سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » ئیستاتیكای وشه‌ له‌ شیعری نه‌وه‌ی دوێنێ ‌و ئه‌مڕۆدا

ئیستاتیكای وشه‌ له‌ شیعری نه‌وه‌ی دوێنێ ‌و ئه‌مڕۆدا

سه‌دیق سه‌عید رواندزی

مالارمێی شاعیری فه‌ڕه‌نسی و جیهانی ده‌ڵێت: (شیعر ته‌نها زمانه‌) ئه‌م بۆچوونه‌ له‌لایه‌ن زۆر له‌ نووسه‌ران ‌و ئه‌دیبانی دنیاوه‌ جه‌ختی لێكراوه‌ته‌وه‌. ئه‌وه‌ش وه‌ك ئاماژه‌یه‌ك كه‌ زمان توخمێكی سه‌ره‌كی ده‌قی ئه‌ده‌بی به‌گشتی ‌و ده‌قی شیعریشه‌ به‌تایبه‌تی. به‌و مانایه‌ی ئه‌گه‌ر له‌ ژانره‌كانی دیكه‌ی ئه‌ده‌بدا وه‌ك چیرۆك ‌و ڕۆمان، جگه‌له‌ زمان توخمه‌كانی دیكه‌ش له‌ شێوه‌ی كات ‌و ڕووداو و كاره‌كته‌ر، بینای هونه‌ری ده‌ق پێكبهێنن، ئه‌وا له‌ شیعردا بینای هونه‌ری ده‌ق ته‌نها زمانه‌ و زمان له‌ ده‌قی شیعریدا له‌ یه‌ك كاتدا ئیستاتیكای ده‌ربرین ‌و شیعریه‌ت ‌و چێژ ‌و وێنه‌ی هونه‌ری به‌رجه‌سته‌ ده‌كات. له‌ كاتێكدا له‌ چیرۆك ‌و ڕۆماندا، زمان پتر ڕۆڵی گێڕانه‌وه‌ و وه‌سف و گوزارشت له‌ ڕووداوه‌كان ده‌بینێت. زمان له‌ شیعردا، به‌ده‌ر له‌وه‌ی له‌ فۆرمێكی ساده‌، یا ئاڵۆزدایه‌، ناوه‌ڕۆكێكی ساكار، یان بابه‌تێكی ئاڵۆز و ته‌مومژاوی هه‌یه‌، ئه‌وه‌ی گرنگه‌ ئه‌و زمانه‌ چه‌ند ده‌توانێت شیعرییه‌ت، چێژ ‌و مانا، دروست بكات. زۆرجار له‌ پشت زمانێكی ساده‌وه‌، مانای قووڵ ‌و ده‌ربڕینی هونه‌رییانه‌ی جوان ده‌بینین. گه‌لێك جاریش له‌ په‌نای زمانێكی ئاڵۆز و تێكچڕژاوه‌وه‌ مانا ونده‌بێت. له‌ به‌شێكی زۆری ئه‌زموونی شاعیرانی ئێمه‌ وه‌ك (شێركۆ بێكه‌س_په‌شێو_هێمن موكریانی_ ڕه‌فیق سابیر) ‌و چه‌ندان شاعیری تریش، زمان له‌ به‌شێك له‌ ده‌قه‌كان له‌ فۆرمێكی ساده‌دایه‌، به‌ڵام له‌ ناوه‌ڕۆكدا هه‌ڵگری مانایه‌كی قووڵ، چێژ ‌و ئیستاتیكایه‌كی هونه‌رییانه‌ی هێنده‌ به‌رزه‌، كه‌ خوێنه‌ر سه‌رسام ده‌بێت له‌وه‌ی چۆن له‌ پشت ئه‌و زمانه‌ ساده‌یه‌وه‌، ئه‌و هه‌موو مانا بابه‌تی ‌و فه‌لسه‌فییانه‌ ده‌بینین. چڕكردنه‌وه‌ی زمان و بیناكردنی ‌وێنه‌ی هونه‌رییانه‌ی شیعری جوان، ده‌شێ له‌ ڕێگه‌ی زمانێكی ساده‌ له‌ فۆرمیشدا، به‌رجه‌سته‌ بكرێت. ئه‌وه‌ تواناكانی شاعیره‌ كه‌ چۆن و به‌چ شێوه‌یه‌ك زمان ده‌كاته‌ پانتاییه‌ك بۆ دروستكردنی شیعریه‌ت و چێژ له‌ ده‌قدا. بێگومان ئه‌مه‌ به‌و مانایه‌ نییه‌ كه‌ زمانی شیعر هێنده‌ ساده‌ بكرێته‌وه‌ تا ئاستی زمانێكی نا ئه‌ده‌بی. به‌ڵكو به‌و مانایه‌ی چۆن له‌ڕێی چه‌مك و ده‌سته‌واژه‌ زمانییه‌ ساده‌كانه‌وه‌، جوانترین وێنه‌ی شیعری در‌وست ده‌كه‌ین. هاوشێوه‌ی ئه‌و قوڕه‌ی كه‌ له‌ كاتی قوڕبووندا، جگه‌له‌ كه‌ره‌سته‌یه‌كی ساده‌ و نا ئیستاتیكی، سه‌رنجێكی ئه‌وتۆی ئێمه‌ ڕاناكێشێت. به‌ڵام له‌ هه‌مان ئه‌و قوڕه‌ شێداراوه‌ ده‌توانرێت جوانترین گۆزه‌ و نه‌خشه‌ی هونه‌ری پێدروست بكرێت. له‌و ڕوانگه‌یه‌شه‌وه‌ ده‌شێ شیعریه‌ت و ئیستاتیكای وشه‌ له‌ ڕێگه‌ی زمانێكی ساكار له‌ فۆرم و ساده‌ له‌ ناوه‌ڕۆك، بێته‌ بوون. به‌ڵام بێگومان زمان فابریكای دروستكردنی وشه‌یه‌ و هیچ شاعیرێك ناتوانێت به‌بێ به‌رده‌وامی و قوڵبوونه‌وه‌ و له‌ زمان و باكگراوه‌ندی زمانی درێژه‌ به‌ ئه‌زموونی شیعری خۆی بدات. چونكه‌ له‌و كاته‌دا جگه‌له‌ كاوێژكردنه‌وه‌ی چه‌ند وشه‌یه‌ك ناتوانێ به‌ وشه‌ و ده‌سته‌واژه‌ی شیعری تازه‌ بگات. شێركۆ بێكه‌س بۆیه‌ توانی بۆ ماوه‌ی چڵ ساڵ زیاتریش پێشه‌نگی ئه‌زموونی شیعری كوردی له‌ هه‌موو قۆناغه‌كانه‌وه‌ بگرێت، چونكه‌ ئه‌و هه‌ر ته‌نها شاعیر نه‌بوو، به‌ڵكو فه‌رهه‌نگێكی زمانه‌وانیش بوو. له‌ شیعره‌كانی ئه‌ودا، هه‌رچی وشه‌ وده‌سته‌واژه‌ی زمانی هه‌یه‌، به‌رچاو ده‌كه‌ون. شاعیر كاتێ له‌ زماندا ده‌توانێ نوێبوونه‌وه‌ بكات، ئه‌وا له‌ شیعریشدا ده‌توانێ هه‌مان نوێبوونه‌ بكات. بێگومان بۆ ئه‌زموونی شیعری شاعیرانی تریش. له‌و ڕوانگه‌یه‌وه‌ كاتێ به‌راوردی وشه‌ی (شیعری) له‌ ده‌قی ئێستای شیعری نه‌وه‌ی نوێ و شیعری هه‌فتاكانی سه‌ده‌ی ڕابردووی ئه‌زموونی شیعری كوردی ده‌كه‌ین، ده‌بینین له‌ زۆرلایه‌نی هونه‌ری و ئیستاتیكی، شیعری ئه‌و قۆناغه‌ له‌ شیعری شاعیره‌ گه‌نجه‌كانی ئێستامان جوانتره‌. وشه‌كان له‌و ده‌قه‌ شیعریانه‌دا، ئستاتیكی تر، مانادارتر، شیعریتر ده‌كه‌ونه‌ به‌رچاو كه‌ سه‌رنجی خوێنه‌ر ڕاده‌كێشن. گۆرانی شاعیر نیو سه‌ده‌ زیاتر له‌مه‌وبه‌ر وشه‌ی (ئاڵتوونی داری) له‌ شیعردا به‌رجه‌سته‌ كردووه‌. ئه‌و ده‌ربڕینه‌ زمانییه‌ بۆ ئه‌وكات و ئه‌زموونی شاعیرێك كه‌ له‌ سه‌ره‌تای شیعر نووسیندا بووه‌، جۆرێك بووه‌ له‌ داهێنان. چونكه‌ وشه‌یه‌ك دێته‌ نێوشیعركه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی زمانی باوی نووسینه‌. كه‌ هه‌م ماناداره‌، هه‌میش سه‌رنجی خوێنه‌ر ڕاده‌كێشێت. كاتێ سه‌رنج له‌ ئه‌زموونی شیعری شاعیرانی هه‌فتاكانیش ده‌ده‌ین، هه‌مان ئه‌و ئیستاتیكایه‌ی وشه‌ی شیعری له‌ ئه‌زموونی شاعیران ده‌بینین. بێگومان له‌لایه‌كه‌وه‌ به‌ هۆی بزووتنه‌وه‌ی ڕوانگه‌ و ڕه‌وتی نوێكردنه‌وه‌ی شیعری كوردی، له‌لایه‌كی دیكه‌شه‌وه‌ به‌ هۆی قۆناغی ئاشتی و دروستبوونی كه‌شێكی سیاسی ئازاد ‌و سه‌ربه‌ست، شاعیرانی ئه‌و قۆناغه‌ توانییان ئه‌زموونێكی دیكه‌ی جیاواز له‌ ڕووی نووسینی شیعره‌وه‌ بێنه‌ ئاراوه‌. كه‌ به‌قۆناغی ڕوانگه‌ ده‌ناسرێت. له‌و قۆناغه‌دا، چه‌ندین وشه‌و ده‌ربڕین و ده‌سته‌واژه‌ی شیعری نوێ ده‌بینین، كه‌ هه‌ڵگری ماناو چێژ و شیعریه‌تن. كاتێكیش ئه‌م وشانه‌ به‌راورد ده‌كه‌ین له‌گه‌ڵ به‌شێك له‌و وشانه‌ی له‌ شیعری نه‌وه‌ی ئێستادا هه‌ن، ده‌بینین شیعری هه‌فتاكان له‌ شیعری نه‌وه‌ی ئێستا ئستاتیكیتره‌. زمان له‌ به‌شێكی زۆری شیعری ئه‌و نه‌وه‌یه‌، هیچ هونه‌ركاریی و جوانكارییه‌كی تێدانییه‌، كه‌ ببێته‌ جێگه‌ی سه‌رنجی خوێنه‌ر. له‌ هه‌ندێ كاتدا، هێنده‌ لاواز و ساده‌ و نا ئیستاتیكی ده‌بێته‌وه‌، وه‌ك زمانی باوی جه‌ماوه‌ری لێدێت. ئه‌مه‌ به‌ بڕوای من وه‌ك خوێنه‌رێك به‌شێكی زۆری په‌یوه‌ندی به‌ نه‌بوونی ماناو ناوه‌ڕۆك و په‌یامی ئه‌و شیعرانه‌وه‌ هه‌یه‌، كه‌ هه‌ندێكییان ده‌ره‌دڵ و هه‌ندێكیشیان وڕێنه‌ی شیعرین، نه‌ك شیعر به‌ مانا ڕاسته‌قینه‌كه‌ی. له‌ كاتێكدا له‌ شیعری هه‌فتاكان و به‌ تایبه‌تیش دوای هه‌ره‌س هه‌م شیعر به‌گشتی و هه‌میش وشه‌ی شیعری به‌تایبه‌تی، ئه‌رك و ڕۆڵێكی هه‌یه‌ له‌ده‌قدا. جاسیاسی، یاخود كۆمه‌ڵایه‌تی و په‌روه‌رده‌یی. له‌ شیعری هه‌فتاكاندا، به‌تایبه‌تیش قۆناغی دوای هه‌ره‌س، وشه‌ له‌ شیعردا زۆرتر له‌ مه‌دلوولێكی شیعری هه‌یه‌، شاعیرانی كورد له‌و قۆناغه‌دا، كه‌ ده‌چێته‌ خانه‌ی شیعری سیاسی و سیمای به‌رگری و هه‌ستانه‌وه‌ و یاخیبوون، بینای هونه‌ری ده‌ق پێكده‌هێنن، گه‌رچی له‌ ئاستی زماندا زمانێكی واقیعی و ساده‌ به‌سه‌ریاندا زاڵه‌، به‌ڵام زمانێكه‌ هه‌ڵگری چه‌ندان وێنه‌ی هونه‌ری جوانه‌، كه‌ له‌ كاتی خوێندنه‌وه‌یدا، ئیستاتیكایه‌ك به‌ ده‌قه‌كه‌ ده‌به‌خشێ. له‌ شیعری ئه‌و قۆناغه‌دا، به‌ر چه‌ندان ده‌ربڕین و مانای شیعری قووڵ ده‌كه‌وین. كاتێ به‌راوردی ئاستی به‌رجه‌سته‌كردنی وشه‌ له‌ شیعری نه‌وه‌ی هه‌فتاكان و شیعری نه‌وه‌ی ئێستا ده‌كه‌ین، ده‌گه‌ینه‌ ئه‌و ده‌ره‌نجامه‌ی له‌ به‌شێكی زۆری پانتایی شیعری ئه‌و نه‌وه‌یه‌ زمان ونه‌. ونبوونی زمان لێره‌دا به‌و مانایه‌ نییه‌ كه‌ زمان له‌ شیعره‌كاندا بوونی نییه‌، به‌ڵكو به‌و مانایه‌ی زمانی ده‌ربڕینی شیعریانه‌ ونه‌. كه‌ زمانی ده‌قێكی شیعریش هه‌مان ئه‌و زمانه‌ بوو كه‌ كه‌سانی ئاسایی ڕۆژانه‌ و له‌ كووچه‌ و كۆڵانه‌كانی شاردا قسه‌ی پێده‌كه‌ن، ئیدی شیعریه‌ت له‌ كوێدایه‌؟ ئه‌و كات چ جیاوازییه‌ك هه‌یه‌ له‌ نێوان شاعیرێك و نانه‌واییه‌ك و كاسبكارێك؟ بۆیه‌ ده‌ڵێن شیعر زمانه‌، به‌و مانایه‌ی زمان كانگاو سه‌رچاوه‌ی دروستكردنی وێنه‌ی شیعری و ئستاتیكای وشه‌ و چێژ و شیعریه‌ته‌.

به‌راودی چه‌ند ده‌قێكی هه‌ردوو نه‌وه‌كه‌
ده‌كرێ بۆ به‌رچاوڕوونی زیاتر، به‌راورد له‌ نێوان چه‌ند ده‌قێكی شیعری نه‌وه‌ی هه‌فتاكان و نه‌وه‌ی ئێستاش بكه‌ین. ئه‌و كات ڕوونتر جیاوازی ئستاتیكای وشه‌ له‌ نێوان هه‌ردوو نه‌وه‌دا له‌ ئه‌زموونی شیعری ده‌رده‌كه‌وێت. بۆنموونه‌: (فه‌رهاد شاكه‌لی) له‌ شیعرێكدا كه‌ له‌ شوباتی 1976 و له‌ دوای هه‌ره‌س نووسیویه‌تی ده‌ڵێت:*_

له‌ شه‌وێكی تاریكدا..جوانووی ئه‌وین هه‌ڵمده‌گرێ..
ڕووه‌ و جێژوانی شین ده‌مبات..
ڕووه‌ و كێلگه‌ی ئه‌وین ده‌مبات..
ده‌ڵێن كه‌ركووك پێناكه‌نێ..ساوای بچووك پێناكه‌نێ..
ده‌ڵێن وڵات بێ ڕووباره‌.. هه‌تاو برینداره‌..
كێ ده‌ڵێ كوردستانی په‌ژاره‌ و زام..بسكی هه‌تاو داناهێنێ..
له‌ دوای شه‌وی تاریك و ڕه‌ش..ڕۆژی زێڕین هه‌ڵدێته‌وه‌..
به‌هاری شین دێته‌وه‌..ڕه‌وه‌تفه‌نگ بۆ هێلانه‌ی گه‌رمی سه‌نگه‌ردێته‌وه‌.

ئه‌م شیعره‌ی شاعیر كه‌ ئێمه‌ چه‌ند كۆپڵه‌یه‌كمان لێ نووسیوه‌ته‌وه‌، یه‌كێكه‌ له‌ شیعری قۆناغه‌كانی ساڵی هه‌فتاكانی سه‌ده‌ی ڕابردوو.
ئه‌گه‌ر له‌ ئاستی ناوه‌ڕۆكدا بڕوانینه‌ ئه‌و ده‌قه‌ی شاكه‌لی، ده‌بینین ڕه‌نگدانه‌وه‌ی قۆناغێكی سیاسی دیاریكراوه‌ كه‌ تیایدا خامۆشی هه‌موو شتێكی گرتۆته‌وه‌. شاعیر له‌نێو ئه‌و هه‌موو شكست و هه‌ره‌س و نائومێدییه‌دا، مژده‌ی هه‌ڵهاتنی خۆرێكی تازه‌و قۆناغێكی تازه‌ ده‌دات. شاعیر به‌ئاشكرا به‌گژ ئه‌و واقیعه‌ دا ده‌چێته‌وه‌ و بڕوای وایه‌ ڕه‌وه‌تفه‌نگ سه‌نگه‌رچۆڵ ناكات. په‌یامی ئه‌و شیعره‌ په‌یامێكی سیاسی، شۆڕشگێڕیی و نه‌ته‌وه‌ییه‌. وێرای ئه‌وه‌ی په‌یامی هه‌ڵسانه‌وه‌یه‌ و ئومێد ده‌به‌خشێته‌ مرۆڤه‌كان. شیعر له‌وكاتدا، چه‌كێكی دیكه‌ی ده‌ستی پێشمه‌رگه‌ بوو. شاعیران به‌ شیعره‌كانییان، هانی تۆخكردنه‌وه‌ی بیروباوه‌ڕی نه‌ته‌وه‌یی و به‌رزكردنه‌وه‌ی گیانی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانی مرۆڤی كوردییان ده‌دا. هاوكات چه‌ندین وشه‌ی شیعریش له‌ ده‌قه‌كه‌یدا ده‌بینین، كه‌ ئیستاتیكایه‌كییان به‌ده‌قه‌كه‌ داوه‌. شاعیر له‌ نێو نائومێدییه‌كی گه‌وره‌دا، مژده‌ی هاتنه‌وه‌ی ڕه‌وه‌ تفه‌نگ بۆ سه‌نگه‌ره‌كان ده‌دات. كه‌ دواتریش هاتنه‌وه‌. ئه‌م شیعره‌ی شاكه‌لی، كه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا تێكستێكی درێژه‌، هه‌م له‌ڕووی ناوه‌ڕۆك هه‌میش له‌ڕووی فۆرمی شیعری، چێژ و مانابه‌ خوێنه‌ر ده‌به‌خشێ. سه‌رنج بده‌ن شاكه‌لی شاعیر،چل و دوو ساڵ له‌مه‌و به‌رچ ده‌سته‌واژه‌ و وشه‌یه‌كی شیعرییانه‌ی ئیستاتیكی له‌ شیعردا به‌رجه‌سته‌ كردووه‌ وه‌ك:_( جێژوانی شین_ كێڵگه‌ی ئه‌وین_ بسكی هه‌تاو_ به‌هاری شین_ ڕه‌وه‌ تفه‌نگ_ ڕۆژی زێڕین_پاپۆڕه‌ وێنجه‌ی په‌رچه‌م_ په‌لكه‌ زێڕینه‌ی ئه‌وین) و چه‌ندان وشه‌ی شیعری دیكه‌ش كه‌ به‌سه‌ریه‌كه‌وه‌ له‌ڕووی فۆرمه‌وه‌ ئیستاتیكایه‌كییان به‌ ده‌قه‌كه‌ داوه‌. كه‌ له‌كاتی خوێنه‌وه‌یدا، خوێنه‌ر هه‌ست به‌جۆرێك له‌ چێژی شیعری ده‌كات. كاتێ به‌راوردی ئه‌و ده‌قه‌ش به‌نموونه‌ به‌ده‌قێكی شیعری نه‌وه‌ی ئێستا ده‌كه‌ین، یان شاعیره‌ گه‌نجه‌كانی ئێستا ده‌كه‌ین، ئه‌وكات ده‌گه‌ینه‌ ئه‌و بڕوایه‌ی كه‌ شیعری دوێنێ له‌ڕووی وشه‌سازییه‌وه‌ له‌ به‌شێكی هه‌ره‌ زۆری ده‌قه‌كانی نه‌وه‌ی ئێستا ئیستاتیكی تره‌. ئێمه‌ له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و چه‌ند وێنه‌ شیعرییه‌دا، نموونه‌یه‌ك له‌ شیعرێكی (ڕه‌نج سه‌نگاوی) دێنینه‌وه‌. سه‌نگاوی له‌ به‌ناو شیعره‌كه‌یدا ده‌ڵێت:_**

كاتێ له‌ به‌غدا به‌ده‌ستوورێكی عه‌ره‌بی..
عه‌گالێكی عه‌ره‌بییان له‌سه‌ر كردی..
به‌بۆڕی بۆ دوره‌ وڵات به‌ڕێیان كردی..
ئه‌و ڕۆژه‌ شینم بۆ كردی..

خوێنه‌ر كه‌ ئه‌و به‌ناو شیعره‌ ده‌خوێنێته‌وه‌، نازانێ ئه‌مه‌ شیعره‌ یان فه‌رمانگه‌ی ئاو و ئاوه‌ڕۆ (له‌گه‌ڵ ئه‌وپه‌ڕی ڕێزم بۆ كارمه‌نده‌كانی ئه‌و بواره‌ كه‌ده‌زانم چه‌ند ماندوون). چ جوانی و ڕه‌هه‌ندێكی واتایی له‌و شیعره‌دا هه‌یه‌؟ ئه‌و ده‌سته‌واژه‌ و ده‌ربڕینانه‌ی له‌ دووتوێی ئه‌و چه‌ند په‌ڕه‌گرافه‌دایه‌، چ په‌یوه‌ندییان به‌دنیای جوان و ڕۆمانسییانه‌ی شیعره‌وه‌ هه‌یه‌؟ ئه‌م ده‌ربڕینانه‌ جگه‌ له‌ چه‌ند چه‌مكێكی سیاسی و ئایدۆلۆژی، هیچ به‌هاو جوانكارییه‌كی هونه‌ریانه‌یان نییه‌. ئستاتیكای ئه‌و وشانه‌، نه‌ له‌ڕووی فۆرم، نه‌ له‌ڕووی گوتار و مانا، نه‌ له‌ڕووی ناوه‌ڕۆك، به‌های ئه‌وه‌یان نییه‌ سه‌رنجی خوێنه‌ر ڕابكێشن. ئه‌كرێ شاعیر وه‌ك مرۆڤ هه‌ڵوێستی سیاسی هه‌بێت، به‌ڵام شاعیران موڵكی نه‌ته‌وه‌ن. په‌یامی شاعیر په‌یامێكی مرۆییه‌، نه‌ك سیاسی و ئایدۆلۆژی و شۆفێنی. عه‌گالی عه‌ره‌بی، هه‌ر چییه‌ك و هه‌ر چۆنێك بێت ئاماژه‌یه‌ بۆ كلتووری نه‌ته‌وه‌یه‌كی
جیاواز له‌ ئێمه‌. ئه‌گه‌ر ئه‌وانه‌ هێنده‌ په‌رۆشی كوردایه‌تین، بۆ به‌شداری په‌رله‌مانی عیراق ده‌كه‌ن و بۆ یه‌كپارچه‌یی خاكی عیراق سوێند به‌قورئانی پیرۆز ده‌خۆن؟ ئه‌مه‌ بابه‌تێكی دیكه‌یه‌. به‌ڵام گه‌ر سه‌رنج له‌ وێنه‌ شیعرییه‌كان بده‌ین كه‌ وابزانم سه‌نگاویش له‌ شیعره‌كه‌یدا مه‌به‌ستی شاری كه‌ركوكه‌، ده‌گه‌ینه‌ ئه‌و بڕوایه‌ی كه‌ شاعیرێك چل و دووساڵ له‌مه‌وبه‌ر،چه‌ند له‌ شاعیرێكی نه‌وه‌ی ئێستای شیعری كوردی داهێنه‌رتربووه‌. چ دنیابینییه‌كی شیعری و ده‌سته‌واژه‌ی شیعری، له‌ ده‌قه‌كانیدا به‌رجه‌سته‌ كردووه‌. بێگومان ئه‌گه‌ر بڕوانینه‌ ئه‌زموونی شاعیرانی دیكه‌ش، ڕه‌نگه‌ هه‌مان، جیاكاری ببینین. (كۆڵۆمبس كیشوه‌رێكی دیكه‌ ده‌دۆزێته‌وه‌) ناونیشانی نامیلكه‌ شیعرییه‌كی شاعیری كۆچكردوو (ئه‌بوبه‌كر خۆشناو)ه‌. شاعیر له‌ ته‌مه‌نی بیست ساڵی و له‌ ژێر سته‌م و قامچی ڕژێمی شۆفێنی به‌عس، ئه‌و شیعرانه‌ی چاپكردووه‌ و وه‌ك مانفێستێكی یاخیبوون له‌ دژی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌، شیعری نووسیوه‌. شیعره‌كان سیمای به‌رگری و هه‌ستانه‌وه‌ و، هاتنه‌وه‌ به‌گژ شكستییان پێوه‌ دیاره‌. له‌ هه‌مووشی گرنگتر ئه‌وه‌ی جێگه‌ی هه‌ڵوه‌سته‌كردنی من بوو وه‌ك خوێنه‌رێك، به‌رگی نامیلكه‌كه‌بوو. شاعیر له‌ به‌رگی پێشه‌وه‌ی كۆمه‌ڵه‌ شیعرییه‌كه‌یدا، وێنه‌یه‌كی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستی گۆی زه‌وی كێشاوه‌ و به‌ تۆخی به‌شێكی له‌ وێنه‌كه‌ نیشانه‌ كردووه‌، كه‌ نه‌خشه‌ی كوردستانی گه‌وره‌یه‌. من كه‌ ئه‌م نه‌خشه‌سازییه‌م بینی، سه‌رسام بووم كه‌ چۆن شاعیرێك له‌ سه‌رده‌می ژێرده‌سته‌یی و سته‌می سیاسی و نه‌ته‌وه‌یی، له‌ سه‌رده‌می په‌ت و سێداره‌ و قامچیدا، له‌ سه‌رده‌می به‌عس و جه‌لاده‌كانیدا، له‌ سه‌رده‌می خامۆشی دوای هه‌ره‌س، ئه‌و دنیابینییه‌ شیعریه‌ی هه‌بووه‌. ئه‌و هه‌موو بوێریه‌ی هه‌بووه‌، سه‌ركێشی به‌ ژیانی خۆی بكات. ئه‌مه‌ وێرای ئه‌وه‌ی شیعره‌كانی هه‌موویان گوزارشتن له‌ خه‌بات و قوربانیدان و به‌رزكردنه‌وه‌ی گیانی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانی. خۆشناو له‌ شیعرێكی كورتی چه‌ند دێڕیدا، له‌و كۆمه‌ڵه‌ شیعره‌دا ده‌ڵێت:_***
ئێره‌ ژوورێكی تاریكه‌…
ده‌گه‌ڕێم بۆ په‌نجه‌ره‌یه‌ك…
تاكو تیایدا بخۆمه‌وه‌ پشووی درێژی هه‌ناسه‌یه‌ك..
ئێره‌ ژوورێكی تاریكه‌..

شاعیر ئه‌و شیعره‌ی مانگێك دوای تێكچوونی شۆڕشی ئه‌یلول و ڕێكه‌وتننامه‌ی یانزه‌ی ئازار نووسیوه‌. ئه‌و شیعره‌، له‌ چه‌ند وشه‌یه‌كی ساده‌ پێكهاتووه‌. ئاستی واتایی وشه‌كان، له‌ڕووی ئاماژه‌ی زمانیدا، بۆ هه‌مووان ڕوونن. به‌ڵام له‌ پشت ئیستاتیكای ئه‌و وشانه‌وه‌، شاعیر مانایه‌كی قووڵی به‌رجه‌سته‌كردووه‌. په‌یامی ئه‌و چه‌ند وشه‌یه‌، په‌یامێكی سیاسی و مرۆییه‌، كه‌ ئامانج لێی ئازادی و سه‌ربه‌ستی تاكه‌كانه‌. له‌ژێر سایه‌ی ده‌سه‌ڵاتێكی شۆفێنیدا. ئێره‌ ژوورێكی تاریكه‌، ئاماژه‌یه‌ بۆ ئه‌و ژینگه‌ و جوگرافیایه‌ی كه‌ شاعیر له‌و كاته‌دا، واته‌ ساڵی 1976 تیایدا ژیاوه‌. ئه‌و ژووره‌ تاریكه‌، وڵاتێكی زیندان ئاسای داخراو بووه‌ به‌ده‌ستی ڕژێمی به‌عس و جه‌لاده‌كانییه‌وه‌. كه‌ له‌وكاتدا، به‌تایبه‌تی دوای ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی شۆڕش، سه‌دان كه‌سیان له‌ سێداره‌د ران. شاعیر به‌دوای هه‌ناسه‌یه‌ك ده‌گه‌ڕێت، به‌ڵام ئه‌و هه‌ناسه‌یه‌، هه‌ناسه‌ی نێو سییه‌كانی ژیانی ئه‌و نییه‌، كه‌ ئه‌وكاتیش هه‌ناسه‌ ده‌دات. به‌ڵكو هه‌ناسه‌یه‌كه‌ كه‌ له‌ دۆخێكی ئازادی و سه‌ربه‌ستیدا بدرێت. ژیانی مرۆڤه‌كان له‌و كاته‌دا، له‌ ژیانی نێو ژوورێكی تاریك ده‌چوو. چونكه‌ هه‌موو سووچێكی ژیان، به‌عس ته‌نیبووی. خۆشناوی شاعیر له‌ دووتوێی ئه‌و چه‌ند وشه‌یه‌دا، وێنه‌یه‌كی شیعری چه‌ند جوانی به‌رجه‌سته‌كردووه‌. په‌یامێك له‌ ڕێگه‌ی شیعره‌كه‌یه‌وه‌ به‌گوێی هه‌مووان ده‌دات، كه‌ ژیانی بێ ئازادی و سه‌ربه‌ستی، له‌ ژیانی بێ په‌نجه‌ره‌ ده‌چێت، كه‌ هیچ هه‌ناسه‌ و كڵاوڕۆژنه‌یه‌كی تێدا نه‌بێت. له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و چه‌نددێڕه‌ شیعره‌ی شیعری هه‌فتاكاندا، نموونه‌ له‌ شیعری شاعیرێكی نه‌وه‌ی ئێستای شیعری كوردی دێنینه‌وه‌ كه‌ ئه‌ویش (به‌شدار سامی)یه‌. شاعیر له‌و شیعره‌یدا، له‌ كۆپڵه‌یه‌كدا ده‌ڵێت:_****

خه‌ریكم بۆ چێشتخانه‌یه‌ك ده‌چم.
داوای پێنج جۆرخواردن ده‌كه‌م..
دواتریش ده‌چمه‌ چایخانه‌یه‌ك..
داوای شه‌ش چا ده‌كه‌م..

ئه‌گه‌ر له‌ ئاستی فۆرمی شیعریدا بڕوانینه‌ ئه‌و چه‌ند دێڕه‌، ئه‌وا بێگومان به‌ر هیچ ئستاتیكا و شیعریه‌تێك ناكه‌وین. وشه‌كان وشه‌ی نامۆزیكی و ناشیعرین. ئه‌و وشانه‌ن كه‌ ڕه‌نگه‌ هه‌موومان به‌شێوه‌یه‌كی هه‌میشه‌یی و ڕۆژانه‌، به‌كاریان بێنین. چونكه‌ ڕۆژانه‌ ملیۆنان كه‌س له‌ ماڵه‌وه‌ و له‌ چێشتخانه‌و چایخانه‌كاندا، نان ده‌خۆن و دواتریش چایه‌ك نه‌ك شه‌ش چا ده‌خۆنه‌وه‌. وشه‌ له‌و چه‌ند دێڕانه‌دا هیچ جوانكاریه‌كییان نییه‌ تاكو ببنه‌ جێگه‌ی سه‌رنجی خوێنه‌ر. ئه‌مه‌ له‌لایه‌ك، له‌لایه‌كی دیكه‌وه‌ ئه‌گه‌ر له‌ ئاستی ناوه‌ڕۆكدا بڕوانینه‌ ئه‌م چه‌ند وێنه‌یه‌، ده‌بینین شاعیر بانگه‌شه‌ی زۆرخۆری ده‌كات. باس له‌وه‌ ده‌كات گه‌ده‌مان له‌ بڕی هزرمان تێر بكه‌ین. ئه‌گه‌ر خواردن و خواردنه‌وه‌ وه‌ك پێداویستییه‌كی ژیانی ڕۆژانه‌ی مرۆڤه‌كان ببینین، بێگومان كه‌س بێخواردن ناژی. ئه‌مه‌ گرفت نییه‌، به‌ڵام ئایا دروسته‌ كه‌ چووینه‌ چێشتخانه‌یه‌ك، داوای شه‌ش جۆری خواردن بكه‌ین؟ ئاخۆخواردنی زۆر چه‌ند حه‌زو و ئاره‌زوو بێت، هه‌زار ئه‌وه‌نده‌ش مه‌ترسی نییه‌ بۆ سه‌ر ژیان و ته‌ندروستیمان؟ كێشه‌ی ئێمه‌ له‌وه‌دایه‌. له‌ نێوان چێشتخانه‌یه‌ك و چێشتخانه‌یه‌كی تردا، یه‌كێكی دیكه‌یان هه‌یه‌. به‌ڵام هه‌موو شارێك كتێبخانه‌یه‌كی هه‌یه‌. ئه‌گه‌ر كۆمه‌ڵگایه‌ك له‌ خه‌می ئه‌وه‌دا بێت گه‌ده‌ی تێر بكات، ناپه‌رژێته‌ سه‌ره‌وه‌ی هزری تێربكات. شاعیر ده‌بێ به‌ شیعره‌كانی به‌گژ ئه‌و دیارده‌ نادروست و ناپه‌روه‌رده‌ییانه‌ دا بچێته‌وه‌ كه‌ به‌شێكن له‌ نه‌خۆشی كۆمه‌ڵایه‌تی كۆمه‌ڵگه‌. ده‌بێ له‌ڕێی په‌یامی شیعره‌كانیه‌وه‌، مرۆڤ هوشیار بكاته‌وه‌ و فێری ئه‌ته‌كێتی خواردن و ژیانیان بكات. نه‌ك كه‌ چوونه‌ چێشتخانه‌یه‌ك، له‌بڕی خواردنێك داوای شه‌ش جۆر بكه‌ن. خوێنه‌ر كاتێ ئه‌و ده‌ربڕینانه‌ له‌ شیعری نه‌وه‌ی ئێستا ده‌بینێت و بیری فڕێدانی په‌چه‌ی شه‌رمی شیعری بێكه‌سیش ده‌كات، كه‌ هه‌فتا ساڵ زیاتر له‌مه‌وبه‌ر باسی نه‌مانی جیاوازی نێرو مێ ده‌كات، ئه‌و كات باشتر له‌ ماهیه‌تی شیعری ئه‌و نه‌وه‌یه‌ ده‌گات. باشتر درك به‌ئاستی نووسینی شیعری ئێستا و دوێنێ ده‌كات. هه‌ڵبه‌ته‌، ئه‌گه‌ر به‌شیعری قۆناغی هه‌فتاكاندا بچینه‌وه‌، وه‌ك قۆناغێكی شیعری كه‌ شیعره‌كان جۆرێك له‌ زمانی ئایدۆلۆژیا و ڕیالیزمیانه‌شیان هه‌بووه‌، به‌ڵام وێنه‌ی شیعری جوانیش ده‌بینین. واته‌ شاعیرانی ئه‌و قۆناغه‌ به‌گشتی هه‌ر ته‌نها فۆرمی شیعر و ئیستاتیكای وشه‌یان بایه‌خ پێنه‌داوه‌، به‌ڵكو له‌ ئاستی گوتار و ناوه‌ڕۆكیشدا، هه‌ڵگری گومان و پرسیار و لێكدانه‌وه‌ی دیارده‌كانی ژیانبوونه‌. له‌ په‌راوێزیشه‌وه‌ ڕه‌خنه‌یان كردووه‌. هاوكات هانی مرۆڤی كوردییان داوه‌، هه‌میشه‌ به‌ گشت ژیانی باو و دا بچێته‌وه‌ یاخی ببێت له‌ ئاست ئه‌و كۆت و به‌ندانه‌ی ئازادییه‌كانی مرۆڤ سنووردار ده‌كه‌ن. به‌ پێچه‌وانه‌ی به‌شێكی زۆری شیعری نه‌وه‌ی ئێستا كه‌ نه‌ ناوه‌ڕۆك، نه‌ زمانی شیعریشیان له‌و ئاسته‌دا نییه‌ سه‌رنجی خوێنه‌ر ڕابكێشن. بگره‌ هه‌ندێ جار زمانه‌كه‌یان هێنده‌ ساده‌ و ناشیعری ده‌بێته‌وه‌، كه‌ خوێنه‌ر له‌ خۆی بپرسێت كه‌ ئه‌مه‌ شیعره‌، یاخود وڕێنه‌ی كه‌سێكی نه‌خۆش كه‌ له‌ تایه‌كی به‌رزدایه‌. هه‌تا به‌شێكی زۆری شیعری ئه‌و نه‌وه‌یه‌ش به‌راورد بكه‌ین به‌ شیعری هه‌فتاكان، باشتر ماهیه‌تی پووچگه‌رایی شیعری بێ ناوه‌ڕۆك و ئه‌رزشمان لای ئه‌و نه‌وه‌یه‌ بۆ ده‌رده‌كه‌وێت. له‌ شیعری هه‌فتاكاندا (جه‌لالی میرزا كه‌ریم) ناوێكی دیار و به‌رچاوه‌. شیعره‌كانی هه‌ڵگری په‌یامێكی مرۆیی و شۆڕشگێرین كه‌ هه‌میشه‌ خه‌ون به‌ ژیانێكی شایسته‌تره‌وه‌ ده‌بینێت. ئه‌م شاعیره‌ داهێنه‌ره‌ له‌ شیعرێكیدا كه‌ له‌ ساڵی 1971 بڵاوی كردۆته‌وه‌ ده‌ڵێت:*****_

دڵداره‌كه‌م…دوای خوێندنه‌وه‌ی ئامۆژگاریی..
سێبه‌ری ته‌رمی مردووان به‌ خوێن بشۆن..
سه‌رهه‌ڵگرن بڕۆن بڕۆن..
ڕێكخه‌ری شار وتی بۆ كوێ سه‌رهه‌ڵگرم..
قورگی كام نه‌هه‌نگی تاری ده‌ریای شه‌وگار.. به‌ سه‌وڵی پرچم هه‌ڵدرم..
سه‌رهه‌ڵگرن بڕۆن.. جارێكی تر سه‌نگه‌ر به‌ خوێن به‌گڕ بشۆن..

چل و هه‌فت ساڵ له‌مه‌وبه‌ر، جه‌لالی شاعیر چه‌ندین وشه‌ی جوانی له‌ شیعره‌كه‌یدا به‌رجه‌سته‌كردووه‌، كه‌ كاتێ خوێنه‌ر ده‌یخوێنێته‌وه‌، سه‌رنجیان ڕاده‌كێشێت. (سێبه‌ری ته‌رم) (قوڕگی نه‌هه‌نگ) (سه‌وڵی پرچ) (سه‌نگه‌ری گڕ). ئه‌م وشانه‌ به‌سه‌ریه‌كه‌وه‌، له‌پاڵ مانایه‌كی شیعری، ئستاتیكایه‌كیشیان به‌ده‌قه‌كه‌ داوه‌. بێگومان ئه‌گه‌ر له‌ئاستی هێزو و توانا بڕوانینه‌ پرچی مرۆڤ، ئه‌وا هه‌رگیز ناتوانێت ببێته‌ سه‌وڵ. به‌ڵام داهێنان و جیاوازی ئه‌م شاعیره‌ له‌وه‌ دایه‌ كه‌ پرچ ده‌كاته‌ سه‌وڵ. به‌ڵام وه‌زیفه‌ی شیعر لێره‌دا كۆتایی نایه‌ت، به‌ڵكو ده‌ستپێده‌كات. ئه‌م قژه‌ هه‌ر ته‌نها بۆ ماتریالێكی مردوو نابێته‌ سه‌وڵ. به‌ڵكو كار و ئامانجی خۆی هه‌یه‌. ئه‌ویش ده‌بێ قورگی نه‌هه‌نگی ده‌ریای شه‌وی تاری پێ ببرێت تاكو ئاسۆ ده‌ربكه‌وێت. ده‌بێ سه‌نگه‌ر به‌خوێن به‌گڕ بشۆن، بۆ ئه‌وه‌ی بگه‌ینه‌ خۆری ئازادی. بێگومان من ده‌زانم له‌ نێوان ئه‌رك و ڕۆڵی شیعر له‌ هه‌فتاكان و ئێستادا، جیاوازییه‌كی چه‌ند گه‌وره‌ی مێژوویی و بابه‌تی و كۆمه‌ڵایه‌تی هه‌یه‌. بۆیه‌ مه‌به‌ستی ئێمه‌ ئه‌وه‌ نییه‌ شاعیرێكی ئێستا، وه‌ك هه‌فتاكان بنووسێت.چونكه‌ ده‌زانین ناوه‌ڕۆك و په‌یامی شیعر جیایه‌ له‌ ئێستادا، به‌ڵام شیعر به‌گشتی هه‌ڵگری په‌یامێكی ئینسانییه‌.ئه‌و ڕه‌هه‌نده‌ ئیسنانییه‌ په‌یوه‌ست نییه‌ به‌قۆناغێكی دیاریكراوه‌وه‌. ده‌شێ له‌ هه‌موو كاتێكدا ڕه‌نگبداته‌وه‌.چه‌ند ژیان ئاڵۆزبێت، چه‌ند مرۆڤ له‌نێو خه‌مه‌كانی بوون و ڕۆژگاردا نغرۆببێت، ئه‌و ڕه‌هه‌نده‌ ئینسانییه‌ قووڵترده‌بێته‌وه‌. له‌ به‌شێكی زۆری شیعری نه‌وه‌ی ئێستادا، ئه‌و ڕه‌هه‌نده‌ ونه‌. شیعر بۆته‌ قسه‌ی ڕێزكراوی بێماناو بێ فۆرم و ناوه‌ڕۆك. بۆته‌ نووسینه‌وه‌ی دیارده‌كانی ڕۆژ. ئه‌زموونه‌ تایبه‌تی و كه‌سییه‌ بێ ماناكانی خۆیان كه‌ هیچ په‌یوه‌ندییه‌كییان به‌خوێنه‌ری شیعره‌وه‌ نییه‌. ئێمه‌ لێره‌دا وه‌ك خوێنه‌رێك له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و شیعره‌ی (جه‌لالی میرزا كه‌ریم)دا، نموونه‌ له‌ شیعری شاعێرێكی نه‌وه‌ی ئێستا دێنینه‌وه‌. (غه‌مگین بۆڵی) له‌ شیعرێكدا ده‌ڵێت:_******

بمخه‌نه‌ قۆدییه‌ك..
سه‌رم له‌سه‌ر دابخه‌ن..
تاسه‌رده‌مێكی تر..
له‌په‌راوێزی ونبووندا بمشارنه‌وه‌..
شاعیر له‌بڕی ئه‌وه‌ی به‌ گژ ئه‌و واقیعه‌دا دابێته‌وه‌ كه‌ تیایدا له‌ نامۆبوون و به‌ریه‌ككه‌وتندایه‌، به‌پێچه‌وانه‌وه‌ خۆی له‌ قۆدییه‌كدا ده‌شارێته‌وه‌. واته‌ به‌كورتییه‌كه‌ی هه‌ڵدێت. بۆخۆی ده‌ژی و ئیدی باكی به‌وه‌ نییه‌ له‌ ده‌وروبه‌ری چی ده‌گوزه‌رێ، چی ڕووده‌دات. ئه‌وه‌ گرنگه‌ خۆی له‌و سه‌رده‌مه‌دا هه‌ڵبێت و له‌په‌راوێزێكدا بیشارنه‌وه‌. بێگومان مرۆڤیش كه‌ خۆی شارده‌وه‌ ئیدی هیچ ڕۆڵێكی له‌ئاست گۆڕانكارییه‌كان نابێت. ناتوانێت ئه‌و واقیعه‌ی تیایدا ده‌ژی، به‌واقیعێكی گونجاوتر بگۆڕێت. شاعیران نابێ بچنه‌وه‌ نێو خۆیان. ده‌بێ یاخی ببن. ده‌بێ هه‌وڵی جوانتركردنی ژیان بده‌ن. ده‌بێ مرۆڤه‌كان فێربكه‌ن به‌ گژ واقیعی دۆگمادا بچنه‌وه‌. ده‌بێ له‌ڕێی شیعره‌وه‌ ئه‌و هه‌سته‌یان لا دروست بكه‌ن كه‌ ژیان هه‌ركاتێ وه‌ستا بۆگه‌ن و زه‌ڵكاو ده‌بێت. شاعیر ده‌بێ له‌ڕێی په‌یامه‌ شیعرییه‌كه‌یه‌وه‌ ئه‌وهه‌سته‌ لای هه‌موومان دروست بكات كه‌ ژیان خۆشاردنه‌وه‌ نییه‌. به‌ڵكونوێبوونه‌وه‌ و گۆڕانكارییه‌. خوێنه‌ر كاتێ ئه‌و به‌ناو شیعره‌ی بۆڵی ده‌بینێت و به‌راوردی ده‌كات له‌گه‌ڵ شیعره‌كه‌ی جه‌لالی میرزاكه‌ریم، ده‌گاته‌ ئه‌و ڕاستییه‌ كه‌ شاعیرێك چل و هه‌فت ساڵ له‌مه‌وبه‌ر كه‌ نیو ئه‌وه‌نده‌ی ئێستاش ژیان ناشیرین و بێ مانا نه‌بووه‌، چۆن له‌ شاعیرێكی نه‌وه‌ی ئێستا زیاتر و نوێگه‌ریانه‌تر بیری كردۆته‌وه‌.چۆن ڕوانیویه‌تییه‌ ژیان چۆن هانی مرۆڤه‌كان ده‌دات یاخی ببن وبڕۆن. به‌ڵام شاعیرێكی ئێستا، ئێستایه‌ك كه‌ به‌ هه‌موو پێوه‌رێك ژیانێكی ئاڵۆز، بێ مانا، بێ جوانی و بێ ناوه‌ڕۆك، بێ پیرۆزی و بێ به‌ها مرۆییه‌كانه‌، خۆی ده‌شارێته‌وه‌ له‌ په‌راوێزێكی ونبوودا. ئه‌مه‌ش ده‌لاله‌ته‌ له‌وه‌ی كه‌ شیعر ئه‌و ڕۆڵه‌ و مانای جارانی نه‌ماوه‌. له‌كاتێكدا سه‌رده‌مانێك پێشمه‌رگه‌ هه‌بوو خۆزگه‌ی ده‌خواست شه‌هید ببێت، ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ی شێركۆ بێكه‌ش شیعرێكی بۆ بنووسێت. كه‌چی نه‌وه‌ی ئێستا باسی قۆدی و خۆشاردنه‌وه‌ ده‌كات. كه‌ نه‌چه‌مكی شیعرین، نه‌ ئیستاتیكی و ڕه‌هه‌ندێكی وشه‌سازیشیان هه‌یه‌ كه‌ سه‌رنجی خوێنه‌ر ڕابكێشن. شیعر هه‌رته‌نها ناوه‌ڕۆك نییه‌، به‌ڵكو له‌یه‌ككاتدا فۆرم و ناوه‌ڕۆكه‌. بۆیه‌ ئاستی چێژبینینی ده‌قێك له‌ شیعردا په‌یوه‌سته‌ به‌ وشه‌ی شیعری وئه‌و وێنه‌ هونه‌ریه‌شی له‌ڕێی زمانه‌وه‌ به‌رجه‌سته‌ده‌كرێت. ئه‌گه‌ر ئستاتیكای وشه‌ له‌ شیعردا له‌ ئاستێك نه‌بێت كه‌ سه‌رنجی خوێنه‌ر ڕابكێشێ ئیدی جیاوازی له‌ نێوان شیعر و قسه‌ چییه‌. كه‌ شیعر ماناو چێژ و جوانی جارانی نه‌ماوه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ نییه‌ سه‌رده‌می شیعر و خوێنه‌ری شیعر نه‌ماوه‌. به‌ڵكو له‌ سۆنگه‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ زۆرجار شیعر ده‌بێته‌ قسه‌ ڕێزكردنێكی ئاسایی بێناوه‌ڕۆك، كه‌ ناتوانێت به‌قه‌د گێڕانه‌وه‌ی چیرۆكێكی میللی به‌ر ئاگردان سه‌رنجی خوێنه‌ر ڕابكێشێ..

په‌راوێزه‌كان:_
*ڕه‌وه‌ تفه‌نگ هێلانه‌ی سه‌نگه‌ر چۆڵ ناكات/ شیعر/ فه‌رهاد شاكه‌لی/ ئه‌ده‌ب و هونه‌ری كوردستانی نوێ ژماره‌_1015) ڕۆژی پێنچشه‌ممه‌ 16-11-2017.
**شیعری ڕه‌نج سه‌نگاوی/ ڕۆژنامه‌ی(هه‌ولێر) ژماره‌(2732)له‌ 21_11_2017.
*** كۆلۆمبس كیشوه‌رێكی دیكه‌ده‌دۆزێته‌وه‌/شیعر/ئه‌بوبه‌كر خۆشناو/1976_هه‌ولێر.
**** شیعری به‌شدارسامی (ڕه‌خنه‌ی چاودێر)ژماره‌(576)له‌ 20_11_2017.
***** شیعری (جه‌لالی میرزاكه‌ریم) ڕوانینه‌كانی چاوی شه‌قام. كه‌ به‌سوپاسه‌وه‌ سه‌باح ڕه‌نجده‌ری شاعیر، جارێكی دیكه‌و له‌چاپێكی نوێدا ئه‌و كۆمه‌ڵه‌ شیعره‌ی چاپكردۆته‌وه‌.
****** شیعری غه‌مگین بۆڵی له‌ڕووتبوونه‌وه‌ی وشه‌كان..

 258 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*