سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » ڤینۆس فایه‌ق: پیاوێك نییه‌ له‌ ژیانمدا فه‌زڵێكی به‌سه‌رمه‌وه‌ هه‌بێت

ڤینۆس فایه‌ق: پیاوێك نییه‌ له‌ ژیانمدا فه‌زڵێكی به‌سه‌رمه‌وه‌ هه‌بێت

ڤینۆس فایه‌ق یه‌كێكه‌ له‌ ژنه‌ نووسه‌ره‌ دیاره‌كانی بواری ئه‌ده‌بی كوردی، له‌ ماوه‌ی پێشوودا چ له‌ بواری شیعر یان رۆماندا، كۆمه‌ڵێك به‌رهه‌می نووسیوه‌. ئێمه‌ له‌م دیداره‌ تایبه‌ته‌دا، كۆمه‌ڵێك پرسی ئه‌ده‌بی له‌گه‌ڵدا باس ده‌كه‌ین، به‌و ئامانجه‌ی كه‌ زیاتر نووسه‌ر به‌ خوێنه‌ران بناسێنین.

سازدانی : ئەردەڵان عەبدوڵڵا

*ماوه‌یه‌كی زۆره‌ خه‌ریكی شیعر نووسینی، یه‌كێك له‌و دیوانانه‌ی كه‌ من خوێندومه‌ته‌وه‌، دیوانی « ئاخه‌رین سامورای»یه‌، با سه‌ره‌تا له‌وه‌وه‌ ده‌ستپێبكه‌ین، بۆچی ئه‌م شیعره‌ت كرده‌ ناونیشانی دیوانه‌كه‌؟ هه‌ر له‌و دیوانه‌دا و له‌ شیعری ئاخه‌رین سامورایدا، عیشقت به‌ سامورایه‌وه‌ به‌ستۆته‌وه‌، ئه‌مه‌ چۆن ده‌بێت؟
-لێت ناشارمه‌وه‌ زۆر سه‌رسامی فیلمی «ئاخه‌رین سامورای»بووم كه‌ باس له‌ شه‌ڕكه‌ره‌ كۆنه‌كانی ژاپۆن ده‌كات، كه‌ پێیان گوتراوه‌ «سامورای»، سێجارم سه‌یركردووه‌، هه‌موو جارێك وێنه‌ و سیمای پێشمه‌رگه‌ی خۆمانی ده‌هێنایه‌وه‌ پێش چاوم، له‌گه‌ڵ هه‌ندێ جیاوازی، دواتر گه‌ڕام به‌دوای چیرۆكی دروستبوونی «سامورای»دا، زۆرم له‌سه‌ر خوێندنه‌وه‌، كه‌ ده‌ستمكرد به‌ نووسینی ئه‌و قه‌سیده‌یه‌ وێنه‌ی سامورای ده‌هاته‌ پێش چاوم، كه‌ ئه‌وانیش له‌گه‌ڵ عه‌شقیان بۆ پرسی خاك و نیشتمانه‌كه‌یان ئه‌شقێكیتریشیان له‌ سینگیاندا هه‌ڵگرتوه‌. دواجار ئه‌وانیش ئاده‌میزادن و له‌ دیوه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كی ژیانیاندا بێگومان چیرۆكی خۆشه‌ویستی ژیاون. بۆیه‌ له‌و قه‌سیده‌یه‌دا سامورایم به‌ عاشقێك وێناكردووه‌. هه‌ڵبژاردنی ناوی ئه‌و قه‌سیده‌یه‌ وه‌ك ناونیشان بۆ دیوانه‌كه‌، ره‌نگه‌ په‌یوه‌ندی به‌وه‌وه‌ بێت كه‌ شاعیر ده‌گه‌ڕێت بۆ ناونیشان بۆ كۆمه‌ڵه‌ شیعرێكی، ئه‌وه‌یان زووتر له‌ هزریدا ئاماده‌ ده‌بێت كه‌ له‌ دڵیه‌وه‌ نزیكه‌، ئه‌و قه‌سیده‌یه‌ی كه‌ خۆی له‌وانیتر زیاتر لێی رازیه‌.

*هه‌ر له‌م دیوانه‌دا هه‌ستم كرد، كه‌ « باران، ره‌نگه‌كان» كاریگه‌رییان له‌سه‌ر شیعره‌كانت هه‌یه‌؟ ئایا ره‌نگ به‌لای شاعیره‌وه‌ هه‌مان گرنگی لای تابلۆكێشی هه‌یه‌؟
-شیعر ژیانی دووه‌می شاعیره‌ كه‌ یاده‌وه‌رییه‌كان تیایدا ئاماده‌یه‌، دیوێكیتری بیركردنه‌وه‌ی شاعیره‌. جگه‌ له‌مه‌ به‌گشتی یه‌كه‌م خه‌سڵه‌تی هه‌ر نووسینێك ده‌بێت راسگۆیی بێت، ده‌بێت نووسینه‌كه‌ خودی شاعیر بێت، ئایدیاكانی ناو شیعره‌كه‌ له‌ خودی شاعیر بچن. من به‌ سروشت زۆر له‌ بارانه‌وه‌ نزیكم. باوه‌ڕ ده‌كه‌م په‌یوه‌ندییه‌كی به‌و وه‌رزه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ تیا له‌ دایكبووین. منیش پایزیم، بۆیه‌ لای من باران ده‌لاله‌تی زۆری هه‌یه‌، له‌وانه‌ پاكبوونه‌وه‌، راستگۆیی، ساویلكه‌یی، شه‌فافی..هتد.
هه‌روه‌ها ره‌نگه‌كان ده‌لاله‌تی زۆریان هه‌یه‌ لای من، زۆربه‌ی هه‌ست، هه‌ڵچوون، بیركردنه‌وه‌، ته‌واوی دنیابینیمان، ژیان و مردن و خوداش.. هتد ئه‌مانه‌ له‌ هزر و به‌ركه‌وتنه‌كانیان له‌گه‌ڵمدا هه‌موو ره‌نگیان هه‌یه‌، هه‌ر بۆ نموونه‌ لای من رۆژه‌كانی هه‌فته‌ش ره‌نگیان هه‌یه‌: پێنج شه‌ممه‌ سووره‌، هه‌ینی قاوه‌ییه‌، شه‌ممه‌ مۆره‌، یه‌كشه‌ممه‌ سپیه‌، دووشه‌ممه‌ سه‌وزه‌، سێشه‌ممه‌ زه‌رده‌ و چوارشه‌ممه‌ شینه‌. به‌باوه‌ڕی من كاریگه‌ری ئاماده‌گی ره‌نگه‌كان تاڕادده‌یه‌ك لای شاعیر و تابلۆكێشیش به‌جۆرێك له‌ جۆره‌كان هه‌مان شته‌. شیعریش بۆ خۆی تابلۆیه‌كه‌ له‌ وشه‌، تابلۆكانیش قه‌سیده‌یه‌كن له‌ ره‌نگ.

*له‌ شیعری « جاران كه‌ ئه‌ڕۆشتمه‌وه‌» ئه‌م شیعره‌ زیاتر له‌ پیاسه‌یه‌ك ده‌چێت به‌ناو مێژووی شه‌خسی خۆتدا، با پرسین نۆستالژیا چ گرنگییه‌كی لای ئێوه‌ هه‌یه‌؟
-تۆ ده‌زانی من ئه‌م وڵاتی غه‌ریبیه‌م لێ بوه‌ته‌ ئه‌شكه‌وتێكی زۆر نسرم و تاریك و دیواره‌كانی لینج، به‌ ده‌سته‌ بچووكه‌كانی خۆم تونێلێكم هه‌ڵكۆڵیوه‌ هه‌تا ده‌گاته‌وه‌ به‌ هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی كه‌ له‌ منداڵیمه‌وه‌ بۆنیان له‌ناو لوتما ماوه‌ته‌وه‌. ره‌نگه‌ ئه‌گه‌ر رۆژه‌كه‌م بكه‌یت به‌ پێنج به‌شه‌وه‌، چوار به‌شی به‌ پیاسه‌كردن به‌ناو ئه‌و تونێله‌دا به‌سه‌رده‌به‌م. خۆشبه‌ختانه‌ ئێستا هێڵی ئینته‌رنێت و ئه‌و ئامێره‌ ساردانه‌ش تونێلێكی ترن به‌ره‌و ئه‌وێی یاده‌وه‌ری و منداڵی و كچێنی و ماڵه‌باجێنه‌ و خه‌تخه‌تێن و هه‌ڵماقۆ و چه‌رك و فه‌له‌كی جه‌ژنان و ته‌نانه‌ت جه‌ژنانه‌ و نقوڵه‌كه‌ و، ئینجا بۆنی حێل و مێخه‌كه‌كه‌ی نه‌نكه‌ میهره‌بانه‌كان و رێحانه‌ ره‌شه‌كه‌ی ژێرچه‌نه‌ی پووره‌ عه‌تاو و تامی پاقله‌ كوڵاوه‌كه‌ی مام عه‌زیز و نۆكه‌ كوڵاوه‌كه‌ی مام ئه‌وره‌حمان و په‌شمه‌ك و عه‌مبه‌روه‌رید و چلوره‌ و زۆر شتیتر كه‌ له‌ رێگه‌ی مه‌كته‌ب به‌ رۆژانه‌كه‌مان ده‌مانكڕین هه‌تا ماڵه‌وه‌ ده‌مانخواردن. بۆنی چا به‌تامه‌كه‌ی كاك عومه‌ر و زۆر شتی تریش كه‌ منیان له‌ناو ئه‌و ئه‌شكه‌وته‌دا به‌پێوه‌ هێشتۆته‌وه‌. ئیتر من له‌و نه‌وه‌یه‌م كه‌ هێشتا بۆنی بارووت و هاوه‌ن و بۆردومان له‌ دووتوێی ده‌فته‌ره‌كانم دێت، ده‌نگی فیشه‌ك و هه‌واڵه‌كانی رادیۆكه‌ی شاخ هێشتا له‌ گوێچكه‌ما به‌جێماون و دیمه‌نه‌كانی شه‌ڕ و كوشتاره‌كان و پێشمه‌رگه‌ی ناو شار و جامانه‌ و پاته‌كانیان. ئه‌مانه‌ هه‌موو پڕیانكردووم و چێژیان لێده‌بینم له‌و تونێله‌دا.

*هێنده‌ی بزانم تۆ شیعر به‌ زمانی عه‌ره‌بیش ده‌نووسیت، ئایا زیاتر به‌ كوردی ده‌توانی گوزارشت له‌ هه‌ست و نه‌ستی خۆت بكه‌ن یان به‌ عه‌ره‌بی ؟
-ئه‌و زمانه‌ی پێی ده‌نووسم، هه‌ر زمانێك بێت بۆ من له‌ ئینسترومێنت/ هۆیه‌ك زیاتر نییه‌، كێشه‌ی من زمان نییه‌، به‌ڵكو ده‌ربڕینه‌. راسته‌ سه‌ره‌تای ده‌ستكردنم به‌ نووسین به‌ عه‌ره‌بی بووه‌، ئه‌وه‌ش په‌یوه‌ندی به‌وه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی خوێندوومه‌ و زانكۆشم ته‌واوكردووه‌. هه‌روه‌ها هه‌ر له‌ یه‌كه‌م كتێبه‌وه‌ كه‌ له‌ ژیانمدا خوێندوومه‌ته‌وه‌ هه‌تا ئێستاش هه‌ر عه‌ره‌بی بووه‌، به‌ عه‌ره‌بی باشتر ده‌توانم بیربكه‌مه‌وه‌ و بیركردنه‌وه‌م بۆ وشه‌ و ده‌ربڕین ته‌رجه‌مه‌ بكه‌م. زمانی عه‌ره‌بی زمانێكی ئێجگار ده‌وڵه‌مه‌نده‌. زۆربه‌یجار وێنه‌ شیعرییه‌كان به‌ زمانی عه‌ره‌بی باشتر ده‌توانم ده‌ربڕم. بۆ ئه‌وه‌ی بتوانم به‌و ئاسته‌ی ئێستا به‌ زمانی كوردی بنووسم ساڵانێكی زۆر و كۆششێكی زۆرم پێویست بوو، ته‌حه‌دای خۆمم كرد. له‌به‌ر هیچ نا، ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ی بتوانم به‌ دوو زمان و زیاتیرش بنووسم. به‌شانازیه‌وه‌ ئیستا ده‌توانم بڵێم زمانی كوردییه‌كه‌م گه‌یشتۆته‌ ئاستی زمانی عه‌ره‌بیه‌كه‌م له‌ ده‌ربڕیندا.

*له‌ پاش خوێندنه‌وه‌ی رۆمانه‌كه‌ت (تاقانه‌ترین كچی خودا)، هه‌ستم كرد به‌ نه‌فه‌سێكی ڤێمینیستانه‌ نووسیوته‌، تۆ له‌م رۆمانه‌دا دوو وێنه‌ی ژنی كوردت پێشكه‌ش كردووه‌» مینا، سزا» چیرۆكی هه‌ردووكیان تراژیدیاییه‌كی گه‌وره‌یه‌، زیاتر ژن تێیدا قووربانییه‌ و پیاویش جه‌لاده‌؟
-مه‌رج نییه‌ له‌و مه‌سجه‌دا من ویستبێتم بیگه‌یه‌نم ئه‌وه‌بێت ژن به‌ قوربانی و پیاو به‌ جه‌للاد وێنابكه‌م. له‌ رۆمانه‌كه‌دا چه‌ند ورده‌كاریه‌كیتری تێدایه‌، چه‌ند ده‌لاله‌تێكی تری تێدایه‌ كه‌ ره‌نگه‌ دركت پێنه‌كردبێت یان ئه‌وه‌ی زووتر و زیاتر لای تۆ زه‌قبۆته‌وه‌ ئه‌وه‌بێت كه‌ ژن به‌ قوربانی و پیاو به‌ جه‌لاد وێنابووه‌ لات. باوه‌ڕ ده‌كه‌م ئه‌گه‌ر نووسه‌ری ئه‌و رۆمانه‌ پیاو بوایه‌ ئه‌و پرسیاره‌ت به‌و سیاغه‌یه‌ لێنه‌ده‌كرد. بۆ نموونه‌ زۆر به‌ روونی كه‌سایه‌تی «سزا» به‌ ئازا پیشانداوه‌ و ویستێكی له‌ڕاده‌به‌ده‌ری بۆ ژیان هه‌یه‌. به‌ قۆناغ ده‌گاته‌ ئه‌وه‌ی خودا له‌ناو خۆیدا بدۆزێته‌وه‌. له‌ خه‌سله‌تی جه‌لادیش «مینا» كه‌ ژنه‌ بڕێكی به‌ركه‌وتووه‌، جگه‌ له‌وه‌ جوانترین كه‌سایه‌تی ناو رۆمانه‌كه‌ پیاوه‌ كه‌ مامۆستا «دارا»یه‌ و به‌ فه‌لسه‌فه‌ و دنیابینییه‌كانی خۆی سزا ئاڕاسته‌ ده‌كات. هتد.

* له‌ رووی ته‌كنیكی نووسینه‌وه‌، دوو شێوازت به‌كارهێناوه‌، یه‌كه‌میان گێڕانه‌وه‌ی ئاسایی، دووه‌میان نامه‌نووسین. تۆ بۆچی دوو جۆر ته‌كنیكی گێڕانه‌وه‌ت به‌كارهێناوه‌، ئایا جوانتر نه‌بوو ته‌نها پشت به‌ یه‌ك شێوازی گێڕانه‌وه‌ ببه‌ستی؟
-هه‌میشه‌ زۆربه‌ی هه‌ر زۆری رۆمانه‌كان به‌ یه‌ك ته‌كنیك نووسراوه‌، گوایا له‌و باوه‌ڕه‌وه‌ سه‌ر له‌ خوێنه‌ر نه‌شێوێت. به‌ڵام هونه‌ری رۆماننووسینیش هاوكات له‌گه‌ڵ هزر و زیره‌كی خوێنه‌ردا په‌ره‌ ده‌سه‌نێت و ئاڕاسته‌ی تر وه‌رده‌گرێت. من تاقیكردنه‌وه‌كم كرد و لێی رازیم. له‌و رۆمانه‌دا حه‌زم به‌و تاقیكردنه‌وه‌یه‌ بوو، چێژێكی ئێجگار زۆرم لێبینی كه‌ ئه‌و دوو ته‌كنیكه‌ تێكه‌ڵ بكه‌م، هه‌رچه‌نده‌ سه‌ره‌تا ئه‌مه‌ به‌ بڕیار نه‌بوو. له‌ رۆمانی داهاتوومدا كه‌ به‌مزوانه‌ چاپده‌بێت، له‌ دوو ته‌كنیك زیاتریشم به‌كارهێناوه‌ كه‌ زه‌مه‌ن له‌و به‌ینه‌دا كاریگه‌ری خۆشی له‌ده‌ستنه‌داوه‌.

*له‌م رۆمانه‌دا « سزا» هه‌تا كۆتایی رۆمانه‌كه‌ به‌دوای پرسیاری خودی خۆیدا ده‌گه‌ڕێت، به‌ڵام له‌ كۆتاییدا ئه‌م پرسه‌ی به‌لاوه‌ گرنگ نییه‌، له‌ په‌نچه‌ی یه‌كه‌مدا ده‌ڵێیت: ته‌نها پێویستیت به‌ خۆته‌، خودی خۆت و هیچی تر» دیاره‌ سوقراتیش له‌ رسته‌ به‌ناوبانگه‌كه‌یدا « خۆت بناسه‌» وه‌ تێكه‌ڵی فه‌لسه‌فه‌ ده‌بێت، بۆچی هێنده‌ گرنگیت به‌م پرسه‌ داوه‌؟
-هه‌رچه‌نده‌ په‌یامه‌كه‌ و رسته‌كه‌ی سوكرات زۆر له‌ یه‌ك ناچن، دوو قۆناغن به‌ دوای یه‌كدا دێن. به‌ڵام باوه‌ڕ ناكه‌م «سزا» له‌ كۆتاییدا پرسی گه‌ڕان به‌دوای «خود»ی به‌لاوه‌ گرنگ نه‌مابێت، به‌ڵكوو ئیتر ئه‌وه‌ سه‌ره‌تای خۆناسینه‌كه‌ی سوكرات بوو به‌ره‌و باوه‌ڕهێنان به‌ ناوه‌ڕۆكی په‌یامه‌كه‌، باوه‌ڕهێنان به‌وه‌ی كه‌ له‌ خودی خۆی زیاتر پێویستی به‌ هیچیتر نابێت له‌و ژیانه‌دا كه‌ چاوه‌ڕێی ده‌كات و هه‌نگاوی نا به‌ره‌و ئه‌وه‌ی خودای له‌ناو خۆیدا دۆزیه‌وه‌. بۆ خۆم وه‌كوو ئاده‌میزاد ده‌مێكه‌ سه‌رقاڵی ئه‌و گه‌ڕانه‌م به‌دوای «خود»دا و خۆناسین و قووڵبوونه‌وه‌ له‌ناو خوددا له‌ جیاتی سه‌رقاڵیمان به‌ده‌وروبه‌رمان و شته‌ لاوه‌كیه‌كانه‌وه‌. تێگه‌یشتن له‌ زۆربه‌ی پرسه‌ فه‌لسه‌فی و فكری و رۆحیه‌كان له‌ناو خودی خۆمانه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت. ئه‌مه‌ ده‌رمانی سه‌ر ره‌چه‌ته‌ی پزیشك نییه‌ له‌ ده‌رمانخانه‌ وه‌ریگری، به‌ ئامۆژگاری نابێت تۆ ده‌كرێت بۆ فێربوونی هه‌ر شتێك خولێكی فێربوون وه‌رگریت، به‌ڵام هیچ كتێبێك ناتوانێت پێت بڵێت خودی خۆت له‌ كوێیه‌ و چۆن ناو خۆتا بدۆزیته‌وه‌و بیناسیت و مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ بكه‌یت. ئه‌وه‌ گه‌شتێكی دوور و درێژه‌ له‌ باڵابوونی بیركردنه‌وه‌كان و فامكردنه‌وه‌مان و درككردنمان به‌ خۆمان و قووڵبوونه‌وه‌ و رامان و دابڕان له‌ ده‌وروبه‌ر و قوتاربوون له‌ كاریگه‌ریه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی خۆمان. ئه‌م گه‌شته‌ خۆت ده‌بێت ده‌ستی پێبكه‌یت. گوزه‌ركردن به‌ناو قوڵایی خۆماندا زۆر له‌ گوزه‌ركردن به‌ناو تونێلێكی تاریك و ترسناك یان ژیانكردن له‌ناو ئه‌شكه‌وتێكی ترسناكدا سه‌ختتر و مه‌ترسیدارتره‌، بۆیه‌ ده‌بینی زۆركه‌س هێنده‌ی سه‌رقاڵی ئه‌وانیتره‌ و بۆ ئه‌وانیتر ده‌ژی و خۆی نمایش ده‌كات له‌ قسه‌كردن و هه‌ڵسوكه‌وتیدا هێند سه‌رقاڵی خۆی نییه‌، كه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌مجۆره‌ كه‌سانه‌شدا ده‌كه‌یت هه‌ست ده‌كه‌یت هه‌رگیز خۆی ناناسێت. ئه‌م خود ناسینه‌ش مانای ئه‌وه‌ نییه‌ تۆ له‌ خه‌ڵك جیاده‌بیته‌وه‌، به‌ڵكو به‌بێ تێكه‌ڵبوون ناگه‌یته‌ خۆت، هه‌روه‌ك مانای ئه‌وه‌ش نییه‌ له‌ ئاستی ئه‌وانیتر به‌رزتر بیته‌وه‌، به‌ڵكوو تۆ ده‌بیته‌ به‌شێكی دانه‌بڕاو و له‌ ئاستی ئه‌وانیتر. له‌ رووكه‌شدا هیچ جیاوازیه‌كت له‌گه‌ڵ ئه‌وانیتردا نابێت جگه‌ له‌وه‌ی تۆ «خۆت»ی، «خود»ی خۆت دۆزیوه‌ته‌وه‌ و له‌فه‌لسه‌فه‌ی «خۆ»بوون تێگه‌یشتوویت.

*له‌م رۆمانه‌دا كۆمه‌ڵێك پرسی عیرفانیت وروژاندووه‌، له‌ زاری مامۆستا داراوه‌ هاتووه‌» پێویسته‌ ئێمه‌ عاشقی خودا بین نه‌ك لێی بترسین». تاچه‌نده‌ خۆت باوه‌ڕت به‌ عیرفانییه‌ت هه‌یه‌؟
-مه‌رج نییه‌ هه‌موو ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر زاری پاڵه‌وانه‌كانه‌وه‌ ده‌گوترێن یان بیر و باوه‌ڕه‌كانیان گوزارشت له‌ بیروباوه‌ڕی خودی رۆماننووسه‌كه‌ بكات. رۆمان خۆی كۆمه‌ڵگایه‌كه‌ له‌ جیهانێكدا و ژیانێكه‌ له‌ زه‌مه‌نێكی تردا له‌سه‌ر وه‌ره‌قه‌، چه‌ندین پاڵه‌وانی تێدایه‌ هه‌ر یه‌كه‌یان خه‌سله‌تی خۆی هه‌یه‌، هه‌ریه‌كه‌یان هه‌ڵگری بیركردنه‌وه‌ و فه‌لسه‌فه‌ی خۆیه‌تی و خۆیان بڕیار له‌ بیركردنه‌وه‌ی خۆیان ده‌ده‌ن.
به‌لای منه‌وه‌، «خودا» به‌و مانا و پێناسه‌یه‌ی پێی گه‌یشتووم، ئه‌و خودایه‌ نییه‌ كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئێمه‌دایه‌، ئه‌وه‌ش نییه‌ كه‌ ده‌ڵێن وا له‌ ئاسمان، ته‌نانه‌ت ئه‌و خودایه‌ش نییه‌ كه‌ كتێبه‌ «پیرۆزه‌كان» و دیانه‌ته‌كان باسیان لێوه‌ كردووه‌. ئیتر نازانم ئه‌مه‌ تاچه‌ند له‌گه‌ڵ رێبازی «عیرفانیه‌ت»دا یه‌كده‌گرێته‌وه‌. جه‌لاله‌ دینی رومی زۆر ساده‌ و جوان ده‌ڵێ :»دوور مه‌كه‌وه‌ره‌وه‌، له‌ناو خۆتا بۆ خودا بگه‌ڕێ.». ئه‌و كات ئاشقی ئه‌و خودایه‌ ده‌بیت و چیدی لێی ناترسیت، هه‌روه‌ك له‌ په‌یامه‌كه‌ی مامۆستا دارادا به‌ روونی هاتووه‌. ره‌نگه‌ ئه‌م فیكره‌یه‌م له‌ناو رۆمانه‌كه‌دا به‌باشی نه‌توانیبێت بپێكم. ئه‌و خه‌له‌له‌ش به‌ باوه‌ڕی من له‌ ناونیشانی رۆمانه‌كه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت. ئیدی گه‌ر دیقه‌تت دابێت له‌ كۆتایی رۆمانه‌كه‌دا سزا نه‌ك گرنگی به‌ پرسی «خود» نادات، به‌ڵكو ئه‌و خودایه‌یه‌ كه‌ له‌ناو خۆیدایه‌ ده‌یدۆزێته‌وه‌.

*جاران ده‌گوترا له‌ پشت هه‌ر پیاوێكی مه‌زنه‌وه‌ ژنێك هه‌یه‌، من له‌و باوه‌ڕه‌دام له‌ ئه‌ده‌بیاتی كوردیدا له‌ پشت هه‌ر ژنه‌ نووسه‌رێكی كورده‌وه‌ پیاوێك هه‌یه‌، له‌ناو ئه‌ده‌بیاتی جیهانیشدا ئه‌مه‌ هه‌ر هه‌بووه‌ بۆ نموونه‌ سارته‌ر هاوكاری زۆری سیمۆن دوبوڤاری كردووه‌، له‌ناو ئه‌ده‌بیاتی عه‌ره‌بیشدا سه‌عدی یوسفی شاعیر، له‌ پشت كارو به‌رهه‌مه‌كانی « ئه‌حلام موسته‌غانییه‌وه‌» بوو، یان هاوكاری كردووه‌. ئایا هیچ پیاوێك هاوكاری تۆی كردووه‌.؟
-یه‌كه‌م: ئه‌وه‌ گوته‌یه‌كی پیاوانه‌یه‌، مه‌به‌ست لێی بردنه‌ دواوه‌ی ژن و په‌راوێزنانێتی. چه‌ند ساڵێك به‌ر له‌ ئێستا له‌ وتارێكمدا به‌ زمانی عه‌ره‌بی ئه‌و گوته‌یه‌م به‌ «وه‌هم» پێناسه‌م كرد، بۆچی ئه‌گه‌ر پیاوێك داهێنه‌ر و لێهاتووبێت ده‌بێت ژنه‌كه‌ بخه‌نه‌ پشتییه‌وه‌؟ هیچ وا نییه‌، خۆ ئه‌گه‌ر پێچه‌وانه‌یكه‌یته‌وه‌: له‌ زۆر كه‌سم بیستوه‌، ئه‌گه‌ر پیاوێك نه‌یتوانی ببێ به‌ هیچ ده‌ڵێ ژنه‌كه‌م هۆكاری شكستمه‌، ژنه‌كه‌م لێم تێناگات، ژنه‌كه‌م له‌ دونیایه‌كدا ده‌ژی و من له‌ دونیایه‌كی تردا. هیچ كات نه‌ ژن له‌ پشت پیاوه‌وه‌یه‌، نه‌ هیچ پیاوێكیش ده‌توانێت تاسه‌ر له‌ پشت ژنێكه‌وه‌ بێت، ئه‌گه‌ر ژنه‌كه‌ به‌هره‌مه‌ند بێت ده‌بێت خۆی بسه‌لمێنێت، ئه‌وه‌ش ته‌نها به‌ خۆی ده‌كرێت، ئه‌ویتر ته‌نها هاوكاری و ده‌ستخۆشییه‌ ئه‌گه‌ر پیاو پێی بكرێ بیكات، ئه‌گه‌رنا واز بهێنێت ژن هیچی له‌ پیاو كه‌متر نییه‌.
دووه‌م: ئه‌و باوه‌ڕه‌ت له‌ كوێوه‌ هێنا كه‌ له‌ ئه‌ده‌بیاتی كوردیدا له‌ پشت هه‌ر ژنه‌ نووسه‌رێكی كورده‌وه‌ پیاوێك هه‌یه‌؟ ره‌نگه‌ حاڵه‌ت هه‌بن، چه‌ند دانه‌یه‌كمان له‌و بابه‌ته‌ بینی، دواتر وه‌كو بڵق ته‌قین. پشتگیری و هاوكاری شتێكه‌ و، ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ پشت هه‌موو ژنه‌ نووسه‌رێك له‌ بواری ئه‌ده‌بدا پیاوێك هه‌یه‌ شتێكی ئێجگار جیاوازه‌. به‌شبه‌حاڵی خۆم هیچ پیاوێك نییه‌ له‌ ژیانمدا هیچ فه‌زلێكی به‌سه‌رمه‌وه‌ هه‌بێت بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ من ئێستا هه‌م. باوكم هه‌میشه‌ هانیداوم بخوێنمه‌وه‌ بنووسم، براكانم به‌هه‌مان شێوه‌، مێرده‌كه‌م بێگومان به‌رده‌وام هانیداوم و ده‌ستخۆشی لێكردووم، به‌ڵام ئه‌وه‌ هه‌وڵ و كۆششی خۆمه‌ و سووربوون و خۆ په‌روه‌رده‌كردن و ته‌حه‌داكانمن كه‌ منی گه‌یاندۆته‌ ئه‌م ئاسته‌. سیمۆن دۆبۆڤوار به‌ سارته‌ر و به‌ بێ سارته‌ر ئه‌و سیمۆن دۆبۆڤواره‌ مه‌زنه‌یه‌ كه‌ هه‌یه‌ و هه‌تا ئێستاش ئاماده‌یه‌ له‌ هزر و بیركردنه‌وه‌ی ملوێنه‌ها خوێنه‌ر و هه‌وادارنی فكری. ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی به‌ «ئه‌حلام مسته‌غانمی»ه‌وه‌ هه‌یه‌، به‌ڕاستی زوڵمێكی ئێجگار گه‌وره‌یه‌ تۆ سه‌عدی یوسف له‌ پشت به‌رهه‌مه‌كانییه‌وه‌ یان به‌ هاوكاری ببینیت. سه‌عدی یوسف نموونه‌ی شاعیرێكی نه‌خۆشه‌ كه‌ له‌ ناو ناوه‌نده‌ ئه‌ده‌بیه‌كه‌ی خۆشماندا زۆرمان هه‌یه‌ لێی، ئه‌و كاته‌ی ئه‌حلام رۆمانی پێش چاپكردنی رۆمانی «یاده‌وه‌ریی جه‌سته‌»ی بۆ ده‌نێرێت بۆ پیاچوونه‌وه‌ و هه‌ڵه‌بڕی، ئه‌و كابرایه‌ هێند موعجیبی رۆمانه‌كه‌ ده‌بێت، وای بڵاو ده‌كاته‌وه‌ كه‌ بۆی نووسیوه‌، من ئاگاداری ورده‌كاری ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌م. ئه‌ی ئه‌و هه‌موو شاكاره‌ جوانانه‌ی تری ئه‌حلام؟ هه‌ر ئه‌و كابرایه‌ له‌ پشتیه‌وه‌ بووه‌؟. ئۆرهان بامۆك و زۆربه‌ی رۆماننووسه‌كانی دونیا ده‌سته‌یه‌كی پیاچوونه‌وه‌ و هه‌ڵه‌بڕی «هیئه‌ تحریر»یان هه‌یه‌ بۆ رۆمانه‌كانی، ئه‌م شته‌ ناشیرینه‌ ته‌نها لای كورد و عه‌ره‌ب و رۆژهه‌ڵات هه‌یه‌، ئه‌گه‌ر پیاچوونه‌وه‌ بۆ نووسینی ژنێك بكرێت ده‌ڵێن «من نه‌بام تۆ ئه‌وه‌ت نه‌ده‌نووسی»؟ ئه‌ی بۆچی ئه‌گه‌ر پیاوێك پیاچوونه‌وه‌ بۆ نووسینی پیاوێكیتر بكات جورئه‌تی ئه‌وه‌ ناكات شتێكی وا بڵێت. به‌داخه‌وه‌ ئه‌مه‌ كرۆكی ململانێی نێوان ژن و پیاوه‌، كه‌ داكۆكیش ده‌كه‌ین، پێمان ده‌ڵێن فێمێنیست. به‌شبه‌حاڵی خۆم، خۆم به‌ ژنێكی هه‌تا سه‌ر ئێسقان عیسامی ده‌زانم.

*خۆشبه‌ختانه‌ له‌ ئێستادا كۆمه‌ڵێك نووسه‌ری ژن په‌یدابوون كه‌ له‌ بواری»وه‌رگێڕان، رۆماننووسین، شیعر» دا چالاكن، تاچه‌نده‌ له‌ به‌رهه‌می ژنه‌ نووسه‌ره‌ كوردییه‌كان رازیت؟
-زۆر رازیم، به‌ مه‌رجێك ژنه‌كان خۆیان بن، كۆپی پیاو و ئه‌وانیتر نه‌بن. ئه‌گه‌ر له‌ به‌رهه‌مێكیش رازی نه‌بم، له‌ ژنه‌كه‌ رازیم كه‌ هه‌وڵ ده‌دات و كۆشش ده‌كات.

*دوایین به‌رهه‌متان چییه‌؟
-رۆمانێكی تره‌ هه‌ر به‌ زمانی كوردی، به‌م زووانه‌ به‌ چاپ ده‌گات.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

دواین ئه‌فسانه‌ی دونیا

فاروق هومه‌ر رۆژێك لای هاوڕێیه‌كم ئاره‌زوویه‌كی دێرینی خۆمم دركاند، ئه‌و ...