سەرەکی » وتار » جەمال ئارێز » ئەگەر بڕیارە كوردستان لە هەڵبژاردنی…

ئەگەر بڕیارە كوردستان لە هەڵبژاردنی…

ئەگەر بڕیارە كوردستان لە هەڵبژاردنی داهاتوودا بەشداربێت

جگە لە ئەنجومەنی حوكم كە كورد بە پێنج نوێنەر تێیدا بەشداربوو، لە كۆمەڵەی نیشتمانیی قۆناغی حكومەتی ئینتیقالیش كورد بەشداربوو، هەروەك چوار خولی ئەنجومەنی نوێنەرانیش لە 2006 ەوە تائێستا بەردەوام بەشداربوون لە جومگەكانی دەسەڵاتدا، بەڵام مخابن قۆناغ لەدوای قۆناغ لایەنە بەرامبەرەكان توندتربوون و خول لەدوای خولیش هێزە كوردستانییەكان پەرتتر و ئاستی داواكارییەكانیان دابەزیوە.

دیارە ئەم گۆڕانكاریی ‌و دابەزینی كێرڤی دەسەڵات ‌و كاریگەرییەی كورد پەیوەست نییە بە ژمارەی كورسییەكانی یان بە پۆستە حكومی ‌و سیادییەكانییەوە، چونكە ئەگەر چاوێك بە پرۆسەی سیاسی ‌و ئیداریی عیراقدا بخشێنینەوە لە 2003 بەدواوە، لەسەرەتادا كورد 5 نوێنەری لە ئەنجومەنی حوکمدا هەبوو، دواتر لەسەردەمی حكومەتی كاتیدا بەسەرۆكایەتی ئەیاد عەلاوی، سەرۆك كۆماریش عەرەب بوو، سەرۆك وەزیرانیش هەر عەرەب بوو، سەرۆكی كۆمەڵەی نیشتمانی كورد بوو، بەڵام هەرخۆی ئەنجومەنەكە بەو پێیەی دەستوور لەئارادا نەبوو، هیچ ئەركێكی گەورەی لەئەستۆدا نەبوو، بەڵام قورسایی و سەنگی كورد پەیوەست بوو بە بوونی سەرۆك مام جەلال لە بەغدا ‌و پەرتیی نێوماڵی عەرەب (سوننە – شیعە) لەلایەك ‌و یەكڕیزیی نێوماڵی كورد لەلایەكی دیكەوە و بوونی سەركردە گەلێكی پێشەنگ و دانا لەناو حزبە شیعەكاندا لە بابەتی محەمەد باقر حەكیم ‌و عەبدولعەزیزی برای ‌و محەمەد بەحر ئەلعلوم ‌و تەنانەت لە حزبە سوننەكانیشدا چەندین كەسایەتیی دانا و شارەزای سیاسەت هەبوون كە وێڕای هەڵوێستی توندتریان لە داگیركاریی ئەمریكا ‌و ترسیان لە قۆرغكردنی دەسەڵات لەلایەن شیعەكانەوە و تێڕوانینیان بۆ مەسەلەی كورد كە هەر لە خولگەی حوكمی زاتیدا دەخولایەوە، بەڵام سەرەڕای هەموو ئەوانەش سەركردەكانی هەردوولا ئاسانتر دانوستاندنیان لەگەڵدا دەكرا بەوپێیەی شایەتی قۆناغەكانی حوكمڕانیی پێشووی عیراق بوون ‌و لەوە تێگەیشتبوون كە مەسەلەی كورد بە كیمیاباران ‌و ئەنفالیش كۆتایی نەهاتووە و دواجار دەبێت چارەسەرێكی یەكلاكەرەوەی بۆ بدۆزرێتەوە، گەیشتبوونە ئەو بڕوایەی كە ئەگەر بڕیارە كورد وەك هاووڵاتی ‌و شەریكی نیشتمان بمێننەوە، دەبێت ئەو مافەیان بە دەستوور ‌و یاسا و بەبەشداریی پێكردنی راستەقینە لە جومگەكانی دەسەڵاتی سیاسی ‌و ئابووری ‌و سەربازیی وڵاتدا بۆ دەستەبەر بكرێت، ئەگەرنا دۆخەكە هەر لەو چوارچێوەیەدا دەمێنێتەوە و نە كورد ‌و نەعەرەب بەئارامی ناژین پێكەوە.

ئەوەی ئێستا دەبێت سەركردایەتیی سیاسیی كوردستان بیزانێت ئەوەیە عیراقی ئێستا، ئەوەی 17 ساڵ لەمەوبەر نییە، نە دانا ‌و هۆشمەندەكانی شیعەو سوننە ئەوانەی سەرەتای سیستمی نوێن، نە حزبە كوردستانییەكانیش تەباو یەكڕیز و یەكگرتوون، نە مام جەلال-یش لە بەغدا ماوە، بۆیە ئەگەر بڕیارە ئەم خولەش بەشداریی لە هەڵبژاردنی عیراقدا بكەن، دەبێت خشتە و نەخشەو پلانی خۆیان بگۆڕن و ئەولەویات دەستنیشان بكەن بە سوودوەرگرتن لە رابردوو بەوەی چیتر بەوەوە نەوەستن و كەڵەك لەسەر دیموكراسیی تەوافوقی هەڵنەچنن، چونكە دەركەوت سەرەڕای زەرورەتی تەوافوقی سیاسی، بەڵام تەوافوق وەك كارێكی ئاسان نەماوە و نەوەی دووەم ‌و سێیەمی شیعە و سوننە و كورد پێگەیشتوون كە ئەولەوییەتی ئەوان جیاوازە لە ئەولەوییەتی نەوەی یەكەمی سەردەمی رووخانی رژێم ‌و ئێستا زۆربەی لایەنەكان لەبەردەم مەحەكی خواستی شەقام و دەنگدەری خۆیاندان ‌و ناتوانن بەئاسانی بچنە ژێرباری هیچ داواو خواستێكی یەكترییەوە ئەگەر رەواش بێت. بۆیە دەبێت ئەو رەوایەتییە لەچوارچێوەی یاسا ‌و دەستووردا رێكبخرێت، نەك پەیوەست بێت بە كاك فڵان ‌و ئەبو فڵانەوە، بۆئەوەش ئەركی سەركردایەتیی سیاسیی كوردستانە، ئەجێندای خۆی بۆ ئەم قۆناغە بەشێوەیەك دابڕێژێتەوە، كە سەرەتا پێداگریی لەسەر ئەو ئەولەوییەتە یاسایی ‌و دەستوورییانە بكات، كە بەگۆڕانی فڵان ‌و فیسار مەترسی لەسەر خواست و مافە سیاسیی ‌و كارگێڕییەكانی دروست نەبێت و دروشمەكانی ئەمجارەی كەمپینی هەڵبژاردن و كاری دوای هەڵبژاردنی پێداگریی بێت لەسەر:

*دروستكردنی ئەنجومەنی فیدراڵی.
*سەرژمێریی گشتی دانیشتووان.
*دەركردنی یاسای نەوت و غاز و بەشداریی كارای نوێنەری هەرێم لە كۆمپانیای سۆمۆ.

ئەم سێ خاڵە زۆر گرنگن بۆ زامنكردنی داهاتوویەكی دەستووریی بۆ جێبەجێكردنی خواستەكانی دیكەی خەڵكی هەرێمی كوردستان، چونكە بەبوونی ئەنجومەنی فیدراڵی و یەكسانیی لە نوێنەرایەتیكردنی پارێزگاكان لەو ئەنجومەنەدا، ناتوانرێت هیچ كام لەو یاسایانە تێپەڕێنرێت كە لە ئەنجومەنی نوێنەران بە زۆرینەی دەنگ تێدەپەڕێنرێت، بەوەش ئەنجومەنی نوێنەران بە دیقەتتر ‌و بەوریاییەوە یاساكان رەوانەی سەرۆك كۆمار ‌و ئەنجومەنی فیدراڵی دەكات بۆ پەسەندكردنیان.

ئەگەر سەرژمێری گشتیی دانیشتووان هەبێت، ئەوا هیچ پێویست بە دانوستاندن و مشتومڕ ناكات لەسەر رێژە و بڕی بەشە بودجەی هەرێم. هەروەها بوونی سەرژمێرییەكە بۆخۆی جێبەجێ كردنی بڕگەیەكی مادەی 140 -ە و بۆ ئەوەش ئیتر پێویست بە دانوستاندن ‌و مشتومڕ ناكات ‌و بەشێوەیەكی ئۆتۆماتیكی ‌و یاسایی دیمەنی دیمۆگرافیی ئەو ناوچانە تا ئاستێكی نزیك لە یەقین روون دەبێتەوە.

ئەگەر یاسای نەوت ‌و غاز دەربچێت ‌و نوێنەری هەرێم لە سۆمۆدا ئامادەیی هەبێت، ئەوا چیتر هەرێم بەرچاوی روون دەبێتەوە لەوەی كە بۆی هەیە چۆن و چەند نەوت بفرۆشێت ‌و چۆن هاوئاهەنگی لەگەڵ عیراقدا دەكات بۆ فرۆشتنی نەوتەكە ‌و نرخەكەشی چەندە ‌و مافەكان ‌و پابەندییەكانی هەرێم چین لە سێكتەری وزەدا.

بڕیاردان لەسەر بەشداریی لە هەڵبژاردنی پێشوەختە كە بڕیارە لە 10/10/2021 بەڕێوەبچێت، ئاسانە، بەڵام ئەوەی قورسە چۆنێتی بەشداریكردن ‌و ئەو ئەجێندایەیە كە دەیكەیتە نەخشەڕێگەی بەشدارییەكە، چونكە ئەگەر بەهەمان دروشم و ئەجێنداكانی پێشترەوە بچینەوە ناو ئەو گەمەیەوە، ئەوا چەندین خولی دیكەی هەڵبژاردن بەڕێوەدەچێت ‌و ئێمەش هەر لە شوێنی خۆماندا بەشوێن دەرچەدا دەگەڕێین ‌و شەمەندۆفێری رووداوەكان بەجێمان دەهێڵێت.

 237 جار بینراوە