سەرەکی » ئابووری » تـوێـژیـنەوەی زانـستـی لە سایەی كـۆرۆنادا

تـوێـژیـنەوەی زانـستـی لە سایەی كـۆرۆنادا

فەیسەل عەلی*

دەركەوتنی ڤایرۆسی كۆرۆنا و خێرا بڵاوبوونی بە هەموو ناوچەكانی جیهان و ئاسەوارەكانی لەسەر تەندروستیی ملیۆنەها كەس و مردنی سەدان هەزار كەس، سەرباری زیانە ئابوورییەكان و ئەو زیانە دەروونیانەی لێی كەوتۆتەوە، زۆرێك دەركیان بە گرنگیی توێژینەوەی زانستی لە ژیانی نەتەوە و دەوڵەتان كرد، نەك تەنها بۆ پاراستن ژیانی خەڵكی و پەرەپێدانی بەرهەمە نوێیەكانی تەكنەلۆجیای گەیاندن و خۆراك، هەروەها هەموو فەراهەمكردنی پێداویستییە زۆر پێویستەكان و ئاساییەكان، ئەوەی گومانی تێدا نییە پارێزگاریی ژیانی خەڵكی گرنگترینیانە كە دەبێ چاودێری و پارێزگاری لێ بكرێت.

حاڵەتی ئامادەباشییەوە
پەتای ڤایرۆسی كۆرۆنا و دەركەوتنی بە كتوپڕی و هەموو ئەهلی تەندروستیی، زانایان، توێژەرانی زانكۆكان و سەنتەرەكانی توێژینەوەی زانستی ئەوانەی ناوێكی دیار و شارەزاییەكی كەڵەكەبوونی بواری پەتا و ڤایرۆسی هەیە، هەروەها توێژەرانی بواری دەرمان و خۆپارێزی، خستنە حاڵەتی ئامادەباشییەوە. لەماوەی رابردوو، هەر لە سەرەتای دەركەوتنی ئەم ڤایرۆسە لە چین، كۆرۆنا چووە بۆرسەی موزایدەی سیاسییەوە، سەرۆكی چین رایگەیاند كە تاقیگەكانی وڵاتەكەی هێندەیان نەماوەی بگەنە چارەسەری ئەم نەخۆشییە، بە هەمان شێوە، سەرۆكی ئەمریكاش، هەرچەندە هەندێك لێدوانی دژ بەیەكی لەم بارەوە داوە، هەندێك جار دەڵێ نزیكبووینەتەوە لە گەیشتن بە چارەسەر، جاریتریش هەیە دەڵێ تا كۆتایی ساڵ چارەسەر دەدۆزینەوە، سەرۆكی فرەنساش هەر لە سەرەتای دەركەوتنی ڤایرۆسەكە لە وڵاتەكەی وتی، وڵاتەكەی لە دۆزینەوەی دەرمانی چارەسەر نزیك بۆتەوە.

بۆ مەرامی هەڵبژاردن و دەستكەوتی ئابووری
ئەو گومانی تێدا نییە، ئەو لێدوانانەی ئاماژەیان بۆ كرا و لێدوانی ئەوانیتریش، بۆ مەرامی هەڵبژاردن و بەدەستهێنانی دەستكەوتی ئابووری و مەعنەوییە، بۆ ئەوەی نیشانی بدات كە خۆیان و زاناكانیان بایەخ بەم پرسە هەستیارە دەدەن و لەسەر ئاستی جیهان لە پێشەوەن، بەڵام ئەوەی ئەمە یەكلا دەكاتەوە، ئەو دەرئەنجامەیە كە پێی دەگەن و ئەنجامی دەبێت، مرۆڤایەتی لە بەرەنگاربوونی ئەم ڤایرۆسەدا سودی لێ دەبینێت، سنورێك بۆ زیانە هەمەلایەنەكانی دیاری دەكات، وەك چۆن پێشتر جیهان لە سنورداركردنی مەلاریا و كولێرا و پەتاكانی تردا سەركەوتوو بوو.

نەتەوە یەكگرتووەكانیش لە لێدواندا رۆڵی خۆی گێڕاوە، ئەمینداری گشتییەكەی، زۆرجار نیگەرانی رێكخراوەكەی سەبارەت بە كۆرۆنا نیشان داوە، هەروەها سەرۆكی رێكخراوی تەندروستیی جیهان، لەو لێدوانانەدا جێ دەستی دیارە، بەتایبەتی كاتێك رێكخراوەكەیان كەوتە بەر رەخنەی زۆری سەرۆكی ئەمریكاوە، بەوەی هاوكاری چین بووە لە شاردنەوەی زانیارییەكانی تایبەت بە كۆرۆنا، هەر ئەوەش بووە هۆكاری بڵاوبوونەوەی خێرای لە جیهان و لاوازی دەوڵەتان لەوەی كە بتوانن بە شێوەیەكی گونجاو بەرەنگاری ببنەوە.

پارەی تەرخانكراو بۆ کۆرۆنا
لەم ماوەیەی دواییدا، میدیاكان باسیان لەو بڕە پارە تەرخانكراوەی دەوڵەتانیان كرد بۆ دۆزینەوەی چارەسەری ئەم پەتایە، فرەنسا (500) ملیۆن یۆرۆی بۆ ئەو مەبەستە تەرخانكرد، ئەڵمانیا (500,35) ملیۆن یۆرۆ، ژاپۆن (800) ملیۆن دۆلار، سعودیە (500) ملیۆن دۆلار، ئەم بڕە پارە تەرخانكراوانە، ئاراستەیەكی دروستە بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئەم پەتایە لەڕێی تاقیگە، ئەزموون و ئەو عەقڵانەی لەم بوارەدا كار دەكەن، بۆ ئەوەی سنورێك بۆ ئاسەوارەكانی ئەم ڤایرۆسە لەسەر تەندروستی ژیانی خەڵكی دابینێن.

ئەمینداری نەتەوە یەكگرتووەكان دەڵێ جیهان پێویستی بە (40) ملیار دۆلارە تاوەكو ڤاكسینێك بۆ كۆرۆنا بدۆزنەوە، بە هیوام حكومەتی هەرێم و كەرتی تایبەت لەم بوارەدا هاوكاری زانكۆكان و ناوەندەكانی توێژینەوە بكەن، تا ببێتە هاندەری توێژەرانی كوردستان، بۆ ئەوەی لەم بوارەدا ئەسپی خۆیان تاو بدەن، توێژینەوەی زانستی چالاك بكرێت، ئەگەر ئەوە هەنگاوە بە شەراكەتیش بێت لەگەڵ زانكۆ و ناوەندەكانی توێژینەوەی دەوڵەتانی تریش بێت، دڵنیام هەرێمی كوردستان توانای زانستی باشی لەم بوارەدا هەیە، تەنها پێویستیان بە دەستگیرۆیی و هاندان دەبێت.

 

* سەرۆكی مونتەدای ئابووریی كوردستان

print

 267 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*