سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » رۆمانی تۆپەكەی ساعیدی

رۆمانی تۆپەكەی ساعیدی

ئەدەب و هونەر

غوڵام حسێن ساعیدی یەكێكە لە نووسەرە ناودارەكانی ئێران، بە ماركیزی ئێران ناسراوە. یەكێكە لە پێشڕەوانی ئەدبیاتی ئێرانی. ساعیدی خاوەنی كۆمەڵێك بەرهەمی ئەدەبییە لە چیرۆك و رۆمان، بەشێك لەم بەرهەمانەی وەرگێڕدراون بۆ سەر زمانی كوردی لەوانە ترس و لەرز و تازێبارانی بەیەل نووسەر و وەرگێڕ بەرۆژئاكرێی وەریگێڕاون، هەروەها رۆمانی تاتار خەندان و رۆمانی تۆپ لەلایەن وەرگێڕ خالید فاتیحییەوە وەرگێڕدراون بۆ سەر زمانی كوردی بڕیار وایە خالید فاتیحی تەواوی بەرهەمەكانی ساعیدی وەربگێڕێتە سەرزمانی كوردی و بەدەر لەم رۆمانەی كە تازە بڵاوبووەتەوە رۆمانی غەوارەكەی شار- یشی وەرگێڕاوە و بڕیار وایە بەم زوانە بڵاوبێتەوە. ئەم رۆمانەی ئێستا لەبەر دیدەی خوێنەراندایە رۆمانی تۆپ، لە دووتوێی 223 لاپەڕەدایە و لە بڵاوكراوەكانی بەڕێوبەڕێتی رۆشنبیری و هونەری راپەڕینە.

بەگشتی شێوازی نووسین لای ساعیدی شێوازێكی خۆشڕەوتە و لە خوێندنەوەدا خوێنەر تا دواین لاپەڕە حەزناكات دەستی لێ هەڵبگرێت، زۆر گرنگی بە دیالۆگ دەدات، بەشی زۆری كارەكانی دیالۆگی كارەكتەرەكانە، كە بەزمانی خۆیان شەرحی حاڵی خۆیان دەكەن. لەو روانگەیەوە ساعیدی شارەزا و بیلمەت بە دنیای گێڕانەوە لە مەسەلەی كارەكتەرسازیدا زۆر وریایانە مامەڵە دەكات، كارەكتەرەكانی شەرحی حاڵی خۆیان دەكەن بە زمان و تێگەیشتنی خۆیان، كە زۆرجار لای ساعیدی ئەو كارەكتەرانە خەڵكانی هەژار و نەزان و كەم عەقڵن، یان خەڵكانێكی پەراوێز خراو و ناوچە دووردەستەكانن.

وەك تازێبارانی بەیەل و ترس و لەرزدا دەبینین كە كارەكتەرەكانی ساعیدی ئەو خەڵكە هەژار و بێئاگایەن كە لە دۆخێكی خراپدا دەژین، یان لە رۆمانی تاتار خەنداندا كە كارەكتەر چەند هەژارانە دەژی و لە چ ئاستێكدایە، هێشتا باوەڕیان بەوە هەیە كە بە نوشتە دەرد و نەخۆشییەكانیان چارەسەر دەبێ.

لە زۆر بەرهەمدا ئەم نووسەرە وێنەی ئەو چینە نیشان دەدات كە هەژار و دواكەوتوون، لە نێو دنیای هەژاری و نوشتە و دوعا و خۆڕافەدا دەژین. لە تازێبارانی بەیەلدا نووسەر لە كۆی ئەو بەرهەمەدا وێنەیەكی خەمگین و پرسەئامێز نیشان دەدات، بەجۆرێك هەست بە غەمێكی قووڵ دەكەیت دۆخی كەسایەتییەكان و چیرۆكە غەمگینەكەیان بە شێوەیەكی توند و تۆكمە كاری تێدا كراوە. لە كۆمەڵە چیرۆكی ترس و لەرز دا كە چیرۆكی ترسناكن و تا ئەندازەیەك كەسایەتییەكان و شوێنی رووداوەكان جۆرێك لە یەكگرتوویی داوە بە چیرۆكەكان.

دەتوانین بڵێین تێهەڵكێشن. لە تاتار خەندانیشدا دیسانەوە ساعیدی دەچێتەوە نێو كەشی گوندێكی دواكەوتوو، كە كارەكتەرەكە دكتۆرێكی نائومێدە لە ژیان و بیر لە خۆكوشتن دەكاتەوە. بەڵام وەختێ‌ دەچێتە ئەو گوندەوە ژیانی دەگۆڕێ، سەرقاڵە بە خەڵكی دواكەوتووی ئەو گوندە، كە چۆن لەدنیای خوڕافەدا دەژین.

رۆمانی تۆپ
رووداوەكانی ئەم رۆمانە لە یەكێ لە گوندەكانی ئازربایجان روودەدات، چیرۆكی شەڕ و داگیركاری و تراژیدیای ئەو ناوچەیەیە، چیرۆكی ئەو گوندنشینانەیە كە لە كۆتاییدا دلماچۆڤ ناچار دەكەن بكشێتەوە و دەست لە ژیانیان هەڵبگرێ. دلماچۆڤ ژەنەڕاڵێكی تووڕە و تۆسنە و پێی ناوەتە ناوچەكە و دەیەوێت كۆنترۆڵی ناوچەكە بكات، یەكێك لەو كەسانەش كە گوایە هاوكارییان دەكات، مەلا هاشمە. مەلا هاشم لای خەڵكی گوند وەك خیانەتكار سەیر دەكرێ، لای ژەنەراڵیش وەك ناپاك سەیر دەكرێ كە پێیوایە درۆی لەگەڵ كردووە. دڵماچۆڤ و كازاخەكان دەیانویست مەلا هاشم شوێنی عێلات و قووجابەگلووەكانیان نیشانبدات. ئەم شەڕەش لە دوای ئەوەی فەرمان دراوە بە رەحیم خان كە گوندنشینەكان گوندەكە چۆڵ بكەن و ئەویش رازی نەبووە و فەرمانەكەی پشتگوێ خستووە، دلماچۆڤیش كە ژەنەڕاڵێكی كازاخییە رووی تۆپەكەی كردوەتە رەحیم خان و ئاكام گوندنشینەكان سەركەوتن بەدەست دەهێنن.

دلماچۆڤ شكست دەهێنێ و تۆپ و جبەخانەی داگیردەكرێ و لەگەڵ سوپاكەیدا بە شكست خواردوویی دەگەڕێنەوە. سەرەتای رۆمانەكە بەوە دەست پێدەكات كە كازاخییەكان رووی تۆپەكان لە خەڵكەكە دەكەن و خەڵكی گوندیش لە ترسا خۆیان دەشارنەوە و لە ترسی كازاخییەكان لە ئەشكەوتەكاندا خۆیان دەشارنەوە.

كارەكتەری سەرەكی رۆمانەكە مەلا هاشمە كە لە نێوان هەردوو بەرەكەدا دێ و دەچێ. هاشم پیاوێكی ئاژەڵدارە، ئاژەڵێكی زۆری ماڵی هەیە و خەمی ئەوەیەتی لە شەڕی كازاخەكان و گوندییەكاندا چۆن ئاژەڵەكانی پارێزراو بێ ئیتر بەو بەرنامەرێژییەی لە مێشكیدا بوو ئاكامەكەی بەوە گەیشت دلماچۆڤی رادەستی رەحیم خان كرد و بەبێ شەڕ و كوشتار مەسەلەكە یەكلاكرایەوە. مەلا هاشم بەو چەشنە لە نێوان دلماچۆڤ و رەحیم خاندا ناپاك دەرچوو.

كارەكتەرەكانی رۆمانەكە بریتین لە مەلا هاشم، رەحیم خان، رەحیم ئۆغلو، هاوارخان، ژەنەڕاڵ، بابا میلین… لە تەواوی رۆمانەكەدا كارەكتەری سەرەكی ژنی تێدا نییە، رۆمانەكە چیرۆكی سەردەمی شەڕە و كارەكتەرە سەرەكییەكان پیاون. ژن و منداڵ وەكو كارەكتەری لاوەكی دەوردەبینن. كە خەڵكی گوندەكەن و لە ترسی تۆپەكەی دلماچۆڤ خۆیان حەشارداوە. شوێن لە رۆمانەدا گوندە، تەواوی رووداوەكان لە گوند روودەدەن. وێنەكان سروتی گوندن. ژیانی گوند و ئاژەڵداری و ئەسپ سواری.

غوڵام حسێن ساعیدی ساڵی 1934 لە شاری تەبرێز لە دایك بووە، ساڵی 1985 لە پاریس كۆچی دوایی كردووە. دكتۆرای لە زانستی دەروونناسیدا هێناوە، لە دوای شۆڕشی ئیسلامی ئێرانەوە چووەتە دەرەوەی وڵات و لە پاریس ژیاوە تا كاتی مردنی. ساعیدی لە ئەزموونی ئیشكردنی خۆیدا رۆمان و چیرۆك و شانۆ و سیناریۆ و هاوكات وەرگێڕانیشی كردووە. لە بەرهەمەكانی شانۆگەری گوهر مراد. رۆمانەكانی تاتارخەندان، تۆپ، غەوارەكەی شار، لە كۆمەڵە چیرۆكەكانی ترس و لەرز، تازێبارانی بەیەل.

print

 371 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*