۆرێكی ئەڵمانی بەناوی (هێرمان گرابۆ) تەواو كراوە. لە تشرینی یەكەمی (1903) دامەزراوەی شوێنەواری ئەوكاتی میسر ئەندازیاری تەلارسازی ئیتالی (ئەلیساندرۆ بارازنتی)، وەك بەڕێوەبەری كارەكانی مۆزەخانەكە دامەزراند، ئەوە لەكاتێكدا بوو كە لە 9ی ئازاری (1902)ـەوە كلیلی مۆزەخانەكەی رادەستكرابوو. لەقۆناغێكی دواتردا؛ كۆمەڵێك پارچەی شوێنەواری لە كۆشكی (خدێوی ئیسماعیل) لە جیزەوە بۆ مۆزەخانە نوێیەكە گوازرانەوە، لەو پرۆسەیەشدا؛ پێنج هەزار رەوڕەوەی دارین بەكارهات و پارچە شوێنەوارییە گەورەكانیش لەڕێگەی دوو شەمەندەفەرەوە گواسترانەوە كە بە (19) جاری هاتن و رۆیشتن لەنێوان جیزە و كۆشكی نیل بووە. بارهەڵگری یەكەم (48) تابووتی بەردینی لەخۆگرتبوو، كێشەكەی بە زیاتر لە هەزار تۆن مەزەندە كراوە. هێشتا ئەو پرۆسەی گواستنەوەیە جۆرێك لەشپرزەیی پێوە دیاربووە، هەرچەندە تا (13ی تەمموزی 1902)یشی خایاندووە.

لە (15ـی تشرینی دووەمی 1902) مۆزەخانەی میسر لە قاهیرە بەشێوەیەكی رەسمی كراوەتەوە. مۆزەخانەكە شێوازی نمایشكردنی پارچە شوێنەوارەكانی بەشێوەی هۆڵی كراوە رێكخستووە. ئەوەی گرنگی پێدراوە ئەوەیە كە شوێنەوارەكان بەپێی جۆری بابەتەكانیان جیاكراونەتەوە، ئەوەش لەبەر هۆكارێكی تەلارسازی كە پەیكەرە مەزنەكان لە نهۆمی یەكەم پۆلێنكراون، لەوانەش تابۆتە بەردینە دۆزراوەكان كە كێشەكانیان زۆرە، ئەوانەش بەپێی ریزبەندی مێژوویی ریزكراون و لەیەكدی جیاكراونەتەوە، تائێستاش رۆژانە كارمەندانی مۆزەخانە پارچە شوێنەوارییەكان بەپێی بابەتەكان ڕیز دەكەن و خاوێنیان دەكەنەوە.

مۆزەخانەی میسر بەیەكەمین مۆزەخانە دەژمێردرێت كە پڕ پڕە لە پارچەی شوێنەواری و زۆرجار وەك گەنجینەیەك بۆ هەڵگرتن و كۆكردنەوەی پارچە شوێنەوارییەكانیش دەبینرێت. زانای شوێنەوارناس (ماسپیرۆ) باوەڕی وابوە، مۆزەخانەكە وێنەیەكە لە گۆڕستان یاخود پەرستگای فیرعەونەكان، هەموو سووچی دیواری مۆزەخانەكەی بۆ تابلۆی كێشراو یاخود هێمای هێرۆگلوفی تەرخانكراوە، چونكە میسرییەكانی ئەو سەردەمە لەماڵەكانیان زیاتر ئەو جۆرە تابلۆ و هێمایایانەیان هەڵواسیوە و جۆرە تایبەتمەندییەكە، ماڵە میسرییەكانی ئەوكات و ئێستاشی پێدەناسرێتەوە.

 

 148 جار بینراوە