سەرەکی » وتار » مه‌ترسییه‌كانی‌ ئاژاوه‌

مه‌ترسییه‌كانی‌ ئاژاوه‌

د. كه‌ریم شغێدل

له‌ سه‌ره‌تای‌ مانگی‌ تشرینی‌ یه‌كه‌می‌ ساڵی‌ رابردووه‌وه‌ شه‌قامی‌ عیراقی‌ وای‌ لێ هاتووه‌ بۆته‌ شه‌قامی بگره‌‌و به‌رده‌، بێ سه‌ره‌وبه‌ره‌یه‌، هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ خۆپیشاندانی‌ ئاشتیانه‌ ده‌ستی‌ پێكرد ‌و خه‌ڵكی‌ عیراق له‌ به‌غدای‌ پایته‌خت ناڕه‌زاییان ده‌ربڕی‌ له‌ كاره‌كانی‌ حكومه‌ت‌و نه‌بوونی‌ خزمه‌تگوزاری‌‌و بارودۆخی‌ خراپی‌ ژیانیان، به‌ڵام زۆری‌ نه‌برد، خۆپیشاندانی‌ ئاشتیانه‌ ته‌قه‌‌و توندوتیژی‌ تێكه‌وت، هه‌ندێك نیشان شكێن، به‌ گوله‌ی‌ راسته‌قینه‌ نیشانیان له‌ خۆپیشانده‌ران گرت‌و لێیان كوشتن، به‌ دوای‌ ئه‌وه‌دا له‌ هه‌ندێك له‌ پارێزگاكان كرده‌وه‌ی‌ ئاژاوه‌گێڕی‌‌و بگره‌‌و به‌رده‌ ده‌ستی‌ پێكرد‌و تۆڵه‌ سه‌ندنه‌وه‌‌و حساب‌و كتابی‌ حزبه‌كان سه‌ری‌ هه‌ڵدا، به‌ڵام خۆپیشاندان هه‌ر به‌رده‌وام بوو، خۆپیشانده‌رانیش سوور بوون له‌سه‌ر داواكارییه‌كانیان‌و سوور بوون له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی‌ خۆپیشاندانه‌كه‌یان ئاشتیانه‌یه‌، ئه‌وه‌ بوو دوای‌ دروست كردنی‌ فشارێكی‌ زۆر حكومه‌ت‌ ده‌ستی‌ له‌ كار كێشایه‌وه‌، هه‌وڵه‌كان بۆ ده‌ستنیشان كردنی‌ سه‌رۆك وه‌زیرێكی‌ نوێ زۆری کێشا و تا دواجار سەرۆک کۆمار، محەمەد تۆفیق عەلاوی راسپارد بە تەشکیل کردنی حکومەت، هەرچەند خۆپیشاندەران بەویش رازی نین، سه‌رباری‌ هه‌موو ئه‌و ناهه‌مواری‌‌و پشێوی‌‌و ئاڵۆزییه‌ ناوخۆییه‌ پێشێل كردنی‌ سه‌روه‌ری‌ عیراقیشی‌ هاته‌ سه‌ر له‌ لایه‌ن هێزه‌ ده‌ره‌كییه‌كانه‌وه‌، به‌ تایبه‌ت ئه‌مریكا‌و ئێران، به‌ دوای‌ ئه‌وه‌دا داواكاری‌ بۆ ده‌ركردنی‌ هێزی‌ بیانی‌ له‌ عیراق سه‌ری‌ هه‌ڵدا، له‌گه‌ڵیدا هه‌وڵێكیش درا بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی‌ متمانه‌ به‌ حكومه‌ته‌ ده‌ست له‌ كاركێشاوه‌كه‌.
كه‌س گومانی‌ له‌وه‌ نییه‌ كه‌ هه‌موو ئه‌و پشێوی‌‌و ئاڵۆزییه‌ بووه‌ هۆی‌ په‌كخستنی‌ ده‌وامی‌ زانكۆ‌و خوێندنگه‌كان‌و هه‌ندێك له‌ دامه‌زراوه‌كانی‌ ده‌وڵه‌تیش، به‌ درێژایی هه‌موو ئه‌و رۆژانه‌ش په‌لهاویشتن بۆ فراوان كردن به‌رده‌وام بوو، هه‌ندێك جار له‌ لایه‌ن خۆپیشانده‌رانه‌وه‌‌و هه‌ندێك جارێش لایه‌نی‌ سێیه‌می‌ نادیار‌و نه‌ناسراو، جار به‌ جاریش له‌لایه‌ن هێزه‌كانی‌ ئاسایشه‌وه‌.
ره‌نگه‌ لایه‌نی‌ حزبی‌ هه‌بێت كه‌ ده‌ستی‌ خستبێته‌ دۆخه‌كه‌وه‌ تا ئاژاوه‌ بنێته‌وه‌‌و شكست به‌ خۆپیشاندانه‌كان بهێنێت، به‌و جۆره‌ش یه‌كتر تۆمه‌تبار كردن‌و یه‌كدی‌ به‌ خائین‌و ناپاك دانان‌و ئیدی‌ به‌و شێوه‌یه‌ دۆخه‌ سیاسییه‌كه‌‌و دۆخی‌ شه‌قامی‌ عیراقی‌ بووه‌ ئاژاوه‌‌و پشێوی‌، به‌ڵام له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌و رووداوانه‌شدا ده‌كرا چینی‌ ده‌سه‌ڵاتداری‌ سیاسی‌‌و ده‌سته‌بژێری‌ سیاسی‌ له‌ عیراق تێگه‌یشتنیان هه‌بێت بۆ نه‌هامه‌تی‌و كوێره‌وه‌رییه‌كانی‌ خه‌ڵكی‌ سه‌ر شه‌قام‌و داواكارییه‌كانیان جێبه‌جێ بكه‌ن‌و بیانوویان نه‌هێڵن، بۆ ئەوەی هه‌ست بكه‌ن ماندوبوونه‌كه‌یان به‌فیڕۆ نه‌چووه‌‌و ئه‌و خوێنه‌ی‌ رژاوه‌ له‌ خۆپیشاندانه‌كاندا به‌هه‌هه‌ر نه‌ڕۆیشتووه‌.
ده‌بوو ده‌سه‌ڵاتدارانی‌‌و سیاسی‌ عیراق ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ له‌ ده‌ست خۆیان نه‌ده‌ن بۆ چاكسازی‌ سه‌رتاسه‌ری‌، چاكسازییه‌ك سه‌ره‌تا به‌ ده‌ست له‌ كاركێشانه‌وه‌ی‌ حكومه‌ت ده‌ست پێ بكات‌و پاشان ده‌ركردنی‌ یاسایه‌كی‌ نوێ‌و دادپه‌روه‌رانه‌ بۆ هه‌ڵبژادن، له‌گه‌ڵ پێكهێنانی‌ كۆمیسیۆنی‌ باڵای‌ سه‌ربه‌خۆی‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان‌و گرتنه‌به‌ری‌ رێوشوێنی‌ ئابووری‌ ئه‌وتۆ كه‌ تا راده‌یه‌ك كێشه‌ ئابوورییه‌كانی‌ خه‌ڵك چاره‌سه‌ر بكات‌و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی‌ گه‌نده‌ڵی‌‌و ریشه‌كێش كردنی‌ دیارده‌‌و ده‌رهاویشته‌كانی‌، هه‌روه‌ها ده‌ركردنی‌ یاسا بۆ ئه‌وه‌ی‌ چه‌ك ته‌نیا به‌ ده‌ست ده‌وڵه‌ته‌وه‌ بێت‌و واز هێنان له‌ سیاسه‌تی‌ به‌شبه‌شێنه‌‌و جێبه‌جێ كردنی‌ یاسای‌ پێكهێنانی‌ حزبه‌كان‌و ده‌سته‌به‌ر كردنی‌ ئازادی‌ گشتی‌، له‌ هه‌مووی‌ گرنگتر گه‌ڕاندنه‌وه‌ی‌ متمانه‌ له‌ نێوان هاووڵاتیان‌و حكومه‌تدا، به‌ڵام به‌ داخه‌وه‌ سیاسییه‌كان ده‌رفه‌ته‌كه‌یان نه‌قۆسته‌وه‌‌و له‌ ده‌ستیان دا، سیاسییه‌كان له‌ بری‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌وڵ بده‌ن سوود له‌و ده‌رفه‌ته‌ وه‌رگرن‌و وڵاته‌كه‌ له‌و قه‌یرانه‌ی‌ تێی‌ كه‌وتووه‌ ده‌رباز بكه‌ن، سه‌رقاڵی‌ ناكۆكییه‌كانی‌ نێوان خۆیان بوون، تا رۆژمان گه‌یشت به‌م رۆژه‌، كه‌ كێشه‌‌و ئاسته‌نگه‌كان ئه‌وه‌نده‌ قورس‌و ناهه‌موارن له‌ چوارچێوه‌ی‌ ناوخۆیی ده‌رچوون.
ده‌كرا رێڕه‌وی‌ رووداوه‌كان به‌و جۆره‌ نه‌بن، ده‌كرا بیانوویه‌ك یان هۆكارێك بۆ خۆپیشانده‌ران بڕه‌خسێنن كه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ سه‌ر ژیانی‌ ئاسایی خۆیان، ره‌نگه‌ هه‌ر خۆپیشانده‌ران هه‌ر به‌ پێكهێنانی‌ حكومه‌تێكی‌ نوێ‌و گونجاو له‌گه‌ڵ بڕیاردان له‌سه‌ر ئه‌نجامدانی‌ هه‌ڵبژاردنی‌ پێشوه‌خت رازی‌ بوونایه‌ ‌و بگه‌ڕانایه‌ته‌وه‌ بۆ سه‌ر ژیانی‌ ئاسایی خۆیان، چونكه‌ چاوه‌ڕێ ده‌كرا له‌ سه‌ره‌تاوه‌ كاردانه‌وه‌ هه‌بێت به‌رامبه‌ر هه‌ر جۆره‌ خۆخڵافاندنێك‌و دواتریش ره‌نگه‌ گونجاو بوایه‌ ئاماژه‌ به‌ پاشه‌كشه‌‌و ژێوانبوونه‌وه‌ له‌ ده‌ست له‌كاركێشانه‌وه‌كه‌ی‌ حكومه‌ت بكرایه‌، یان دووباره‌ متمانه‌ بدرایه‌ته‌وه‌ به‌ حكومه‌ت، ئه‌و بابه‌ته‌ ده‌بوو چاره‌سه‌ر بكرایه‌، به‌ڵام له‌ بری‌ چاره‌سه‌ری‌ بابه‌ته‌كه‌‌و له‌ بری‌ راگرتنی‌ توندوتیژی‌‌و ئیدانه‌ كردنی‌ توندوتیژی‌‌و هه‌وڵدان بۆ تێگه‌یشتن له‌ خواستی‌ خۆپیشانده‌ران‌و زاڵ كردنی‌ زمانی‌ ئه‌قڵ‌و ئاوه‌ز به‌سه‌ر زمانی‌ توندوتیژیدا، هه‌ندێك لایه‌ن به‌ قوڵی‌ كاریان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كرد وێنه‌ی‌ خۆپیشاندانه‌ ئاشتیانه‌كه‌ بشێوێنن، هه‌وڵیان دا له‌ ئاوی‌ لێڵدا راو بكه‌ن‌و سوكایه‌تییان به‌ خۆپیشاندانه‌كان كرد.
ئه‌وه‌ی‌ پێی‌ وا بێت هه‌ڵكشانی‌ دۆخه‌كه‌ له‌ قازانجی‌ وڵاته‌كه‌یه‌ خه‌یاڵی‌ خاوه‌، ئه‌وه‌ش كه‌ پێی‌ وایه‌ له‌ توانادایه‌ دۆخه‌كه‌ زۆر به‌ ئاسانی‌ چاره‌سه‌ر ده‌كرێت، خه‌یاڵپڵاوه‌، ده‌نگی‌ ئاوه‌ز رۆڵی‌ هه‌یه‌ له‌ هێور كردنه‌وه‌ی‌ بارودۆخه‌كه‌دا، چونكه‌ نه‌ به‌ هێزی‌ چه‌ك ده‌توانرێ ئه‌و كاره‌ بكرێت‌و نه‌ به‌ لێدان‌و خستنی‌ یه‌كدی‌‌و نه‌ به‌ كاردانه‌وه‌ی‌ ناشیرین‌و یه‌كدی‌ تووڕه‌كردن، به‌ هیچكام له‌وانه‌ قه‌یرانه‌كه‌ كۆنترۆڵ‌و چاره‌سه‌ر ناكرێت.
پێویسته‌ كه‌سانی‌ سیاسی‌ به‌شه‌ره‌ف‌و نیشتمانپه‌روه‌ر‌و ده‌سته‌بژێری‌ ناو كۆمه‌ڵگه‌ هۆشیارانه‌ بڕواننه‌ دۆخه‌كه‌‌و به‌ ئاگا بن له‌ مه‌ترسییه‌كانی‌ ئاژاوه‌‌و ده‌ره‌نجامه‌ كاره‌ساتباره‌كانی‌، پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی‌ نوێنه‌رانیش هه‌نگاوی‌ به‌ په‌له‌‌و یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ بنێت به‌ ئاراسته‌ نیشتمانی‌‌و پێشخستنی‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ نیشتمانییه‌كان‌و زاڵ كردنی‌ به‌سه‌ر هه‌موو به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ دیكه‌دا، با بۆ هه‌موو لایه‌كیش روون‌و ئاشكرا بێت كه‌ گه‌لی‌ عیراق چ له‌ جه‌نگه‌كاندا‌و چ له‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی‌ رژێكی‌ دیكتاتۆریدا‌و له‌ جه‌نگی‌ دژی‌ تیرۆریشدا چه‌نده‌ قوربانی‌ داوه‌‌و ئێستاش ئه‌و هه‌موو ئاسته‌نگ‌و كێشانه‌ی‌ له‌به‌رده‌مدایه‌ كه‌ ده‌بێ رووبه‌ڕوویان بێته‌وه‌.

جریدة‌ الصباح

print

 75 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*