سەرەکی » مانشێت » تاوتوێكردنی دوا راگەیاندراوی كۆبوونەوەی ئەنجومەنی سەركردایەتیپەڕە 5

ئەمڕۆی كوردستان لە مێزگردێکی سۆشیال میدیادا

تاوتوێكردنی دوا راگەیاندراوی كۆبوونەوەی ئەنجومەنی سەركردایەتی

*رۆڵی میدیا لــــە رەخساندنی هەلومەرجێک بۆ یەکڕیزیی نیشتمانی و دروستکردنـــی گوتارێکی نەتەوەیی و یەکخستنی هەڵوێست
*ئەرکە هاوبەشە کوردستانییەکان لە ناوچە دابڕێنراوەكان
*رۆڵی میدیای سێبەر و پەیج و سایتی کەسیی لە ونکردنی میدیای رەسەن و راستگۆ و پابەند
*دیاریکردنی ئەرکی میدیای یەکێتی لە روونکردنەوەی راستییەکان و بەرگریی لە رەوتی فیکری یەکێتی

لە وەرزی نوێی بەرنامە و کاری خۆیدا و بۆ رۆشنایی خستنە سەر رووداوو پێشهاتە ناوخۆییەکانی یەکێتی و کوردستان و ئیقلیمی و جیهانییەکان و بۆ ئاکتیڤکردنی کارەکانی بەشی سۆشیال میدیاکەی، کوردستانی نوێ هەفتانە یان ناوەناوە مێزگرد بۆ قسەکردن لەسەر رووداوە سیاسییە گەرمەکان رێکدەخات بە بەشداریی و میوانداریی کەسانی شارەزاو شرۆڤەکاران، کە وێڕای بڵاوبوونەوەی مێزگردەکان بە دەنگ و رەنگ لە پەیجە رەسمییەکەیدا، پوختەی مێزگردەکەش لە رۆژنامەکەدا بڵاودەکاتەوە.
ئەم چەند تەوەرەش کە لەسەرەوە ئاماژەیان پێکراوە، بەشی یەکەمی مێزگردێکە کە رۆژی یەکشەممە 8/9/2019 لە ستۆدیۆی بەشی سۆشیال میدیای رۆژنامەکە بەڕێوەچوو بە بەشداریی هەریەک لە کاروان ئەنوەر، موعتەسەم نەجمەدین و سۆران عەلی.

بەشی کۆتایی

ستران عه‌بدوڵڵا:
دووته‌وه‌ر ماوه‌ كه‌ قسه‌ی له‌سه‌ر بكه‌ین، یه‌كێكیان باسی ژینگه‌ی سیاسییه‌ له‌و دۆسێیانه‌ی كه‌ له‌ كۆبوونه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تیدا هاتووه‌ و به‌شێكه‌ له‌ بیركردنه‌وه‌ و خواست و ئه‌ندێشه‌ی خه‌ڵكی كوردستان، كه‌ ژینگه‌ی سیاسی پێویستی به‌ ژینگه‌یه‌كی میدیاییش هه‌یه‌ تا بتوانێت ئه‌م ئه‌ركانه‌ رێكبخاته‌وه‌ و به‌شێك له‌و ئه‌ركانه‌ش كه‌ باسكرا، بۆ نموونه‌ حزبێك 45 كورسی هه‌یه‌، حزبه‌كانی تریش پێكه‌وه‌ زیاترن، چۆن دیزاینی پڕۆسه‌ی سیاسی وا رێكبخه‌ینه‌وه‌ كه‌ حزبه‌كانی تریش قسه‌یان تێیدا هه‌بیت، بۆنموونه‌ یه‌كێتیی نیشمانیی كوردستان بتوانێت قسه‌ی سه‌ره‌كی تێدا بكات.
له‌به‌رئه‌وه‌ی یه‌كێتی بڕیاری كۆنگره‌ی داوه‌، به‌شێك له‌ ته‌وه‌ره‌كان قسه‌و باس ده‌بێت له‌سه‌ر كۆنگره‌، ئاخۆ یه‌كێتی چۆن ده‌توانێت سه‌ركردایه‌تیی ئه‌م هه‌لوومه‌رجه‌ بگرێته‌ ئه‌ستۆ كه‌ جارێكی دیكه‌ سیاسه‌تی كوردستان رێكبخرێته‌وه‌ و هه‌موو لایه‌ك به‌ شه‌راكه‌تێكی راسته‌قینه‌ به‌شداریی بكه‌ن له‌و دۆسێیه‌دا؟
له‌به‌شی یه‌كه‌می ئه‌م مێزگرده‌دا كۆمه‌ڵێك ئه‌ركمان دیاریكرد كه‌ له‌ راگه‌یه‌ندراوی كۆتایی كۆبوونه‌وه‌ی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتیدا ئاماژه‌ پێكراوه‌، ئه‌ركه‌ كوردستانییه‌كان له‌ هه‌رێمی كوردستان، له‌ناوچه‌ دابڕێندراوه‌كان به‌ كه‌ركوكیشه‌وه‌، ئه‌ركه‌ عیراقییه‌كان، كه‌ ئه‌وه‌ دۆسێی ئیقلیمیشی تێده‌كه‌وێت، هه‌موو ئه‌م یه‌كڕیزییه‌ی كه‌ به‌لاغه‌كه‌ ئاماژه‌ی پێداوه‌ خه‌ڵكی كوردستان پێوستی به‌جۆرێك له‌ ژینگه‌ی سیاسیی هه‌یه‌ كه‌ تۆ بته‌وێت رێكیبخه‌یت، به‌جۆرێك له‌ڕێگه‌ی سیاسییه‌وه‌، ئه‌وه‌شی كه‌ كار له‌ هێزه‌ كوردستانییه‌كان ده‌كات، میدیاكانن، میدیای هێزه‌ سیاسییه‌كان به‌ ره‌سمییه‌كان و به‌ سێبه‌ره‌كان و به‌ دۆسته‌كانیانه‌وه‌ ده‌توانن ئه‌و رۆڵه‌ بگێڕن له‌ رێكخستنی یه‌كڕیزیی سیاسیی كوردستان بۆیه‌ هێشتا ئه‌و یه‌كڕیزییه‌ی كه‌ باس ده‌كرێت دیارنییه‌، ئاخۆ چۆن بتوانین زه‌مینه‌ی بۆ خۆش بكه‌ین، به‌بڕوای ئێوه‌ بۆچی ئه‌م ژینگه‌یه‌ دابین نابێت؟ ئایا خه‌تای راگه‌یاندنه‌ حزبییه‌كانه‌ یان راگه‌یاندنه‌ غه‌یره‌ حزبییه‌كانه‌ یاخود سۆشیال میدیا كه‌ له‌ناكاو هاته‌ ناو هاوكێشه‌ سیاسییه‌كانی كوردستانه‌وه‌، ئێمه‌ چی بكه‌ین بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و ژینگه‌ سیاسییه‌ دابین بكه‌ین تا دۆخه‌كه‌ له‌باربێت بۆ ئه‌ركه‌كانی قۆناغی داهاتوو؟

كاروان ئه‌نوه‌ر:
میدیا ره‌نگدانه‌وه‌ی واقیعی سیاسیی قۆناغه‌، ئه‌گه‌ر بگه‌ڕێینه‌وه‌ دواوه‌ ساڵی 2005 تاكو 2012، ئه‌مه‌ قۆناغی زێڕینی كورده‌ له‌گه‌ڵ عیراق ‌و ده‌وروبه‌ر و هاوپه‌یمانان له‌ یه‌كێتی ئه‌وروپا له‌ ئه‌مریكییه‌كان و به‌ریتانییه‌كان و ئه‌و دۆستانه‌ی كه‌ هه‌مانبوون له‌و قۆناغه‌دا، له‌وێدا میدیا رۆڵێكی كاریگه‌ری بینی و توانی خه‌ڵك بخاته‌ سه‌ر رێچكه‌ی راستی و پێیان بڵێت مه‌ترسییه‌كان هه‌ر هه‌ن، به‌ڵام ئێمه‌ به‌یه‌كبوونی ماڵی كورد واته‌ تا حه‌مرین، كه‌ ده‌ڵێن حه‌مرین واته‌ هێشتا له‌ حه‌مرین كوردێك ماوه‌، بۆیه‌ میدیا رۆڵێكی كاریگه‌ری هه‌بوو له‌و ماوه‌یه‌دا، سه‌ره‌نجام ئه‌و ده‌سكه‌وتانه‌ی كه‌ له‌و 7 ساڵه‌دا به‌ده‌ستهات بۆ كورد هات له‌ 80 ساڵی رابردوودا كورد نه‌یتوانیبوو به‌ده‌ستی بهێنێت، كه‌ به‌ده‌ستهێنانی خواست و ویسته‌كانی له‌ ده‌ستووری عیراقدا و دابینكردنی بودجه‌ و مووچه‌ی فه‌رمانبه‌رانی كوردستان، خستنه‌ ناوه‌وه‌ی هێزی پێشمه‌رگه‌ بۆسه‌ر هێزه‌كانی عیراق، جێبه‌جێكردنی دیپلۆماسییه‌تی كوردی له‌ ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستان و له‌ وڵاتانی دراوسێ و له‌ جیهانیش كه‌ ئه‌مه‌ به‌ده‌ستهات، میدیا رۆڵی هه‌بوو، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ قۆناغی دوای 2012 هه‌تا دوای نه‌خۆشكه‌وتنی هه‌ڤاڵ مام جه‌لال، میدیا له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی رۆڵی كاریگه‌ر و دیار ببینێت، رۆڵه‌كه‌ی پێچه‌وانه‌ بۆوه‌، ئێستا حاڵی كورد له‌ودیوی حه‌مرینه‌وه‌، زۆر له‌ هه‌ولێر و سلێمانی خراپتره‌، واته‌ سه‌یر ده‌كه‌یت ئه‌و فراكسیۆنانه‌ی كه‌ له‌ به‌غدا كارده‌كه‌ن، دوو فراكسیۆنیان پێكه‌وه‌ پڕۆژه‌ پێشكه‌ش ناكه‌ن، به‌ڵام فراكسیۆن هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ كورددا تێكه‌ڵیی هه‌یه‌، فراكسیۆن هه‌یه‌ دوو كورسییه‌، خۆی به‌سه‌ربه‌خۆ كارده‌كات، فراكسیۆن هه‌یه‌ چوار كورسییه‌ له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ڕه‌وتی كوردیدا بڕوات، به‌ڕێگه‌ی تردا ده‌ڕوات، ئه‌مه‌ كێشه‌كانه‌، میدیا رۆڵی خراپی بینیووه‌ و ناتوانێت ماڵی كوردی رێكبخاته‌وه‌، بیریشمان نه‌چێت وه‌ك سه‌ره‌تا وتمان ئه‌گه‌ر سیاسه‌تی ماڵی كورد خۆی یه‌ك نه‌بێت، میدیا ناتوانێت رێكیبخات، میدیا ره‌نگدانه‌وه‌ی ئه‌و واقیعه‌یه‌ كه‌ له‌هه‌ولێر دروست ده‌بێت كه‌ له‌هه‌ولێر ماڵی كورد په‌رته‌وازه‌ بوو، بێگومان له‌ شوێنه‌كانی تریش په‌رته‌وازه‌ ده‌بێت.
به‌ڕای من ئێستاش ده‌توانین كه‌ له‌م قۆناغه‌دا كه‌ هێشتا ئێمه‌ له‌ میدیادا كێشه‌یه‌كمان هه‌بوو، میدیا دووبه‌ره‌ بوو، به‌ره‌یه‌كیان پێیان ده‌وت میدیای حزبی، به‌ره‌یه‌كیان پێیان ده‌وت میدیای ئه‌هلی، ئێستا میدیای ئه‌هلی رۆڵ و كاریگه‌رییه‌كه‌ی له‌ده‌ست داوه‌، ماوه‌ته‌وه‌ سه‌ر میدیای حزبی راسته‌وخۆ و میدیای سێبه‌ری حزب، میدیای سێبه‌ری حزب ئه‌و رۆڵه‌ ده‌بینێت كه‌ به‌داخه‌وه‌ من ده‌ڵێم رۆڵێكی سه‌لبی ده‌بینێت، رۆڵێكه‌ كه‌ هه‌ر میدیایه‌ك ره‌نگدانه‌وه‌ی خه‌تێك باڵێك ماڵێك كه‌سێكه‌، ره‌نگه‌ میدیا هه‌یه‌ ره‌نگدانه‌وه‌ی یه‌ك كه‌سی تێدا بێت، ئه‌و كه‌سه‌ ئه‌مڕۆ په‌یوه‌ندییه‌كانی به‌م شێوه‌یه‌یه‌، ئه‌گه‌ر ئه‌م كه‌سه‌ بیرۆكه‌كانی بگۆڕدرێت، ئه‌وا میدیاكه‌ش ده‌گۆڕێت، ئه‌گه‌ر ئێستا بته‌وێت گوتارێكی راسته‌وخۆی میدیای كوردیت هه‌بێت، ئایدیایه‌كت هه‌بێت، یان بته‌وێت به‌ میدیای كوردی بڕوات هه‌بێت، سه‌یر ده‌كه‌یت شتێكی له‌وجۆره‌ت نییه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی كه‌ هه‌م ماڵه‌كه‌ت یه‌ك نییه‌، هه‌م میدیاكه‌شت یه‌ك نییه‌، راسته‌ ئه‌گه‌ر بڵێیت میدیای حزبی كه‌ زمانحاڵی حزبه‌كانه‌، ره‌سه‌نتر و سه‌نگینترن، به‌ڵام سێبه‌ری حزب وه‌كو خانووه‌، ته‌نانه‌ت ئێستا حزبه‌ بچووكه‌كانیش كۆمه‌ڵێك میدیایان هه‌یه‌ به‌پێی ئه‌و ته‌كنه‌لۆژیایه‌ی كه‌ هه‌یه‌، له‌ ژوورێكی بچووكدا ده‌توانیت میدیایه‌یه‌كی گه‌وره‌ بخوڵقێنیت، ئه‌م میدیایه‌ش ده‌توانێت شتێك له‌ بازاڕدا دروست بكات، كێشه‌ت بۆ دروست بكات، كێشه‌ بۆ هاووڵاتیان و وڵاتانی ده‌وروبه‌رو زۆر شتی تریش دروست بكات، ئێستا میدیای كوردی به‌م شێوه‌یه‌ ناتوانێت دۆستی خۆی بناسێت، ناتوانێت خواستی كورد بگه‌یه‌نێت، ئه‌گه‌ر ئێستا كێشه‌یه‌ك هه‌بێت هه‌موو میدیاكان لۆكاڵییه‌تی خۆی وه‌رگرتووه‌، سه‌رباری ئه‌م هه‌موو كێشه‌یه‌ش موخاته‌به‌ بكات، نزیكترین كه‌ست وڵاتانی عه‌ره‌بییه‌، كه‌چی ختابێكت نییه‌ بۆ وڵاتانی عه‌ره‌بی، تۆ ئه‌گه‌ر له‌چوارچێوه‌ی سلێمانی و كه‌ركوك و هه‌ڵه‌بجه‌دا میدیات هه‌بێت، كه‌واته‌ كه‌سێكی خه‌ڵكی ده‌ره‌وه‌ی كوردستان نازانێت چی ده‌گوزه‌رێت، ئه‌م كێشانه‌مان هه‌یه‌، تۆ ته‌نها پێویستت به‌ زمانی عه‌ره‌بی نییه‌، به‌ڵكو پێویستت به‌ زمانی توركی و فارسیش هه‌یه‌ كه‌ ده‌ بینین وڵاتانی ناوچه‌كه‌ ته‌راتێن به‌ خاكی هه‌رێمی كوردستاندا ده‌كه‌ن، سه‌رباری ئه‌وه‌ش باڵیۆزخانه‌كان و كونسوڵخانه‌كان هه‌موویان دێنه‌ ئێره‌ تا بزانن چی رووده‌دات، میدیا له‌ وه‌زیفه‌ی خۆی دوور كه‌وتۆته‌وه‌، ئێستا وه‌زیفه‌یه‌كی فه‌رعی له‌ حه‌وشه‌ی دواوه‌ی میدیا ئیش ده‌كات له‌م حه‌وشه‌یه‌ی پشته‌وه‌دا كاك فڵان پاره‌ی پێیه‌ 4 كه‌ناڵی بۆخۆی داناوه‌، به‌ته‌واوه‌تی گوزارشت له‌ خواستی ئه‌و كه‌سه‌ ده‌كات، پێشتر له‌ كوردستاندا كۆمپانیای میدیای نه‌بوو، ئێستا هه‌موو خه‌ڵك كۆمپانیای میدیایی هه‌یه‌، ئه‌م میدیایه‌ هیچ به‌لایه‌وه‌ گرنگ نییه‌ كه‌ ئاخۆ كورد له‌ به‌غدا چی ده‌وێت، یان له‌وڵاتانی ده‌وروبه‌ر، به‌ڵكو ئه‌و ته‌نها ئه‌وه‌ی به‌لاوه‌ گرنگه‌ كه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ گیرفانه‌كه‌ی بۆ واڵاده‌كات پێوسیتی به‌ چییه‌؟! ئه‌مه‌ خاڵێكی وه‌رچه‌رخانی زۆر ترسناكه‌، میدیا نه‌یتوانی بمانگه‌یه‌نێته‌ كه‌ناری ئارام، به‌ڵكو ته‌نها میدیا كێشه‌كانی بۆ گه‌وره‌تر كردووین ‌و وایكردووه‌ له‌ حاڵه‌تێكدا ئێستاش ئێمه‌ نه‌مانتوانیووه‌ په‌یامی خۆمان بگه‌یه‌نین و بڵێن به‌ڵێ ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی كوردیداین، به‌ڵام ده‌وڵه‌تی كوردی به‌م هه‌نگاوه‌ په‌له‌په‌له‌ی كه‌ كرا هه‌موومان زه‌ره‌رمه‌ند بووین، هه‌ر میدیا بوو كارێكی وایكرد كه‌ ده‌ره‌نجام و ده‌ركه‌وته‌كانی ریفراندۆم له‌یه‌ك خاڵدا بچووك بكرێته‌وه‌ كه‌ شه‌ڕێكی سه‌ربازیی بوو له‌ ده‌وروبه‌ری كه‌ركوك.
تۆ وه‌ره‌ كێشه‌یه‌كی زۆر گه‌وره‌ هه‌بێت ‌و ئه‌و كێشه‌ گه‌وره‌یه‌ بكات به‌ژێر لێوه‌وه‌، كه‌ ئه‌مه‌ پێی ده‌وترێت سوككردنی میدیایی، واته‌ ئه‌و كێشه‌ گه‌وره‌یه‌ ون ده‌كات و ئه‌وی تریان گه‌وره‌ ده‌كات، ئه‌مه‌ هه‌مووی یاریكردنی لاستیكییه‌ به‌ میدیا له‌ هه‌رێمی كوردستاندا، ئه‌گه‌ر میدیاكه‌ت نیشتمانی بێت، هه‌موو رووداوه‌كان سه‌نگ و قورسایی خۆیان ده‌بێت، ریفراندۆم كراوه‌، به‌ڵێ ئه‌مه‌ ده‌ره‌نجامه‌كانییه‌تی و ئه‌مه‌ سووده‌كان و زیانه‌كانییه‌تی، ده‌بوایه‌ ئه‌مه‌ به‌م شێوه‌یه‌ بوایه‌، به‌ڵام تۆ میدیایه‌كت هه‌یه‌ ئێستا چۆن له‌ خه‌ڵكی بگه‌یه‌نیت؟ كاتێك ئه‌و میدیایه‌ نه‌توانێت په‌یامه‌كه‌ بگه‌یه‌نێت و ئه‌م میدیایه‌ ناتوانێ پێشبینیت بۆ بكات، واته‌ مه‌ترسیدارترین خاڵ له‌ میدیای كوردیدا ئه‌وه‌یه‌ كه‌ پێت ناڵێت ئه‌گه‌ر هاتوو بۆ نموونه‌ نه‌وتی هه‌رێمی كوردستان راده‌ستی به‌غدا نه‌كرێته‌وه‌، ئه‌مه‌ لێكه‌وته‌كانێتی یان ئه‌گه‌ر بێتو هێزی پێشمه‌رگه‌ به‌م شێوازه‌ی ئێستا په‌رته‌وازه‌ بێت و هه‌ر هێزێك له‌ژێر فه‌رمانی فه‌رمانده‌یه‌كدا بێت، لێكه‌وته‌كانی ئه‌مانه‌ ده‌بێت، ئه‌ركی میدیا بۆ رۆشنكردنه‌وه‌ی بیری داهاتووی خه‌ڵكه‌، به‌ڵام ئێمه‌ له‌م قۆناغه‌دا به‌ ئه‌ركه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ی خۆی هه‌ڵنه‌ستاوه‌ و كۆمه‌ڵێك ئه‌ركی لاوه‌كی جێبه‌جێ ده‌كات كه‌ به‌داخه‌وه‌ ده‌ڵێم هه‌ر ئه‌ركێك ده‌چێته‌ خانه‌ی سوودبه‌خشین به‌ تاقمێك یان گروپێك یان كه‌سێك و ماڵێكی دیاریكراو.

ستران عه‌بدوڵڵا:
له‌و ژینگه‌ سیاسییه‌ میدیاییه‌ی كه‌ ئێستا بێگومان ته‌خوینی هه‌موو توخمه‌كان هه‌یه‌، ته‌نانه‌ت میدیا هه‌یه‌ له‌بیری ده‌چێته‌وه‌ كه‌ 31 ئاب كێ كردی و چۆن كراوه‌، به‌ڵام خه‌ریكی ته‌خوینن له‌ راگه‌یاندنی كوردیدا و زۆرجاریش ئێمه‌ وه‌كو راگه‌یاندنكار كه‌ له‌ كوردستان ئیش ده‌كه‌ین، به‌رپرسیارێتی و ئه‌و ئه‌ركه‌ نیشتمانییه‌ی كه‌ كاك كاروانیش ئاماژه‌ی پێكرد، به‌ڵام گوشارێكی زۆر له‌سه‌ر راگه‌یاندنی یه‌كێتیش هه‌یه‌ كه‌ هه‌تا یه‌كێتییه‌كانیش ئه‌مه‌ له‌ دڵسۆزی خۆیانه‌ كه‌ یه‌كێتی ده‌بێت به‌رگریی له‌ به‌رنامه‌ و قه‌ناعه‌ته‌ سیاسییه‌كانی خۆی بكات و ئه‌م به‌رپرسیارێتییه‌ی یه‌كێتی وا له‌قه‌ڵه‌م ده‌درێت كه‌ ئه‌مه‌ لاوازیی و ترسێكه‌، واته‌ به‌رای تۆ وه‌كو یه‌كێتی له‌ كۆنگره‌دا یه‌كێك له‌و دۆسێیانه‌ی كه‌ ده‌شێت یه‌كێتی قسه‌ی له‌سه‌ر بكات، ئه‌وه‌بێت كه‌ ئاخۆ یه‌كێتی چۆن كار بكات و راگه‌یاندنی یه‌كێتی چ ئه‌ركێكی له‌سه‌رشانه‌ كه‌ بتوانێت هه‌م راستییه‌كان روونبكاته‌وه‌ و له‌ هه‌مان كاتیشدا به‌رگریی له‌ سیاسه‌ته‌كانی یه‌كێتی بكات و هاوكات خه‌تی خۆی جیابكاته‌وه‌ له‌و خه‌ته‌ی كه‌ ئێستا له‌ كوردستان فه‌وزایه‌كه‌ له‌ راگه‌یاندندا به‌ ناوی خوازرا و په‌یج و سایت و سۆشیال میدیا هه‌یه‌ و میدیای سێبه‌ر هی گروپ و كۆمه‌ڵه‌ خه‌ڵكێكن به‌ ئاڕاسته‌ی جیاجیا، به‌ڵام ئه‌ركی نیشتمانیی جێبه‌جێ ناكه‌ن؟

سۆران عه‌لی:
له‌مڕۆی كوردستاندا ئێمه‌ له‌ پشێوییه‌كی میدیایی خراپدا ده‌ژین كه‌ جیاكردنه‌وه‌ی راست و دروست له‌ كه‌ناڵه‌ میدیاییه‌كاندا بۆته‌ كارێكی زۆر زه‌حمه‌ت، بێگومان هه‌ندێك جار میدیا ئه‌ركێكی دوو سه‌ره‌ی هه‌یه‌ و رۆڵێكی دوو سه‌ره‌ ده‌بینێت و میدیا كار له‌ ره‌وشی سیاسیی ده‌كات و هه‌ندێكجاریش ره‌وشی سیاسی كار له‌میدیا ده‌كات و ئاراسته‌ی ده‌كات به‌و ئاراسته‌یه‌ی كه‌ ره‌وشه‌ سیاسییه‌كه‌ ده‌یخوازێت. به‌ڵام له‌هه‌ر هه‌لومه‌رجێكی سیاسیی یاخود كۆمه‌ڵایه‌تی یان هه‌ر ره‌وشێكی ئاڵۆز و ته‌مومژاویدا، پێویسته‌ میدیا وه‌ك ئه‌ركه‌ پیشه‌ییه‌كه‌ی خۆی راستگۆیانه‌ و واقیعبینانه‌ مامه‌ڵه‌ بكات كه‌ ئێستا به‌ ده‌گمه‌ن ئه‌وه‌ به‌دی ده‌كرێت و نابێت ئه‌و بێ كۆنترۆڵییه‌ی كه‌ ئه‌مڕۆ میدیای تێدا ده‌ژی بگشتێنرێت و من بۆخۆم له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دام كه‌ میدیای سه‌نگین و به‌رپرسیار ماوه‌، به‌ڵام له‌چاو ئه‌و لێشاوه‌دا ده‌رناكه‌ون و دیارنین و شاردراونه‌ته‌وه‌.
بێگومان سۆشیال میدیا رۆڵێكی ئێجگار خراپی بینیووه‌ له‌ دنه‌دانی ئه‌و پشێوییه‌ میدیاییه‌دا ‌و هێنده‌ی كاری بۆ ناشرینكردن و نانه‌وه‌ی كێشه‌ و دروستكردنی گرفت كردووه‌، ئه‌وه‌نده‌ هاوكار نه‌بووه‌ له‌ هۆشیاركردنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵ و له‌ خستنه‌ڕووی كێشه‌كان به‌ واقعییانه‌.

ستران عه‌بدوڵڵا:
ته‌وه‌ری كۆتایی كه‌ بڕیارماندابوو قسه‌ی له‌سه‌ر بكه‌ین ته‌وه‌ری كۆنگره‌یه‌ كه‌ ئه‌وه‌ ده‌یخه‌ینه‌ هه‌فته‌ی داهاتوو، به‌ڵام هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌و ئه‌ركانه‌ی كه‌ باسمانكرد، ره‌نگه‌ گرنگ بێت كه‌ بڵێن ئه‌وه‌ یه‌كێتی رووی له‌ كۆنگره‌یه‌ دۆسێی كۆنگره‌ و ناوه‌ڕۆكی كۆنگره‌ چۆن ده‌بێت ئه‌وه‌ بۆ هه‌فته‌ی داهاتووه‌؟ به‌ڵام قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كه‌ین كه‌ هه‌ر كۆنگره‌یه‌ك بۆ هه‌ر حزبێك نوێبوونه‌وه‌یه‌، بۆ یه‌كێتیش ده‌بێت وابێت و یه‌كێتی وه‌كو حزبی سه‌ره‌كی له‌ شۆڕشی نوێ و له‌ چه‌ند ساڵی رابردوو شه‌ریكێكی راسته‌قینه‌ی حكومڕانی بوو له‌ كوردستان تووشی كۆمه‌ڵێك كێشه‌ بۆته‌وه‌ كه‌ له‌ناوچه‌ی نفوزی خۆیدا به‌و دیموكراسییه‌ی كه‌ هه‌یه‌ و به‌و پاشه‌كشه‌ی كه‌ روویانداوه‌ له‌ناو پڕۆسه‌ی سیاسی كوردستاندا، په‌رته‌. به‌ڕای تۆ بۆئه‌و ئه‌ركه‌ نیشتیمانییه‌ی كه‌ باسمانكرد، هه‌م یه‌كێتی له‌ كوردستان و عیراقدا و هه‌م مه‌سه‌له‌ی كورد بۆ ئه‌و ئه‌ركه‌ مه‌ترسیدارانه‌ی كه‌ له‌سه‌ر كوردستانه‌، یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان و كۆنگره‌ی یه‌كێتیی چی بكات بۆئه‌وه‌ی ئیستیحقاقی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانیی دروستبكات، هه‌م بۆ حزبه‌كه‌ خۆی و هه‌م له‌گه‌ڵ حزبه‌كانی دیكه‌ی كوردستاندا، ئه‌و ئه‌ركه‌ نیشتمانییانه‌ی كه‌ هه‌ن و هه‌وڵ ده‌درێت بچووك بكرێته‌وه‌ بۆ به‌رژه‌وه‌ندیی لایه‌نێك كه‌ به‌شداره‌، یه‌كێتی له‌و دۆسێیه‌دا چی بكات تا یه‌كێك له‌ ئه‌ركه‌كانی جێبه‌جێ بكات یان نوێبوونه‌وه‌كه‌ی خۆی جێبه‌جێ بكات و ببێته‌وه‌ براگه‌وره‌ی ئه‌و ئاراسته‌ سیاسییه‌ی كوردستان كه‌ ئه‌ركه‌ دیموكراسییه‌كان و ئه‌ركه‌ گرنگه‌كانی مافی چاره‌ی خۆنووسینی قۆناغه‌ سیاسییه‌كه‌ی ئێستای كوردستان جێبه‌جێ بكات؟

موعته‌سه‌م نه‌جمه‌دین:
پێموایه‌ ئه‌وه‌ی ئێستا له‌سه‌ر ئاستی عیراقدایه‌ گۆڕانكارییه‌ك رووده‌دات، ئه‌م گۆڕانكارییه‌ ده‌خوازێت كه‌ هه‌ر حزبێكی سیاسی ئه‌و قۆناغه‌ تێپه‌ڕێنێت كه‌ تێیدایه‌ و تووشی شێوه‌ سه‌رگه‌رمییه‌ك بووه‌، یان تووشی شێوه‌ ئیفلیج بوونێك بووه‌، ماكس فیگار له‌ تێزه‌كه‌یدا قسه‌یه‌كی زۆر جوانی هه‌یه‌ ده‌ڵێت: «سه‌رده‌می شه‌رعییه‌تی میراتگه‌ریی ‌و شه‌رعییه‌تی بۆماوه‌یی شه‌رعییه‌تی كاریزمایی به‌سه‌رچووه‌، باوی شه‌رعییه‌تی یاسای ده‌ستوورییه‌، ئێستا له‌ كوردستاندا زۆربه‌ی حزبه‌كان یان هیچ حزبێك تائێستا نه‌یتوانیوه‌ حزبه‌كه‌ی بكات به‌ حزبێكی دامه‌زراوه‌یی یان كار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بكات كه‌ چۆن گۆڕانكارییه‌كانی جیهان له‌گه‌ڵ پێداویستی زه‌مانه‌كه‌دا بگونجێنێت، بۆیه‌ پێموایه‌ كۆنگره‌ی یه‌كێتی چه‌ند بۆ یه‌كێتییه‌كان گرنگه‌ و چه‌ند بۆ ئێمه‌ وه‌كو یه‌كێتی له‌ قه‌یرانێكی جدییداین و نه‌شمان شاردۆته‌وه‌ له‌ كادرو له‌ سه‌ركردایه‌تی هه‌موومان باسی ئه‌وه‌مان كردووه‌ به‌تایبه‌تی له‌ دوای كۆچی دوایی مام جه‌لال و رۆیشتنی كاریزماكه‌ی، تووشی ته‌نگژه‌یه‌كی راسته‌قینه‌ بووه‌، ئێستا كاتی ئه‌وه‌یه‌ كۆنگره‌ بكات، ئه‌م ته‌نگژه‌یه‌ به‌شێوه‌یه‌ك له‌شێوه‌كان چاره‌سه‌ر بكه‌ین، یان ئه‌ڵته‌رناتیڤێك بدۆزینه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئیتر چۆن رێكخستنه‌كانی خۆمان له‌ قۆناغی داهاتوودا به‌بێ مام جه‌لال ئیداره‌ بده‌ین و درێژه‌ی پێبده‌ین. پێشموایه‌ ئه‌م ئیداره‌دانه‌ ته‌نها په‌یوه‌ست نییه‌ به‌ خودی یه‌كێتییه‌وه‌، یان ئه‌م گۆڕانكارییه‌ی كه‌ له‌ناو كۆنگره‌ی یه‌كێتیدایه‌، ته‌نها په‌یوه‌ست نییه‌ به‌ یه‌كێتییه‌وه‌، به‌ڵكو په‌یوه‌سته‌ به‌ هه‌موو پڕۆسه‌ی سیاسیی كوردییه‌وه‌، چونكه‌ ئه‌گه‌ر یه‌كێتی بتوانێت ئه‌م قۆناغه‌ تێپه‌ڕێنێت و بتوانێت ئه‌م ته‌نگژه‌یه‌ تێپه‌ڕێنێت، ده‌بێته‌ یه‌كه‌م حزب كه‌ ئه‌م فۆڕمه‌ یان ئه‌م جۆره‌ شه‌رعییه‌ته‌ی كه‌ سه‌رده‌می به‌سه‌رچووه‌ وه‌كو ئه‌وه‌ی كه‌ فیگار باسی ده‌كات كه‌ ده‌بێته‌ ره‌چه‌شكێن بۆ حزبه‌كانی تر و حزبه‌كانی تر ده‌توانن له‌سه‌ر ئه‌م فۆڕمه‌ و له‌سه‌ر ئه‌م مۆدێله‌ كاربكه‌ن و كوردستان به‌ره‌و قۆناغێكی ترو سه‌رده‌مێكی نوێ ببه‌ن، پێشموایه‌ له‌ ئێستاوه‌ هه‌تا كۆنگره‌ ده‌بێت راگه‌یاندنی كوردی كار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بكات كه‌ چۆن یه‌كێتی حزبێكی ته‌ندروسته‌، به‌تایبه‌تی راگه‌یاندنی یه‌كێتی، باشترین كۆنگره‌ به‌بێ ته‌وافوق ئه‌وه‌یه‌ كه‌ تۆ دیموكراسییانه‌ و به‌ مه‌ده‌نیانه‌ بچیته‌ ناو كۆنگره‌وه‌ و كۆنگره‌ و ململانێیه‌كی ته‌ندروست بكه‌یت، ئه‌مه‌ به‌شێكی، به‌شێكتریشی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ چۆن میدیا كار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ نه‌وه‌یه‌ك و عه‌قڵ و دنیابینییه‌كی نوێ بچێته‌ ناو ئه‌و كۆنگره‌یه‌وه‌، چونكه‌ ئێستا ئێمه‌ له‌سه‌رده‌مێكدا ده‌ژین كه‌ جیاوازه‌ له‌سه‌رده‌می پێشوو، سه‌رده‌می شه‌رعییه‌تی شاخ نه‌ماوه‌، ته‌نانه‌ت سه‌رده‌می شه‌رعییه‌تی كارێزماییش نه‌ماوه‌، ئێستا بڕوانه‌ بۆنموونه‌ پارتی دیموكراتی كوردستان كارێزماكه‌ی ماوه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر به‌ وردی و به‌ واقیعی سه‌یر بكه‌یت، ده‌بینیت پرسی كاریزما خاو بۆته‌وه‌، واته‌ ئه‌و كاراییه‌ی نه‌ماوه‌ له‌سه‌ر ئاراسته‌كردن و له‌ناو پارتیشدا چه‌ند گرژییه‌كی جیاواز دروست ده‌بێت، چه‌ند بۆچوونێكی جیاواز دروست ده‌بێت، راستییه‌كه‌شی ئه‌وه‌یه‌ كاریزماكه‌ی ئه‌و توانای ئه‌وه‌ی نییه‌ كه‌ كۆنتڕۆڵی بڕیاری سیاسی ناو خودی پارتی خۆشی بكات، بۆیه‌ سه‌رده‌می كاریزماییش كۆتایی هاتووه‌ و گرنگه‌ میدیا له‌ ئێستاوه‌ كار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بكات كه‌ چۆن زه‌مینه‌ سازبكات بۆئه‌وه‌ی كه‌ تۆ كۆنگره‌ت كرد، كۆنگره‌یه‌كی ته‌ندروست بكه‌یت، هاوكات له‌ كۆنگره‌دا چۆن كار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كه‌یت میدیاكه‌ت رێكبخه‌یته‌وه‌، چۆن میدیایه‌كی جیاواز له‌و واقیعه‌ی كه‌ ئێستا هه‌موومان باسی ده‌كه‌ین ته‌نگژه‌یه‌كی راسته‌قینه‌ی میدیا هه‌یه‌.
كۆنگره‌ چۆن رێگه‌یه‌ك یان سیستمێك داده‌نێت ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م ته‌نگژه‌یه‌ تێپه‌ڕێنێت؟ میدیایه‌كی ترمان هه‌بێت جیاوازبێت له‌و، بۆخۆم پێموایه‌ كه‌ كۆنگره‌ خاڵێكی زۆر گرنگه‌، ته‌نها كۆبوونه‌وه‌و مه‌راسیمێك وه‌كو محه‌مه‌د حه‌سه‌نێن هه‌یكه‌ل له‌ساڵی 2002 دا به‌ حوسنی موباره‌ك ده‌ڵێت: «كاتی ئه‌وه‌ رۆشت ئیتر كۆنگره‌ یان كۆبوونه‌وه‌ی حزبه‌كه‌ت به‌ چه‌پڵه‌ڕێزان كۆتایی پێ بێت، ده‌بێت رابووه‌ستیت، ده‌بێت هه‌وڵبده‌یت له‌ یادی حزبه‌كه‌تدا له‌ كۆنگره‌ی حزبه‌كه‌تدا هه‌وڵبده‌یت گۆڕانكارییه‌كی راسته‌قینه‌ بكه‌یت، له‌به‌رئه‌وه‌ی سه‌رده‌مه‌كه‌ گۆڕاوه‌ و پێداویستیه‌كانی ژیانیش گۆڕاوه‌ بۆیه‌ تۆ ئیتر هه‌ڵسوكه‌وت له‌گه‌ڵ دنیایه‌كدا ده‌كه‌یت به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ك عه‌قڵییه‌ته‌كان جیاوازه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی پیشوودا.
ئێستا ته‌نگژه‌ی زۆربه‌ی حزبه‌كان له‌وه‌ ده‌رچووه‌ ته‌نها ته‌نگژه‌ی رێكخراوێك بێت، ته‌نگژه‌ی فیكریشی هه‌یه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی فیكریش به‌هه‌مان شێوه‌ چۆن ته‌كنه‌لۆژیا پێشكه‌وتووه‌، ئاوا فكریش پێش ده‌كه‌وێت كه‌ تۆ دێیت كۆمه‌ڵێك عه‌قڵیه‌ت یان كۆمه‌ڵێك دنیابینی كۆن بهێنیت و بینه‌خشێنیته‌وه‌ به‌ جۆرێكی تر و به‌ شێوه‌یه‌كی تر پیشانی بده‌یته‌وه‌، ئه‌مه‌ نابێته‌ ئه‌ڵته‌رناتیڤ بۆ گۆڕانكاری، ئه‌ركی میدیایه‌ له‌ئێستاوه‌ ئیش له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بكات كه‌ له‌ كۆنگره‌دا له‌ چ جۆره‌ بیروباوه‌ڕێك چ جۆره‌ بۆچوونێك چ جۆره‌ سیستمێك ته‌نانه‌ت چ جۆره‌ ستراتیژێك له‌گه‌ڵ واقیعی نوێی كوردستاندا یان له‌گه‌ڵ واقیعی نوێی جیهاندا ده‌گونجێت؟ بۆیه‌ وای ده‌بینم ئێستا ئه‌ركی هه‌موومانه‌ به‌لۆژیك هه‌ڵسوكه‌وت بكه‌ین، دوور له‌ كاریگه‌ریی لایه‌ن و شه‌خسه‌كان له‌سه‌رمان و هه‌وڵبده‌ین بیر له‌وه‌ بكه‌ینه‌وه‌ كه‌ چ رێگه‌یه‌ك ته‌ندروسته‌ و چۆن ئه‌مه‌ تێپه‌ڕێنین؟
راستییه‌ك هه‌یه‌ به‌ڕای من ده‌بێت براده‌رانی ئێمه‌ش ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌پێش ئێمه‌ن به‌تایبه‌تی كه‌ كۆمه‌ڵێك سه‌ركرده‌ و تێكۆشه‌رمان هه‌یه‌ كه‌ ماندوو بوون، هیلاك بوون به‌ شۆڕش و خه‌بات و تێكۆشانه‌وه‌، ره‌نگه‌ ئێستا هه‌ر توانای بیركردنه‌وه‌شیان نه‌بێت نه‌ وه‌ك هه‌ر له‌لایه‌نی جه‌سته‌یی و ناتوانن له‌و واقیعه‌ نوێیه‌ تێبگه‌ن كه‌ ئێستا روویداوه‌، ئه‌مانه‌ خۆشیان ئاماده‌یی ئه‌وه‌یان تێدایه‌ كه‌ ئیتر ئه‌م ئه‌ركه‌ بده‌نه‌ ده‌ست نه‌وه‌یه‌كی نوێ یان بیده‌نه‌ ده‌ست خه‌ڵكانێكی تر، به‌ڵام ده‌بێت بیده‌نه‌ ده‌ست چۆن خه‌ڵكێك یان بیده‌نه‌ ده‌ست چ جۆره‌ عه‌قڵییه‌تێك یاخود راده‌ستی چ جۆره‌ دینیانینییه‌كی بكه‌ن؟ نه‌ك دووباره‌ بوونه‌وه‌ی هه‌مان عه‌قڵییه‌ت و هه‌مان بۆچوون.
له‌ ئه‌ركی میدیادا له‌ ئێستاوه‌ چۆن فۆڕمێكی نوێ هه‌م له‌بواری هزریی هه‌م له‌بواری رێكخراوه‌یی هه‌م له‌ بواری شێوازی مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ ده‌ورووبه‌ره‌كه‌تدا دابڕێژیته‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی ئه‌و حزبه‌ی تۆ له‌گه‌ڵیدایت، له‌ ده‌رچوونییه‌وه‌ له‌ كۆنگره‌ حزبێكی نوێ بێت، رێكخراوێكی نوێ بێت كه‌ جیاوازبێت له‌وانه‌ی تر. بۆیه‌ ئه‌گه‌ر وه‌ك یه‌كێتی بتوانین له‌م كۆنگره‌یه‌دا ئه‌م گۆڕانكارییانه‌ بكه‌ین، پێموایه‌ زۆربه‌ی ئه‌و قه‌یران و كێشانه‌ی كه‌ له‌ رابردوودا هه‌بوون، نه‌ك هه‌ر چاره‌سه‌رده‌بن، به‌ڵكو سه‌نگی یه‌كێتی له‌ جاران به‌هێزتر ده‌بێت.
راستییه‌ك هه‌یه‌ ئه‌و ته‌نگژه‌یه‌ی كه‌ ئێستا له‌ یه‌كێتیدا هه‌یه‌، ته‌نگژه‌ی مه‌دره‌سه‌یه‌كی سیاسییه‌، ته‌نگژه‌ی ریفۆرمێكی سیاسییه‌ كه‌ ده‌رئه‌نجامه‌كه‌ی لێكه‌وته‌ی وه‌ك گۆڕانی لێده‌كه‌وێته‌وه‌ بۆ نموونه‌، یان نه‌وه‌ی نوێ لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌، یاخود هاوپه‌یمانیی لێ بووه‌وه‌ و دواتریش له‌وانه‌یه‌ كه‌ به‌رده‌وام بێت، لایه‌نی تریشی لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌، به‌ڵام كه‌ تۆ بتوانیت ئه‌م ته‌نگژه‌یه‌ تێپه‌ڕێنیت ‌و بتوانیت هه‌وڵبده‌یت فۆڕمێكی سیاسی و فیكریی دابنێێت، پێموایه‌ ئه‌مانه‌ نامێنێت، چونكه‌ ئه‌مانیش كه‌ جیابوونه‌ته‌وه‌ له‌ یه‌كێتی، هیچیان نه‌یانتوانی ته‌نگژه‌كه‌ تێپه‌ڕێنن، دیسانه‌وه‌ هه‌مان نه‌خۆشی و قه‌یران و هه‌مان كێشه‌ی یه‌كێتی له‌ناو خۆیاندا دروست بووه‌ته‌وه‌، ئه‌وانیش كێشه‌یان هه‌یه‌ و ناتوانن ببن به‌ حزبی دامه‌زراوه‌یی ‌و ناشتوانن فۆڕمێكی نوێی فیكر دابنێن، به‌ڵكو به‌ كۆمه‌ڵێك دروشم كار له‌سه‌ر ناڕازیی بوونی خه‌ڵك ده‌كه‌ن، پێشموایه‌ ئێستا له‌م كاته‌دا ئه‌ركی رووناكبیری كورد و یه‌كێتی به‌ تایبه‌تی و رووژنامه‌نووسان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ گوشارێك دروست بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌و عه‌قڵییه‌تانه‌ی كه‌ نایانه‌وێت گۆڕانكاریی بكه‌ن، ئه‌و راستییه‌ هه‌یه‌ كه‌ هه‌ندێك كه‌س هه‌ن دژی ئه‌وه‌ن كه‌ كۆنگره‌ بكرێت، خه‌ڵك هه‌یه‌ به‌ سروشت له‌ گۆڕانكاریی ده‌ترسێت، ده‌بێت كارێكی وا بكه‌ین له‌دوای كۆنگره‌ رێزو حورمه‌ت بۆ تێكۆشه‌ره‌ كۆنه‌كانمان بهێڵینه‌وه‌، هه‌میش بتوانین گۆڕانكارییه‌كی راسته‌قینه‌ بكه‌ین و به‌عه‌قڵێكی نوێ و به‌ بۆچوونێكی نوێ كه‌ ئه‌م حزبه‌ جارێكی دیكه‌ نه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌ر ئه‌و ته‌نگژه‌و قه‌یران و كێشانه‌ی كه‌ پێشتر له‌گه‌ڵیدا بووه‌.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*