سەرەکی » کەلتوور » گەشتێک بۆ میسۆپۆتامیا و کوردستان لەبەرگی نادیاردا

مەیجەرسۆن

گەشتێک بۆ میسۆپۆتامیا و کوردستان لەبەرگی نادیاردا

سەردار فەتاح ئەمین

بەو ناونیشانەی سەرەوە، مامۆستا مینه، تازەترین بەرهەمی وەرگێڕدراوی خۆی لە زمانی ئینگلیزیەوە بەم نزیکانە بڵاوئەکاتەوە، کتێبەکە کۆمەڵێک باری سەرنج و تۆمارکردنی گەشتێکی مێژووییە لەگەڵ تێبینییە مێژووییەکان، لەبارەی تیرە و خێڵە کورد و کلدانەکانی کوردستانەوە، لە بڵاوکراوەکانی کتێبخانەی یادگار لە سلێمانی شەقامی پیرەمێرد.‌
ئه‌م به‌رهه‌مه‌ وەک وەرگێڕ (مینە) خۆی لە کتێبەکەدا ئاماژەی پێداوە، وه‌ك سه‌رچاوه‌یه‌كی‌ مێژوویی، ئه‌مڕۆ له‌ رووی‌ زانستی‌ بابه‌تیانه‌وه‌، نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد ده‌خاته‌ ئاستی‌ به‌رپرسیارێتی‌ ئه‌وه‌ی‌، كه‌ چاوێك به‌ مێژووی‌ خۆیدا بگێڕێته‌وه‌ و كه‌م تا زۆر خوێندنه‌وه‌ بۆ ئه‌و زانسته‌ بكات، به‌پێی‌ سه‌رده‌م و قۆناغه‌ مێژوویه‌كان، هه‌ڵه‌ و ڕاستی‌ ئه‌و زانسته‌ ده‌بێ دیاریبكرێت، تا بتوانرێت له‌ داهاتودا گۆڕانكارییه‌ك، له‌ ئاستی‌ ژیانی‌ سه‌رده‌میانه‌ی‌ خۆیدا بكات.
ئه‌وه‌ی‌ ته‌واو ئاشكرایه‌ ئه‌وه‌یه‌، كه‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد تا ئه‌م چركه‌ساته‌ش نه‌یتوانیوه‌ په‌یوه‌ندی‌ مێژوویی و سیاسیانه‌ی‌ خۆی‌ له‌گه‌ڵ میلله‌تانی‌ ده‌وروبه‌ریدا ڕێکبخات، به‌شێوه‌یه‌كی‌ زانستیانه‌ مامه‌ڵه‌ی‌ له‌گه‌ڵدا بكات، به‌ڵكو زۆرجار هه‌ڵسوكه‌وتی‌ ساده‌وساكاری‌ سۆزداری‌ كاریگه‌ربووه‌ و گوێ نه‌دراوه‌ به‌لایه‌نی‌ توێژینه‌وه‌ و خوێندنه‌وه‌ی‌ مێژوویی بۆ ئه‌و په‌یوه‌ندیانه‌. هه‌ر بۆیه‌ تا ئه‌مڕۆش به‌ ئاشكرا لاوازی‌ له‌و ئاسته‌ی‌ مێژووی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ كورددا ده‌بینرێت.
له‌دیدی‌ نووسه‌ری‌ ئه‌م كتێبه‌وه‌، كه‌ گه‌شتیارێكی‌ به‌ ره‌گه‌ز ئینگلیزه‌ و به‌ مه‌به‌ستی‌ تایبه‌تی‌ و به‌رژه‌وه‌ندی‌ ده‌سته‌ڵات و ده‌وڵه‌ته‌كه‌ی‌ خۆی‌ هاتۆته‌ ئه‌م ناوچه‌یه‌. ئاماژه‌ به‌ زۆر لایه‌نی‌ باری‌ نه‌ته‌وایه‌تی‌، شوێنی‌ كورد له‌ وڵاته‌كه‌دا، په‌یوه‌ندی‌ له‌گه‌ڵ میلله‌تانی‌ ده‌وروبه‌ر، له‌ ڕووی‌ ژیانی‌ پیشه‌یی و جۆری‌ مامه‌ڵه‌كردنی‌ له‌گه‌ڵ روداوه‌كانی‌ سه‌رده‌م. هه‌روه‌ها له‌ زۆر لایه‌نی‌ تری‌ وه‌ك زمان، جۆری‌ دیالێكته‌ جیاوازه‌كانی‌ ئه‌و زمانه‌ و په‌یوه‌ندی‌ نێوانیان، ئه‌ده‌ب به‌ هه‌موو شێوه‌كانی‌ كه‌ له‌و ڕۆژگاره‌دا به‌رچاوبووه‌، جلوبه‌رگ و ڕه‌نگدانه‌وه‌ی‌ له‌سه‌ر ئاستی‌ كه‌سایه‌تی‌ كورد، تاكی‌ كورد و بیری‌ نه‌ته‌وایه‌تی‌. هه‌روه‌ها له‌ ڕووی‌ شوێنی‌ جوگرافیای‌ وڵاته‌كه‌ و كاریگه‌ریی له‌باره‌ی‌ هه‌ڵسوكه‌وت و جۆری‌ بیركردنه‌وه‌ و مامه‌ڵه‌كردنی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد به‌و كاریگه‌رییه‌.
ناساندنێکی مینه‌
محه‌مه‌د ئه‌مین حسه‌ین عه‌لی‌،
له‌دایكبووی‌ ساڵی‌ 1952 سلێمانی‌، گه‌ڕه‌كی‌ سه‌رشه‌قام.
ئاستی‌ خوێنده‌واری‌
– به‌كالۆریۆس، له‌ زمان و ئه‌ده‌بی‌ كوردی‌، زانكۆی‌ سه‌لاحه‌دین، هه‌ولێر، 1984-1983.
له‌ زمانی‌ ئینگلیزیدا، كۆلیجی‌ گۆڵد سمیس،First Certificate ، له‌نده‌ن 1990.
شاره‌زایی له‌ زمانه‌كانی‌:
كوردی‌، ئینگلیزی‌، عه‌ره‌بی‌ و فارسیدا هەیە.
چالاكی‌ ئه‌ده‌بی‌ و كتێبی‌ بڵاوكراوه‌:
به‌رهه‌م و نووسین:
١- سه‌لیقه‌ی‌ كورده‌واری‌، كتێب، نووسینی‌ مینه‌، له‌ بڵاوكراوه‌كانی‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ سوێد- كوردستان، 1994
٢- زمانی‌ جه‌سته‌، په‌یوه‌ندیه‌ گۆنه‌كراوه‌كان، نووسینی‌ مینه‌، سلێمانی‌، ژماره‌ی‌ سپاردن 140 ساڵی‌ 2004.
٣- عه‌شق له‌ جوانكاریدا، نووسینی‌ مینه‌، به‌ڕێوه‌به‌رێتیی‌ چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌، سلێمانی‌، ژماره‌ی‌ سپاردن 536 ساڵی‌ 2005.
٤- زمانی‌ جه‌سته‌، درۆ و هێماكانی‌ درۆكردن، نووسینی‌ مینه‌، له‌ بڵاوكراوه‌كانی‌ كۆمپانیای‌ ئاوێنه‌، سلێمانی‌، ژماره‌ی‌ سپاردن 352 ساڵی‌ 2007.
له‌ بواری‌ وه‌رگێڕاندا:
٥- نامه‌ ئاواره‌كان، نووسینی‌ كارۆ، وه‌رگێڕانی‌ له‌ زمانی‌ فارسیه‌وه‌ مینه‌، سلێمانی‌، ژماره‌ی‌ سپاردن ژماره‌ی‌ سپاردن 186 ساڵی‌ 2005.
٦- زمانی‌ روخسار، نووسینی‌ رۆبه‌رت وایتساید، وه‌رگێڕانی‌ له‌ زمانی‌ ئینگلیزیه‌وه‌ مینه‌، له‌ بڵاوكراوه‌كانی‌ كۆمپانیای‌ ئاوێنه‌، سلێمانی‌، ژماره‌ی‌ سپاردن237 ساڵی‌ 2007.
٧- سلێمانی‌..ناوچه‌یه‌ك له‌ كوردستان، نووسینی‌ مه‌یجه‌ر سۆن، وه‌رگێڕانی‌ له‌ ئینگلیزییه‌وه‌ مینه‌، له‌ بڵاوكراوه‌كانی‌ مه‌ڵبه‌ندی‌ كوردۆلۆجی‌، سلێمانی‌، ژماره‌ی‌ سپاردن ژماره‌ی‌ سپاردن 1064 ساڵی‌ 2007.
٨- كوردی‌ سووریا، نووسینی‌ هێریه‌ت مۆنتگومری‌، وه‌رگێڕانی‌ له‌ ئینگلیزییه‌وه‌ مینه‌ و پێشه‌وا، له‌ بڵاوكراوه‌كانی‌ مه‌ڵبه‌ندی‌ كوردۆلۆجی‌، سلێمانی‌، ژماره‌ی‌ سپاردن 1434 ساڵی‌ 2009.
٩- ولایه‌تی‌ موسڵ، راپۆرتی‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ نه‌ته‌وه‌كان، وه‌رگێڕانی‌ له‌ ئینگلیزییه‌وه‌ مینه‌، له‌
بڵاوكراوه‌كانی‌ به‌رێوه‌به‌رایه‌تی‌ خانه‌ی‌ وه‌رگێڕان، سلێمانی‌، ژماره‌ی‌ سپاردن 1613 ساڵی‌ 2012.
١٠- گه‌شته‌كه‌ی‌ ریچ، نووسینی‌ كلاودیوس جه‌یمس ریچ، به‌رگی‌ دووه‌م، وه‌رگێڕانی‌ له‌ ئینگلیزییه‌وه‌ مینه‌، له‌ بڵاوكراوه‌كانی‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی‌ خانه‌ی‌ وه‌رگێڕان، سلێمانی‌، ژماره‌ی‌ سپاردن: ژماره‌ی‌ سپاردن 1078 ساڵی‌ 2012.
١١- زانایانی‌ ئایینی‌ كورد و قوتابییه‌ ئه‌نده‌نوسیه‌كانیان، نووسینی‌ مارتن ڤان بروینه‌سن، وه‌رگێڕانی‌ له‌ ئینگلیزییه‌وه‌ مینه‌، له‌ بڵاوكراوه‌كانی‌ ناوه‌ندی‌ مێژوویی جه‌میل رۆژبه‌یانی‌، ژماره‌ی‌ سپاردن 1009 ساڵی‌ 2016.
١٢- لیڤیه‌كانی‌ عێراق، نووسینی‌ فه‌رمانده‌ی‌ هێز: جۆن. گیلبه‌رت بڕاون، وه‌رگێڕانی‌ له‌ ئینگلیزییه‌وه‌ مینه‌، له‌ بڵاوكراوه‌كانی‌ ناوه‌ندی‌ مێژوویی جه‌میل رۆژبه‌یانی‌، سلێمانی‌،
ژماره‌ی‌ سپاردن 1296 ساڵی‌ 2016.
له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵێك وتار و وه‌رگێڕان له‌ زمانه‌‌كانی‌ ئینگلیزی‌ و عه‌ره‌بی‌ و فارسه‌ییه‌وه‌، كه‌‌ له‌ گۆڤار و رۆژنامه‌كانی‌ ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌دا بڵاوبوونه‌ته‌وه‌. له‌وانه‌ش ٢٦ وتار له‌ عه‌ره‌بیه‌وه‌ به‌‌ناوی‌ ڕامان له‌مرۆڤدا، كه‌ له‌ نوسینی‌ (رجا‌و النقاش)ه‌ و له‌ بڵاوكه‌راوه‌ی‌ مانگانه‌ی‌ مه‌ڵبه‌ندی‌ رۆشنبیری‌ کورد له‌ بریتانیا به‌ زنجیره‌ بڵاوكراوه‌ته‌وه‌. هه‌روه‌ها له‌ گۆڤاره‌كانی‌ به‌یان، رۆشنبی نوێ، مامۆستای‌ كورد، ته‌وار، كوردۆلۆجی‌ و رۆژنامه‌ی‌ ژین و برایه‌‌تی‌ و هاوكاری‌ و ئاوێنه‌ و …هتد. وتار و لێكۆڵینه‌وه‌ی‌ بڵاوكردۆته‌وه‌ . هه‌‌روه‌ها ده‌یان كۆڕی‌ ئه‌‌ده‌بی‌ پێشه‌‌كه‌ش كردووه‌ و به‌شداری‌ كۆڕی‌ شیعرخوێندنه‌وه‌ی‌ كردووه‌.
ئه‌و بوارانه‌ی‌ كاری‌ تێداكردووه‌:
– چاودێری‌ به‌شه‌ ناوخۆییه‌كان، زانكۆی‌ سلێمانی‌، 1979-1977
– لێپرسراوی‌ به‌شی‌ نیشته‌جێكردن، زانكۆی‌ سلێمانی‌، 1980-1979
– به‌ڕێوه‌به‌ری‌ به‌شه‌ ناوخۆیه‌كان، زانكۆی‌ سه‌لاحه‌دین، هه‌ولێر، 1984-1981
– فرۆشیار، كۆمپانیای‌ كۆفرۆشی‌ كه‌لوپه‌ل، له‌نده‌ن، 1992-1990
– بریكاری‌ فرۆشتن، كۆمپانیای‌ غازی‌ به‌ریتانی‌، له‌نده‌ن، 1998-1992
– شۆفێر له‌ به‌شی‌ گواستنه‌وه‌، كۆمپانیای‌ سیتی‌ پۆست بۆ كارگۆ، له‌ندن، 2005-1998
لێپرسراوی‌ به‌شی‌ لۆجستیك، لیژنه‌ی‌ باڵای‌ سه‌ربه‌خۆی‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان له‌ عێراق، ئۆفیسی‌ سلێمانی‌، 2006-2005
به‌رێوه‌به‌ری‌ كۆمیسۆنی‌ باڵای‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان به‌وه‌كاله‌ت، ئۆفیسی‌ سلێمانی‌.
شاره‌زا له‌ مه‌ڵبه‌ندی‌ كوردۆلۆجی‌، سلێمانی‌.
سه‌رۆكی‌ مه‌ڵبه‌ندی‌ كوردۆلۆجی‌ به‌ وه‌كاله‌ت.
ئێستاش خانه‌نشینه‌ و له‌ شاری‌ مانچه‌سته‌ر، له‌ بریتانیا ده‌ژی‌.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

کتێبی بیرەوەرییەکانی ئانا فرانک

کەریم مەلا رەشید چوارشەممە، ١٠/ ٣ /١٩٤٣ کیتی گیان! دوێنێ ...