سەرەکی » راپۆرت » ئامادەکردنی:بورهان ئەمین » هابرماس: من تەنها باوەڕم بە هێزی وشە هەیە

هابرماس خەڵاتی شێخ زایدی رەتكردەوە

هابرماس: من تەنها باوەڕم بە هێزی وشە هەیە

« یۆرگن هابرماس» فەیلەسوفی ناسراوی ئەڵمانی، گەورەترین خەڵاتی « شێخ زاید»ی ئیماراتی عەرەبی بۆ كتێب رەتكردەوە و رایگەیاند كە نایەوێت وەریبگرێت، پاساوی ئەوەشی هێنایەوە كە ئەو وڵاتە نا دیموكراسییە و دەسەڵات توندوتیژە و هەمیشە نەیارانی كۆتوبەند دەكات و مافی مرۆڤ پێشێل دەكات. ئەو كەسایەتییە بەناوبانگە دەڵێت: دەسەڵاتداران لە ژیانێكی شاهانەدا دەژین و خەڵكیش ناوێرێت نە رەخنەیان لێ بگرێت و نە قسەش بكات. دواتریش پەیامێكی تایبەتی بۆ خوێنەرانی لە گێتی عەرەبی ناردووە و دەڵێت: تەنها ئەوەم بەسە كە كتێبەكانم وەرگێڕدراون بۆ سەر زمانی عەرەبی، ئەمە گەورەترین خەڵاتە بۆ من. ئەم هەڵوێستەی هابرماس چ لەناو ئەڵمانیا و چ لە جیهان بەتایبەتی ئەوروپا و گێتی عەرەبی، كاردانەوەی گەورەی لێكەوتەوە بەتایبەتی لەناو میدیاكان و تۆڕە كۆمەڵایەتییەكاندا.

راستكردنەوەی هەڵەیەك
جێگەی ئاماژەیە پێشتر لەلایەن لیژنەی ئامادەكاری خەڵاتەكەوە، هابرماس ئاگادار كراوەتەوە، ئەویش لە سەرەتادا رازی بووە، بەڵام دواتر لەم رۆژانەدا لە سایتی شپیگلی ئەڵمانیدا، لە نووسینێكیدا ئەوەی راگەیاند كە خەڵاتەكەی رەتكردۆتەوە. راشیگەیاند: دەیەوێت ئەو هەڵەیە راستبكاتەوە كە لە سەرەتادا كردوویەتی، چونكە زۆر زانیاری لەبارەی لایەنی پەیوەندیدارەوە نەبووە كە كێ ئەو خەڵاتە پێشكەش دەكات.

دەشڵێت: سەرەتا هەڵەم كرد كە كاندیدكردنەكەم قبووڵ كرد، بەڵام دواجار چاكم كرد كە رەتم كردەوە، چونكە هیچ پەیوەندییەك نابینم لە نێوان سیستمی سیاسی و حوكمدارێتی لە ئەبوزەبی و بەخشینی ئەم خەڵاتەدا.

هابرماس ئەوەش رووندەكاتەوە كە رەتكردنەوەكەی لەخۆڕا نییە بەڵكو بەرپەرچدانەوەی سیستمێكی توندوتیژ و دژ بە گەلە، ئەوان بە رووكەش هەڵبژاردن دەكەن كەچی هەمان دەستە و تاقمی دەستڕۆیشتوو دەردەچنەوە و خەڵكی چەواشە دەكەن، ئازار و لێدان و زیندانیكردنی نەیارانیان بۆتە سیمایەكی دیاری ئەو دەسەڵاتە، بۆیە ئەو خەڵاتە و ئەو سیستمەی حوكم، زۆر لە یەكەوە دوورن و ناكرێت ئێمەش ستایشی ئەم كارانە بكەین.

چۆن هابرماس كاندید كرا؟
لە بارەی چۆنێتی كاندیدكردنی هابرماسەوە بۆ ئەم خەڵاتە، كەناڵی دۆیتچە ڤێلەی ئەڵمانی نێودەوڵەتی لە راپۆرتێكی بەشی ئەڵمانیدا، وردەكاریی چۆنێتی كاندیدكردنی هابرماسی باسكردووە و لە راپۆرتەكەدا هاتووە: هابرماس لەلایەن یورگن بۆسەوە كاندیدیكراوە، كە ئەندامێكی ئەنجومەنی باڵای خەڵاتی شێخ زایدە بۆ كتێب و كەسایەتی رۆشنبیری ساڵ. یورگن بۆس هاوڕێی نزیكی هابرماسە، بەڕێوبەری پێشانگەی فرانكفۆرتی نێودەوڵەتییە بۆ كتێب، كە یەكێكە لە پێشانگە گەورەكانی كتێب لە ئەڵمانیا و جیهان، هەروەها بەڕێوبەری دەزگای چاپ و پەخشی هێدەریشە، ئەمیش لە ساڵی 1798 ەوە دامەزراوە و یەكێكە لە دەزگا چاپ و پەخشە ناسراوەكانی ئەڵمانیا. جگە لەوەش بۆس كەسایەتییەكی ناسراوی ناوەندی رۆشنبیری ئەڵمانیایە و هاوڕێیەكی نزیكی هابرماسە، هەر لە رێگەی ئەویشەوە هابرماس پێشنیازكراوە بۆئەوەی خەڵاتەكە وەربگرێت.

هەمووی پڕوپاگەندەیە
لە درێژەی روونكردنەوەكەیدا هابرماس دەڵێت: ئەوەی لە دوبەی و سەرتاپای ئیماراتی عەرەبی دەیبینین، لە بینای بەرز و جوان و جادە و شەقامی مۆدێرن و ئەو وتە جوان و بریقە دارانەی كە دەسەڵات بۆ دونیای دەكات، لە پڕوپاگەندە زیاتر هیچی تر نییە، چونكە دیموكراسی و سەروەری یاسای لەگەڵدا نییە. گۆڤارەكەش لە پەرەگرافێكدا نووسیویەتی ئەو خەڵاتەش كە گوایە لەپای خزمەت بە مرۆڤایەتی دەیدەن بە زانا و فەیلەسوفەكان، دەچێتە خانەی ئەو پڕوپاگەندەیەی كە بۆ خۆیان دەیكەن و دەیانەوێت دەسەڵاتی دیكتاتۆرییانەی خۆیان پێ جوان بكەن.

گۆڤارەكە گەنگەشەی فیكری ئەو فەیلەسوفە دەكات و زیاتر دەنووسێت: بڕیارەكەی هابرماس پەیوەندی بە ئازارەكانی هزرەوە هەیە، چونكە ئەو زاتە پێی وایە كە پتەوی هێز و توانا لە رەخنەوە دروست دەبێت، ئەو فەیلەسوفە هەمیشە دووپاتی كردۆتەوە كە نزیكبوونەوە و دۆستایەتی لەگەڵ باڵادەست و سەركردە و بەهێزەكان سوودی نییە، ئەگەرچیش بە خراپ بۆ سەر بەرژەوەندییەكانی كەسەكە بشكێتەوە، بۆیە وەرگرتنی ئەو خەڵاتە لە حاكمی ئیمارات لەگەڵ سیاسەت و ئاڕاستە و كار و خزمەت و بەها و مۆراڵی هابرماس ناگونجێت هەر بۆیەش نایەوێت وەریبگرێت.

مافەكانی مرۆڤ پێشێل دەكرێت
هابرماس بۆ گۆڤارەكە دواوە و وتویەتی: هەموو جۆرە زانیاری و دۆستایەتی ئەو لایەنەی كە خەڵاتەكە دابەشدەكات لە» یۆرگن بۆس» بەڕێوەبەری پێشانگای نێودەوڵەتی كتێب لە فرانكفۆرت وەرگرتووە، كە ئەندامێكی لیژنەی كاندیدكردن و دیاریكردنی خەڵاتەكەیە و هاوكارێكی حاكمی دوبەیە لەم بوارە، رۆژنامەی Die Welt كە زانیاری لەسەر ئەو نووسیوە دەڵێت: زۆرێك لە رێكخراوە مرۆییەكان و چالاكوانانی مافی مرۆڤ لە جیهان لەسەر ئیماراتیان نووسیوەو باسی پیشێلكارییەكانی مافی مرۆڤ لەو وڵاتەی كەنداوی فارسی دەكەن.

ئەو راستیەش چەند جارێك لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكاوە پشتڕاست كراوەتەوە، پچڕاندنی ئینتەرنێت و چاودێریكردنی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان و سۆسیال میدیا لەلایەن دەسەڵاتەوە بۆتە دیاردەیەكی ئاسایی و لەم دواییەشدا ئەو زەبروزەنگ و كۆنترۆڵكردنەش گەیشتە ئەندامانی بنەماڵە و خێزانەكانیشیان، ئەوە بوو «محەمەدی كوڕی راشد ئال مەكتوم» دوو كچی خۆی بەندكردووە و نایەڵێت دەرەوە ببینن، تەنها لەبەرئەوەی لەگەڵ بیری تۆلیتاریزمی ئەوان ناگونجێن.

عەقڵانییەت و هێز
هابرماس لە رووندكردنەوەكەیدا جگە لە مەسەلەی پێشێلكردنی مافی مرۆڤ، باسی بابەتێكی فكری دەكات كە ئەویش پەیوەندی نێوان «عەقڵانیەت و هێزە» لەمبارەیەوە دەڵێت: لە هەڵبژاردنی نێوان عەقڵانیەت و هێزدا، زۆرجار هێز بەسەر عەقڵانیەتدا سەردەكەوێت و لە ماوەیەكی ئێجگار كورتدا، سەركەوتن بەدەستدەهێنێت، بەڵام لە ماوەیەكی درێژتردا، من تەنها باوەڕم بە هێزی وشە هەیە و هەر ئەویش سەردەكەوێت بەمەرجێك بە شێوەیەكی ئازاد، لە فەزای سیاسی گشتیدا دەربكەوێت.

پەیامێك بۆ خوێنەری عەرەبی

دواتریش لە روونكردنەوەكەیدا هابرماس پەیامێكی تایبەتی بۆ خوێنەرانی لە گێتی عەرەبی ناردووەو دەڵێت: باوەڕی تەواوم بە هێزی وشە هەیە، تەنها ئەو كتێبانەشم كە وەرگێڕاون بۆ سەر زمانی عەرەبی، بۆ من زۆر گرنگە و هەر ئەمەشم بەسە. لێرەدا زیاتر مەبەستی ئەوەیە، كە ئەو پارەی ناوێت تەنها خوێنەرانی عەرەبی بەلاوە گرنگە.

خەڵاتەكە زیاتر لە چارەكە ملیۆنێك دۆلاری لەگەڵدایە
بە پێی رۆژنامەی فرانكفۆرتە ئەلگێماینە زانیتۆنگی ئەڵمانی بێت، خەڵاتی «شێخ زاید بۆ كتێب» خەڵاتێكی فەرهەنگی ساڵانەیە و بەهاكەی 225 هەزار یۆرۆییە ( كە دەكاتە 270438 دۆلار) بایەخێكی گرنگیشی هەیە و هەموو ساڵێك دەدرێتە كەسایەتییەكی عەرەبی یان جیهانی لە پای خزمەتیان بە كەلتور و زانست و بواری رۆشنبیری. رۆژنامەكە نووسیویەتی: بۆ بەخشینی ئەو پاداشتە رێورەسمی تایبەتی و شایستە و شاهانە رێكدەخرێت و دەبێتە ریكلامێكی گەورەش بۆ بنەماڵە و دەسەڵات، كە وای وێنا دەكەن ئەوان لەگەڵ رەوتی پێشكەوتنی جیهانن و خزمەتی مافی مرۆڤ و دیموكراسی و بەها جوانەكانی ژیانی كۆمەڵگە و شارستانیەتن.

كاردانەوەی لەناو سۆسیال میدیای ئەڵمانیدا
لە راپۆرتێكی كەناڵی دۆیتچە ڤێلەی ئەڵمانیدا باس لەو كاردانەوەیە دەكات كە خەڵكی ئاساییی لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان هەیانبووە بەرامبەر بەم هەڵوێستەی هابرماس. بەشێكی زۆری ئەڵمانەكان ستایشی ئەم هەڵوێستەی هابرماس دەكەن، كە ئەو خەڵاتەی رەتكردۆتەوە، هەندێكیشیان رەخنەی توندی لێدەگرن كە پێشتر پێی رازی بووە، دەبوایە هەر لە سەرەتاوە خەڵاتەكەی رەتبكردایەتەوە. بەڵام بەگشتی ئەم هەواڵە لەناو تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانی ئەڵمانیادا، نیقاش و قسەوباسی زۆری ناوەتەوە، هەندێكی ستاسیشە و هەندێكیشی رەخنە ئامێزە لەم فەیلەسووفە.

لەناو میدیای ئەڵمانی و جیهانیدا
ئەم هەواڵە لەناو تەواوی میدیای ئەڵمانیدا دەنگدانەوەی گەورەی دروستكرد، دواتریش لەناو میدیای جیهانیدا بەتایبەتی عەرەبی و ئەوروپیدا، چەندین راپۆرت و هەواڵی لێ دروستكراوە. زۆربەشیان هەڵوێستی هابرماس بە جوان و گرنگ دادەنێن.

هابرماس ناودارترین فەیلەسوفی سەردەمە
یۆرگن هابرماس زانا و فەیلەسوفی سیاسی و زانستی كۆمەڵایەتی هاوچەرخە و لەساڵی 1929 لە شاری دیسلدۆرف لەدایك بووە و تەمەنی91 ساڵە، زیاتر لە 50 كتێبی فەلسەفی، كۆمەڵایەتی نووسیوە، سەر بە رەوتی نوێخوازی قوتابخانەی فرانكفۆرتە، ئەو قوتابخانەیەش تازەكردنەوەو ریفۆرمكردنە لە فەلسەفەی ماركس و گروپێك لە فەیلەسوفانی ئەڵمان پێكیانهێناوە و پێیان وایە كە ئایدۆلۆژیای ماركسیەت بایەخ بە رووناكبیری و كاریگەریەكانی نادات بەسەر كۆمەڵگەی سەرمایەداری، بۆیە رەوتی ئەوان نوێكردنەوەیەتی و توێژینەوەیەكی بەرفراوانیان نووسیوە لەسەر» مێژووی رووناكبیری» وایدەبینن كە رەخنە هۆكارێكە بۆ دەستپێكردنی بە گۆڕانكاریی و چاكسازیی بۆ بنیاتنانی كۆمەڵگەیەكی هاوچەرخ و مۆدێرن كە پشت بە دیالۆگ و راگۆڕینەوە دەبەستێت. ئەو فەیلەسوفە ئەڵمانە دامەزرێنەری قوتابخانەی رەخنەیی نوێیە لە سیاسەت و كۆمەڵ، كە لە ساڵانی پەنجاكانەوە لە ئەڵمانیا دامەزراوە و بە هەموو دونیا بڵاوبۆتەوە و بەیەكێكیش لە فەیلەسووفە ناودارەكانی ئەڵمانیا و جیهان دادەنرێت لەسەدەی نوێدا. گرنگترین كتێبەكانیشێ بریتییە لە « مێژووی فەلسەفە، عەقڵانیەت و ئایین، جەدەلی عەڵمانییەت، «ئەوروپای كۆن، ئەوروپای مۆدێرن، دڵی ئەوروپا» بەرەو كۆمەڵگەیەكی عەقڵانی.»

سەرچاوە:
-گۆڤاری شپیگل ، رۆژنامەی ئەلگەماینە تسایتوگن، بیلد تیساتونگ. کەناڵی دۆیتچە ڤێلە. کەناڵی ئۆیرۆ نیوز.

 431 جار بینراوە