سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » ئارام حه‌مه‌:له‌ داهاتوویه‌كی دووره‌وه‌ رووداوه‌كان ده‌گێڕمه‌وه‌

ئارام حه‌مه‌:له‌ داهاتوویه‌كی دووره‌وه‌ رووداوه‌كان ده‌گێڕمه‌وه‌

ئارام حه‌مه‌ یه‌كێكه‌ له‌و رۆماننووسه‌ گه‌نجانه‌ی‌ ئه‌مڕۆ، كه‌ چه‌ند به‌رهه‌مێكی‌ نووسیوه‌، له‌ رابردوودا سێ‌ رۆمانی بڵاوكردۆته‌وه‌ و ناو به‌ ناویش بابه‌ت و نووسین و لێكۆڵینه‌وه‌ی ئه‌ده‌بی ده‌نووسێت، شیعری نووسیوه‌، كۆمه‌ڵه‌ چیرۆكێكیشی نووسیوه‌، ده‌رباره‌ی پرسی نووسینی گه‌نجانه‌ له‌م دیداره‌دا به‌م جۆره‌ وه‌ڵامی پرسیاره‌كانی دایه‌وه‌.

سازدانی: شاخه‌وان سدیق

*رۆمان و رۆماننووسین به‌تایبه‌تی مێژوویه‌كی زۆر كۆنی به‌نیسبه‌ت ئێمه‌وه‌ نییه‌، به‌تایبه‌ت نووسینی رۆمان به‌قه‌ڵه‌می گه‌نجانه‌، چۆن بوو جیاواز له‌ نووسینی ئه‌ده‌بی ژانره‌كانی دی په‌نات بۆ رۆماننووسین برد؟

+له‌و بڕوایه‌دام مێژووی ئێمه‌ كه‌ره‌سته‌یه‌كی خاوی ته‌واوه‌ بۆ نووسینی رۆمان، گه‌رچی گه‌لی كورد، له‌سه‌ر نه‌خشه‌ی ئه‌ده‌بی جیهان مێژوویه‌كی دێرینی نییه‌، به‌ڵام هه‌ڵكه‌وته‌ی جوگرافی و سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ كوردستان، له‌ ده‌ره‌وه‌ی مێژوو نه‌بووه‌، گه‌رچی به‌شێوه‌ی نووسین ئێمه‌ رۆمانی نووسراومان نه‌بووه‌، به‌ڵام هه‌میشه‌ ژیانی به‌شمه‌ینه‌تی ئێمه‌ ته‌ژی بووه‌ به‌ رووداوی دڵته‌زێن، كه‌ كه‌ره‌سته‌ی خاوی نووسینی رۆمانن. بۆیه‌ به‌و ئه‌زموونه‌ی خۆم له‌ خوێندنه‌وه‌ی قووڵدا بینینی ده‌یان جه‌نگی یه‌ك به‌ دوای یه‌ك ئه‌و حه‌قه‌م به‌خۆم دا هه‌وڵبده‌م رۆمان بنووسم، چونكه‌ هه‌ستم ده‌كرد وزه‌یه‌كی باش له‌ ناخمدایه‌، جیاواز له‌ شیعر چونكه‌ به‌ بڕوای من شیعر موقه‌ده‌سه‌، هه‌موو كه‌سێك ناتوانی په‌ی به‌ قووڵایی شیعر ببات و ژانرێكی ته‌واو دژوار و گرانه‌، چونكه‌ جگه‌ له‌ زمان و ئه‌ندێشه‌ و میتافۆر و كێش و سه‌رواو و هارمۆنیه‌تیش ده‌بێت له‌به‌رچاو بگیرێت، كه‌ له‌ رۆماندا نووسه‌ر ده‌ستكراوه‌تره‌ و ئه‌و ئازادییه‌ی هه‌یه‌ رووداوه‌كان له‌ هه‌ناوی مێژووه‌ و له‌هه‌ناوی خۆیه‌وه‌ بخاته‌ سه‌ر كاغه‌ز.

* له‌ناو دنیای ئه‌ده‌بی ئێمه‌دا لێره‌ و له‌وێ‌ ره‌خنه‌ له‌ قه‌ڵه‌می گه‌نجان ده‌گیرێت به‌وه‌ی كه‌ به‌باشی شاره‌زای بواری ئه‌ده‌ب نین و ده‌ست بۆ كاری قورس ده‌به‌ن له‌وه‌ی زمان نازانن و چه‌ند رۆمانێكی باش و جدی جیهانییان نه‌خوێندۆته‌وه‌ و شاره‌زایی بنه‌ما و رێساكان نین و په‌نا بۆ رۆماننووسین ده‌به‌ن، ئایا به‌ڕاستی ئێوه‌ی نووسه‌ری گه‌نجان شاره‌زای بنه‌ما و رێساكانین؟ +نازانم ئه‌م تۆمه‌تانه‌ له‌ كوێوه‌ سه‌رچاوه‌یان گرتووه‌، له‌و بڕوایه‌دام گه‌ر شتێكی جدی به‌و شێوه‌یه‌ هه‌بێت ئه‌وه‌ جۆرێك له‌ ئیره‌یی و دڵڕه‌قی و سته‌م بێت له‌ قه‌ڵه‌می گه‌نج ده‌كرێت، چونكه‌ ئه‌ده‌ب و گێڕانه‌وه‌ له‌سه‌ر كه‌س تاپۆ نییه‌، گه‌ر وایه‌ من خۆشحاڵ ده‌بم كه‌ به‌میتۆدی ئه‌ده‌بی، ره‌خنه‌ له‌ ده‌قی ئه‌ده‌بی گه‌نجان بگرن، نه‌ك به‌ رق و كینه‌ و به‌كه‌مزانین، ئه‌گه‌ر ئه‌و ره‌وته‌ له‌ ره‌خنه‌ كه‌ به‌بڕوای من ناچێته‌ قاڵبی ره‌خنه‌ی جدی و ئه‌زمونگه‌راوه‌، ئه‌وا جۆرێكه‌ له‌ جه‌نگ و دژایه‌تی.

ئه‌و مه‌رگه‌ساتانه‌ی له‌ سه‌ره‌تای نه‌وه‌ده‌كانه‌وه‌ به‌سه‌ر ئه‌م میلله‌ته‌دا هاتوون به‌سن بۆ نووسینی سه‌دان رۆمانی جدی به‌ قه‌ڵه‌می گه‌نجان، ئایا به‌ بڕوای ئه‌وان گه‌نجه‌كان مافی ئه‌وه‌یان نییه‌ بنووسن؟ نازانم ئه‌و تۆمه‌تانه‌ بۆچی!؟ ده‌بوو ئه‌وان پشتگیریی گه‌نجه‌كانیان بكردایه‌، زۆرن نووسه‌رانی ناوداری جیهان كه‌ له‌ ته‌مه‌نی گه‌نجییه‌وه‌ شاكاریان نووسیوه‌.

من جگه‌ له‌ زمانی كوردی دایك، به‌سێ زمانی تر ده‌خوێنمه‌وه‌، ئینگلیزی، عه‌ره‌بی، فارسی. ئایا ئه‌مه‌ به‌س نییه‌ بۆ ئه‌وان كه‌ شاره‌زایی ئه‌ده‌بیاتی جیهانیم و خه‌ونی گه‌وره‌م هه‌یه‌. ساڵانێكی زۆره‌ ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی و میتۆده‌ ئه‌ده‌بییه‌كان و ته‌كنیك و زمان ده‌خوێنمه‌وه‌ تا بتوانم جوان بنووسم، رۆمانه‌كانم گه‌واهیده‌ری ئه‌وه‌ن.

به‌بڕوای من یاسا و رێساكان به‌سه‌ر گێڕانه‌وه‌دا كارێكی دروست نییه‌، نووسینی رۆمان وه‌ك عه‌باسی مه‌عروفی ده‌ڵیت (وه‌ك گیانكێشان وایه‌) رۆمان نووسین به‌شێكی په‌یوه‌ندی به‌ ئه‌زموونه‌وه‌ هه‌یه‌، به‌شێكی به‌هره‌یه‌كه‌ وه‌ك كانیاو له‌ ناخدا هه‌ڵده‌قوڵێت.
له‌و بڕوایه‌دام زمانزانین مه‌رجێكی سه‌ره‌كی نییه‌ تا بتوانیت ده‌قێكی شایان بنووسیت، خۆشبه‌ختانه‌ كتێبخانه‌ی كوردی ته‌ژییه‌ له‌ شاكاره‌ جیهانییه‌ وه‌رگێڕدراوه‌كان، نووسه‌رانی گه‌نج گه‌ر زمانیش نه‌زانن ده‌توانن ده‌ستیان به‌ ده‌قه‌ باڵاكان و ته‌كنیك و تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی بگات، بۆیه‌ ئه‌وه‌ ئیشكالییه‌ت دروست ناكات، ئه‌وه‌نده‌ی پێویسته‌ ده‌قه‌كانی گه‌نج راڤه‌ بكرێت و رێزیان لێبگیرێت و خه‌ڵات بكرێن. من هه‌ڵپه‌ی ناوبانگم نه‌بووه‌، ئه‌وه‌نده‌ی ده‌مه‌وێت ده‌قه‌كانم بخوێندرێته‌وه‌، هیچ كات بۆ ناوبانگ كار ناكه‌م و ده‌قی جوان و سه‌ركه‌وه‌توو ئه‌مڕۆ بێت یان سبه‌ی وه‌ك زێڕ ده‌دره‌وشێته‌وه‌. پێموایه‌ باشتره‌ نووسه‌رانی به‌ئه‌زموون واز له‌و جۆره‌ سووكایه‌تییه‌ به‌ نووسه‌ره‌ گه‌نجه‌كان بهێنن و هه‌وڵبده‌ن ده‌ستگیرۆییان بكه‌ن و به‌چاوی رێزه‌وه‌ له‌ ده‌قه‌كانییان بڕوانن، یان بتوانن به‌شێوه‌ی ئه‌كادیمی و به‌میتۆد ره‌خنه‌یان لێبگرن، ئه‌مه‌ هه‌م سوودی ده‌بێت بۆ نووسه‌ره‌ گه‌نجه‌كان هه‌م ته‌وژمێك به‌ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی كوردی ده‌دات كه‌ ئێستا بووه‌ به‌ براده‌رایه‌تی و دۆستایه‌تی، زۆرێك له‌ ره‌خنه‌گره‌كان ده‌ق له‌سه‌ر بنه‌مای هاوڕێیه‌تی راڤه‌ ده‌كه‌ن، كه‌ ئه‌مه‌ رێگا چه‌وته‌كه‌یه‌.

* وه‌ك نووسه‌رێكی گه‌نج خاوه‌نی دوو رۆمانی چاپكراو و كۆمه‌ڵه‌ چیرۆكێكیت، تاچه‌ند زۆر و بۆری له‌ نووسین و زۆر بڵاوكردنه‌وه‌دا به‌باش ده‌زانیت، ئایا زۆر نووسین و زۆر بڵاوكردنه‌وه‌ مه‌رجن بۆ نووسه‌ری باش یان خوێندنه‌وه‌ و خۆپێگه‌یاندن و شاره‌زایی بوون؟

+یه‌كه‌مین رۆمانم (هه‌ڵاتن له‌ هه‌رێمی مردووه‌كان) به‌پێنج ساڵ نووسی، له‌و ماوه‌یه‌دا ئازار و عه‌زابی زۆرم چه‌شت تا ده‌قه‌كه‌ كامڵ بوو، دوای ئه‌وه‌ش چه‌ند ناوه‌ندێك گه‌ڕام و دوو ساڵی تر و دوای حه‌وت ساڵ هێشتنه‌وه‌ و پێداچوونه‌وه‌، له‌ ساڵی 2015 چاپ بوو. دوای ئه‌وه‌ به‌ دووساڵی تر خوێندنه‌وه‌ و ئه‌زموون كردنی چه‌ندین بنه‌ما و یاسا و خوێندنه‌وه‌ی تر، كه‌ره‌سته‌م بۆ رۆمانی دووه‌مم خست و توانیم رۆمانێكی ئه‌ندێشه‌ی زانستی بنووسم به‌ناوی (په‌پووله‌كانی تاریكی) كه‌ ته‌كنیك و رووداو كاره‌كته‌رسازی به‌ ته‌واوی نوێ و دانسقه‌ بوو بۆ ئه‌ده‌بیاتی كوردی، دوای ئه‌ویش به‌ساڵێك كۆمه‌ڵه‌ چیرۆكیرۆكێكی ترم نووسی كه‌ چه‌ند چیرۆكێكی ئه‌ندێشه‌ی زانستی بوون، ئه‌وانیش به‌رهه‌می چركه‌ساته‌كانی تێڕامانی من بوون بۆ رووداوه‌كانی چوارده‌ورمان و كۆی ئه‌و رووداو و زروفه‌ سیاسییانه‌ی به‌سه‌ر كوردستاندا هات. هیچ كات ده‌قه‌كانم به‌زۆر و بۆر نه‌زانیوه‌، به‌ڵكو ته‌واو له‌ناو خۆمدا كامڵم كردوون و كه‌ واده‌ی خۆی هاتووه‌ وه‌ك تاڤگه‌ رژاونه‌ته‌ سه‌ر لاپه‌ڕه‌كان، هیچ كات زۆرم له‌خۆم نه‌كردووه‌ تا بنووسم، هه‌ر كات مێشكم ته‌ژی بووبێت له‌ نووسین ئینجا ده‌ستم به‌نووسین كردووه‌، زۆر و بۆری پێوه‌رنین بۆ گه‌وره‌یی و ئه‌زموونگه‌ریی نووسه‌ره‌كان، زۆر رۆماننووسی ناوداری جیهان هه‌ن كه‌ ته‌نیا یه‌ك رۆمانیان نووسیوه‌ و دواتر ناوبانگێكی جیهانی گه‌وره‌یان ده‌ركردووه‌ وه‌ك:(سیلڤیا پلاس) به‌ رۆمانی (زه‌نگی شووشه‌یی)، هه‌روه‌ها (ئانا سوێل) به‌ نووسینی رۆمانی (جوانی ره‌ش)، (مارگریت میشێل) به‌ رۆمانی (زێڕ له‌گه‌ل بادا) هه‌روه‌ها نووسه‌رانی تر وه‌ك (ئیمڵی برۆنتی) و (بوریس باسترناك)….هتد.

زۆر نووسین مه‌رج نییه‌ بۆ باشی و خراپی نووسه‌ر، خۆپێگه‌یاندن مه‌رجی سه‌ره‌كییه‌ وه‌ك چۆن مرۆڤ پێوسیتی به‌خواردنه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بژی، رۆماننووسیش پێوستی به‌خوێندنه‌وه‌یه‌، كه‌ كه‌ره‌سته‌ی خامه‌ بۆ نووسه‌ر، هیچ نووسه‌رێك نییه‌ له‌ دوورگه‌یه‌كی په‌راوێز و دوور له‌ جیهان توانیبێتی ده‌قێكی باش بنووسێت، نووسین و پڕۆسه‌ی نووسینی رۆمان وه‌ك زنجیره‌یه‌كی له‌یه‌ك نه‌پچڕاو وایه‌ و هه‌ر یه‌ك له‌ ئێمه‌ش كاریگه‌ریی پێشخۆمان له‌سه‌ره‌ و نه‌ستیانه‌ له‌ ناخماندا رووداوه‌كان ئاماده‌ییان هه‌یه‌.

*ئه‌وه‌نده‌ی من نووسینه‌كانی تۆم خوێندۆته‌وه‌ له‌ زۆرێكیاندا، چیرۆكه‌كانت له‌ سه‌ر بنه‌مای ئێستایی داده‌ڕێژیت و ده‌یانگێڕیته‌وه‌ بۆ نموونه‌ له‌ رۆمانی (په‌پووله‌كانی تاریكی، یان چیرۆكی كوڕه‌ گوڵفرۆشه‌كه‌، ته‌نانه‌ت رۆمانی هه‌ڵاتن له‌ هه‌رێمی مردووه‌كان) كه‌متر ده‌گه‌ڕێیته‌وه‌ بۆ مێژوو یان بۆ رابردوو، هۆكاری ئه‌مه‌ چییه‌؟ مه‌به‌ستانه‌ زیاتر مێژوو و ئه‌و رۆژ و ساڵانه‌ بگێڕنه‌وه‌ كه‌ خۆتان تێیدا ژیاون یان هۆكارێكی دیكه‌ی هه‌یه‌؟

+ به‌پێچه‌وانه‌وه‌ من زۆر به‌باشی له‌ ئێستا دوورم و به‌ ته‌واوه‌تی كارم له‌سه‌ر مێژووی رابردوو كردووه‌، له‌ رۆمانی (هه‌ڵاتن له‌ هه‌رێمی مردووه‌كان) مێژووی په‌نجا ساڵی رابروو ده‌گێڕمه‌وه‌ له‌ ساڵی 1956 تاكو ساڵی 2006، كه‌ ته‌مه‌نی من سی و حه‌وت ساڵه‌ و زۆر له‌ خوار ته‌مه‌نی خۆمه‌وه‌ ده‌گێڕمه‌وه‌. له‌ رۆمانی(په‌پووله‌كانی تاریكی)دا پێش زه‌مه‌ن و مێژوو كه‌وتووم و له‌ داهاتوویه‌كی دووره‌وه‌ رووداوه‌كان ده‌گێڕمه‌وه‌ بۆ نموونه‌ ساڵی 2050 دواتر ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ زه‌مه‌نی سه‌رهه‌ڵدانی داعش له‌ ساڵی 2014 كه‌ به‌ره‌و شه‌نگال پێشڕه‌وی ده‌كه‌ن. ئه‌م رۆمانه‌م یه‌كێكه‌ له‌ رۆمانه‌ فره‌ده‌نگه‌كان و ته‌نانه‌ت گه‌ڕاومه‌ته‌وه‌ بۆ دروستبوونی یه‌كه‌مین مرۆڤ و خولقاندنی ئاده‌م، ئایا ئه‌مه‌ مێژوویه‌كی فره‌ دێرین نییه‌؟

گه‌ر ده‌توانیت جارێكی تر ده‌قه‌كان بخوێنه‌وه‌ و به‌ته‌واوی هه‌ست به‌وه‌ ده‌كه‌یت كه‌ من به‌زه‌مه‌نی ئێستاوه‌ نه‌نووساوم، تایبه‌تمه‌ندی نووسین له‌لای من وایه‌ كه‌ ناتوانم ته‌نها وابه‌سته‌ی یه‌ك سه‌رده‌م و یه‌ك مێژووی دیاری كراو ببم، ده‌مه‌وێت په‌نجه‌ له‌سه‌ر زۆرێك له‌سه‌رده‌مه‌كان دابنێم. له‌ كۆمه‌ڵه‌ چیرۆكه‌كه‌شدا هه‌روام كردووه‌، به‌ڵام هه‌ندێك چیرۆك وایان خواستووه‌، كه‌ له‌سه‌ر زه‌مه‌نێك و مێژوویه‌كی دیاری كراو بوه‌ستم، چونكه‌ خۆت ده‌زانیت پانتایی و مه‌ودای چیرۆك نووسین زۆر كورتتره‌ له‌ چاو رۆماندا، كه‌ رۆماننووس ده‌سكراوه‌تره‌ و ده‌توانیت كار له‌سه‌ر چه‌ندان كه‌سایه‌تی و زه‌مه‌نی جیاواز و چیرۆكی جیاواز بكات، به‌ڵام چیرۆكنووس ئه‌و ماف و پانتاییه‌ی نییه‌ و چیرۆك ئه‌و رێگایه‌ به‌ نووسه‌ره‌كه‌ی نادات و رووداو و شتی زیاده‌ قبووڵ ناكات. ئه‌گه‌ر له‌ چیرۆكی (كوڕه‌ گوڵفرۆشه‌كه‌دا) ئه‌وه‌م كردبێ ده‌بێ ئه‌و مافه‌م پێبده‌ن، چونكه‌ چیرۆكنووسین كاركردنه‌ له‌سه‌ر چركه‌ساتێكی دیاری كراو، كه‌ ره‌نگه‌ چه‌ند خوله‌كێك یان رۆژێك یان چه‌ند رۆژێك بێت.

*له‌ هه‌ندێك له‌ نووسینه‌كانتا هه‌ستم به‌هه‌وڵدان بۆ نزیكبوونه‌وه‌ له‌ نووسینی چیرۆكی خه‌یاڵی زانستی كرد، به‌تایبه‌ت له‌ هه‌ندێك به‌ش و په‌ره‌گرافی رۆمانی(په‌پووله‌كانی تاریكی) تا چه‌ند ئه‌مه‌ت به‌ مه‌به‌ست كردووه‌؟ ئایا پێتان وایه‌ ئیشكردن له‌و شێوازه‌دا ده‌توانێت چ نوێكارییه‌ك به‌شێوازی نووسینی تۆ ببه‌خشێت؟

+ئه‌گه‌ر ژانری رۆمان به‌لای ئه‌ده‌بی ئێمه‌وه‌ تاڕاده‌یه‌ك تازه‌بیت، ئه‌وا رۆمانی ئه‌ندێشه‌ی زانستی كه‌ به‌ئینگلیزی SIFIی پێده‌ڵێن هه‌ر زۆر نوێیه‌، من رۆمانێكی ئه‌ندێشه‌ی زانستی و كۆمه‌ڵه‌ چیرۆكێكم له‌و باره‌یه‌وه‌ نووسیووه‌، هاوكات یه‌ك كۆمه‌ڵه‌ چیرۆكی تریشم كه‌ هه‌ر ئه‌ندێشه‌ی زانستییه‌ له‌ ساڵی ئاینده‌دا چاپده‌بێت، نووسین له‌ بواری ئه‌ندێشه‌ی زانستی ته‌واو دژوار و گرانه‌، هه‌موو رۆماننووس یان چیرۆكنووسێك ناتوانێت په‌ی به‌ ته‌كنیك و زمان رووداوه‌كانی ببات، چونكه‌ كاركردنه‌ له‌سه‌ر دنیای سه‌رسوڕمان و نامۆ، شاری یۆتۆپی و دیستۆپی زه‌مه‌نی دوور و دنیای رۆبۆته‌كان و ته‌كنه‌لۆژیا و گه‌شتی هه‌ساره‌كان و بیردۆز و یاساكانی زانایانی بواری فیزیا… هتد. ئه‌وه‌ی له‌م بواره‌دا ده‌نووسێت ده‌بێت، پێشینه‌یه‌كی زانستی هه‌بێت، ئه‌گه‌رنا ناتوانێت سه‌ركه‌وتوو بێت، چونكه‌ ئه‌م ستایله‌ له‌ نووسین جگه‌ له‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی نووسینی رۆمانی ئاسایی، تایبه‌تمه‌ندی و دژواری تری هه‌یه‌، ده‌بێت نووسه‌ری ئه‌م ستایله‌ هارمۆنییه‌ت له‌ نێوان زمان و كه‌سایه‌تی و رووداوه‌كاندا بپارێزت و به‌ زمانێكی زانستی وشك چیرۆك نه‌گێڕێته‌وه‌، ده‌بێت شیعرییه‌تی ده‌قه‌كه‌ بپارێزێت. له‌ دنیای رۆژئاوادا ئه‌مڕۆدا رۆمانی ئه‌ندێشه‌ی زانستی له‌بره‌ودایه‌ و رۆژانه‌ ده‌یان و سه‌دان رۆمانی ئه‌ندێشه‌ی زانستی چاپ ده‌كرێن و خوێنه‌ریان ئێجگار زۆره‌، زۆرێك له‌و رۆمانانه‌ ده‌كرێن به‌فیلم و بینه‌ری زۆریان هه‌یه‌.

لاموایه‌ ئه‌وه‌ی به‌ ئه‌ندێشه‌ی مرۆڤدا هات، ره‌نگه‌ رۆژێك ببێته‌ راستی، یه‌كێك له‌ ناودارترین و كۆنترین رۆماننووسه‌كانی دنیای ئه‌ندێشه‌ی زانستی(جۆل ڤێرن)ی فه‌ره‌نسییه‌ (1828-1905) كه‌ هه‌ندێك له‌و پێشبینییانه‌ی ئه‌و له‌ رۆمانه‌كانیدا كردنی دوای ساڵانێكی زۆر، زانست په‌ی پێبرد، بۆیه‌ رۆمانی ئه‌ندێشه‌ی زانستی ده‌كرێت وه‌ك ئه‌ده‌بی (پێشبینیكار) سه‌یربكرێت. دواتر ئه‌دیب و رۆماننووسی ئینگلیزی (هێربه‌رت جۆرج وێڵز) و هه‌روه‌ها هه‌ندێك له‌ رۆماننووسانی بواری ئه‌ندێشه‌ی زانستی (ئارسه‌ر سی كلارك، رۆبه‌رت هێنلین، ئیسحاق ئه‌زیمۆڤ، سكۆت وێسته‌رفێڵد، ئیدوین ئیبۆت، ماری شیلی)…هتد ده‌قه‌كانی من هه‌وڵدان و نزیكبوونه‌وه‌ نین له‌ ئه‌ندێشه‌ی زانستی، بگره‌ هه‌ر بۆخۆیان ئه‌ندێشه‌ی زانستین، به‌ڵام له‌ رۆمانی په‌پووله‌كانی تاریكیدا به‌ مه‌به‌ست ته‌كنیكی ئه‌ندێشه‌ی زانستی و یاریكردنم به‌زه‌مه‌ن كردووه‌، چونكه‌ من زیاتر مه‌به‌ستم رووداوه‌ سیاسییه‌كانی كوردستان بووه‌، هه‌روه‌ها كاركردن بووه‌ بۆ وێناكردنی ژیانی هه‌ندێك له‌ فیگۆره‌كانی ناو رۆمانه‌كه‌. رۆمانه‌كه‌ مێژووی بیست ساڵی كوردستان و ناوچه‌كه‌ شه‌ن و كه‌و ده‌كات، هه‌روه‌ها كۆمه‌ڵێك جوگرافیای جیاواز له‌ رۆمانه‌كه‌دا هه‌ن وه‌ك (كوردستان، عیراق، ئێران، روسیا، چیچان، پاكستان، ئه‌فغانستان، ئێران، سوریا) كه‌ ئه‌مانه‌ش دژواربوون بۆ من وه‌ك نووسه‌رێكی لاو كه‌ بتوانم له‌و پنتانه‌دا كه‌سایه‌تی و رووداو بخوڵقێنم، ئه‌مه‌ش توانا و سه‌لیقه‌یه‌كی باشی ده‌وێت، بۆیه‌ نووسینی ئه‌م رۆمانه‌ بۆ ماوه‌ی دوو ساڵ منی تووشی ئازار و گرفتی زۆركرد، كه‌ ئاسان نه‌بوو بۆ من.

له‌و بڕوایه‌دام ئێمه‌ش هیچمان له‌ گه‌لانی دنیا كه‌متر نییه‌، تا بتوانین له‌ ئه‌ندێشه‌ی زانستیدا بنووسین، بگره‌ هێنده‌ رووداومان هه‌یه‌ ده‌توانین ده‌قی جوانیان لێبچنین. هه‌ر بۆیه‌ به‌دڵنیاییه‌وه‌ ده‌ڵێم ئه‌م ستایله‌ له‌ نووسین ته‌واو نوێیه‌ و نوێكارییه‌ بۆ ئه‌ده‌بیاتی ئێمه‌ و ئێمه‌ش له‌و رۆماننووسانه‌ین كه‌ سه‌رمه‌شقی ئه‌م جۆره‌ین له‌ نووسین، بڕوام وایه‌ كۆمه‌ڵگای ئێمه‌ ئێستا له‌ هه‌موو كات زیاتر پێویستی به‌زانسته‌، جا ئه‌گه‌ر ئه‌و زانسته‌ش له‌گه‌ڵ ئه‌ده‌ب ئاوێته‌ ببن، ئه‌وا ده‌قی جوان و ناوازه‌یان لێ به‌رهه‌م دێت.

* ئێستا رۆژانه‌ و به‌رده‌وام رۆمانی نوێی كوردی و بیانی چاپ و بڵاوده‌كرێنه‌وه‌، به‌جۆرێك كه‌ خوێنه‌ری رۆمان له‌ هه‌موو ژانره‌كانی دی زیاتره‌، به‌ڵام زۆرێك له‌ناوه‌ند و ده‌زگاكانی بڵاوكردنه‌وه‌ گرنگی به‌ چاپكردنی رۆمانی وه‌رگێڕدراوی بیانی ده‌ده‌ن و له‌ناو ئه‌و به‌شه‌شدا كه‌ رۆمانی كوردی چاپ ده‌كه‌ن كه‌متر رۆمان و به‌رهه‌می نووسه‌ره‌ گه‌نجه‌كان بڵاوده‌كه‌نه‌وه‌، زۆریان ئیش له‌سه‌ر ناو و رێژه‌ی فرۆش ده‌كه‌ن، ئێوه‌ وه‌ك نووسه‌رێكی گه‌نج بۆچوونتان ده‌رباره‌ی ئه‌مه‌ چییه‌؟

+ئێستا رۆمان ته‌واو پانتاییه‌كی گه‌وره‌ی له‌ ئه‌ده‌بیاتی جیهان داگیركردووه‌، ئه‌و حه‌زه‌ ته‌نها له‌لای نه‌ته‌وه‌ی كورد و خوینه‌ری كورد نییه‌، بگره‌ له‌ جیهانیشدا چاپ و بڵاكردنه‌وه‌ی رۆمان زۆرترینه‌ و رۆمان پاشه‌كشه‌ی به‌ژانره‌كانی تر كردووه‌، له‌و بڕوایه‌دام گه‌ر مرۆڤ چیرۆكی نه‌بێت له‌ناو ده‌چێت و ئه‌وه‌ی ده‌مێنێته‌وه‌ چیرۆكه‌كانه‌. به‌ڕاستی مه‌سه‌له‌ی چاپكردن له‌ هه‌موو دنیادا بووه‌ به‌بزنس، كتێبخانه‌ی كوردی ته‌ژییه‌ له‌ وه‌رگێڕانی رۆمانه‌ بیانییه‌كان، ئیتر به‌سه‌ وه‌رگێڕانی رۆمانه‌ بیانییه‌كان بۆ زمانی كوردی، كاره‌ساته‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ سانسۆر و فلته‌ر نییه‌ بۆ ئه‌م هه‌موو لێشاوه‌ وه‌رگێڕانه‌، هه‌ندێك رۆمان زیاتر له‌ سێ ده‌زگای چاپ و په‌خش چاپی كردوون، ئایا به‌بڕوای ئێوه‌ش ئه‌مه‌ كاره‌سات نییه‌! له‌ ناوه‌ندی ئه‌ده‌بی كوردیدا؟ به‌ڵام له‌ به‌رانبه‌ردا، زۆرێك له‌ ده‌زگاكان ئاماده‌نین كتێبی نووسه‌ری گه‌نج چاپ بكه‌ن، چونكه‌ له‌و بڕوایه‌دان گه‌ر نووسه‌ره‌كه‌ ناسراو نه‌بوو ئه‌وا بازاڕی فرۆشیان خراپ ده‌بێت و قازانج ناكه‌ن، له‌و بڕوایه‌دام به‌شێك له‌ ئه‌خلاقیاتی چاپكردن دادپه‌روه‌رییه‌ له‌ هه‌ڵبژاردنی كتێبی چاكدا.

ئه‌مه‌ نادادپه‌روه‌ری و ناحه‌قییه‌كی گه‌وره‌یه‌ به‌رانبه‌ر نووسه‌رانی گه‌نج ده‌كرێت، پێموانییه‌ نووسه‌ره‌ گه‌نجه‌كان وه‌ك چێژ و ده‌ستبه‌تاڵی ده‌ستیان دابێته‌ پێنووس و بنووسن، به‌ڵكو هه‌ستكردنه‌ به‌ به‌رپرسیارێتی و بوونی كه‌لێن، كه‌ سه‌رده‌م بۆ سه‌رده‌م زه‌روره‌تی زه‌مه‌نی وا ده‌خوازێت نووسه‌ری نوێ ده‌ربكه‌ون.

 

print

 99 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*