سەرەکی » چاوپێکه‌وتن » میدیاكار و ئەكادیمیستەكان رەوتی 28 ساڵی تەمەنی كوردستانی نوێ هەڵدەسەنگێنن

لە گەڵ گەشە و پشێویی میدیایی و گێژاوی قەیرانی داراییدا

میدیاكار و ئەكادیمیستەكان رەوتی 28 ساڵی تەمەنی كوردستانی نوێ هەڵدەسەنگێنن

لە چەند رۆژی كۆتایی مانگی رابردوودا رادیۆی دەنگی گەلی كوردستان بەبۆنەی هەڵكردنی 28ـەمین مۆمی تەمەنی رۆژنامەی كوردستانی نوێ-وە بەرنامەیەكی تایبەتی رێكخست بۆ هەریەك لە د. ئاشتی حەمەساڵح مامۆستای زانكۆ‌و پسپۆڕی میدیا‌و د. ئاراز رەمەزان، پسپۆڕی میدیایی ‌و مامۆستای زانكۆ، ئەنوەر حسێن میدیاكارو بەڕێوەبەری رادیۆی دەنگی گەلی كوردستان ‌و ستران عەبدوڵڵا میدیاكارو سەرنووسەری كوردستانی نوێ، كە تێیدا هەڵسەنگاندنێكی ورد بۆ رەوشی رۆژنامەنووسیی و میدیایی كوردی بەگشتی ‌و پێگەی رۆژنامەی كوردستانی نوێ وەك میدیایەكی بەرپرس ‌و پابەند ‌و بوونی پانتایی ئازادیی رادەربڕین لە رۆژنامەكەدا ‌و هۆكارەكانی بەرگەگرتنی لەبەردەم تەحەدییەكانی شەپۆلی میدیای بینراوو ئەلەكترۆنی ‌و لەسەرپێ مانەوەی شی دەكەنەوە.
ئامادەكردنی و پێشكەش كردنی بۆ رادیۆی گەلی كوردستان ‌و رۆژنامەی كوردستانی نوێ:

پەرژین ئەحمەد
(2-2)

بێگومان ڕۆژنامەی كوردستانی نوێ مێژوویەكی پڕشنگداری هەیە لەنێو میدیای كوردیدا، بەتایبەت میدیای نوسراو یاخود كاغەز، لەدوای ڕاپەڕینە مەزنەكەی ساڵی 1991 وەكو یەكەمین ڕۆژنامەی كوردی لە 12/1/1992 دەستی بە بڵاوكردنەوە كرد، سەڕەڕای كۆمەڵێك ئاستەنگی و بەربەست و تێپەڕاندنی چەندین لەمپەڕ توانی بەردەوام بێت و لە ئێستادا مۆمی 28 ساڵەی دادەگیرسێنێت.

*هەروەكو دەبینین میدیای ئەلەكترۆنی رۆڵێكی كاریگەرتری هەیە وەكو لە میدیای كاغەز، كەواتە دەبێت میدیای نووسراو چۆن هەنگاوی بەردەوام بوون و پێشەنگبوونی بدات لە گەیاندنی هەواڵ و زانیارییەكاندا؟
ئەنوەر حسێن:
راستە میدیای ئەلیكترۆنی و سۆشیال میدیا كاریگەریی زۆرتری هەیە، بەڵام لە دیدی منەوە ئەم میدیایە نەك هەر نەیتوانیووە رێوشوێن دابنێت و كاریگەریی دابنێت، بەڵكو زۆرجار كێشە و پشێویی زۆر گەورەی سیاسی و كۆمەڵایەتی دروستكردووە، زۆربەی سەرچاوەكانی نادیارن و بەرپرسانە مامەڵە ناكەن، كە ئەوەش بووتە هۆی تێكدانی شیرازەی كۆمەڵگە و خێزان و ململانێی سیاسی و تووندكردنەوەی كێشە و ململانێكانی كۆمەڵگەو ململانێی حزبی.
بەداخەوە ئەوانەش بە بڕوای من حزبەكان لێی بەرپرسیارن، هەر كێشەیەك لەو بارەیەوە هەبێت زۆرتر یەكێتی و پارتی لێی بەرپرسیارن، چونكە ئەوان حزبی حوكمڕان و دەسەڵاتدارن و ئیمكانیاتی زۆرتریان لەبەردەستدایە، میدیای سێبەریش ئەوان دەستپێشخەربوون، دواتر گۆڕان و كۆمەڵ و یەكگرتوو، هەموو هێزە سیاسییەكان بەرپرسیارێتیان كەوتووەتە سەرشان لەو بوارەدا، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا من دەمەوێت بڵێم كە لەسەرتاسەری جیهاندا بەشێك لە میدیای كاغەزی دنیا داخراون یان پاشەكشەیان كردووەو بوونەتە میدیای ئەلەكترۆنی، بەڵام لە كوردستان میدیای چاپكراوو كاغەزی هێشتا توانیوییەتی جێگە و پێگەی خۆی بپارێزێت، بەڵام بێگومان ئەوە راستە میدیای بینراو یان تەلەفزیۆن رۆڵ و گرنگی زۆرتری پەیداكردووە، بۆیە حزبی سیاسی تەنانەت كەناڵەكانی تر كە سەربەخۆن، پارەو خەرجیی لە تەلەفزیۆن زۆرتر سەرف دەكەن بە بەراورد لەگەڵ داخستن و كەمبوونەوەی میدیای كاغەزی و بیستراو.
رۆژنامە و رادیۆ لە هەرێمی كوردستان وەكو وتم: نزیكەی 830 كەناڵ داخراون، بەپێچەوانەوە رێژەی تەلەفزیۆنە ئاسمانی و لۆكاڵییەكان رۆژ بەڕۆژ زیاددەكەن، ئەمانە بەڵگەن بۆئەوەی كە تەلەفزیۆن و میدیای ئەلەكترۆنی رۆڵی زیاتری هەیەو كاریگەرییان هەیە، بەڵام لەكوردستان رەنگە خراپترین جۆری میدیابن كە كێشەی زۆریان دروستكردووەو بەرپرسیارێتیان هەڵنەگرتووە. چ سۆشیال میدیا بێت یاخود میدیای ئەلەكترۆنی بووبێت.
*ڕۆژنامەی كوردستانی نوێ كۆمەڵێك پاشكۆ دەردەكات مەبەست لە دەرچوواندنی ئەو پاشكۆیانە چین؟ گۆڕانكاریی لە رۆژنامەكە بۆ ساڵی ئایندە چی دەبێت؟ ئەو گلەیی و رەخنانەی ئاڕاستە رۆژنامەی كوردستانی نوێ دەكرێت، تاچەند هەوڵ دەدەن رەچاوی بكەن ‌و لەبەرنامەی كاری داهاتوودا كاریان لەسەر بكەن؟
ستران عەبدوڵڵا:
من سەرەتا دەمەوێت بڵێم ئەو تێبینیەی د. ئاشتی حەمە ساڵح وەردەگرم، راست دەكات، دەبێت ڕۆژنامەی كوردستانی نوێ بۆ بەشەكانی راگەیاندن لە زانكۆ و پەیمانگاكان بنێرین، چونكە لە ئەنجامدا ئەوان كوردستانی نوێ هەڵدەسەنگێنن و لەگەڵ خوێندكارەكانیاندا گفتوگۆیان لەسەر دەكەن، من داوایەكیشم هەیەو ئەو كتێب و توێژینەوانەی لەسەر كوردستانی نوێ كراوەو دەكرێت، یان كوردستانی نوێ بەشێك دەبێت كە تێیدا بۆ نموونە رۆژنامەی كوردستانی نوێ و خەبات یان هەر رۆژنامەیەكی رۆانە یان هەفتانەی تر كە لە كوردستان دەردەچێت، بگاتە دەستی ئێمە یان هاوكاربین لە چاپكردنیدا بۆئەوەی سوودێكیش بە ئێمە بگەیەنێت، چونكە ئەوان زیاتر لەلایەنی ئەكادیمییەوە دەڕواننە رۆژنامەی كوردستانی نوێ و سەیری لایەنداریی ناكەن، بەڵكو ئێمە چۆنین بەو جۆرە نیشانمان دەدەن، بۆیە پێچەوانەی ئەو بۆچوونەی من هەمە، كوردستانی نوێ بەبێ بەرامبەر دابەش ناكەم، بەڵام بۆ ئەوان وەكو پیشەیەكی راگەیاندن دەبێت جێبەجێی بكەین.
سەبارەت بە پاشكۆكان من تێڕوانینێكم هەیە، رەنگە ئەمە ئەزموونێكی بچووكی من بێت لەبواری رۆژنامەنووسیدا، پێموایە رۆژنامەی رۆژانە كوردستانی نوێ بێت یان هەر رۆژنامەیەكی تر بێت، رۆژنامەكە بەگشتی دەردەچێت، هەواڵی رۆژنامە مردووە، چونكە 24 كاتژمێر تەلەفزیۆن و رادیۆ و سایت و سۆشیال میدیا هەواڵەكە دەگوازێتەوە، ئەو تەكنۆلۆژیا جیاجیایانەی هەیە، وایكردووە هەواڵ ئەو بایەخەی نەماوە كە لە رۆژنامە بڵاوی بكەیتەوە، جگە لەو هەواڵانەی كە تایبەتە بە خۆت، بۆ نموونە هەواڵێك لای من هەیە لە كوردستانی نوێ بڵاوی دەكەمەوە، لای هیچ دەزگایەكی تر نییە.
بەڵام هەموو ئەو رووداوانەی كە روودەدەن و ئاشكران بۆ نموونە ئەمڕۆ كۆبوونەوەیەك دەكرێت لە مەكتەبی سیاسی یان كۆبوونەوەی حزبەكان، خەڵك دێتە كوردستان، بۆیە بەبڕوای من هەواڵ لە رۆژنامە نەماوە، هەمیشە پێناسەم بۆ رۆژنامە لەئێستادا ئەوەیە كە رۆژنامە گۆڤارێكی رۆژانەیە.
زۆرجار گلەیی دەكرێت لە كوردستانی نوێ یان لە ڕۆژنامە حزبییەكان. بێگومان گلەییەكە دووسەرەیە، یەكێكیان ئەوەیە بۆ هەواڵی بەرپرسەكان و هەواڵە فەرمییەكان بڵاونابێتەوە، لەهەمان كاتیشدا بۆ هەواڵی گشتی رۆژانەی سیاسیی بڵاونابێتەوە. هۆكارەكە ئەوەیە ئەو هەواڵە بۆیە بڵاوی ناكەمەوە لە هەموو شوێنێك بڵاوبووەتەوە، تەنها شتێك دەتوانم بكەم ئەویش ئەوەیە بەدواداچوون بكەم، یان بەشێوەی راپۆرتە هەواڵ یان دیوی ئەو هەواڵە باس بكەم، زۆرجار گلەیمان لێدەكەن دەڵێم هەواڵێك بۆ بڵاودەكەنەوە كاتێك لەگەلی كوردستان و پیوكەی میدیاو رادیۆ بڵاوبووەتەوە، خۆ ئەوانیش بەشێكن لە راگەیاندنی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان. بەداخەوە چینی سیاسەتمەدار و خەڵك لێی تێناگەن، لە راستیدا رۆژنامە ئیتر هەواڵی نەما، دەڵێن ئەو هەواڵە بۆ بڵاونەبووەتەوە راستە ئەو هەواڵە بڵاونەبووەتەوە، بەڵام راپۆرتێك لەسەر ئەو هەواڵە بڵاوبووەتەوە، ئەمە دیوێك. دیوێكی تر بەشێك لەو كارانەی ئێستا رۆژنامەی كوردستانی نوێ بڵاوی دەكاتەوە وەكو پاشكۆ، بەبڕوای من پیشەی ئیتیكی كوردستان نوێ جێبەجێ دەكەین، وەكو ئەوەی من دەڵێم رۆژنامە گۆڤارێكی رۆژانەیە، ئەگەر مانێشت و ناوەڕۆكەكەی سەیر بكەین، زیاتر ئەركی ئیتیكی رادەربڕینە، بۆ نموونە؛ پاشكۆ لەسەر ئابووریی یان لەسەر پاشكۆی رەوتەكان لەسەر سیاسەتی گشتی عیراق یان هەرێم و نێودەوڵەتی، یان پاشكۆ ئەدەبییەكان كە تەحلیلی رۆژنامەی پێدەكەین، ئەمە بەئەركێكی رۆژنامەنووسی دەبینین، چونكە وەكو وتم هەواڵ لە رۆژنامەدا مردووە، بەلایەنی كەمەوە ئەو ماوەیەی لە رۆژنامەی كوردستانی نوێ كاردەكەم، نابێت داوا لە رۆژنامەكە بكەم ئەو هەواڵانەی لە پیوكەی میدیا و گەلی كوردستان و ڕادیۆ بڵاودەبێتەوە، جارێكی دیكە لە كوردستانی نوێ بڵاوببێتەوە، دەمێنێتەوە سەر دیوێك كە باسی بكەین بەشی زۆری ئەم پاشكۆیانەی كە دەردەچن ئێمە وەكو كوردستانی نوێ ئەركی چاپكردنی لە ئەستۆی خۆمانە، لەڕاستیدا بە هیمەتی ئەو خەڵكانە كە هاوكاریی كوردستانی نوێ دەكەن، هیچ كاتێك كوردستانی نوێ بەقەدەر ئێستا هاوكاری خۆبەخشانەی نەبووە، لەكوردستاندا لە د.ئاشتییەوە تا زۆر كەسی تر بەشێوەی جیاجیا هاوكاریی كوردستانی نوێ دەكەن، بە گفتوگۆ یان بەقسە یان بە بەشدارییان ئەو پاشكۆیانەی لە كوردستانی نوێ دەردەچن 90%ی پاشكۆی خۆبەخشانەیە لەو هاوكارییانەی كە كردوویانە، بۆیە ئەو دیوە زۆر گرنگە كە رەچاوی بكەین كە ئەم كارانە ئیشی زۆرێك لە هاوكارەكانی رۆژنامەی كوردستانی نوێیە، كە كەسانی بێلایەن و كەسانی حزبیشیان تێدایە، تەنانەت لە حزبەكانی تریشی تێدایە كە هاوكاریی كوردستانی نوێ دەكەن وەكو پیشەیەكی رۆژانەی، كە موڵكی نەتەوەوەیەكە و تەنها هی حزبێك نییە. دیوێكیان كە من دەمەێت ئاماژەی پێبدەم لەم بەرنامەیەو سەدان بەرنامەی تر و كۆنفرانس و سیمیناردا، دەتوانین چەندین تێبینی و بیرۆكە بدەین بە كوردستانی نوێ، بەڵام هەمیشە مام جەلال وەكو سەرۆك كۆمارو سكرتێری ی.ن.ك و وەكو خەمخۆرێكی رۆژنامەنووسان، مام جەلالی رۆژنامەنووس كە هەموو جارێك كۆبوونەوەی پێدەكردین، ئەو قسەیەی ناپلیۆنی بەنموونە دەهێنایەوەو دەیوت: ناپلیۆن بە سەربازەكانی خۆی وتووە بۆچی ئەم شەڕەتان دۆڕاند؟ دەڵێن زۆر هۆكار هەیە، و دەڵێت هۆكاری یەكەم بڵێ، سەركردە سەربازییەكەش دەڵێت: هۆكاری یەكەم فیشەكمان نەمابوو، ناپلیۆنیش دەڵێت: ئیتر هۆكارەكانی تر باس مەكە.
مام جەلال هەمیشە دەیوت هۆكاری یەكەم فیشەكە كە بارودۆخی دارایی خراپ بوو، بێگومان وڵات خراپە، ئەمە گلەیی شەخسی نییە، یان گلەیی رۆژنامەی كوردستانی نوێ نییە كە بارودۆخی دارایی خراپ بوو بە هەموو ئەو دیوانەی قسەمان لەسەری كرد، كوردستانی نوێشی گرتۆتەوە، ئێستا كوردستانی نوێ گەڕاوەتەوە بۆ فۆناغی یەكەمی خۆی كە ئیشكردنی پێشمەرگایەتییە، ئەو شتەی كە رۆژنامەی بەرپرسیار دەیكات، بریتییە لەكاری پێشمەرگانە، ئێستا كوردستانی نوێ ئەوە دەكات، ژمارەی كارمەندەكانی كوردستانی نوێ زۆر كەمترە لەو پاشكۆیانەی كە دەریدەكات، ژمارەی ئەو كەسانەی لە كوردستانی نوێ كاردەكەن، زۆر كەمترن لەوەی كە رۆژنامەیەكی رۆژانە دەبێت كاری تێدا بكات، ژمارەی ئەو كەسانەی لایەنی سیاسی و كۆمەڵایەتی و رۆشنبیریی رۆژنامەیەكی رۆژانە پێویستی پێیەتی، زۆر كەمترە لەوەی لە كوردستانی نوێ هەیە، ئەوەی كە هەیە ئەو هاوپەیمانێتییەیە كە وا ناومان لێناوە، هەوڵدەدەین شێوازی ئیشكردمان فروانتر بكەین، لە ساڵۆنەوە هەتا نێتۆرك و سۆسیال میدیاكە، ئەمە لەبەرنامەی داهاتووماندایە لە بۆشایی بارودۆخی ئابووریی بۆ كوردستانی نوێ و میدیای یەكێتی، ئێمە هەوڵدەدەین ئەو لایەنانە چارەسەر بكەین.
*ڕۆژنامەی كوردستانی نوێ تاچەند گرنگیی بەبوارو مەسەلەكانی ژنان داوە؟
ئاشتی حەمە ساڵح:
زۆرێك لە ژمارەكانی رۆژنامەی كوردستانی نوێ ناگاتە دەستم، لەبەرئەوە ناتوانم بەشێوەیەكی ورد باسی بكەم، ئەوەندەی كە دەیبینم ناوەناوە ژن كاری تێدا دەكات، بەڵام هێشتا ئەوە ناگاتە ئەوەی بڵێن رێژەی ژن لە كوردستانی نوێ رێژەیەكی باشە، لەبەرئەوە ژنان گەورەترین پێگەی ئەم كۆمەڵگەیەی ئێمەن، بەتایبەتی كۆمەڵگەی كوردی كە ئێستا دەسەڵاتێكە لە قۆناغی ئینتیقالی رزگاریی بووە، لەو قۆناغی ئینتیقالییە هێشتا كێشەی ژن بەرەو زیادبوون دەچێت، ژنان پێویستە لەوە زیاتر ئاوڕیان لێ بدرێتەوە و كارا بكرێن لە دەزگا میدیاییەكان و رۆڵی چالاكیان پێبدرێت ئەو رۆڵە ‌و پێگەیەی ژن دەگۆڕێت لە كۆمەڵگەدا، لە پێگەیەكی ناچالاكەوە بۆ پێگەیەكی چالاك، ناكرێت بڵێن تەنها بە وتارێك و ستوونێكی رۆژنامەوانی لەناو رۆژنامەی كوردستانی نوێ، هەموو خواستەكانی هاتبێتەدی، بەڵكو تەنها ریپۆرتاژی لەسەر دەكرێت و هەواڵ لەسەر كێشەكان دەكرێت، وەكو كاك سترانیش ئاماژەی پێكرد، بەدڵناییەوە هەواڵ لە هەر رۆژنامەیەكی رۆژانە بەهایەكی ئەوتۆی نەماوە، لەبەرئەوەی لە شوێنی تر وەردەگیرێت، بەزووترین كات كۆن دەبێت، چەند نوێ ‌و گرنگ بێت، هەر كۆن دەبێت لەچاو ئەو هەواڵانەی لە سۆشیال میدیاو میدیای بینراودا بڵاودەكرێتەوە.
كێشەی ژن و لاوازیی پێگەی ژن جیهانییە، بۆیە دەكرێت رۆڵی زیاتریان پێبدرێت و ئەركەكانیان دابەشبكرێت لەناو میدیای كوردیدا، بەتایبەتی میدیای نووسراو كە میدیایەكی قورسە بەو واتایەی میدیای نووسراو لە میدیای بینراو قورسترە، زۆركەس دەڵێن میدیای بینراو قورسترە، ئەوەی كە ئێمە پێی گەیشتووین، میدیای نووسراو نووسینە، چونكە زمانی نووسین زۆر قورسترە لە زمانی گفتوگۆ، بۆنموونە لە میدیایەكی بینراوەوە قسە دەكەیت كێشە نییە ئەگەر هەڵەیەكیش بكەیت تێپەڕ دەبێت، بەڵام نووسراو ئەمانەتەو دەمێنێتەوە، رۆژانە ئەم رۆژنامەیە دەگاتە دەستی هەموو كەسێك، واتە لە ئەرشیفی ئەو میللەتەدا دەمێنێتەوە هەتا هەتایەو توێژینەوەی لەسەر دەكرێت و دەخرێتەوە بەر باس.
زمانی نووسین دەبێت زۆر رەوان بێت، بێگومان دەبێت لە زمانی قسەكردن جیاواز بێت، ئەو كەسەی لە میدیایەكی نووسراودا قسەدەكات، یان دەنووسێت، دەبێت زمانزان بێت، زمانی كوردی زۆر پاراو بێت، زمانە بیانییەكانیش بزانێت، هەروەها كەلتورو پێكهاتەی زۆربەی زمانەكان بزانێت، بەتایبەتی لەمڕۆدا بۆئەوەی بتوانێت شتێكی باش بنووسێت و رەخنەی زۆری نەیەتەسەر، لەناو ستوونێك كە كەسێك دەینوسێت. ئەوەی ئەمڕۆ گرنگە، ژنی میدیاكار ئیشی لەسەر بكات، رۆڵە چالاكەكانە، بۆ نموونە لەبواری نووسینی فیكردا كۆمەڵگەی ئەمڕۆی ئێمە پێویستی بە فیكرە، ژن بەرەو كوێ ئاڕاستە دەكات؟ هەر ئەوە گرنگ نییە ستوونێك یان وتارێك بنووسێت، دەبێت ئاڕاستەیەك دابنێت و بزانێت ژن بەرەو كوێ دەبات كاتێك كە رۆشنبیریی پەرشوبڵاو دەبێت لەكۆمەڵگەدا، ئەوكات هیچ كەسێك ئاڕاستەی خۆی نازانێت، بەڵام میدیای كوردی لەمەدا شكشتی هێناوە، بەتایبەتی میدیای بینراو، زۆرجار ژن دەكرێتە كەرەستەو وەكو كاڵایەك تەماشا دەكرێت، هەتا ژنەكە خۆی رۆڵێكی خراپ بە ژن دەدات. لە میدیای نووسراویشدا دەبێت ئاراستەی ژن دیار بێت، كاتێك كە ریپۆتاژێك دەكەیت لەسەر كێشەی ژنێك لە هەرێمی كوردستان، نابێت وابكەیت ئەم ژنە بارودۆخی خراپتر ببێت، ئاڕاستەی كاری و دەركەوتنی و ئەو خزمەتكردن و رۆڵەی ژن دەیبینێت لە كۆمەڵگەدا بەرەو خراپتر ببەیت و پیاوان و كۆمەڵگەی لێ هان بدەیت.
لەبەرئەوە دەبێت ژن ئاراستەو هەڵوێستی هەبێت لەسەر كێشەكان، كاتێك دەبینیت لە 1990 بۆ ئێستا ژن كاردەكات لە رێكخراوەكاندا، دەیان رۆژنامەیان هەیە، بەڵام ژیانی ژن بەرەو خراپتر دەڕوات، هۆكاری ئەوەیە كە ئەم میدیایە نەبیستراوە، یان ئەو قسانەی كراوە ئاستی بیستنیان نییەو خەڵك متمانەی پێی نییە و ناتوانێت متمانە بۆ خەڵك دروست بكات.
هەر لێرەوە دەمەوێت بە كاك ستران و دەستەی بەڕێوەبەرانی بڵێم زۆر گرنگە بۆ ئەمساڵ تیۆری گەشە بەكاربهێنن بۆئەوەی بەها بچەسپێنن، هەواڵەكانی كۆمەڵگە بكەن، لە سیاسەت و ئابووریی ژنەوە، زۆربەی زۆری كێشەكانی ژنان لەمڕۆدا ئابوورییە، كاتێك جیادەبێتەوە گرنگە رۆژنامە بنكۆڵ كاریی بۆ ئەم مەسەلانە بكات كە لە راپۆرتێكدا یان هەواڵێكدا ناتوانێت بەدیاریكراوی هۆكارەكەی بدۆزێتەوە، گەورەترین كێشەی میدیای كوردی ئەوەیە ئیش لەسەر كۆتاییەكان دەكات، ئەوكەسانەی لەسەر كێشەكانی ژنان دەنووسن، دەبێت زۆر بخوێننەوەو كەلتووری گەلان بزانن، ئەو گەلانەی هاوشێوەی میللەتی كورد بوون، بۆ نموونە ئێمە درامایەكی هیندیمان بینی هیندستان كێشەیەكی گەورەی پێگەی ژنیان هەبووە، ئەم فلیمەیان دروستكرد بۆئەوەی رۆڵێك بدەنەوە بە ژن و ژن هەستێننەوە، رۆڵێكی درامی گەورەیان پێدا، بۆیە دەبێت ژن بۆ كێشەو مەسەلەكانی ژنان كاربكات، كاتێكیش ئیش دەكات دەبێت بزانێت ئاراستەی ژن بەرەو كوێ دەبات؟!
*وەكو لە پێشتریشدا ئاماژەمان پێدا رۆژنامەی كوردستانی نوێ لەدوای راپەڕینەوە، وەكو رۆژنامەیەكی كاریگەر هاتە بەرهەم، لەئێستادا ئەم رۆژنامەیە دەبێت چی بكات تا ئەو مێژووەی بە پڕشنگداریی بمێنێتەوە؟
د. ئاراز رەمەزان:
دیارە ئەوەی من تێبینیم كردبێت، لە كوردستان هەموو رۆژنامەكان بەتایبەتی دەمەوێت قسە لەسەر كوردستانی نوێ بكەم، هەموومان هاوڕابووین كە دەستكەوتێكی نیشتمانیی گەورەیەو تەمەنێكی باشی هەیە، دەكرێت كوردو حكومەتی هەرێمی كوردستان بە وریایانەتر مامەڵە لەگەڵ جۆرێك لە دەستكەوتە نیشتمانییەكاندا بكەن، كە بەشێكی میدیاو مەسەلەی ئازادیی رادەربڕینە.
لەم چوارچێوەیەدا كوردستانی نوێ-یش، یەكێك لە دەستكەوتە نیشتمانییەكان بووە بۆ حكومەتی هەرێمی كوردستان، یەكێك لەو تێبینییانەی كە من لەسەر كۆی رۆژنامەكان هەمە، ئەوەیە كە پڕۆسەی دەركردنی رۆژنامە، كۆكردنەوەی هەواڵ و زانیاریی و دیزایین كردن و ناردنی بۆ چاپخانە نییە، لەدوای چاپكردنی رۆژنامە پێویستمان بە پرۆسەیەكی دیكەیە، كە پرۆسەی بەبازاڕكردن و ماركێتینگە كە ئەمە گرنگترین پڕۆسەیە، لە هەرێمی كوردستان كە بەداخەوە یەكێك لەكێشە هەرە گەورەكانی رۆژنامە و میدیای چاپكراو ئەوەیە كە نەمانتوانیووە میدیا بە ئابووری بكەین، بەگشتی پسپۆڕانی بواری میدیا لەكوردستان و لەوڵاتانی دیكەش كە ئەزموونێكی باشیان هەیە لە بواری رۆژنامەگەریدا، رای جیاوازیان هەیە دەربارەی ئەوەی كە زۆرجار ئابووریی كاریگەرییەكی لایەنداریی لەسەر میدیای چاپ دروست دەكات، بەڵام لەڕووی زانستییەوە پڕۆسەكە پێچەوانەی ئەمەیە، چونكە پێویستە میدیا بە ئابووریی بكرێت، رۆژنامەو گۆڤارەكان بە ئابووری بكرێن و ئێمە پڕۆسەی دابەشكردنی رۆژنامە یاخود ماركێتینگ، واتە پڕۆسەی بەبازاڕكردنی رۆژنامە لە كوردستان، دەتوانین بڵێین هەر نییە.
رۆژنامەی كوردستانی نوێ لە زۆربەی شارەكاندا بۆ نموونە سلێمانی، رانیە، هەولێر و شارەكانی دیكەش، هەوڵم داوە پارەیەكی زیاتر بدەم بۆئەوەی دەستم بكەوێت و بیكڕم، بەڵام دەستناكەوێ. زۆرجار خەڵك پێویستی بە رۆژنامەیەكە، بەڵام رۆژنامەكە نییە بۆ ئەوەی بیكڕێت. چونكە ئێمە لە پڕۆسەی بەبازاڕكردندا، پڕۆسەیەكی بێهێزمان هەیە، یان هەر نیمانە. هەربۆیە دەكرێت كوردستانی نوێ وەكو مەكتەبی راگەیاندنی یەكێتی لەم بارودۆخەدا یارمەتییەكی زیاتری ئەم رۆژنامەیە بدەن، كاك ستران ئاماژەی بەوەدا دا كە بەشێكی زۆر لە نووسەرەكان یان ئەو كەسانەی لەوێ هاوكاریی ڕۆژنامەكە دەكەن، خۆبەخشانە كار دەكەن. بەداخەوە بۆ حكومەتی هەرێمی كوردستان و یەكێتیش كە دەبوایە كوردستانی نوێ خەمێكی گەورەی ئەم حزبەو ئەم حكومەتە بەتایبەتی وەزارەتی رۆشنبیریی بوایە. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەتوانین بڵێین كۆمپانیایەك دروستبكرێت بۆ بەبازاڕكردنی ئەم رۆژنامەیە.
یەكێك لە تایبەتمەندییەكانی رۆژنامەی كوردستانی نوێ ئەوەیە كە پاشكۆی زۆری هەیەو بابەتی جیاواز بڵاودەكاتەوە، لەوەش گرنگتر ئەوەیە كە ئەو هەواڵ و زانیارییانەی بڵاوی دەكاتەوە، لە سەرچاوەی باوەڕپێكراوەوەیە. هەربۆیە دەكرێت فۆڕمێك لە بەبازاڕكردن بۆ ئەو رۆژنامەیە بدۆزرێتەوە كە بەباشی بیگەیەنێتە دەستی خوێنەر.
*بەو پێیەی بەڕێزتان جێگری نەقیببی سەندیكای رۆژنامەنووسانی كوردستانیشن، لەماوەی چەند رۆژی رابردوودا ئاماری پێشێلكارییەكانی ساڵی 2018 تان بڵاوكردووەتەوە، دەمەوێت لەبارەی ئازادیی رادەربڕینەوە گفتوگۆ بكەین لەساڵی 1992 رەنگە رۆژنامەی كوردستانی نوێ بە قۆناغێكی سەختدا پێپەڕبووبێت، ئایا ئێستا ئازادیی رۆژنامەگەریی و رۆژنامەنووسی لە چ ئاستێكدایە؟
ئەنوەر حسێن:
ئەو ئامارانەی كە بڵاومان كردەوە، ئاماژەیە بۆئەوەی كە هێشتا پێشلێكاریی دژی رۆژنامەنووسان هەیەو بكوژانی رۆژنامەنووسان نەدۆزراونەتەوە، ئەو یاسایانەی كە پەیوەندیی بە كاری رۆژنامەنوسانەوە هەیە، بەپێی یاسای 35ی ساڵی 2007 ، هەم یاسای ژمارە11ی ساڵی 2013 بە دەستهێنانی زانیاریی كە پەیوەندییان بە رۆژنامەیەكی رۆژانەی كوردستانی نوێ-وە هەیە، جێبەجێ ناكرێت، بۆ نموونە رۆژنامەنوسێك لە كوردستانی نوێ كە دەیەوێت راپۆرتێك بكات لەسەر نەوەی كە زانیارییەكانی پێ نادەن، لەسەر بودجەو داهات یان هەر شتێك پەیوەندیی بە حكومەتەوە هەبێت، یەكێك لە گرفتەكان ئەوەیە كە زانیاریی دروستیان پێنادەن، بەڵام ئازادیی ڕۆژنامەنووس لە هەرێمی كوردستان تا رادەیەكی باش هەیە، بۆ نموونە لەو ئامارانەی كە باسمكرد كە نزیكەی 950 میدیای چاپكراو و نزیكەی 830 رۆژنامە داخراوە، هیچیان لەژێر سانسۆر و گوشاردا دانەخراون، هەموویان یان بەهۆی قەیرانی داراییەوە بووە، یان بەشێك لەو رۆژنامانە بەهانەكانیان تەواو بووە كە یەكێتی و پارتی بەكاریان هێناون و زۆربەیان میدیای سێبەربوون و زۆربەیان كاریان تەواوبووەو داخراون و بودجەیان نەداونەتێ، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەكرێت دامودەزگا حكومییەكان گرنگی بە رۆژنامەی كوردستانی نوێ و هەندێك میدیای باوەڕپێكراو بدەن، هاوكاریی بكەن و زانیاریی دروستی پێ بدەن، من پێموایە گرفتێكی سەرەكی ئەوەیە كە كاری رۆژنامەنووسی و كاری میدیا لە هەرێمی كوردستان وەكو پیشە سەیر ناكرێت و نەبووە بە پیشە. هەموو كەس پیشەیەكی هەیە لە هەرێمی كوردستان بۆ نموونە كاك ستران سەرنووسەری رۆژنامەیەكەو هیچ كارێكی دیكەی نییە، تەنها ئەو كارە دەكات، بەڵام حكومەت ئەمەی بە فەرمی نەناساندووە، بۆ نموونە رۆژنامەنووسی بە پێی یاسا، دەبێت هەمان مافی فەرمانبەری دەوڵەتی هەبێت بەپێی یاسای كاری رۆژنامەنووسی، بەڵام حكومەت ئەمەی نەكردووە، بۆنموونە رۆژنامەنووسێك گیان لەدەست دەدات، یان تووشی رووداوێك دەبێت، خانەنشینی بۆ ناكرێت، گرفتی سەرەكی ئەوەیە لە هەرێمی كوردستان رۆژنامەنووس و كاری میدیا و كاری راگەیاندنەكان نەبووە بەپیشەو وەكو پیشە سەیرناكرێت، كە لەهەموو جیهاندا رۆژنامەنووسی پیشەیەكی سەربەخۆیە.
گرفتی رۆژنامەی كوردستانی نوێ و بەشێكی زۆر لەمیدیا لە هەرێمی كوردستان وەكو د. ئاراز ئاماژەی پێدا، نەبوونی دابەشكردنە كە ئەمە گرفتێكی گەورەیە، ئێمە نزیكەی شەش گۆڤارمان هەیە لە دەزگای ئایدیا، كۆمپانیایەكی باشمان نییە ئەم گۆڤارانەمان بۆ دابەش بكات و بگاتە هەموو شارو شارۆچكەكان و مامەڵەی دروست ناكرێت، بەشێكی دیكەی گرفتی كوردستانی نوێ رەنگە پاداشت بێت، بەتایبەتی لەم چەند ساڵەی دواییدا، نەبوونی پاداشت بۆ نووسەر بووە گرفت، لە هیچ شوێنێكی دنیادا نییە نووسەر بابەت بنووسێت و پاداشت نەكرێت،
ئازادییش رۆڵێكی گرنگی هەیە لەگەشەكردن و پێگەیاندنی رۆژنامە و پێشخستن و نەوەستانی و بەردەوام بوون و بەهێزكردنی.
خاڵێكی دیكەش ئەوەیە كە لەهەر شوێنێك ئازادیی و دیموكراسی هەبێت، كاری میدیایی دەتوانێت پێشبكەوێت و گەشە بكات، بەڵام بەداخەوە میدیای یەكێتی پاشەكشەی كردووە لەكاتێكدا كە لە رابردوودا پێشەنگ بوو، كە ئەمەش راستەوخۆ پەیوەندیی بە یەكێتییەوە هەیە، ئەم گللەییە زۆر لە كەناڵەكانی راگەیاندن و خەڵكانی دەرەوەی یەكێتییە كە پێیانوایە یەكێتی پێشەنگ بووە لە شاخ و لە رادیۆ و تەلەفزیۆن و رۆژنامە و لە هەڵوێستەكانی، بەڵام بەداخەوە ئێستا میدیاكەی پاشەكشەی كردووە.
*ئەم تەوەرە دەكەینە دوا پرسیار‌و بزانین دوا تێڕوانینی بەڕێزتان لەبارەی كۆی تەوەرەكان‌و سەرنج ‌و تێبینییەكانەوە چییە؟
ستران عەبدوڵڵا:
كێشە زۆرە كە قسەی لەسەر بكەین، بەڵام هەمان ئەو قسەیە دەكەمەوە كە بارودۆخی داراییە، بەڵام دیوێكی دیكەی هەیە ئەویش پاوەر، توانای رۆژنامەنوسی لە هەرێمی كوردستان، توانایەكی زۆر لاوازە، ئەم توانایە بەئەندازەی ئەو قەبارە گەورەیە نییە كە ئێستا رۆژنامەو تەلەفزیۆنەكانی كوردستان هەیانەو بە ئەندازەی ئەو ئازادییەش نییە كە وڵاتی ئێمە هەیەتی، بەڵكو ئەمە كێشەیەكە بونیادییە، بەداخەوە كوردستانیش بەردەر نییە لەو كێشەیە لەهەموو بوارەكاندا لەبواری رێژەی بەشداریی ژن لە رۆژنامەكەماندا، لە بواری پاداشت و بە بازاڕكردن، لە بەغدا بۆرسە هەیە بۆ دابەشكردنی گۆڤارەكان، هەموو ئەو رۆژنامانەی كە لە بەغداد دەردەچن، رۆژنامەی هەموو حزبەكان بازارێك هەیە دەیگەیەنێتە هەموو شوێنێك.
د.ئاشتی حەمە ساڵح:
دەزگاكانی راگەیاندن بەتایبەتی كوردستانی نوێ، هەوڵبدەن بۆ قۆناغی داهاتوو خولی راهێنان بكەنەوە بۆ كادرەكانیان بۆ ئەوانەی كارمەندی دەزگا میدییاكانن، بەتایبەتی میدیای نووسراو، لەهەموو دنیادا مافی دارایی و مافی رەمزەی هەیە لە دەزگای میدیاییدا، مافی رەمزی، مافێكە هەندێكجار كادرێكی میدیایی بەهۆی قسەیەك یان رەفتارێكەوە بریندار دەكرێت، وای لێدەكرێت چیتر لە بواری میدیادا كار نەكات، پێشنیارم هەیە راپرسییەك بكرێت سەبارەت بە كوردستانی نوێ، ئەم راپرسییە لە ئێستاوە بڕیاری لەسەر بدرێت بۆ ساڵی داهاتوو تەنها لە سێ پرسیاردا بێت، بۆئەوەی بزانرێت جەماوەری تۆ تا چەند سوودی وەرگرتووە لە كوردستانی نوێ و كێشەی چییە دەربارەی كوردستانی نوێ، پیێدەگات یان نا، ئایا ناوەڕۆكە میدیاییەكەی بەدڵە؟ هەروەها هاوئاهەنگی لەگەڵ دەزگا ئەكادیمییەكاندا هەبێت بۆئەوەی بابەتەكان بگاتە دەستی رۆژنامەكەو توێژینەوەی زیاتری لەسەر بكرێت.
د. ئاراز رەمەزان:
من دوو پێشنیازم هەیە، یەكێكیان بۆ یەكێتی بۆ پەراوێز نەخستنی كوردستانی نوێ وەكو دەستكەوتێكی نیشتمانیی گەورەو دەستكەوتێكی گەورەی یەكێتی و سەرۆك مام جەلال سەیر بكرێت، پەراوێز نەخستنی كۆی راگەیاندنی یەكێتییە لەلایەن یەكێتیەوە، پێشنیازێكم هەیە بۆ كاك ستران عەبدوڵڵاو كارمەندانی كوردستانی نوێ، دەتوانن بۆ ساڵی داهاتوو بەهاوكاریی مامۆستا ئاشتی و برادەرانی ئەكادیمی، ئەكادیمیای كوردستانی نوێ بۆ پەروەردەكردنی رۆژنامەوانان بكەنەوە، چونكە كوردستانی نوێ ماڵ و خوێندنگەی بەشێكی زۆر لە رۆژنامەنووسانی كوردستان بووە.
ئەنوەر حسێن:
بێگومان كوردستانی نوێ مێژوویەكی دێرین و پڕشنگداری هەیە، ئومێدەوارم بەردەوام بێت و ئیدامەی هەبێت لە نێو میدیای كوردیدا، خزمەتی زیاتر و باشتر پێشكەش بە خوێنەرانی بكات.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

ژنێك لەجوانی و خانمە شۆڕشگێڕێكی بوێر

چەند ژنە کەسایەتییەکی ناسراو لە مێژووی کورددا هەن کە لەبواری ...